75/B/2025
POSTANOWIENIE
z dnia 5 lutego 2026 r.
Sygn. akt Ts 273/22
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Andrzej Zielonacki,
po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej M.M. o zbadanie zgodności:
§ 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie
(Dz. U. poz. 1800, ze zm.), w brzmieniu obowiązującym 17 czerwca 2022 r., w zakresie, w jakim:
1) „przewiduje w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego oraz w sprawach
dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym stawkę minimalną opłaty za czynności adwokackie w wysokości 180,00 zł, nie
gwarantując tym samym stronie wygrywającej proces zwrot[u] kosztów faktycznie poniesionych, przez co ogranicza prawo do sądu,
jak również narusza prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności
oraz zasadę równorzędności stron, obciążając ubezpieczonego niemal w całości ciężarem kosztów zastępstwa prawnego, nawet w
przypadku wygrania sporu i podwyższenia tej stawki przez [s]ąd”, z art. 45 ust. 1 i art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 w związku
z art. 31 ust. 3 oraz art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 16 ust. 1, 2 i 3 ustawy
z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2022 r. poz. 1184, ze zm.) oraz z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art.
64 ust. 3 i art. 31 ust. 3 Konstytucji;
2) „przewiduje w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego oraz w sprawach
dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym stawkę minimalną opłaty za czynności adwokackie w wysokości 180,00 zł, nieodpowiadającą
niezbędnemu nakładowi czasu pracy oraz stopniu skomplikowania sprawy pod względem faktycznym i prawnym i w związku z tym,
nieadekwatną do wysokości rzeczywiście obowiązujących na rynku prawniczym stawek wynagrodzenia, przez co przerzucono obowiązek
ponoszenia faktycznych kosztów świadczenia pomocy prawnej przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z wyboru – ze strony
przegrywającej proces, na stronę[,] która proces wygrała”, z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 64 ust. 3 i art. 31 ust.
3 oraz art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji i art. 16 ust. 1, 2 i 3 ustawy – Prawo o adwokaturze,
postanawia:
1) nadać dalszy bieg skardze konstytucyjnej w zakresie zbadania zgodności § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie
(Dz. U. poz. 1800, ze zm.)
, w brzmieniu obowiązującym 17 czerwca 2022 r., w zakresie, w jakim:
a) „przewiduje w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego oraz w sprawach
dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym stawkę minimalną opłaty za czynności adwokackie w wysokości 180,00 zł, nie
gwarantując tym samym stronie wygrywającej proces zwrot[u] kosztów faktycznie poniesionych, przez co ogranicza prawo do sądu,
jak również narusza prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności
oraz zasadę równorzędności stron, obciążając ubezpieczonego niemal w całości ciężarem kosztów zastępstwa prawnego, nawet w
przypadku wygrania sporu i podwyższenia tej stawki przez [s]ąd”, z art. 45 ust. 1 i art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 w związku
z art. 31 ust. 3 oraz art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze oraz z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 64 ust. 3 i art. 31 ust. 3
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
b) „przewiduje w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego oraz w sprawach
dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym stawkę minimalną opłaty za czynności adwokackie w wysokości 180,00 zł, nieodpowiadającą
niezbędnemu nakładowi czasu pracy oraz stopniu skomplikowania sprawy pod względem faktycznym i prawnym i w związku z tym,
nieadekwatną do wysokości rzeczywiście obowiązujących na rynku prawniczym stawek wynagrodzenia, przez co przerzucono obowiązek
ponoszenia faktycznych kosztów świadczenia pomocy prawnej przez profesjonalnego pełnomocnika ustanowionego z wyboru – ze strony
przegrywającej proces, na stronę[,] która proces wygrała”, z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 64 ust. 3 i art. 31 ust.
3 oraz art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji;
2) odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w pozostałym zakresie.
Uzasadnienie
1
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 22 listopada 2022 r. (data nadania) M.M. (dalej: skarżący),
reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił z żądaniem przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia.
2
Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego.
3
Skarżący ubiegał się o jednorazowe odszkodowanie z tytułu stałego uszczerbku na zdrowiu, który był następstwem wypadku w związku
z pełnieniem czynnej służby wojskowej w 2019 r.
4
Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego (dalej: Szef WSW) w S. decyzją z 25 maja 2020 r. odmówił przyznania skarżącemu tego świadczenia.
5
Sąd Rejonowy w K. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 17 czerwca 2022 r. (sygn. akt […]) na skutek odwołania
skarżącego (reprezentowanego przez adwokata) zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał skarżącemu odszkodowanie, a ponadto zasądził
na jego rzecz od pozwanego Szefa WSW w S. kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Podstawą rozstrzygnięcia
o kosztach był § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
adwokackie (Dz. U. poz. 1800, ze zm.; dalej: rozporządzenie).
6
Pełnomocnik skarżącego złożył zażalenie na postanowienie o kosztach zastępstwa procesowego, zawarte w powyższym wyroku. Wskazał,
że § 9 ust. 2 rozporządzenia jest niezgodny z Konstytucją, a koszty zastępstwa procesowego powinny zostać przyznane na podstawie
§ 2 pkt 5 rozporządzenia w wysokości 2 400 zł lub co najmniej sześciokrotności stawki określonej w rozporządzeniu (tj. 1 080
zł).
7
Sąd Okręgowy w K. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z 27 września 2022 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie
Sądu Okręgowego) oddalił powyższe zażalenie. W uzasadnieniu wskazał m.in., że jest zobowiązany stosować powszechnie obowiązujące
ustawy i rozporządzenia, które korzystają z domniemania zgodności z Konstytucją do czasu ewentualnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego.
8
Postanowienie Sądu Okręgowego (doręczone pełnomocnikowi skarżącego wraz z uzasadnieniem 27 października 2022 r.) zostało wskazane
w skardze konstytucyjnej jako ostateczne orzeczenie w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
9
Uzasadniając zarzuty sformułowane w punkcie 1
petitum
skargi skarżący wskazał, że art. 9 § 2 rozporządzenia jest niezgodny z prawem do sądu oraz zasadą równości i równorzędności
stron w zakresie dotyczącym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Skarżący podjął decyzję o ustanowieniu pełnomocnika w przekonaniu,
że w razie wygrania sprawy jego przeciwnik (Szef WSW w S.) zrekompensuje mu poniesione wydatki, poczynione w celu obrony jego
praw przed sądem. Tymczasem zaskarżony przepis przeniósł na niego obowiązek pokrycia w zasadzie całości kosztów zastępstwa
procesowego. Gdyby skarżący miał tę świadomość, po poczynieniu kalkulacji ekonomicznych mógłby w ogóle nie zdecydować się
na wystąpienie z (jak się okazało – oczywiście zasadnym) roszczeniem na drogę postępowania sądowego. Kwestionowane stawki
nie spełniają ponadto żadnego z kryteriów limitacyjnych określonych w art. 31 ust. 3 Konstytucji (wynikają z rozporządzenia,
a nie z ustawy – nie jest spełniony warunek legalności; nie realizują żadnego z celów uznanych za doniosłe konstytucyjnie
– nie jest spełniony warunek celowości; por. s. 6-9 skargi).
10
W kontekście zarzutów stawianych w punkcie 2
petitum
skargi skarżący podkreślił, że w praktyce wyłącznie jedna strona – ubezpieczony – jest obciążona kosztami sądowymi i ryzykiem
związanym z prowadzeniem sprawy. W sprawach objętych zaskarżonym przepisem przeciwnikiem procesowym jest państwo, a ograniczenie
odpowiedzialności procesowej związanej z kosztami postępowania do kwoty 180 zł nie jest uzasadnione interesem publicznym (nie
mobilizuje do usuwania naruszeń przed procesem, lecz może prowadzić do faktycznego tolerowania uchybień). Obecna regulacja
rażąco godzi w prawo własności strony, której roszczenie zostało uznane za zasadne, bo zwrot kosztów zastępstwa procesowego
nie rekompensuje znacznego uszczerbku w majątku zwycięzcy procesowego. Przepis ten traktuje w sposób uprzywilejowany organ
rentowy, który – jako państwowa jednostka organizacyjna – pokrywa ze środków Skarbu Państwa (a więc ze środków publicznych)
całość obsługi prawnej sporu. Ponadto skarżący zauważył, że stawka przewidziana w zaskarżonym przepisie nie była waloryzowana
przez ponad 7 lat, jej realna siła nabywcza z uwagi na inflację została obniżona o ponad 30,5% i jest nieadekwatna do stawek
rynkowych oraz stopnia skomplikowania i pracochłonności spraw. Brak reakcji Ministra Sprawiedliwości na zmiany ekonomiczne
spowodował, że analizowana regulacja całkowicie odbiega od swojego celu i w sposób nieproporcjonalny prowadzi do ograniczenia
praw majątkowych stron postępowania w sprawach o świadczenia z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego (por.
s. 10-17 skargi).
11
Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 1 lutego 2023 r. (doręczonym skarżącemu 21 lutego 2023 r.) wezwał skarżącego
do udokumentowania daty doręczenia orzeczenia wskazanego jako ostateczne.
12
Skarżący wykonał powyższe zarządzenie w piśmie z 28 lutego 2023 r. (data nadania).
13
Zarządzeniami sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 30 stycznia 2024 r. i 21 maja 2025 r. (doręczonymi skarżącemu 6 lutego
2024 r. i 29 maja 2025 r.) skarżący został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez: 1) dokładne
określenie wolności i praw konstytucyjnych wynikających z art. 2 w związku z art. 32 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3, art.
64 ust. 1 i 2 w związku z art. 64 ust. 3, a także art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji oraz sposobu ich naruszenia;
2) odpowiednie uzupełnienie uzasadnienia skargi; 3) poinformowanie o wniesieniu nadzwyczajnego środka zaskarżenia od wskazanego
w skardze ostatecznego orzeczenia; 4) doprecyzowania powołanego w skardze brzmienia § 9 rozporządzenia oraz art. 16 ustawy
z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2022 r. poz. 1184, ze zm.) oraz 5) udokumentowanie daty doręczenia
skarżącemu ostatecznego orzeczenia.
14
Skarżący ustosunkował się do powyższych zarządzeń w pismach z 9 lutego 2024 r. i 30 maja 2025 r. (daty nadania).
15
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
16
1. Stosownie do art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
(Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.
Trybunał wydaje postanowienie o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu, gdy spełnia ona określone przez prawo wymagania.
17
2. Po wstępnym rozpoznaniu skargi konstytucyjnej Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że spełnia ona przesłanki nadania jej dalszego
biegu (art. 61 ust. 2 u.o.t.p.TK) w części określonej w punkcie 1 sentencji niniejszego postanowienia.
18
Skarga konstytucyjna została sporządzona przez pełnomocnika z wyboru, który przedłożył pełnomocnictwo szczególne.
19
Skarżący wyczerpał przysługującą mu drogę prawną. Od postanowienia Sądu Okręgowego w K. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
z 27 września 2022 r. (sygn. akt […]; dalej: postanowienie Sądu Okręgowego) nie przysługuje żaden zwyczajny środek zaskarżenia.
W sprawie skarżącego nie złożono także nadzwyczajnego środka zaskarżenia.
20
Dochowany został trzymiesięczny termin wniesienia skargi, zastrzeżony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK. Postanowienie Sądu Okręgowego
zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego wraz z uzasadnieniem 27 października 2022 r., a skarga została złożona w Trybunale
22 listopada 2022 r. (data nadania).
21
Określony został przedmiot kontroli, tj. § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r.
w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800, ze zm.; dalej: rozporządzenie), w brzmieniu obowiązującym 17 czerwca
2022 r. (por. art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK).
22
Skarżący wskazał, które jego konstytucyjne wolności i prawa zostały naruszone oraz w jaki sposób (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK),
przedstawił także uzasadnienie sformułowanych w skardze zarzutów (art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK).
23
Skarga zawiera również wymagane informacje o stanie faktycznym i nadzwyczajnym środku zaskarżenia (por. art. 53 ust. 1 pkt
4 i 6 u.o.t.p.TK) oraz załączniki (por. art. 53 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 u.o.t.p.TK).
24
3. Skarga konstytucyjna nie spełnia natomiast wymogów formalnych umożliwiających nadanie jej dalszego biegu w zakresie, w
jakim skarżący żąda zbadania zgodności § 9 ust. 2 rozporządzenia z art. 16 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze
(Dz. U. z 2022 r. poz. 1184, ze zm.; dalej: Prawo o adwokaturze).
25
Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji, w skardze konstytucyjnej można podnosić jedynie zarzuty niezgodności zaskarżonej regulacji
z konstytucyjnymi wolnościami lub prawami skarżącego. Wskazanie odpowiedniego (konstytucyjnego) wzorca kontroli jest w związku
tym jedną z podstawowych przesłanek merytorycznego rozpoznania sprawy (por. art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK).
26
W zakresie odnoszącym się do art. 16 Prawa o adwokaturze skarga jest więc obarczona nieusuwalnym brakiem formalnym, uniemożliwiającym
nadanie jej dalszego biegu (por. art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK).
27
Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.
28
POUCZENIE
29
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo do wniesienia zażalenia na punkt 2 postanowienia w terminie
7 dni od dnia jego doręczenia.Pełny tekst orzeczenia
Ts 273/22
Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.