154/B/2026
POSTANOWIENIE
z dnia 16 kwietnia 2026 r.
Sygn. akt Ts 262/22
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Bogdan Święczkowski - przewodniczący
Stanisław Piotrowicz
Wojciech Sych - sprawozdawca,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 13 listopada 2024 r. o odmowie
nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.J.,
postanawia:
nie uwzględnić zażalenia.
Orzeczenie zapadło jednogłośnie.
Uzasadnienie
1
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 7 listopada 2022 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący),
reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o zbadanie zgodności: 1) art. 394
3
ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.; dalej: k.p.c.) z
art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1, art. 176 ust.
1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji; 2) art. 394
1a
k.p.c. w zakresie wyrażenia „pierwszej instancji” z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176
ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 2 w związku z art. 45 ust. 1, art. 32 ust. 1 i 2 w związku z art.
45 ust. 1, art. 64 ust. 2 w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 5 ust. 1, art. 8 ust. 2 oraz art. 15 ust. 1 i 2
ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym
prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843,
ze zm.; dalej: ustawa o skardze na przewlekłość) z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku
z art. 7, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku
z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 2, art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji lub alternatywnie całości
ustawy o skardze na przewlekłość w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości: a) zaskarżenia postanowienia sądu o: odrzuceniu
skargi, oddaleniu skargi, odmowie zwolnienia od kosztów sądowych, b) możliwości wniesienia skargi na przewlekłość postępowania
toczącego się wskutek wniesienia skargi na przewlekłość postępowania lub postępowania o ustanowienie pełnomocnika z urzędu,
z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 7, art. 45 ust. 1 w związku z art. 77
ust. 1 i 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1, art. 176 ust. 1 w związku
z art. 2 i art. 7, art. 176 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji.
2
Skarżący podniósł, że niezgodne z jego prawami konstytucyjnymi jest: różnicowanie zasad zaskarżalności orzeczeń wpadkowych
w zależności od instancji, w jakiej toczy się postępowanie; istnienie możliwości pozostawienia bez rozpoznania środka zaskarżenia
lub wniosku procesowego w aktach postępowania bez nadawania im biegu; brak możliwości zaskarżenia postanowienia o odrzuceniu
skargi na przewlekłość, oddaleniu skargi na przewlekłość lub odmowie zwolnienia od kosztów sądowych oraz wniesienia skargi
na przewlekłość postępowania toczącego się na skutek wniesienia skargi na przewlekłość postępowania lub postępowania o ustanowienie
pełnomocnika z urzędu.
3
Postanowieniem z 13 listopada 2024 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 4 grudnia 2024 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił
nadania skardze dalszego biegu. Stwierdził, że zakwestionowane art. 394
3
i art. 394
1a
k.p.c. w zakresie określonym w
petitum
skargi nie zostały zastosowane w procesach zakończonych orzeczeniami wskazanymi przez skarżącego jako ostatecznie rozstrzygające
o jego prawach konstytucyjnych, co stoi w sprzeczności z treścią art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK.
Wskazał także, że skarga nie wyczerpuje wymogu wynikającego z art. 53 ust. 1 pkt 2-3 u.o.t.p.TK, gdyż w jej treści nie wyodrębniono,
które wolności lub prawa konstytucyjne oraz w jaki sposób zostały naruszone przez oparcie na zakwestionowanych przepisach
treści orzeczeń wydanych w każdym z dwóch postępowań sądowych, z których wynikają orzeczenia wskazane przez skarżącego jako
ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji. Trybunał ocenił, że część zarzutów skarżącego dotyczy błędnej subsumpcji
norm prawnych dokonanej w jego sprawie przez sądy orzekające, co nie podlega ocenie zgodności z normami Konstytucji w postępowaniu
ze skargi konstytucyjnej. Zaznaczył także, że zakres przedmiotu postanowienia sądu od którego przysługuje zażalenie został
zmieniony na mocy art. 1 pkt 19 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy – Prawo
o ustroju sądów powszechnych, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1860), który
wszedł w życie 14 marca 2024 r., a także art. 1 pkt 50 i 51 ustawy z 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania
cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 614), który wszedł w życie 1 lipca 2023 r.
4
W piśmie z 9 grudnia 2024 r. (data nadania) skarżący wniósł zażalenie na postanowienie TK z 13 listopada 2024 r. oraz zwrócił
się z wnioskiem „o skierowanie przez skład orzekający pytania prejudycjalnego do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności
art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK (błędnie wskazanego jako „art. 60 ust. 4”) z art. 79 ust. 1, art. 79 ust. 1 związku z art. 190 ust.
4, art. 79 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2, art. 2 w związku z art. 7, art. 2 w związku z art. 79 ust. 1, art. 45 ust.
1 , art. 45 ust. 1 w związku z art. 2, art. 45 ust. 1 w związku z art. 79 ust. 1, art. 45 ust. 1 związku z art. 176 ust. 1
Konstytucji oraz o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania wniosku, a także o uchylenie zaskarżonego postanowienia i
skierowanie skargi do rozpoznania.
5
W odniesieniu do treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia skarżący uznał za nietrafne stwierdzenie, że utrwalona niekonstytucyjna
wykładnia normy prawnej nie może być przedmiotem skargi konstytucyjnej. Stwierdził, że to nie wykładnia, ale treść zaskarżonego
przepisu zdecydowała o sposobie zastosowania tego przepisu w jego sprawie.
6
Skarżący podkreślił, że wskazał zakres zaskarżenia w
petitum
skargi, przytoczył także fragmenty skargi konstytucyjnej oraz pisma z 25 września 2023 r. usuwającego braki formalne skargi,
gdzie określa prawa wynikające z konkretnych przepisów Konstytucji naruszonych w postępowaniach, z których wywiódł skargę
konstytucyjną.
7
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
8
1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
(Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału
Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie
na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia
Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze
dalszego biegu.
9
2. Odnośnie do żądania skarżącego skierowania przez skład orzekający wniosku („pytania prejudycjalnego”) do Trybunału Konstytucyjnego
o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK należy zauważyć, że ani Konstytucja, ani przepisy u.o.t.p.TK
nie przewidują takiej formy aktywności procesowej. Nie upoważniają także Trybunału do wszczęcia postępowania
ex officio
. W obowiązującym stanie prawnym z wnioskiem o zbadanie hierarchicznej zgodności aktów prawnych mogą wystąpić do Trybunału
wyłącznie podmioty określone w art. 191 ust. 1 pkt 1-5 ustawy zasadniczej. Każdy natomiast, czyje konstytucyjne wolności lub
prawa zostały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w u.o.t.p.TK wystąpić do Trybunału ze skargą konstytucyjną (art.
79 ust. 1 Konstytucji). Mając powyższe na względzie Trybunał stwierdza, że sformułowany przez skarżącego w zażaleniu wniosek
nie wywołuje żadnych skutków procesowych (por. postanowienia TK z: 23 października 2023, sygn. Ts 6/23, OTK ZU B/2023, poz.
303; 7 marca 2024 r., sygn. Ts 260/22, OTK ZU B/2024, poz. 179 oraz 27 maja 2024 r., sygn. Ts 77/22, OTK ZU B/2024, poz. 200).
Jednocześnie należy zauważyć, że z przywołanego przez skarżącego art. 190 ust. 5 Konstytucji nie wynika, iż Trybunał nie może
wydawać żadnych orzeczeń w składzie jednoosobowym. Przepis ten wyraża jedynie zasadę wydawania rozstrzygnięć w sytuacji, w
której skład Trybunału jest wieloosobowy. Nie wyklucza jednak, aby przepisy ustawowe (tj. przepisy u.o.t.p.TK), które zgodnie
z art. 197 Konstytucji określają między innymi tryb postępowania przed Trybunałem, umożliwiły wydawanie rozstrzygnięć o odmowie
nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w składzie jednego sędziego (zob. postanowienie TK z 13 marca 2014 r., sygn.
Ts 276/13, OTK ZU nr 2/B/2014, poz. 166).
10
3. Trybunał stwierdza, że zarzuty postawione w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego
biegu.
11
3.1. Skarżący – powołując się na stosowne orzecznictwo TK – wskazał, że sam fakt, że zaskarżony przepis nie został wskazany
wprost w uzasadnieniach orzeczeń zapadłych w procesie, z którego wynika skarga, nie przesądza, iż nie stanowi on podstawy
ostatecznego rozstrzygnięcia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji.
12
Należy podnieść, że stwierdzenie powyższe jest prawdziwe
per se
. Postawione
zostało jednak przez skarżącego w oderwaniu od analizowanej sprawy, jako że w żaden sposób nie odniósł się on do postępowań
sądowych, które toczyły się w jego sprawie, a z których wynika niniejsza skarga. Nie można więc uznać, by podważył tok wnioskowania
przyjętego przez Trybunał w tej sprawie. Trybunał przypomina, że odmowa nadania dalszego biegu skardze we wskazanym wyżej
zakresie była wynikiem analizy obu postępowań sądowych, określonych przez skarżącego jako te, w wyniku których wydano orzeczenia
oparte na zaskarżonych przepisach, a naruszających jego prawa konstytucyjne. W postanowieniu z 13 listopada 2024 r. Trybunał
uzasadnił powzięty osąd i przedstawił m.in. przedmiot i zakres tych postępowań, jak i treść zaskarżonych przepisów. W odniesieniu
więc do powyższej podstawy odmowy zażalenie nie obaliło ustaleń poczynionych przez Trybunał.
13
3.2. W postanowieniu z 13 listopada 2024 r. Trybunał stwierdził, że w skardze nie wyodrębniono, które ze wskazanych wolności
i praw konstytucyjnych oraz w jaki sposób zostały naruszone przez oparte na zakwestionowanych przepisach orzeczenia wydane
w obu postępowaniach sądowych, przedstawionych przez skarżącego jako ważące na jego prawach konstytucyjnych. Jednoznaczne
odtworzenie sposobu rozumowania skarżącego stało się wskutek tego niemożliwe. Trybunał uznał, że powyższa wada procesowa jest
wynikiem niedotrzymania należycie dwóch wymogów formalnych skargi, które należy odczytać w zbiegu. Nie zaistniałaby bowiem,
gdyby skarżący wskazał, która konstytucyjna wolność lub prawo, i w jaki sposób, zostały naruszone (art. 53 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK)
oraz uzasadniłby zarzut niezgodności kwestionowanych przepisów z tą wolnością lub prawem, powołując argumenty tego dowodzące
(art. 53 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK) w każdym z postępowań sądowych, z których wynikały orzeczenia uznane przez niego za ostateczne
w rozumieniu art. 79 ust.1 Konstytucji.
14
Należy przypomnieć, że wymogi formalne z art. 53 ust. 2 i 3 u.o.t.p.TK wynikają z charakteru skargi konstytucyjnej jako zindywidualizowanego
środka procesowego. W sytuacji, gdy skarżący wskazał nie jedno, ale dwa odmienne postępowania sądowe, wymogi te aktualizują
się w oczekiwaniu, by treść skargi była kompletna i uporządkowana w stopniu, który umożliwia prześledzenie procesu wnioskowania
o bezprawnym ograniczeniu konstytucyjnych praw i wolności skarżącego – treścią norm prawnych wskazanych w
petitum
złożonej skargi – odrębnie w odniesieniu do każdego z tych postępowań (por. postanowienie pełnego składu TK z 26 listopada
2019 r., sygn. K 5/16, OTK ZU A/2019, poz. 66; postanowienia z: 28 czerwca 2022 r. sygn. SK 60/21, OTK ZU A/2022, poz. 55,
15 lipca 2021 r. sygn. K 6/18, OTK ZU A/2021, poz. 50).
15
Powyższego nie wyczerpuje ani złożona skarga, ani pismo z 25 marca 2023 r. (data nadania) usuwające jej braki formalne.
16
W złożonym zażaleniu skarżący podniósł, że zarówno skarga, jak i pismo usuwające braki formalne zawierają szereg egzemplifikacji
praw wynikających z niektórych z powołanych przez niego wzorców konstytucyjnych i przytoczył ich stosowne fragmenty. Nie wykazał
jednak, by z treści skargi konstytucyjnej oraz pisma usuwającego braki formalne wynikało, w którym z postępowań sądowych –
i w jaki sposób – doszło do naruszenia wskazanych przez niego praw konstytucyjnych. Skoro skarżący
de facto
nie odniósł się do podstawy odmowy nadania biegu złożonej skardze (zob. pkt 3.2. niniejszego postanowienia), nie doszło do
jej podważenia. Na marginesie należy odnotować, że wskazane przez skarżącego fragmenty skargi konstytucyjnej w części odnoszą
się do niezgodności z Konstytucją art. 394
3
k.p.c., który nie miał zastosowania w żadnym z postępowań w jego sprawie (zob. pkt 3.1. niniejszego postanowienia), inne zaś
skupiają się na normach konstytucyjnych, z których nie wynikają prawa o charakterze indywidualnym. Treść ich nie dowodzi więc
spełnienia przez skargę konstytucyjną wymogów z art. 53 ust.1 pkt 2 i 3 u.o.t.p. TK (por. postanowienie TK z 22 listopada
2023 r., sygn. Ts 276/22, OTK ZU B/2024, poz. 51).
17
3.3. Skarżący mylnie uznał, że zdaniem Trybunału utrwalona wykładnia nie może być przedmiotem skargi konstytucyjnej. Podjąwszy
polemikę z powyższym nie odniósł się do właściwej podstawy odmowy, jaką była konstatacja, że postawione przez skarżącego zarzuty
w odniesieniu do art. 394
3
k.p.c. dotyczą nie tyle treści tego przepisu, ile dokonanej w jego sprawie subsumpcji przepisów w procesie stosowania prawa.
18
Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia.Pełny tekst orzeczenia
Ts 262/22
Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.