Pełny tekst orzeczenia Ts 262/15

350/B/2016
POSTANOWIENIE
z dnia 19 kwietnia 2016 r.
Sygn. akt Ts 262/15
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Andrzej Rzepliński - przewodniczący
Piotr Tuleja - sprawozdawca
Andrzej Wróbel,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 25 listopada 2015 r. o odmowie
nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej D.D.,
postanawia:
nie uwzględnić zażalenia.
Uzasadnienie:
1
1. W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 24 lipca 2015 r. (data nadania) D.D. (dalej: skarżący)
wystąpił o zbadanie zgodności art. 745 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U.2014.101,
ze zm.; dalej: kpc) w zakresie, w jakim „w sytuacji udzielenia przez sąd zabezpieczenia powództwa, następnie wygranego przez
powoda, przepis ten może być podstawą prawną dla domniemanego rozstrzygnięcia sądu o oddaleniu wniosku powoda o zasądzenie
na jego rzecz kosztów postępowania zabezpieczającego, które to domniemane rozstrzygnięcie ma polegać na zawarciu
expressis verbis
przez sąd – w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie – decyzji w przedmiocie kosztów postępowania zasadniczego (kosztów
procesu) i zarazem pominięciu zawarcia (niezawarciu) w tym orzeczeniu przez sąd decyzji w przedmiocie kosztów postępowania
zabezpieczającego”, z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
2
2. Postanowieniem z 25 listopada 2015 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu rozpatrywanej skardze konstytucyjnej.
Wskazał, że art. 745 § 1 kpc nie był podstawą ostatecznego orzeczenia, z którym skarżący wiąże naruszenie swoich konstytucyjnych
wolności lub praw. Jak bowiem zaznaczył sam skarżący, sąd oddalił wniosek o uzupełnienie wyroku, ponieważ stwierdził, że nie
pozostała żadna nierozstrzygnięta kwestia, zatem nie było konieczności jego uzupełnienia, a w celu zakwestionowania postanowienia
o kosztach postępowania skarżący powinien złożyć zażalenie, a nie wniosek o uzupełnienie wyroku. Niezależnie od powyższego
Trybunał podkreślił, że skarżący zarzucił błędne zastosowanie prawa przez sądy orzekające w jego sprawie, co jest niedopuszczalne,
ponieważ w polskim systemie prawnym skarga konstytucyjna jest „skargą na przepis”, a nie na jego zastosowanie.
3
3. W zażaleniu na postanowienie Trybunału skarżący podniósł, że w wyroku z grudnia 2014 r. Sąd Rejonowy w W. „nie zawarł decyzji
odnośnie kwestii kosztów postępowania zabezpieczającego (…), tej kwestii po prostu nie rozstrzygnął”, następnie, nie chcąc,
zdaniem skarżącego, przyznać się do przeoczenia, zastosował niezgodną z Konstytucją wykładnię art. 745 § 1 kpc. W przekonaniu
skarżącego bezpośrednią i główną przyczyną oddalenia wniosku o uzupełnienie wyroku był właśnie ten przepis, ponieważ stanowił
podstawę przyjęcia, że istnieje domniemanie negatywnego rozstrzygnięcia o kosztach postępowania w wyroku z 4 grudnia 2014
r. Według skarżącego występujące w orzecznictwie rozbieżności w ocenie tego, czy koszty postępowania zabezpieczającego powinny
być zasądzane niezależnie od kosztów działania pełnomocnika w postępowaniu rozpoznawczym, uzasadniają potrzebę merytorycznego
rozpoznania skargi. Zdaniem skarżącego przyjęcie, że w postępowaniu zainicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej Trybunał
może badać zgodność z Konstytucją wykładni przepisów tylko wtedy, gdy jest ona jednolita, stała i powszechna, narusza art.
79 ust. 1 i art. 190 ust. 4 Konstytucji. Podniósł w związku z tym, że Trybunał nie może czekać, aż zakwestionowana w skardze
konstytucyjnej, a niezgodna z Konstytucją, praktyka się utrwali. Skarżący zaznaczył przy tym, że w wyroku z 3 grudnia 2015
r. (K 34/15, OTK ZU nr 11A/2015, poz. 185) Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją przepisu rozumianego w sposób inny,
niż określony w sentencji, a zatem w jego sprawie też powinien poddać kontroli wykładnię przepisu, „nie czekając na jej utrwalenie
się”.
4
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
5
1. Na podstawie art. 134 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.2016.293) w sprawach wszczętych
i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie na etapie wstępnego rozpoznania skargi konstytucyjnej stosuje się przepisy
dotychczasowe, tzn. przepisy ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U.102.643, ze zm.; dalej: ustawa
o TK z 1997 r.). Zgodnie z art. 36 ust. 4 w zw. z art. 49 ustawy o TK z 1997 r. skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia
na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech
sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b
in fine
w zw. z art. 36 ust. 6 i 7 ustawy o TK z 1997 r.). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał Konstytucyjny bada – w zakresie
zarzutów sformułowanych w tym środku odwoławczym – czy w wydanym postanowieniu prawidłowo ustalił istnienie przesłanek odmowy
nadania skardze dalszego biegu.
6
2. W ocenie Trybunału kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń
przedstawionych w tym orzeczeniu i dlatego nie zasługują na uwzględnienie.
7
3. Trybunał przypomina, że skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony praw, służącym zainicjowaniu konkretnej
kontroli norm prawnych. Możliwość jej skutecznego wniesienia uzależniona jest od spełnienia konstytucyjnych przesłanek i warunków
określonych w Konstytucji oraz ustawie o TK z 1997 r. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji skarga konstytucja jest dopuszczalna,
jeśli, po pierwsze, zaskarżony przepis jest podstawą prawną ostatecznego orzeczenia wydanego przez sąd lub organ administracji
publicznej w indywidualnej sprawie skarżącego, po drugie, skarżący uprawdopodobni naruszenie swoich konstytucyjnych wolności
lub praw wskazanych w skardze, po trzecie, źródłem naruszenia jest normatywna treść kwestionowanych przepisów, a sposób naruszenia
został określony przez samego skarżącego w uzasadnieniu wnoszonej skargi. Jeżeli zatem przyczyną naruszenia konstytucyjnych
praw skarżącego jest nie akt stanowienia prawa, lecz akt jego stosowania, to merytoryczne rozpoznanie skargi jest niedopuszczalne.
8
4. Powyższe wymogi odróżniają istotnie postępowanie zainicjowane wniesieniem skargi konstytucyjnej, w którym Trybunał dokonuje
konkretnej kontroli norm prawnych, od postępowania zainicjowanego przez podmioty wymienione w art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji,
w ramach którego Trybunał dokonuje kontroli abstrakcyjnej. W wypadku tej ostatniej Trybunał bada zgodność z Konstytucją normy
prawnej niezależnie od jej zastosowania w konkretnej sprawie. Już z tego tylko powodu odwoływanie się przez skarżącego do
sprawy K 34/15, wszczętej na skutek złożenia wniosku przez grupę posłów, bez uwzględnienia odmienności tych postępowań jest
nieuzasadnione. Trybunał wyjaśnia, że w postępowaniu zainicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej również możliwe jest
wydanie wyroku interpretacyjnego. Jednakże w przypadku tego postępowania wydanie merytorycznego orzeczenia – bez względu na
jego rodzaj – wymaga uprzedniego spełnienia przez skargę konstytucyjną przesłanek dopuszczalności.
9
5. Trybunał przypomina, że skarżący łączy naruszenie swoich wolności lub praw konstytucyjnych z postanowieniem o oddaleniu
wniosku o uzupełnienie wyroku. Podstawą wydania tego postanowienia było ustalenie przez sąd, że w wyroku z 4 grudnia 2014
r. zostało zawarte rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, tylko nie w pełni satysfakcjonujące skarżącego, bo sąd uwzględnił
jego wniosek w części, a nie w całości. Przyjęcie domniemania oddalenia wniosku w nieuwzględnionej części wynikało zaś z powołania
się przez sąd orzekający na pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w uchwale z 11 grudnia 1972 r. (sprawa III PZP 14/72, OSNC z
1972 r., nr 12, poz. 215), zgodnie z którym „określenie »zwrot kosztów« użyte w art. 394 § 1 pkt 9 kpc należy rozumieć w sensie
jakiegokolwiek orzeczenia o zwrocie kosztów czy odmowie takich kosztów w całości lub w części”. Od rozstrzygnięcia o kosztach
zawartego w wyroku z 4 grudnia 2014 r. skarżący mógł zatem – zdaniem sądu – wnieść zażalenie, a nie wniosek o uzupełnienie
wyroku. Z powyższego wynika zatem, że to nie art. 745 § 1 kpc, lecz art. 394 § 1 pkt 9 kpc (a ściśle rzecz ujmując jego wykładnia)
był podstawą prawną rozstrzygnięcia o oddaleniu wniosku o uzupełnienie wyroku. Trybunał zauważa, że jedynie na marginesie
sąd przedstawił swoją wykładnię art. 745 § 1 kpc, wskazując, że nie było podstaw do zasądzenia odrębnego wynagrodzenia za
zastępstwo prawne w postępowaniu zabezpieczającym, ponieważ w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie sąd orzeka o jednym
wynagrodzeniu pełnomocnika z tytułu prowadzenia całego postępowania. Jak sam sąd podkreślił, kwestia ta nie miała istotnego
znaczenia dla oceny zasadności złożonego wniosku, ponieważ w ocenie sądu „orzeczenie zawarte w punkcie II wyroku powód winien
zaskarżyć zażaleniem, a nie kwestionować wnioskiem o uzupełnienie wyroku”. W związku z powyższym Trybunał przypomina, że przedmiotem
kontroli zainicjowanej wniesieniem skargi konstytucyjnej nie może być przepis aktu normatywnego, który tylko posiłkowo czy
incydentalnie został przywołany w rozstrzygnięciu (postanowienie TK z 10 stycznia 2005 r., SK 14/02, OTK ZU nr 1/A/2005, poz. 10).
10
6. Z argumentów podniesionych w zażaleniu wynika, że skarżący w istocie oczekuje od Trybunału weryfikacji prawomocnego postanowienia
sądu wydanego w jego sprawie, które uważa za błędne. Trybunał podkreśla, że nie jest kolejną instancją w strukturze wymiaru
sprawiedliwości, nie sprawuje nadzoru judykacyjnego nad orzecznictwem sądów powszechnych i jego rolą nie jest usuwanie rozbieżności
w orzecznictwie tych sądów.
11
W tym stanie rzeczy Trybunał postanowił jak na wstępie.