Pełny tekst orzeczenia Ts 225/23

126/B/2026
POSTANOWIENIE
z dnia 3 grudnia 2025 r.
Sygn. akt Ts 225/23
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Bartłomiej Sochański - przewodniczący
Stanisław Piotrowicz - sprawozdawca
Wojciech Sych,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 16 kwietnia 2025 r. o odmowie
nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.J.,
postanawia:
nie uwzględnić zażalenia.
Orzeczenie zapadło jednogłośnie.
Uzasadnienie
1
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 7 sierpnia 2023 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący),
reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o stwierdzenie, że: 1) art. 126 § 1 oraz art. 126 § 1 pkt 6 ustawy z
dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) w zakresie, w jakim
„ogranicza znaczenie zwrotu pismo jedynie do formy papierowej, a zwrotu podpis wyłącznie do podpisu sporządzone[go] w formie
określonej w art. 78 § 1 (…)” ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061), jest niezgodny
z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
w związku z art. 25 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr 910/2014 z dnia 23 lipca 2014 r. w sprawie identyfikacji
elektronicznej i usług zaufania w odniesieniu do transakcji elektronicznych na rynku wewnętrznym oraz uchylające dyrektywę
1999/93/WE (Dz. Urz. UE. L Nr 257, s. 73); 2) art. 394
3
k.p.c. jest niezgodny z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art.
176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 2 w związku z art. 45 ust. 1; art. 79 ust. 1 Konstytucji; 3) art. 5 ust. 1; art.
8 ust. 2 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy
w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki
(Dz. U. Nr 179, poz. 1843, ze zm.; dalej: ustawa skargowa) lub „alternatywnie” ustawa ta w całości w zakresie, w jakim „nie
przewiduje możliwości zaskarżenia postanowienia sądu o odrzuceniu skargi, odrzuceniu zażalenia i wprowadza jednoinstancyjny,
nieweryfikowalny, uznaniowy tryb postępowania w przedmiocie skargi”, jest niezgodna z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku
z art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7; art. 45 ust. 1 w związku z art. 77 ust. 1 i 2; art. 45 ust. 1 w związku z art.
176 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 45 ust. 1; art. 176 ust. 1 w związku z art. 2; art. 176 ust. 1 w związku z art.
7 Konstytucji.
2
Skarżący twierdzi, że zakwestionowany w skardze art. 126 § 1 k.p.c. narusza prawo do rzetelnego rozpoznania sprawy, ponieważ
– zgodnie z „utrwaloną archaiczną wykładnią (…) opartą na nieobowiązującym stanie prawnym” – ogranicza pojęcie podpisu tylko
do „podpisu konwencjonalnego wykonanego osobiście za pomocą przyrządu pisarskiego na papierze”. Powyższa wykładnia zakwestionowanego
w skardze art. 126 § 1 k.p.c. jest także, jego zdaniem, niezgodna z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady UE. W
tym zakresie skarżący przedstawił obszerny wywód mający dowieść, że w świetle prawa krajowego i „unijnego” doręczanie pism
procesowych opatrzonych podpisem elektronicznym jest możliwe.
3
W odniesieniu do zakwestionowanego w skardze art. 394
3
k.p.c. skarżący zarzucił, że na jego podstawie został „ukarany” za skorzystanie z „przysługujących” mu środków procesowych.
Przepis ten pozwala bowiem na pozostawienie w aktach postępowania, bez nadania im dalszego biegu, uzasadnionych i dopuszczalnych
prawem środków zaskarżenia lub wniosków procesowych dlatego, że w ocenie sądu zostały one złożone jedynie w celu przedłużenia
postępowania. Skarżący podniósł, że w sprawie, w związku z którą wystąpił do Trybunału, na podstawie tego przepisu zostało
naruszone jego prawo do „zweryfikowania przez przewidziany ustawą inny skład sądu (…) fundamentalnej kwestii jaką była zasadność
odrzucenia zasadnej i pozbawionej braków formalnych skargi na przewlekłość postępowania”. Przepis ten narusza więc, jego zdaniem,
prawo do dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy, prawo dostępu do drugiej instancji sądowej (art. 176 ust. 1 Konstytucji), zasadę
demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji) i prawo do rzetelnej procedury (art. 45 ust. 1 Konstytucji).
4
Odnośnie zakwestionowanych w analizowanej skardze przepisów ustawy skargowej (alternatywnie całej ustawy) skarżący podniósł,
że są one niezgodne z Konstytucją, ponieważ nie przewidują żadnej kontroli orzeczenia wydanego po raz pierwszy przez sąd rozpoznający
skargę (na przewlekłość postępowania). W ten sposób pozbawiają skarżącego praw do: „dwuinstancyjności każdego postępowania
sądowego”, „procedowania w sprawie” oraz „właściwego sądu II instancji”.
5
Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z 16 kwietnia 2025 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 5 maja 2025 r.) odmówił
nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, stwierdziwszy, że w zakresie, w jakim jej przedmiotem są: art. 126 § 1 (i art.
126 § 1 pkt 6 k.p.c.), art. 394
3
k.p.c., art. 5 ust. 1 oraz art. 15 ust. 1 i 2 ustawy skargowej, a także cała ustawa skargowa, nie spełnia ona podstawowej
przesłanki wynikającej z art. 79 ust. 1 Konstytucji, a doprecyzowanej w art. 53 ust. 1 pkt 1 u.o.t.p.TK, natomiast w zakresie,
w jakim jej przedmiotem jest art. 8 ust. 2 ustawy skargowej, skarga jest oczywiście bezzasadna.
6
W zażaleniu z 12 maja 2025 r. (data nadania) skarżący zażądał skierowania przez skład orzekający „pytania prejudycjalnego”
do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 61 ust. 4 (błędnie oznaczonego jako art. 60 ust. 4) u.o.t.p.TK z art.
190 ust. 5 Konstytucji, a także z art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5 Konstytucji (s. 2 pisma procesowego; w
petitum
wniosku skarżący wskazał natomiast przepisy ustawy zasadniczej niemające związku ze sformułowanym żądaniem; tak samo skarżący
postąpił w sprawie o sygn. Ts 265/23, zakończonej postanowieniem z 27 maja 2025 r.) oraz zawieszenia postępowania do czasu
rozpoznania wniosku. Według skarżącego zgodnie z art. 190 ust. 5 Konstytucji „wszelkie orzeczenia Trybunału zapadają większością
głosów. Konstytucja nie przewiduje w tym zakresie wyjątku”. Wydanie przez Trybunał orzeczenia (postanowienia o odmowie nadania
dalszego biegu skardze) w składzie jednego sędziego jest więc niezgodne z przywołanym przepisem ustawy zasadniczej.
7
Skarżący wniósł także o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowanie skargi do merytorycznego rozpoznania. W złożonym
środku odwoławczym przedstawił raz jeszcze „przebieg postępowania jaki doprowadził do złożenia skargi konstytucyjnej”, gdyż,
co podkreślił, ma on zasadnicze znaczenie dla rozpatrywanej sprawy. Wskazał ponadto, że do merytorycznego rozpoznania skargi
nie jest konieczne wydanie przez sąd orzeczenia. Do naruszenia praw może bowiem dojść – tak jak w sprawie, z którą wystąpił
do Trybunału – przez niewydanie żadnego aktu stosowania prawa. Skarżący zarzucił także, że Trybunał nie rozpoznał sformułowanych
w skardze alternatywnych zarzutów niekonstytucyjności całego aktu prawnego.
8
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
9
1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
(Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału
Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie
na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia
Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze
dalszego biegu.
10
2. Odnośnie do żądania skarżącego skierowania przez skład orzekający wniosku („pytania prejudycjalnego”) do Trybunału Konstytucyjnego
o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK należy zauważyć, że ani Konstytucja, ani przepisy u.o.t.p.TK
nie przewidują takiej formy aktywności procesowej. Nie upoważniają także Trybunału do wszczęcia postępowania
ex officio
. W obowiązującym stanie prawnym z wnioskiem o zbadanie hierarchicznej zgodności aktów prawnych mogą wystąpić do Trybunału
wyłącznie podmioty określone w art. 191 ust. 1 pkt 1-5 ustawy zasadniczej. Każdy natomiast, czyje konstytucyjne wolności lub
prawa zostały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w u.o.t.p.TK wystąpić do Trybunału ze skargą konstytucyjną (art.
79 ust. 1 Konstytucji). Mając powyższe na względzie Trybunał stwierdza, że sformułowany przez skarżącego w zażaleniu wniosek
nie wywołuje żadnych skutków procesowych (por. postanowienia TK z: 23 października 2023, sygn. Ts 6/23, OTK ZU B/2023, poz.
303; 7 marca 2024 r., sygn. Ts 260/22, OTK ZU B/2024, poz. 179 oraz 27 maja 2024 r., sygn. Ts 77/22, OTK ZU B/2024, poz. 200).
Jednocześnie należy zauważyć, że z przywołanego przez skarżącego art. 190 ust. 5 Konstytucji nie wynika, iż Trybunał nie może
wydawać żadnych orzeczeń w składzie jednoosobowym. Przepis ten wyraża jedynie zasadę podejmowania rozstrzygnięć w sytuacji,
w której skład Trybunału jest wieloosobowy. Nie wyklucza jednak, aby przepisy ustawowe (tj. przepisy u.o.t.p.TK), które zgodnie
z art. 197 Konstytucji określają między innymi tryb postępowania przed Trybunałem, umożliwiły wydawanie rozstrzygnięć o odmowie
nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w składzie jednego sędziego (zob. postanowienie TK z 13 marca 2014 r., sygn.
Ts 276/13, OTK ZU nr 2/B/2014, poz. 166).
11
3. Trybunał stwierdza, że zarzuty postawione w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego
biegu.
12
3.1. Skarżący nie wziął pod uwagę tego, że postanowienie Sądu Okręgowego w K. (dalej: Sąd Okręgowy) z 13 lipca 2023 r. (sygn.
akt […]), które wskazał jako ostateczne w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, jest orzeczeniem wyłącznie formalnym. Odrzuca
ono bowiem niedopuszczalne z mocy prawa zażalenie skarżącego na postanowienie odrzucające jego skargę na przewlekłość postępowania
(postępowanie w sprawie skargi na przewlekłość jest bowiem postępowaniem jednoinstancyjnym). Dlatego wbrew temu, co skarżący
podniósł w zażaleniu, Sąd Okręgowy nie badał sprawy ponownie jako sąd odwoławczy. Badał jedynie, czy w obowiązującym stanie
prawnym skarżącemu przysługiwał środek odwoławczy. Z tego powodu ani art. 126 § 1 oraz art. 126 § 1 pkt 6, art. 394
3
ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (obecnie: Dz. U. z 2024 r. poz. 1568, ze zm.; dalej: k.p.c.)
ani art. 5 ust. 1 i art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 2021 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania
sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej
zwłoki (Dz. U. Nr 179, poz. 1843, ze zm.; dalej: ustawa skargowa) nie były przedmiotem zainteresowania Sądu Okręgowego.
13
3.2. Bezzasadna jest sformułowana w zażaleniu teza, jakoby „[u]strojodawca (…) nie uzależnił prawa do wniesienia skargi konstytucyjnej
od wydania formalnie orzeczenia lub decyzji, ale faktu iż orzeczono (dokonano czynności także nieformalnie) o określonym stanie
naruszającym prawa podmiotowe strony” (s. 5 zażalenia).
14
Trybunał zwraca uwagę na to, że w myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji warunkiem rozpoznania skargi konstytucyjnej jest wydanie
na podstawie zaskarżonego aktu normatywnego wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia, w którym orzeczono ostatecznie o konstytucyjnych
wolnościach, prawach lub obowiązkach skarżącego. Wprawdzie przedmiotem kontroli w postępowaniu skargowym jest kwestia zgodności
z Konstytucją objętego skargą aktu normatywnego, niemniej wcześniejsze wydanie „ostatecznego orzeczenia” przez sąd bądź organ
administracji publicznej jest warunkiem
sine qua non
zainicjowania tej formy kontroli przed Trybunałem Konstytucyjnym. Wynika to z przyjętej przez polskiego ustrojodawcę konstrukcji
skargi konstytucyjnej, zgodnie z którą instytucja ta służy uruchomieniu postępowania o charakterze nadzwyczajnym i subsydiarnym
w stosunku do innych środków i procedur ochrony konstytucyjnych wolności i praw skarżącego. W związku z tym ustawodawca zobowiązał
wnoszącego skargę do dołączenia do niej wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia (art. 53 ust. 2 pkt 1 u.o.t.p.TK), wydanego
po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana (art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK).
15
3.3. Trybunał zauważa, że skarżący nie odniósł się do stwierdzonej przez Trybunał bezzasadności skargi w zakresie, w jakim
jej przedmiotem jest art. 8 ust. 2 ustawy skargowej.
16
3.4. Niezasadny jest zarzut, jakoby Trybunał, odmawiając skardze konstytucyjnej dalszego biegu, nie wziął pod uwagę tego,
że jej przedmiotem jest alternatywnie cała ustawa skargowa. Skarżący nie dostrzegł tego, że w uzasadnieniu kwestionowanego
postanowienia (pkt 2.3.) Trybunał wskazał, że w świetle art. 79 ust. 1 Konstytucji i doprecyzowującego go art. 53 ust. 1 pkt
1 u.o.t.p.TK niedopuszczalne jest formułowanie zarzutu niezgodności z Konstytucją całego aktu normatywnego.
17
Mając powyższe na względzie, Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia.