Pełny tekst orzeczenia Ts 183/22

205/B/2025
POSTANOWIENIE
z dnia 12 marca 2025 r.
Sygn. akt Ts 183/22
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Stanisław Piotrowicz - przewodniczący
Bartłomiej Sochański
Rafał Wojciechowski - sprawozdawca,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 15 stycznia 2025 r. o odmowie
nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej M.J.,
postanawia:
nie uwzględnić zażalenia.
Orzeczenie zapadło jednogłośnie.
Uzasadnienie
1
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 30 sierpnia 2022 r. (data nadania) M.J. (dalej: skarżący),
reprezentowany przez pełnomocnika z wyboru, wystąpił o stwierdzenie, że art. 194 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) jest niezgodny z art. 2;
art. 7; art. 32 w związku z art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1; art. 45 ust. 1 w związku z art. 7; art. 45 ust. 1 w związku z
art. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 64 ust. 2; art. 45 ust. 1 w związku z art. 176 ust. 1; art. 64 ust. 2; art. 176 ust.
1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
2
Skarżący zarzucił, że jednolita wykładnia art. 194 § 1 p.p.s.a jest sprzeczna z jego gramatyczną treścią. Według skarżącego
ustawodawca, posługując się znakami interpunkcyjnymi, sformułował w art. 194 § 1 p.p.s.a. dwie normy prawne. Pierwsza z nich
stanowi, że zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego
w wypadkach przewidzianych w ustawie, druga, stanowiąc o tym, że zaskarżalne są postanowienia wskazane w pkt. 1-10, wprowadza
tzw. zażalenie poziome (przed Naczelnym Sądem Administracyjnym). Skarżący stoi na stanowisku, że odrzucenie skargi na przewlekłość
postępowania mieści się w dyspozycji art. 194 § 1 pkt 8 p.p.s.a., który stanowi o tym, że środek zaskarżenia przysługuje na
postanowienie, którego przedmiotem jest odrzucenie zażalenia. W związku z tym, na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego
z 29 września 2021 r. o odrzuceniu skargi na przewlekłość postępowania przysługiwało zażalenie do innego składu tego sądu.
Zastosowana
in casu
wykładnia, zgodnie z którą orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego są prawomocne z chwilą ich wydania, a w związku z
tym nie przysługują od nich środki odwoławcze, narusza zdaniem skarżącego zasady państwa prawa (art. 2 Konstytucji), działania
organów na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji) i równości (art. 32 Konstytucji). Brak możliwości zakwestionowania
orzeczenia wydanego po raz pierwszy narusza także prawo do rzetelnej procedury sądowej (art. 45 ust. 1 w związku z art. 176
ust. 1 Konstytucji).
3
Postanowieniem z 15 stycznia 2025 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 23 stycznia 2025 r.) Trybunał Konstytucyjny odmówił
nadania dalszego biegu skardze, stwierdziwszy, że została ona wniesiona z przekroczeniem terminu określonego w art. 77 ust.
1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r.
poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). Trybunał zwrócił uwagę na to, że
in casu
orzeczeniem, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK jest postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego
z 17 marca 2022 r. (sygn. akt […]). To ono stanowi o tym, że „[z]askarżalne w drodze środków odwoławczych – takich jak skarga
kasacyjna oraz zażalenie – są wyłącznie wyroki i postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych”, a zatem rozstrzyga o
niedopuszczalności zażalenia poziomego na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego odrzucającego skargę na przewlekłość
postępowania. To zatem to orzeczenie wyczerpuje drogę prawną, o której mowa w art. 77 ust. 1 Konstytucji, a w związku z tym
to od dnia jego doręczenia rozpoczął się bieg terminu wniesienia skargi konstytucyjnej. Składanie przez skarżącego dalszych
niedopuszczalnych środków odwoławczych było już irrelewantne dla wyczerpania drogi prawnej i biegu terminu wniesienia skargi.
4
W zażaleniu z 30 stycznia 2025 r. (data nadania) skarżący zażądał skierowania przez skład orzekający „pytania prejudycjalnego”
do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności art. 61 ust. 4 (błędnie oznaczonego jako art. 60 ust. 4) u.o.t.p.TK z art.
190 ust. 5 Konstytucji, a także art. 45 ust. 1 w związku z art. 190 ust. 5 Konstytucji (s. 2 pisma procesowego). W
petitum
wniosku skarżący wskazał natomiast przepisy ustawy zasadniczej nie mające związku ze sformułowanym żądaniem) oraz zawieszenia
postępowania do czasu rozpoznania wniosku. Według skarżącego zgodnie z art. 190 ust. 5 Konstytucji „wszelkie orzeczenia Trybunału
zapadają większością głosów. Konstytucja nie przewiduje w tym zakresie wyjątku”. Wydanie przez Trybunał orzeczenia (postanowienia
o odmowie nadania dalszego biegu skardze) w składzie jednego sędziego jest niezgodne z przywołanym przepisem ustawy zasadniczej.
5
Skarżący wniósł także o uchylenie zaskarżonego postanowienia i skierowanie skargi do merytorycznego rozpoznania. Zarzucił
bowiem, że Trybunał nie uwzględnił tego, iż postanowienie z 17 marca 2022 r. (sygn. akt […], którym Naczelny Sąd Administracyjny
odrzucił zażalenie na postanowienie tego sądu z 29 września 2021 r. odrzucające skargę na przewlekłość postępowania) nie było
prawomocne i dlatego w sprawie konieczne było wniesienia kolejnego zażalenia. Jednakże, jak zarzucił, Naczelny Sąd Administracyjny
nie rozpoznał złożonego środka odwoławczego, informując skarżącego o zakończeniu postępowania (pismo z 3 sierpnia 2022 r.,
nr […]). Dopiero zatem ta okoliczność, a nie jak przyjął Trybunał, doręczenie nieprawomocnego postanowienia z 17 października
z 2022 r. otworzyło skarżącemu drogę do wystąpienia do Trybunału ze skargą konstytucyjną. W związku z tym termin wniesienia
skargi rozpoczął biec dopiero od „chwili”, w której skarżący „dowiedział się o zaprzestaniu procedowania przez sąd”.
6
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
7
1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
(Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału
Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie
na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia
Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze
dalszego biegu.
8
2. Odnośnie do żądania skarżącego skierowania przez skład orzekający wniosku („pytania prejudycjalnego”) do Trybunału Konstytucyjnego
o zbadanie zgodności z Konstytucją art. 61 ust. 4 u.o.t.p.TK należy zauważyć, że ani Konstytucja, ani przepisy u.o.t.p.TK
nie przewidują takiej formy aktywności procesowej. Nie upoważniają także Trybunału do wszczęcia postępowania
ex officio
. W obowiązującym stanie prawnym z wnioskiem o zbadanie hierarchicznej zgodności aktów prawnych mogą wystąpić do Trybunału
wyłącznie podmioty określone w art. 191 ust. 1 pkt 1-5 ustawy zasadniczej. Każdy natomiast, czyje konstytucyjne wolności lub
prawa zostały naruszone, ma prawo na zasadach określonych w u.o.t.p.TK wystąpić do Trybunału ze skargą konstytucyjną (art.
79 ust. 1 Konstytucji). Mając powyższe na względzie, Trybunał stwierdza, że sformułowany przez skarżącego w zażaleniu wniosek
nie wywołuje żadnych skutków procesowych (por. postanowienia TK z: 23 października 2023, sygn. Ts 6/23, OTK ZU B/2023, poz.
303, 7 marca 2024 r., sygn. Ts 260/22, OTK ZU B/2024, poz. 179 oraz 27 maja 2024 r., sygn. Ts 77/22, OTK ZU B/2024, poz. 200).
Jednocześnie należy zauważyć, że z przywołanego przez skarżącego art. 190 ust. 5 Konstytucji nie wynika, iż Trybunał nie może
wydawać żadnych orzeczeń w składzie jednoosobowym. Przepis ten wyraża jedynie zasadę podejmowania rozstrzygnięć w sytuacji,
w której skład Trybunału jest wieloosobowy. Nie wyklucza jednak, aby przepisy ustawowe (tj. przepisy u.o.t.p.TK), które zgodnie
z art. 197 Konstytucji określają między innymi tryb postępowania przed Trybunałem, umożliwiły wydawanie rozstrzygnięć o odmowie
nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w składzie jednego sędziego (zob. postanowienie TK z 13 marca 2014 r., sygn.
Ts 276/13, OTK ZU nr 2/B/2014, poz. 166).
9
3. Trybunał stwierdza, że zarzuty postawione w zażaleniu nie podważają odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej
z powodu przekroczenia ustawowego terminu jej wniesienia.
10
W tym zakresie wywody skarżącego dotyczą charakteru postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2022 r. (sygn.
akt […]). Skarżący nie uwzględnił jednak argumentów przedstawionych w jego uzasadnieniu.
11
Nie dostrzega bowiem, że wskazano w nim, iż orzeczenie staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje od niego środek odwoławczy.
Zaskarżalne w drodze środków odwoławczych, takich jak skarga kasacyjna oraz zażalenie, są wyłącznie wyroki i postanowienia
wojewódzkich sądów administracyjnych. Ustawodawca nie przewidział natomiast żadnych środków odwoławczych (a więc także poziomych)
od orzeczeń (zarówno wyroków, jak i postanowień) Naczelnego Sądu Administracyjnego. Tym samym stają się one prawomocne z chwilą
ich wydania.
12
Jeśli więc w tej sytuacji skarżący twierdzi, że postanowienie z 17 marca 2022 r. nie było prawomocne, a w związku z tym dla
wyczerpania drogi prawnej, o której mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, konieczne było złożenie kolejnego środka odwoławczego,
który – co istotne – został także odrzucony jako niedopuszczalny, to w istocie przenosi on ciężar rozważań na płaszczyznę
stosowania prawa, która zasadniczo pozostaje poza zakresem kompetencji sądu konstytucyjnego.
13
Biorąc powyższe pod uwagę Trybunał stwierdza, że w postanowieniu z 15 stycznia 2025 r. Trybunał prawidłowo ustalił, że w odniesieniu
do zarzutów postawionych w skardze, orzeczeniem, o którym mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji i art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, jest
postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 marca 2022 r. i to od daty jego doręczenia skarżącemu, a nie pisma Przewodniczącego
Wydziału Informacji Sądowej Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 sierpnia 2022 r. (nr […]), w którym skarżący został poinformowany
o prawomocnym zakończeniu m.in. sprawy o sygn. […], rozpoczął bieg termin wniesienia skargi konstytucyjnej. Skoro skarżący
złożył skargę w Trybunale dopiero 30 sierpnia 2022 r., to przekroczył termin określony w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK.
14
Mając powyższe na względzie, Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia.