TS 165/12

120/2/B/2014 POSTANOWIENIE z dnia 15 kwietnia 2014 r. Sygn. akt Ts 165/12 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres – przewodniczący Małgorzata Pyziak-Szafnicka – sprawozdawca Marek Zubik, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 października 2013 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej J.O., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 16 lipca 2012 r. J.O. (dalej: skarżący) wystąpił o zbadanie zgodności art. 222 ust. 1 w zw. z art. 213 ust. 1 w zw. z art. 323 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2012 r. poz. 1112, ze zm.; dalej: prawo upadłościowe) z art. 2, art. 21 ust. 1, art. 64 w zw. z art. 31 ust. 3 oraz art. 78 Konstytucji w zakresie, w jakim zakwestionowane przepisy pozbawiają upadłego prawa wniesienia zażalenia na postanowienie sędziego-komisarza zezwalające na sprzedaż z wolnej ręki składników majątkowych upadłego po cenie nie mniejszej niż określona cena minimalna. Postanowieniem z 10 października 2013 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu wniesionej skardze. Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 21 ust. 1 i art. 64 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji przez zaskarżone przepisy Trybunał stwierdził, że skarga nie spełnia przesłanki określonej w art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Jak podkreślił Trybunał, od ogłoszenia upadłości skarżącego prawa majątkowe (w tym prawo własności) wchodzące w skład masy upadłości wykonuje za niego syndyk, co oznacza, że syndyk ma wyłączną legitymację do żądania ochrony tych praw. Niezależnie jednak od tego Trybunał uznał zarzut naruszenia art. 21 ust. 1 i art. 64 Konstytucji za oczywiście bezzasadny (art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK). Zdaniem Trybunału skarżący nie wykazał bowiem bezpośredniego związku pomiędzy brakiem możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie sędziego-komisarza a pozbawieniem go ochrony majątkowych praw podmiotowych określonych w Konstytucji. W konsekwencji skarżący nie uprawdopodobnił też naruszenia art. 78 w zw. z art. 2 Konstytucji, gdyż postanowienie o udzieleniu zgody na sprzedaż z wolnej ręki nie może być traktowane jako wydane w sprawie postanowienie, które jest objęte zakresem art. 78 Konstytucji. Okoliczność ta również skutkowała odmową nadania dalszego biegu skardze (art. 79 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK). Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, w którym podnosi, że Trybunał błędnie uznał postanowienie sędziego-komisarza – sędziego Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi – Sąd Gospodarczy, Wydział XIV Gospodarczy dla spaw upadłościowych i naprawczych (dalej: Sąd Rejonowy w Łodzi) z 10 kwietnia 2012 r. (sygn. akt GUp 11/07) za ostateczne orzeczenie sądu, z którym skarżący wiąże naruszenie swoich konstytucyjnych praw. Orzeczeniem tym jest bowiem – zdaniem skarżącego – postanowienie Sądu Rejonowego w Łodzi z 28 maja 2012 r. (sygn. akt XIV GUz 10/12), odrzucające zażalenie na postanowienie z 10 kwietnia 2012 r. Według skarżącego postanowienie z 28 maja 2012 r. było w jego sprawie ostatecznym i niezaskarżalnym orzeczeniem dotyczącym sprzedaży z wolnej ręki nieruchomości wchodzących w skład masy upadłości i dotyczyło jego, chronionych konstytucyjnie, praw majątkowych. Ponadto skarżący twierdzi, że sformułowane w skardze zarzuty są – wbrew stanowisku Trybunału – zasadne. Co więcej, jak podkreśla, postanowienie to zostało wydane „w sprawie mającej bezpośredni i oczywisty wpływ na prawa majątkowe, tj. prawo własności skarżącego, w zakresie odnoszącym się do ustalenia wysokości ceny sprzedaży nieruchomości wchodzących w skład masy upadłości, a w konsekwencji tak ustalonej ceny, także zakresu dalszej majątkowej odpowiedzialności skarżącego po zakończeniu postępowania upadłościowego”. Skarżący zaznacza też, że związek pomiędzy orzeczeniem stanowiącym o wyczerpaniu drogi prawnej a naruszeniem konstytucyjnych wolności i praw może mieć charakter zarówno bezpośredni, jak i pośredni, co w jego sprawie uzasadniało nadanie wniesionej skardze dalszego biegu. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 36 ust. 4 w zw. z art. 49 ustawy o TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b in fine w zw. z art. 36 ust. 6 i 7 ustawy o TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał przede wszystkim bada, czy w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego kwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a argumenty przytoczone w zażaleniu nie podważają ustaleń przedstawionych w tym orzeczeniu i dlatego nie zasługują na uwzględnienie. W zażaleniu skarżący wyjaśnia, że jako ostateczne orzeczenie traktuje postanowienie Sądu Rejonowego w Łodzi z 28 maja 2012 r. o odrzuceniu zażalenia na postanowienie sędziego-komisarza – sędziego Sądu Rejonowego w Łodzi z 10 kwietnia 2012 r., które dotyczyło wyrażenia zgody na sprzedaż nieruchomości wchodzącej w skład masy upadłości. Ponadto, w przekonaniu skarżącego, istnieje co najmniej pośredni związek pomiędzy postanowieniem z 28 maja 2012 r., zaskarżonymi przepisami a konstytucyjnymi prawami wskazanymi w skardze, co uzasadnia nadanie skardze dalszego biegu. Należy ponownie zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo (na zasadach określonych w ustawie o TK) wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego sąd orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o obowiązkach określonych w Konstytucji. Skarga konstytucyjna przysługuje więc tylko wtedy, gdy zachodzi bezpośredni związek pomiędzy naruszeniem konstytucyjnych praw skarżącego, kwestionowanymi w skardze przepisami, a wydanym na ich podstawie ostatecznym orzeczeniem. Trybunał zauważa, że w postanowieniu z 28 maja 2012 r. sąd rozstrzygnął o niedopuszczalności zażalenia skarżącego. Uczynił to na podstawie art. 222 ust. 1 zdanie 1 prawa upadłościowego, zgodnie z którym na postanowienie sędziego-komisarza zażalenie przysługuje wyłącznie w przypadkach wskazanych w ustawie (żaden przepis nie umożliwia upadłemu wniesienia zażalenia na postanowienie sędziego-komisarza, o którym mowa w art. 323 w zw. z art. 213 ust. 1 prawa upadłościowego). O braku środka zaskarżenia stanowi jednak wyłącznie art. 222 ust. 1 zdanie pierwsze prawa upadłościowego i tylko z tym przepisem skarżący mógłby ewentualnie wiązać naruszenie prawa, które wywodzi z art. 78 Konstytucji. Co więcej, w postanowieniu z 28 maja 2012 r. sąd nie rozstrzygał o prawach majątkowych skarżącego (w szczególności o prawie własności). Postanowienie to nie zostało oparte na art. 323 w zw. z art. 213 ust. 1 prawa upadłościowego. Przepisy te były podstawą wyłącznie postanowienia z 10 kwietnia 2012 r., z którym skarżący, jak sam zaznacza w zażaleniu, nie łączy naruszenia swoich konstytucyjnych praw. Z przedstawionych przyczyn Trybunał stwierdza, że pomiędzy zaskarżonymi przepisami (wskazanymi łącznie: art. 222 ust. 1 w zw. z art. 213 ust. 1 w zw. z art. 323 prawa upadłościowego), postanowieniem z 28 maja 2012 r. a przywołanymi w skardze wzorcami (w szczególności art. 78 Konstytucji) nie zachodzi konieczny związek, który uzasadniałby nadanie złożonej skardze dalszego biegu (art. 79 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK). Niezależnie od powyższego Trybunał podkreśla, że art. 79 ust. 1 Konstytucji wyklucza możliwość wnoszenia powszechnych skarg konstytucyjnych, opartych na abstrakcyjnych zarzutach niezgodności aktów normatywnych z Konstytucją. Jak wynika z jednolitego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, naruszenie konstytucyjnych praw lub wolności powinno istnieć w chwili rozpatrywania skargi konstytucyjnej. Innymi słowy, naruszenie w chwili wnoszenia skargi musi być aktualne i realne, w przeciwnym razie nadanie dalszego biegu skardze konstytucyjnej nie jest możliwe (zob. postanowienie TK z 20 lutego 2008 r., SK 44/07, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 23 oraz postanowienie TK z 29 listopada 2010 r., SK 8/10, OTK ZU nr 9/A/2010, poz. 117). Trybunał zaznacza, że w postanowieniu z 10 kwietnia 2012 r. sąd nie orzekał ostatecznie o prawie własności skarżącego, tj. nie ukształtował ostatecznie jego sytuacji prawnej w tym zakresie (nawet przy założeniu, że po ogłoszeniu upadłości skarżący nadal mógł wykonywać to prawo). Orzeczenie to dotyczyło wyłącznie sposobu likwidacji majątku upadłego (masy upadłości), a w szczególności sposobu sprzedaży nieruchomości. Skoro syndyk nie dokonał sprzedaży na podstawie postanowienia sędziego-komisarza z 10 kwietnia 2012 r., od którego zażalenie skarżącego zostało odrzucone postanowieniem sądu rejonowego z 28 maja 2012 r., i skoro postanowienie z 10 kwietnia 2012 r. utraciło bezpowrotnie swą skuteczność 30 kwietnia 2012 r. (do tego dnia miała nastąpić sprzedaż nieruchomości, która jednak nie nastąpiła), to w ocenie Trybunału z samym wydaniem rozstrzygnięcia o wyrażeniu zgody na sprzedaż nieruchomości wchodzącej w skład masy upadłości nie można łączyć naruszenia prawa własności skarżącego. Innymi słowy, zaskarżone przepisy nie mogły być źródłem naruszenia praw skarżącego, których ochrony domaga się w postępowaniu skargowym. Potwierdzeniem tego jest również wniosek skarżącego o wstrzymanie wykonania nie tylko postanowienia z 10 kwietnia 2012 r., lecz także każdego kolejnego postanowienia sędziego-komisarza o udzieleniu zgody na sprzedaż z wolnej ręki składników masy upadłościowej. Z twierdzeń skarżącego wynika zatem jasno, że naruszenie przysługujących mu praw łączy z każdym z wydanych postanowień sędziego-komisarza, a także z tymi, które w jego sprawie mogły jeszcze zostać wydane. Zdaniem Trybunału skarżący nie miał więc aktualnego interesu we wniesieniu skargi konstytucyjnej, co również wpłynęło na odmowę nadania jego skardze dalszego biegu. Z tych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.