SK 50/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuTrybunał Konstytucyjny rozpoznał skargę konstytucyjną K.C. dotyczącą zgodności art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm.) z Konstytucją RP. Skarżąca zakwestionowała przepis w zakresie, w jakim wyłączał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób, które formalnie pozostają w stosunku pracy, ale przebywają na urlopie wychowawczym i sprawują opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem. Argumentowała, że wymóg definitywnego rozwiązania stosunku pracy jest nadmierny, narusza prawo do ochrony życia rodzinnego (art. 18, art. 47 Konstytucji) oraz zasadę równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), a także prawo do szczególnej pomocy państwa dla rodzin w trudnej sytuacji (art. 71 ust. 1 zd. 2 Konstytucji). Po analizie, Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2023 r., w zakresie, w jakim wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wobec osoby przebywającej na urlopie wychowawczym i sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał stwierdził, że takie zróżnicowanie sytuacji matek jest nieproporcjonalne i nieuzasadnione, a brak możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w trakcie urlopu wychowawczego stanowi naruszenie zasady równości i prawa do szczególnej pomocy państwa dla rodzin w trudnej sytuacji. Postanowiono umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego w kontekście urlopu wychowawczego oraz zasady równości i ochrony rodziny w polskim prawie konstytucyjnym.
Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2023 r. Nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych z 2023 r. mogła zmienić stan prawny.
Zagadnienia prawne (5)
Czy przepis wyłączający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób przebywających na urlopie wychowawczym i sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem jest zgodny z Konstytucją RP?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepis ten jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Uzasadnienie
Trybunał uznał, że wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób na urlopie wychowawczym stanowi nieproporcjonalne i nieuzasadnione zróżnicowanie w porównaniu do osób, które rozwiązały stosunek pracy, naruszając tym samym zasadę równości i prawo do szczególnej pomocy państwa dla rodzin w trudnej sytuacji.
Czy wymóg definitywnego rozwiązania stosunku pracy w celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest nadmiernym ograniczeniem prawa do ochrony życia rodzinnego i zasady równości?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wymóg ten jest nadmierny i narusza wskazane zasady konstytucyjne.
Uzasadnienie
Trybunał stwierdził, że urlop wychowawczy, podobnie jak rozwiązanie stosunku pracy, wiąże się z rezygnacją z wynagrodzenia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, a wykluczenie z tego tytułu świadczenia pielęgnacyjnego stanowi naruszenie zasady równości i prawa do ochrony życia rodzinnego.
Czy art. 18 Konstytucji RP może stanowić samodzielny wzorzec kontroli w skardze konstytucyjnej?
Odpowiedź sądu
Nie, art. 18 Konstytucji RP, jako norma programowa, nie może stanowić samoistnego wzorca kontroli w skardze konstytucyjnej, ale może być brany pod uwagę w powiązaniu z innymi przepisami.
Uzasadnienie
Trybunał wielokrotnie podkreślał, że art. 18 Konstytucji nie statuuje praw podmiotowych, a jedynie nakłada na państwo obowiązki, dlatego nie może być samodzielną podstawą skargi konstytucyjnej.
Czy art. 47 Konstytucji RP (prawo do ochrony życia rodzinnego) może stanowić adekwatny wzorzec kontroli dla przepisu dotyczącego świadczenia pielęgnacyjnego?
Odpowiedź sądu
Nie, art. 47 Konstytucji RP nie może stanowić adekwatnego wzorca kontroli dla przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych z uwagi na brak bezpośredniego związku normatywnego.
Uzasadnienie
Zakresy normowania art. 47 Konstytucji (życie rodzinne) i art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (przesłanki świadczenia pielęgnacyjnego) są rozłączne.
Czy art. 71 ust. 2 Konstytucji RP (szczególna pomoc dla matki po urodzeniu dziecka) może stanowić wzorzec kontroli dla przepisu dotyczącego świadczenia pielęgnacyjnego?
Odpowiedź sądu
Nie, art. 71 ust. 2 Konstytucji RP nie może stanowić samodzielnego wzorca kontroli, ponieważ świadczenie pielęgnacyjne nie jest pomocą skierowaną do matek po urodzeniu dziecka, lecz do opiekunów niepełnosprawnych członków rodziny.
Uzasadnienie
Świadczenie pielęgnacyjne ma na celu wsparcie opiekunów sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a nie bezpośrednio matek po urodzeniu dziecka.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K.C. | osoba_fizyczna | skarżąca |
| Prezydent Miasta | organ_państwowy | organ |
| Samorządowe Kolegium Odwoławcze | organ_państwowy | organ |
| Wojewódzki Sąd Administracyjny | organ_państwowy | sąd |
| Naczelny Sąd Administracyjny | organ_państwowy | sąd |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | uczestnik |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | uczestnik |
| Sejm | organ_państwowy | uczestnik |
Przepisy (12)
Główne
u.ś.r. art. 17 § ust. 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wobec osoby przebywającej na urlopie wychowawczym i sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem.
Konstytucja RP art. 71 § ust. 1 zdanie drugie
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych.
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 3 § pkt 22
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Definicja zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
u.o.t.p.TK art. 92 § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
Trybunał może rozpoznać skargę konstytucyjną na posiedzeniu niejawnym, jeżeli pisemne stanowiska wszystkich uczestników postępowania oraz pozostałe dowody zgromadzone w sprawie stanowią wystarczającą podstawę do wydania orzeczenia.
u.o.t.p.TK art. 59 § ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
Umorzenie postępowania, jeżeli wydanie orzeczenia jest niedopuszczalne.
Konstytucja RP art. 18
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Małżeństwo, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej.
Konstytucja RP art. 47
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do ochrony życia rodzinnego.
Konstytucja RP art. 71 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Matka przed urodzeniem i po urodzeniu dziecka ma prawo do szczególnej pomocy władz publicznych.
k.r.o.
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Przepisy dotyczące obowiązku alimentacyjnego.
k.p. art. 186
Kodeks pracy
Urlop wychowawczy.
k.p. art. 186^2
Kodeks pracy
Urlop wychowawczy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób na urlopie wychowawczym jest nieproporcjonalne i nieuzasadnione. • Urlop wychowawczy wiąże się z rezygnacją z wynagrodzenia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, podobnie jak rozwiązanie stosunku pracy. • Naruszenie zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji). • Naruszenie prawa do szczególnej pomocy państwa dla rodzin w trudnej sytuacji (art. 71 ust. 1 zd. 2 Konstytucji). • Naruszenie prawa do ochrony życia rodzinnego (art. 18, art. 47 Konstytucji).
Odrzucone argumenty
Argumentacja Sejmu, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją. • Argumentacja Prokuratora Generalnego, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest zgodny z art. 71 ust. 1 zd. 2 w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji. • Argumentacja o braku związku normatywnego między art. 17 ust. 1 u.ś.r. a art. 47 i art. 71 ust. 2 Konstytucji. • Argumentacja o braku możliwości uznania art. 18 Konstytucji za samodzielny wzorzec kontroli.
Godne uwagi sformułowania
„wyłączają prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (...) wobec osoby wprawdzie formalnie pozostającej w stosunku pracy, lecz przebywającej na urlopie wychowawczym i sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem” • „wymaganie nadmierne” • „nie można wymagać od osoby korzystającej ze świadczenia pielęgnacyjnego, by rezygnowała również z szansy na powrót do pracy” • „wymuszanie przez ustawodawcę utraty jakiegokolwiek, nawet minimalnego kontaktu matki z rynkiem pracy (...) pozwalającego na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem (...) powinno być uznane za nadmierną ingerencję w jej życie rodzinne” • „nieproporcjonalne i nieuzasadnione różnicowanie” • „dobro dziecka nie poniesie żadnego uszczerbku w przypadku skorzystania przez matkę z urlopu wychowawczego” • „samo istnienie stosunku pracy nie może być uznane za argument dostatecznie przemawiający za różnicowaniem sytuacji matki przebywającej na urlopie od sytuacji matki, która rozwiązała stosunek pracy” • „brak jest racji, które dopuszczałyby odstępstwo od zasady równości” • „świadczenie pielęgnacyjne stanowi ustawowym urzeczywistnieniem szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji” • „rodzina, której członek został dotknięty niepełnosprawnością i wymaga opieki ze strony innego członka rodziny, zmuszonego z tego powodu do rezygnacji z zatrudnienia, potrzebuje szczególnej pomocy ze strony państwa”
Skład orzekający
Krystyna Pawłowicz
przewodniczący
Bartłomiej Sochański
członek
Jakub Stelina
członek
Bogdan Święczkowski
sprawozdawca
Michał Warciński
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego w kontekście urlopu wychowawczego oraz zasady równości i ochrony rodziny w polskim prawie konstytucyjnym."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2023 r. Nowelizacja ustawy o świadczeniach rodzinnych z 2023 r. mogła zmienić stan prawny.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie świadczenia, które ma bezpośredni wpływ na życie rodzin z niepełnosprawnymi dziećmi, a rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego ma istotne konsekwencje praktyczne i prawne.
“Urlop wychowawczy zamiast zwolnienia z pracy? TK: Matki na urlopie wychowawczym mają prawo do świadczenia pielęgnacyjnego!”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.