Pełny tekst orzeczenia SK 48/24

15/A/2026
POSTANOWIENIE
z dnia 15 stycznia 2026 r.
Sygn. akt SK 48/24
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Rafał Wojciechowski - przewodniczący
Stanisław Piotrowicz
Bogdan Święczkowski - sprawozdawca,
po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 stycznia 2026 r., skargi konstytucyjnej K.W. o zbadanie zgodności:
§ 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18, ze zm.), w brzmieniu obowiązującym
od 2 listopada 2016 r., ,,w zakresie i przez to, że wskazana w nim stawka dla adwokatów ustanowionych pełnomocnikami z urzędu
jest niższa (o 1/3) od stawki w tych samych sprawach dla adwokatów ustanowionych pełnomocnikami z wyboru na podstawie przepisów
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015
r. poz. 1800 ze zm.)”, z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art. 2 i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
postanawia:
umorzyć postępowanie.
Orzeczenie zapadło jednogłośnie.
Uzasadnienie
I
1
1. W skardze konstytucyjnej z 16 marca 2023 r. (data sporządzenia i nadania) uzupełnionej pismem z 8 maja 2023 r. (data sporządzenia
i nadania) K.W. (dalej: skarżący), działając w imieniu własnym jako adwokat, wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego z żądaniem
przytoczonym w komparycji niniejszego postanowienia.
2
1.1. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą:
3
Skarżący został wyznaczony pełnomocnikiem z urzędu w sprawie prowadzonej przed Sądem Rejonowym […] w W.
4
Wyrokiem z 2022 r. Sąd Rejonowy […] w W. oddalił powództwo w sprawie (pkt I sentencji) oraz m.in. przyznał na rzecz skarżącego
kwotę 2992,60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego udzielonego powódce z urzędu, w tym 23% podatku od towarów i usług
oraz niezbędnych wydatków adwokata ustanowionego z urzędu (pkt IV sentencji).
5
Skarżący złożył zażalenie, w którym zaskarżył zawarte w punkcie IV powyższego wyroku postanowienie w przedmiocie kosztów z
urzędu, wnosząc o jego zmianę przez podwyższenie zasądzonych kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata
z urzędu do kwoty „3600 zł + vat (4.428 zł)” oraz przyznanych niezbędnych wydatków adwokata ustanowionego z urzędu w kwocie
40,60 zł.
6
Sąd Rejonowy […] w W. postanowieniem z 8 lutego 2023 r. (sygn. akt […]) oddalił zażalenie skarżącego.
7
Następnie skarżący wywiódł niniejszą skargę konstytucyjną.
8
1.2. Skarżący kwestionował konstytucyjność zaskarżonej regulacji normatywnej z uwagi na to, że określone w niej stawki opłat
dla adwokatów ustanowionych pełnomocnikami z urzędu są niższe (o 1/3) od stawek w tych samych sprawach dla adwokatów ustanowionych
pełnomocnikami z wyboru.
9
Uzasadniając przedstawiony zarzut niekonstytucyjności, skarżący wskazał m.in., że naruszenie wskazanych praw i wolności w
zakresie powołanych wzorców polegało:
10
– po pierwsze, w zakresie art. 64 ust. 2 Konstytucji, na naruszeniu prawa do równej ochrony prawnej praw majątkowych, przez
uregulowanie prawa do wynagrodzenia i jego wysokości – za tę samą sprawę, tę samą pracę i ten sam nakład pracy dla osób posiadających
te same kompetencje zawodowe, na zasadach nierównych, tj. adwokat ustanowiony z urzędu otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 2400
zł, a adwokat, który byłby ustanowiony w tej samej sprawie z wyboru, w kwocie nie mniejszej niż 3600 zł, a tym samym na braku
ochrony prawa majątkowego w postaci prawa do wynagrodzenia za pracę adwokata powołanego z urzędu, który otrzymuje wyłącznie
część wynagrodzenia adwokata ustanowionego z wyboru;
11
– po drugie, w zakresie związkowego art. 32 ust. 1 Konstytucji, na naruszeniu zasady równości wobec prawa oraz prawa do równego
traktowania przez władze publiczne i zróżnicowania traktowania i ochrony osób posiadających – w zakresie prawa do wynagrodzenia
– wspólną cechę istotną i znajdujących się w analogicznej (co do istotnych elementów) sytuacji przez obniżenie wynagrodzenia
adwokatom ustanowionym z urzędu, spowodowane określeniem ich stawki wynagrodzenia w wysokości niższej od stawki przewidzianej
w tych samych sprawach dla pełnomocników ustanowionych z wyboru;
12
– po trzecie, w zakresie związkowych art. 31 ust. 3 i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji, na ograniczeniu wskazanych
praw i wolności konstytucyjnych w rozporządzeniu, a nie w ustawie;
13
– po czwarte, w ramach związkowej zasady demokratycznego państwa prawa wynikającej z art. 2 Konstytucji, na niezgodnym z zasadami
sprawiedliwości społecznej traktowaniu adwokata ustanowionego z urzędu i przyznaniu wynagrodzenia na poziomie znacznie niższym
niż za analogiczną pracę wykonaną przez adwokata na rzecz strony, która ustanowiłaby adwokata z wyboru, co przeczy zasadom
sprawiedliwości społecznej.
14
2. Postanowieniem z 11 kwietnia 2024 r. (sygn. Ts 67/23, OTK ZU B/2024, poz. 151) Trybunał Konstytucyjny nadał skardze konstytucyjnej
dalszy bieg.
15
3. W piśmie procesowym z 19 czerwca 2024 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w niniejszym
postępowaniu.
16
4. W piśmie z 29 czerwca 2024 r. Prokurator Generalny poinformował, że brak jest uzasadnienia do zajęcia przez niego stanowiska
w niniejszej sprawie.
II
17
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
18
1. Uwagi wprowadzające.
19
Wykorzystanie skargi konstytucyjnej, będącej instrumentem ochrony konstytucyjnych praw i wolności przysługujących jednostce,
warunkowane jest spełnieniem wymogów określonych w art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz w ustawie z dnia 30 listopada 2016 r. o
organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK). Analiza
formalna skargi konstytucyjnej nie kończy się na etapie tzw. postępowania wstępnego, w którym Trybunał Konstytucyjny ocenia,
czy wniesiona skarga konstytucyjna spełnia wymogi formalne oraz czy nie jest oczywiście bezzasadna. Zgodnie z utrwalonym poglądem
Trybunał zobligowany jest do oceny – w każdym stadium postępowania – czy w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła ujemna przesłanka
procesowa implikująca konieczność umorzenia postępowania (zob. postanowienie TK z 18 grudnia 2019 r., sygn. SK 71/19, OTK
ZU A/2020, poz. 2).
20
Nadto Trybunał Konstytucyjny, orzekając w składzie wyznaczonym do merytorycznego rozpoznania sprawy, nie jest związany postanowieniami
wydanymi w fazie kontroli wstępnej (zob. postanowienie TK z 27 października 2021 r., sygn. SK 6/20, OTK ZU A/2021, poz. 59).
21
Wobec powyższego analiza przedstawionego w skardze konstytucyjnej problemu konstytucyjnego musiała zostać poprzedzona analizą
formalną, czy zawisła przed Trybunałem sprawa spełnia wymogi warunkujące możliwość jej merytorycznego rozstrzygnięcia.
22
2. Przedmiot kontroli.
23
2.1. Początkowo skarżący w skardze konstytucyjnej z 16 marca 2023 r. (data sporządzenia i nadania) jako przedmiot kontroli
wskazał § 8 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa
kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18, ze zm.; dalej: rozporządzenie
z 2016 r.), w brzmieniu obowiązującym od 2 listopada 2016 r., ,,w zakresie i przez to, że wskazana w nim stawka dla adwokatów
ustanowionych pełnomocnikami z urzędu jest niższa (o 1/3) od stawki w tych samych sprawach dla adwokatów ustanowionych pełnomocnikami
z wyboru na podstawie przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za
czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.[; dalej: rozporządzenie z 2015 r.])”.
24
Następnie, w piśmie procesowym z 8 maja 2023 r. (data sporządzenia i nadania), skarżący rozszerzył przedmiot kontroli, wnosząc
„o zbadanie i stwierdzenie w ramach wniesionej skargi konstytucyjnej niezgodności całego § 8 [rozporządzenia z 2016 r.] w
brzmieniu obowiązującym od dnia 2 listopada 2016 r., w zakresie i przez to, że wskazana w nim stawka dla adwokatów ustanowionych
pełnomocnikami z urzędu jest niższa (o 1/3) od stawki w tych samych sprawach dla adwokatów ustanowionych pełnomocnikami z
wyboru na podstawie przepisów rozporządzenia [z 2015 r.] z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1, art.
2 i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”.
25
W tym miejscu należało wskazać, że rozszerzenie przedmiotu zaskarżenia na cały § 8 rozporządzenia z 2016 r. zostało dokonane
z zachowaniem trzymiesięcznego terminu wniesienia skargi konstytucyjnej.
26
Skuteczność rozszerzenia uznał Trybunał w toku kontroli wstępnej, co wyraża komparycja postanowienia z 11 kwietnia 2024 r.
(sygn. Ts 67/23, OTK ZU B/2024, poz. 151) o nadaniu skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
27
2.2. § 8 rozporządzenia z 2016 r. brzmiał:
28
„[o]płaty wynoszą przy wartości przedmiotu sprawy:
29
1) do 500 zł – 60 zł;
30
2) powyżej 500 zł do 1500 zł – 180 zł;
31
3) powyżej 1500 zł do 5000 zł – 600 zł;
32
4) powyżej 5000 zł do 10 000 zł – 1200 zł;
33
5) powyżej 10 000 zł do 50 000 zł – 2400 zł;
34
6) powyżej 50 000 zł do 200 000 zł – 3600 zł;
35
7) powyżej 200 000 zł do 2 000 000 zł – 7200 zł;
36
8) powyżej 2 000 000 zł do 5 000 000 zł – 10 000 zł;
37
9) powyżej 5 000 000 zł – 16 600 zł”.
38
Z uwagi na to, że stawiając zarzut niekonstytucyjności, skarżący skonfrontował stawki przewidziane dla adwokata będącego pełnomocnikiem
ustanowionym z urzędu ze stawkami minimalnymi opłat za czynności adwokackie, należało wskazać, iż odpowiednikiem § 8 rozporządzenia
z 2016 r. dla adwokatów będących pełnomocnikami z wyboru był § 2 rozporządzenia z 2015 r. Stawki z rozporządzenia z 2015 r.
były istotnie wyższe (o 1/3) względem stawek określonych w rozporządzeniu z 2016 r.
39
2.3. Rozporządzenie z 2016 r. zostało zastąpione rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie
ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez
adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 763; dalej: rozporządzenie z 2024 r.), które weszło w życie 5 czerwca 2024 r. Rozporządzenie
z 2024 r. wprowadziło podwyższenie i zrównanie stawek dla adwokatów ustanowionych pełnomocnikami albo obrońcami z urzędu ze
stawkami w tych samych sprawach dla adwokatów ustanowionych pełnomocnikami albo obrońcami z wyboru.
40
Aktualny § 8 rozporządzenia z 2024 r. przewiduje dla pełnomocników z urzędu stawki analogiczne do stawek minimalnych określonych
w § 2 rozporządzenia z 2015 r. dla pełnomocników z wyboru.
41
Celem wydania rozporządzenia z 2024 r. było dostosowanie systemu prawnego w obszarze problematyki wynagradzania pełnomocników
albo obrońców ustanowionych z urzędu do standardów wynikających z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, zreferowanego w
dalszej części niniejszego uzasadnienia.
42
W rozporządzeniu z 2024 r. zawarto przepis przejściowy (§ 24), który określa, że „[d]o spraw wszczętych i niezakończonych
przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy niniejszego rozporządzenia”.
43
3. Dotychczasowe orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego dotyczące problematyki wynagradzania adwokatów i radców prawnych ustanowionych
pełnomocnikami z urzędu.
44
3.1. Problem konstytucyjny tożsamy względem występującego w niniejszej sprawie, tj. zróżnicowanie wynagrodzeń adwokatów (a
także radców prawnych) w zależności od tego, czy świadczą pomoc prawną z urzędu, czy na podstawie umowy z klientem (z wyboru),
był przedmiotem oceny Trybunału w wydanych na przestrzeni ostatnich kilku lat wyrokach (zob. wyroki TK z: 23 kwietnia 2020
r., sygn. SK 66/19, OTK ZU A/2020, poz. 13; 20 grudnia 2022 r., sygn. SK 78/21, OTK ZU A/2023, poz. 20; 19 kwietnia 2023 r.,
sygn. SK 85/22, OTK ZU A/2023, poz. 41; 20 kwietnia 2023 r., sygn. SK 53/22, OTK ZU A/2023, poz. 49; 13 czerwca 2023 r., sygn.
SK 83/19, OTK ZU A/2023, poz. 54; 27 lutego 2024 r., sygn. SK 90/22, OTK ZU A/2024, poz. 30). Wspólnym mianownikiem powołanych
rozstrzygnięć jest stwierdzenie niezgodności z Konstytucją kontrolowanych regulacji z tego powodu, że określają one, w takiej
samej sprawie, wynagrodzenie profesjonalnych pełnomocników świadczących pomoc prawną z urzędu niższe, aniżeli wynagrodzenie
pełnomocników z wyboru. Skutkiem tych wyroków była derogacja – w różnym zakresie – uznanych za niezgodne z Konstytucją przepisów
rozporządzeń określających koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez adwokata albo radcę prawnego.
45
3.2. Biorąc pod uwagę przedmiot kontroli, w niniejszej sprawie należało zwrócić uwagę na wyrok o sygn. SK 85/22. Trybunał
uznał w nim, że § 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb
Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68, ze zm.) jest
niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji.
Przepis skontrolowany w tej sprawie miał analogiczną treść do przepisu zaskarżonego w niniejszym postępowaniu (określał wysokość
opłat w zależności od wartości przedmiotu sprawy), z jedną różnicą, tj. dotyczył radców prawny, a nie adwokatów.
46
3.3. Z punktu widzenia niniejszej sprawy najistotniejsze znaczenie ma jednak wyrok o sygn. SK 90/22, w którym Trybunał orzekł,
że § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2016 r. w zakresie, w jakim określa opłaty stanowiące ponoszone przez
Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne
opłat określonych w rozporządzeniu z 2015 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie
drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji. W wyroku tym Trybunał nie ograniczył się wyłącznie do kontroli przepisu,
który ustanawiał opłatę (wyrażoną w postaci konkretnej wartości liczbowej) za określoną w nim czynność dokonaną przez adwokata
z urzędu, lecz ocenił cały mechanizm wynagradzania adwokatów świadczących pomoc prawną z urzędu. Skutkiem orzeczenia o niezgodności
z Konstytucją normy ustanawiającej ogólną zasadę określania wysokości opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej
udzielonej przez adwokata z urzędu, zgodnie z którą wysokość tej opłaty jest niższa niż stawka minimalna opłat za czynności
adwokatów działających w takich samych sprawach z wyboru, określonych w rozporządzeniu z 2015 r., była utrata mocy obowiązującej
wszystkich przepisów określających wysokość opłat stanowiących koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata
z urzędu, określonych w rozdziałach 2-4 rozporządzenia z 2016 r. Oznacza to, że wskutek derogacji trybunalskiej przestały
obowiązywać wszystkie stawki opłat za czynności podejmowane przez adwokatów z urzędu zarówno w sprawach cywilnych, karnych,
jak i innych szczegółowo wymienionych w § 8-§ 21 rozporządzenia z 2016 r., a zastosowanie przy zasądzaniu kosztów nieopłaconej
pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu – do czasu wejścia w życie rozporządzenia z 2024 r. – miały odpowiednie
przepisy rozdziałów 2-4 rozporządzenia z 2015 r., w których została określona stawka minimalna opłat za czynności adwokackie.
47
Skutki wyroku o sygn. SK 90/22 są wiążące dla Trybunału orzekającego w niniejszej sprawie. Trybunał co do zasady podziela
także poglądy prawne zaprezentowane w uzasadnieniu tegoż orzeczenia. Nadto Trybunał, orzekając w obecnym składzie, jest również
związany skutkami derogacyjnymi innych wyroków Trybunału dotyczących kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Mają one – zwłaszcza wyrok o sygn. SK 90/22 – zasadnicze znaczenie dla kierunku rozstrzygnięcia rozpatrywanej skargi konstytucyjnej.
48
4. Przesłanka umorzenia postępowania.
49
4.1. Przesłanki umorzenia postępowania sądowokonstytucyjnego określa art. 59 ust. 1 u.o.t.p.TK, stosownie do którego Trybunał
na posiedzeniu niejawnym wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania: na skutek cofnięcia wniosku, pytania prawnego albo
skargi konstytucyjnej (pkt 1); jeżeli wydanie orzeczenia jest niedopuszczalne (pkt 2); jeżeli wydanie orzeczenia jest zbędne
(pkt 3); jeżeli akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał
(pkt 4); w wypadku zakończenia kadencji Sejmu i Senatu, w niezakończonych sprawach wszczętych na podstawie wniosku grupy posłów
albo grupy senatorów, o którym mowa w art. 191 ust. 1 pkt 1 Konstytucji (pkt 5).
50
4.2. W ramach analizy formalnej niniejszej skargi konstytucyjnej, w odniesieniu do zakresu przedmiotowego sprawy, skład orzekający
w pierwszej kolejności zwrócił uwagę na zreferowany powyżej wyrok o sygn. SK 90/22, którego wydanie mogło skutkować zbędnością
merytorycznego rozpoznania niniejszej skargi konstytucyjnej.
51
Zbędność orzekania występuje bowiem także wówczas, gdy kwestionowana norma była już w innej sprawie przedmiotem kontroli co
do zgodności z Konstytucją. Jeśli w sprawie zachodzi tożsamość podmiotowa (dotycząca podmiotu inicjującego postępowanie) i
przedmiotowa (dotycząca przedmiotu i wzorców kontroli), ziszcza się ujemna przesłanka procesowa w postaci powagi rzeczy osądzonej
(
res iudicata
). Jeśli zaś w sprawie zachodzi tylko tożsamość przedmiotowa, ziszcza się przesłanka
ne bis in idem
(zob. postanowienie TK z 23 czerwca 2022 r., sygn. SK 52/20, OTK ZU A/2022, poz. 42).
52
Należy zgodzić się z poglądem, że „[u]przednie rozpoznanie sprawy konstytucyjności określonego przepisu prawnego (normy prawnej)
z punktu widzenia tych samych zarzutów nie może być jednak uznane za prawnie obojętne. Powoduje ono konieczność wydania rozstrzygnięcia
opartego na zasadzie
ne bis in idem
. Jest ona rozumiana w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym z uwzględnieniem specyfiki tego postępowania (…). O ile
w wypadku zaistnienia przesłanki powagi rzeczy osądzonej Trybunał Konstytucyjny musiałby (…) umorzyć postępowanie jako niedopuszczalne,
to w wypadku przesłanki
ne bis in idem
Trybunał dokonuje oceny w kategoriach pragmatycznych, ocenia celowość prowadzenia postępowania i orzekania w kwestii, która
została już jednoznacznie i ostatecznie rozstrzygnięta przez ten organ. W takiej sytuacji właściwą podstawą umorzenia postępowania
jest zbędność orzekania (…)” – (postanowienie TK z 10 lipca 2007 r., sygn. P 40/06, OTK ZU nr 7/A/2007, poz. 86).
53
4.3. W wyroku o sygn. SK 90/22 Trybunał stwierdził niekonstytucyjność normy prawnej określającej opłaty stanowiące ponoszone
przez Skarb Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w wysokości niższej niż stawki minimalne
opłat określonych w rozporządzeniu z 2015 r. dla adwokatów świadczących pomoc prawną na podstawie umowy z klientem (pełnomocników
albo obrońców z wyboru). W uzasadnieniu powyższego wyroku Trybunał wskazał, że przedstawiony problem prawny „nie ogranicza
się do przepisu, który ustanawia opłatę (wyrażoną w postaci konkretnej wartości liczbowej) za określoną w nim czynność dokonaną
przez adwokata z urzędu, lecz dotyczy oceny całego mechanizmu wynagradzania adwokatów świadczących pomoc prawną z urzędu”.
Z tego też względu, pomimo wskazania w treści tamtej skargi konstytucyjnej przedmiotu kontroli w postaci § 2 pkt 1 w związku
z § 4 ust. 1 i 3 w związku z § 17 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia z 2016 r., Trybunał zdecydował się na wydanie orzeczenia w stosunku
do przepisów regulujących mechanizm ustalania wysokości wynagrodzenia, bez ograniczania do stawek za konkretne czynności pełnomocnika,
wskazując, że „przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest zgodność z Konstytucją § 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia
z 2016 r., tworzących normę zezwalającą na przyznanie adwokatom ustanowionym z urzędu wynagrodzenia w wysokości niższej niż
stawka minimalna ustalona dla adwokatów działających w takiej samej sprawie z wyboru”.
54
Stwierdzając w wyroku o sygn. SK 90/22 niezgodność z Konstytucją regulacji statuujących zasadę określania wysokości wynagrodzenia
adwokatów pełniących funkcję pełnomocnika albo obrońcy z urzędu, Trybunał przesądził pośrednio również o niekonstytucyjności
wszystkich poszczególnych stawek ustalonych w rozporządzeniu z 2016 r. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał wskazał zresztą,
że w jego następstwie „derogowane zostaną przepisy określające wysokość opłat stanowiących koszty nieopłaconej pomocy prawnej
udzielonej przez adwokata z urzędu, określone, zgodnie z odesłaniem zawartym w § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2016 r., w rozdziałach
2-4 tego rozporządzenia (§ 8-§ 21)”.
55
W niniejszej sprawie, mimo że wskazany w niej jako przedmiot kontroli przepis (§ 8 rozporządzenia z 2016 r.) nie jest tożsamy
z przepisami powołanymi w sentencji wyroku o sygn. SK 90/22 (§ 2 pkt 1 w związku z § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2016 r.), to
tożsama jest norma poddana kontroli Trybunału, w konsekwencji której moc obowiązującą utracił przepis będący przedmiotem kontroli
w niniejszym postępowaniu. Tymczasem zgodnie z orzecznictwem „[p]rzesądzenie o niekonstytucyjności normy prawnej w jednej
sprawie wiąże Trybunał w każdej kolejnej sprawie, w której jest badany kolejny przepis normę tę zawierający” (wyrok TK z 19
kwietnia 2011 r., sygn. K 19/08, OTK ZU nr 3/A/2011, poz. 24). Zakaz ponownego orzekania o tym samym należy zaś interpretować
funkcjonalnie, uwzględniając przede wszystkim cel tej instytucji, czyli zapewnienie stabilizacji sytuacji prawnych powstałych
w wyniku wyroków Trybunału, które, zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji, są ostateczne i mają moc powszechnie obowiązującą.
W tym kontekście istotne znaczenie dla stwierdzenia, czy w sprawie aktualizuje się zakaz wynikający z zasady
ne bis in idem
, ma treść podniesionego zarzutu (treść normy poddanej kontroli). Normy poddane kontroli w niniejszej sprawie oraz w sprawie
o sygn. SK 90/22 (jak i we wcześniej wskazanych wyrokach Trybunału dotyczących kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej
przez adwokatów albo radców prawnych z urzędu) są tożsame, co wyczerpuje treść omawianej negatywnej przesłanki procesowej.
56
O zaistnieniu przesłanki
ne bis in idem
przesądza również to, że wyrokiem o sygn. SK 90/22 Trybunał derogował cały obowiązujący wówczas mechanizm ustalania wysokości
opłat za czynności adwokatów świadczących pomoc prawną z urzędu. W konsekwencji tego wyroku wskazany w niniejszej skardze
konstytucyjnej przedmiot kontroli, tj. § 8 rozporządzenia z 2016 r. (tak jak i wszystkie pozostałe stawki opłat za czynności
adwokatów świadczących pomoc prawną z urzędu, określone w rozdziałach 2-4 rozporządzenia z 2016 r.), utracił moc obowiązującą
(zob. podobnie postanowienie TK z 9 kwietnia 2024 r., sygn. SK 55/21, OTK ZU A/2024, poz. 68).
57
4.4. Podsumowując, z powyższych względów Trybunał w niniejszym składzie, uznał, że wszystkie kwestie zgodności z Konstytucją
przepisów statuujących wynagrodzenia pełnomocników albo obrońców z urzędu będących adwokatami zostały już jednoznacznie wyjaśnione.
Skarżący wskazał niemal identyczny – z wyjątkiem art. 2 Konstytucji – katalog wzorców względem tych, o których Trybunał orzekał
w sprawie o sygn. SK 90/22. Skutki powyższego wyroku obejmują zaś wszystkie podstawy określania wysokości wynagrodzenia przewidziane
w rozporządzeniu z 2016 r., w tym również zaskarżony w niniejszym postępowaniu § 8 (zob. podobnie postanowienie TK z 9 lipca
2025 r., sygn. SK 103/23, OTK ZU A/2025, poz. 72).
58
Tym samym zaktualizowała się przesłanka obligatoryjnego umorzenia postępowania, jaką jest zbędność wydania wyroku (art. 59
ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK).
59
5. Uwaga dodatkowa.
60
Trybunał raz jeszcze przypomniał, że wyrok o sygn. SK 90/22 w myśl art. 190 ust. 1 Konstytucji ma moc powszechnie obowiązującą
i jest ostateczny.
61
Skarga konstytucyjna, niezależnie od tego, że prowadzi do wydania powszechnie obowiązującego orzeczenia i eliminacji norm
prawnych niezgodnych z wzorcami kontroli, ma również na celu ochronę wolności i praw jednostki. Ochronę tę zapewnia przewidziana
w art. 190 ust. 4 Konstytucji możliwość wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach
i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania w sprawach, w których prawomocne orzeczenia sądowe,
ostateczne decyzje administracyjne lub inne rozstrzygnięcia zostały wydane na podstawie aktu normatywnego, uznanego przez
Trybunał za niezgodny z Konstytucją. Celem tego przepisu, w odniesieniu do skargi konstytucyjnej, jest doprowadzenie do ponownego
rozstrzygnięcia sprawy w stanie prawnym ukształtowanym orzeczeniem Trybunału, a więc po eliminacji niekonstytucyjnego unormowania
(zob. np. wyrok z 9 lipca 2025 r., sygn. SK 64/20, OTK ZU A/2025, poz. 73).
62
Tym samym wyrok o sygn. SK 90/22 dał adwokatom będącym pełnomocnikami albo obrońcami z urzędu możliwość wznowienia prawomocnie
zakończonych postępowań w zakresie rozstrzygnięć o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, na zasadach określonych
w ustawach regulujących konkretne typy postępowań.
63
Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.