6/A/2026
POSTANOWIENIE
z dnia 16 grudnia 2025 r.
Sygn. akt SK 48/23
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Bartłomiej Sochański - przewodniczący
Stanisław Piotrowicz
Justyn Piskorski
Bogdan Święczkowski
Rafał Wojciechowski - sprawozdawca,
po rozpoznaniu, na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 grudnia 2025 r., skargi konstytucyjnej P.S. o zbadanie zgodności:
1) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i
chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239) z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej
Polskiej,
2) § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018
r. poz. 753) z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji,
3) art. 17 ust. 11 ustawy powołanej w punkcie 1 w związku z § 5 rozporządzenia powołanego w punkcie 2 z art. 47 w związku
z art. 31 ust. 3, w związku z art. 87 Konstytucji,
postanawia:
umorzyć postępowanie.
Orzeczenie zapadło jednogłośnie.
Uzasadnienie
I
1
1. W skardze konstytucyjnej z 9 listopada 2022 r. skarżący wniósł o zbadanie zgodności:
2
1) art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i
chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239; dalej: ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych) z art. 2 oraz art. 47 w
związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
3
2) § 3 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018
r. poz. 753; dalej: rozporządzenie o szczepieniach) z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji,
4
3) art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporządzenia o szczepieniach z art. 47 w związku
z art. 31 ust. 3, w związku z art. 87 Konstytucji.
5
1.1. Skarga została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego:
6
Skarżący nie poddał małoletniego dziecka szczepieniom ochronnym w terminach wynikających z komunikatu Głównego Inspektora
Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Wojewoda postanowieniem nałożył na skarżącego grzywnę w celu przymuszenia
do zaszczepienia dziecka, a Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wystawił w tej sprawie tytuł wykonawczy. Skarżący zaskarżył
zarówno postanowienie o nałożeniu grzywny, jak i tytuł wykonawczy. Minister Zdrowia postanowieniem z października 2018 r.
utrzymał w mocy postanowienie Wojewody, co skarżący zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej: WSA). WSA wyrokiem
z czerwca 2019 r. skargę oddalił. Skarżący złożył skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z
25 maja 2022 r. skargę oddalił.
7
2. W piśmie z dnia 5 czerwca 2023 r. Rzecznik Praw Obywatelskich poinformował, że nie zgłasza udziału w niniejszej sprawie.
8
3. W piśmie z 7 czerwca 2023 r. Prokurator Generalny zajął stanowisko w sprawie, wskazując, że postępowanie w zakresie badania
zgodności art. 17 ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporządzenia o szczepieniach z art. 47 w
związku z art. 31 ust. 3, w związku z art. 87 Konstytucji podlega umorzeniu – na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia
30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej:
u.o.t.p.TK) – ze względu na zbędność wydania orzeczenia. W ocenie Prokuratora w pozostałym zakresie postępowanie podlega umorzeniu
na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK – ze względu na niedopuszczalność wydania orzeczenia.
9
4. W piśmie z 27 czerwca 2023 r. Rzecznik Praw Dziecka zajął stanowisko zgodnie z którym art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art.
17 ust. 1 i ust. 11 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych oraz § 3 i § 5 rozporządzenia o szczepieniach są zgodne z art. 47
w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji i nie są niezgodne z art. 2 Konstytucji oraz z art. 87 Konstytucji.
10
5. W piśmie z 14 lipca 2023 r. Sejm wniósł o umorzenie postępowania na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 i 3 u.o.t.p.TK ze względu
na zbędność i niedopuszczalność wydania wyroku.
II
11
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
12
1. Skarżący zakwestionował zgodność z Konstytucją przepisów ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu
zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239; dalej: ustawa o zwalczaniu chorób zakaźnych) oraz rozporządzenia
Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 753; dalej:
rozporządzenie o szczepieniach).
13
2. Trybunał dokonał merytorycznej oceny sprawy o
petitum
i uzasadnieniu tożsamym ze skargą inicjującą niniejsze postępowanie. Trybunał w wyroku z 9 maja 2023 r. (sygn. SK 81/19, OTK
ZU A/2023, poz. 50)
orzekł, że „[a]rt. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u
ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, ze zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie
obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień
ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych
na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw
zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej
Polskiej”. W wyroku Trybunał określił, że wymienione przepisy we wskazanym zakresie tracą moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy
od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw, co nastąpiło 12 maja 2023 r. Oznacza to, że wymienione przepisy i wywiedziona
z nich norma prawna we wskazanym zakresie zostały derogowane z systemu prawnego. W pozostałym zakresie Trybunał postępowanie
umorzył.
14
Biorąc pod uwagę powyższą okoliczność, Trybunał ocenił dopuszczalność merytorycznego rozpoznania niniejszej sprawy. Art. 59
ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U.
z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK lub ustawa o organizacji TK) stanowi, że Trybunał wydaje na posiedzeniu niejawnym postanowienie
o umorzeniu postępowania, jeżeli wydanie orzeczenia jest zbędne. Jedną z przyczyn zbędności orzekania jest to, że dana norma
była już przedmiotem kontroli Trybunału.
15
Trybunał stwierdził, że w sprawie o sygn. SK 81/19 i niniejszej sprawie występuje tożsamość zarówno przedmiotu kontroli, jak
i wzorców konstytucyjnych przywołanych przez skarżącego. W wyroku o sygn. SK 81/19 Trybunał rozstrzygnął problem konstytucyjny
stanowiący podstawę skargi w sprawie o sygn. SK 48/23. Ponowne rozpatrzenie tej samej sprawy naruszałoby zasadę
ne bis in idem
, uniemożliwiającą wielokrotne ocenianie zgodności z Konstytucją aktów normatywnych, co do których Trybunał się już wypowiedział.
Z tego względu, na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 3 u.o.t.p.TK Trybunał, w zakresie badania zgodności art. 17 ust. 11 ustawy
o zwalczaniu chorób zakaźnych w związku z § 5 rozporządzenia o szczepieniach, umorzył postępowanie z uwagi na zbędność wydania
wyroku.
16
3. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunał na każdym etapie postępowania weryfikuje, czy skarga spełnia wymogi formalne
wynikające z art. 79 ust. 1 Konstytucji i z przepisów ustawy o organizacji TK. Zajście jednej z ujemnych przesłanek procesowych
powoduje konieczność umorzenia postępowania (zob. zamiast wielu, wyrok TK z 30 września 2014 r., sygn. SK 22/13, OTK ZU nr
8/A/2014, poz. 96 i powołane tam orzecznictwo TK). Badanie dopuszczalności skargi konstytucyjnej nie kończy się na etapie
jej wstępnego rozpoznania i ma miejsce przez cały czas jej rozpatrywania. Nadanie skardze biegu nie wiąże składu rozpoznającego
sprawę na etapie kontroli merytorycznej (zob. postanowienie pełnego składu TK z 15 listopada 2018 r., sygn. SK 5/14, OTK ZU
A/2018, poz. 66).
17
Skarga konstytucyjna musi spełniać wymogi wymienione w art. 53 ust. 1 u.o.t.p.TK. Oznacza to, że skarga powinna zawierać:
określenie kwestionowanego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji
publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji i w stosunku
do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją; wskazanie, które konstytucyjne wolność lub prawo skarżącego,
i w jaki sposób – zdaniem skarżącego – zostały naruszone; uzasadnienie zarzutu niezgodności kwestionowanego przepisu ustawy
lub innego aktu normatywnego ze wskazaną konstytucyjną wolnością lub prawem skarżącego, z powołaniem argumentów lub dowodów
na jego poparcie; przedstawienie stanu faktycznego; udokumentowanie daty doręczenia wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia,
o których mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK oraz informację, czy od wyroku, decyzji lub innego rozstrzygnięcia, o których mowa
w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, został wniesiony nadzwyczajny środek zaskarżenia.
18
3.1. W wyroku o sygn. SK 81/19 Trybunał umorzył postępowanie w odniesieniu do zarzutów niezgodności z Konstytucją art. 5 ust.
1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych i § 3 rozporządzenia o szczepieniach. W uzasadnieniu
Trybunał wskazał, że „uczynienie przedmiotem kontroli art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu chorób
zakaźnych oraz § 3 rozporządzenia bez powiązania tych przepisów z innymi jednostkami redakcyjnymi wskazanych aktów normatywnych
nie powodowałoby zastrzeżeń w sytuacji, gdyby skarga konstytucyjna została wniesiona w imieniu i na rzecz małoletniej – córki
skarżącej. Sytuację prawną skarżącej normuje jednak w fundamentalnym stopniu art. 5 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych
(…). Z analizy
petitum
, jak i uzasadnienia skargi konstytucyjnej, w tym pisma uzupełniającego skarżącej, nie wynika, że intencją skarżącej było
uczynienie przedmiotem kontroli art. 5 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych. Skarżąca nie wykorzystała w tym zakresie
argumentacji dotyczącej naruszenia jej własnego prawa do prywatności, której postacią miałoby być prawo do podjęcia wolnej
decyzji o tym, czy w sferze «dobra» dziecka mieści się poddanie go szczepieniom ochronnym”. Ponadto Trybunał Konstytucyjny
stwierdził, że „[w]obec braku dostatecznie wyraźnego wskazania przez skarżącą na istotę ciążącego na niej obowiązku na podstawie
art. 5 ust. 2 ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych oraz stosownej argumentacji, Trybunał nie był uprawniony do takiej rekonstrukcji
skargi konstytucyjnej inicjującej niniejsze postępowanie, która pozwalałaby na jej merytoryczne rozpoznanie we wskazanym zakresie”.
19
Tożsamość skargi konstytucyjnej o sygn. SK 81/19 i skargi inicjującej niniejsze postępowanie pozwala utrzymać powyższą argumentację.
Skarga o sygn. SK 48/23 również nie została wniesiona na rzecz i w imieniu małoletniego dziecka skarżącego, a obowiązek szczepienia
małoletniego dziecka nie może naruszać prawa do prywatności samego skarżącego, w związku z tym Trybunał uznał brak legitymacji
procesowej czynnej skarżącego. Trybunał podkreślał w analogicznych sprawach (por. wyrok o sygn. SK 81/19, oraz postanowienia
z: 24 kwietnia 2024 r., sygn. SK 51/23, OTK ZU A/2024, poz. 41; 11 kwietnia 2024 r., sygn. SK 71/23, OTK ZU A/2024, poz. 39;
8 maja 2024 r., sygn. SK 59/23, OTK ZU A/2024, poz. 49), że skargi, których przedmiotem są zaskarżone w niniejszej sprawie
przepisy, zostały sporządzone przez tego samego adwokata, w oparciu o taką samą argumentację i nie zmieniono ani nie uzupełniono
ich w związku z kolejnymi orzeczeniami Trybunału.
20
3.2. Trybunał podtrzymał również wątpliwości odnośnie do powołania przez skarżącego art. 2 Konstytucji i wywodzonej z niego
zasady dostatecznej określoności przepisów prawa jako samodzielnego wzorca kontroli, z którego nie wyprowadził on żadnego
konkretnego prawa podmiotowego i nie powiązał go z żadnym innym przepisem Konstytucji i wynikającym z niego prawem. Mimo że
w
petitum
skargi przywołany został także art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji, to w uzasadnieniu nie ma argumentów na rzecz
związkowego potraktowania tych przepisów.
21
Trybunał w swoim dotychczasowym orzecznictwie stoi na stanowisku, że art. 2 Konstytucji i wywodzona z niego zasada demokratycznego
państwa prawnego nie może, co do zasady, stanowić samodzielnego wzorca kontroli w sprawach inicjowanych skargą konstytucyjną.
Przepis ten bowiem nie jest samodzielnym źródłem praw podmiotowych, a wyraża on jedynie pewien standard kreowania przez ustawodawcę
konkretnych praw i wolności i korzystania z nich przez uprawnione podmioty. Trybunał dopuszcza, by art. 2 Konstytucji stanowił
wzorzec kontroli w sprawach inicjowanych skargami konstytucyjnymi pomocniczo i w wyjątkowych sytuacjach. „Po pierwsze, jeżeli
skarżący wskaże wywiedzione z art. 2 Konstytucji prawa lub wolności, które wyraźnie nie zostały wysłowione w treści innych
przepisów konstytucyjnych, to ten przepis będzie pełnił funkcję samodzielnego wzorca kontroli konstytucyjności prawa (zob.
postanowienia z 24 stycznia 2001 r., sygn. Ts 129/00, OTK ZU nr 4/B/2002, poz. 248, z 21 czerwca 2001 r., sygn. Ts 187/00,
OTK ZU nr 3/B/2002, poz. 203, z 6 marca 2001 r., sygn. Ts 199/00, OTK ZU nr 4/2001, poz. 107, z 10 sierpnia 2001, sygn. Ts
56/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 289 oraz wyrok z 12 grudnia 2001 r., sygn. SK 26/01, OTK ZU nr 8/2001, poz. 258). Po drugie,
jeżeli skarżący odwoła się do jednej z zasad wyrażonych w art. 2 Konstytucji dla uzupełnienia lub wzmocnienia argumentacji
dotyczącej naruszenia praw i wolności statuowanych w innym przepisie konstytucyjnym, to art. 2 Konstytucji pełnić będzie funkcję
pomocniczego wzorca kontroli występującego w powiązaniu z innym przepisem konstytucyjnym (zob. wyrok z 6 lutego 2002 r., sygn.
SK 11/01, OTK ZU nr 1/A/2002, poz. 2)” – wyrok z 10 lipca 2007 r., sygn. SK 50/06, OTK ZU nr 7/A/2007, poz. 75.
22
Żadna z tych dwóch okoliczności nie ma oparcia w uzasadnieniu skargi inicjującej niniejsze postępowanie. Skarżący nie wywiódł
z art. 2 Konstytucji prawa podmiotowego, które nie wynikałoby z innych przepisów konstytucyjnych, a z przedstawionej przez
niego argumentacji nie wynika, by przepis ten pełnił funkcję pomocniczego wzorca kontroli.
23
Wobec powyższego postępowanie w zakresie oceny zgodności art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu
chorób zakaźnych z art. 2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz § 3 rozporządzenia o szczepieniach z art.
2 oraz art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji należało umorzyć na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, ze względu
na niedopuszczalność wydania wyroku.
24
Biorąc powyższe pod uwagę, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.Pełny tekst orzeczenia
SK 48/23
Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.