Pełny tekst orzeczenia SDI 4/11

Sygn. akt SDI 4/11

P O S T A N O W I E N I E
Dnia 25 lutego 2011 r.

Sąd Najwyższy, na posiedzeniu, w składzie następującym:

SSN Stanisław Zabłocki (przewodniczący i sprawozdawca)
SSN Dorota Rysińska
SSN Barbara Skoczkowska

orzekając w kwestii dopuszczalności kasacji wniesionej przez pełnomocnika B.
S. od postanowienia Naczelnego Sądu Lekarskiego
z dnia 12 marca 2010 r.,
utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnego Rzecznika
Odpowiedzialności Zawodowej
z dnia 21 grudnia 2009 r.,

p o s t a n o w i ł

1/ pozostawić kasację bez rozpoznania;
2/ zwolnić B. S. od ponoszenia kosztów postępowania kasacyjnego i w
konsekwencji
nakazać
zwrot
kwoty
750
(słownie:
siedemset
pięćdziesiąt) złotych, wniesionych przez nią tytułem opłaty od kasacji.

2
U Z A S A D N I E N I E
Okręgowy Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej, postanowieniem z
dnia 22 lutego 2008 r., odmówił wszczęcia postępowania wyjaśniającego z
wniosku lekarzy: /…/ w sprawie dotyczącej zgonu W. B.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik B. S.
Postanowieniem
z
dnia
21
grudnia
2009
r.,
Naczelny
Rzecznik
Odpowiedzialności Zawodowej pozostawił bez rozpoznania to zażalenie,
wskazując, iż środek odwoławczy został wniesiony przez osobę nieuprawnioną
w rozumieniu przepisów rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z
dnia 26 września 1990 r. w sprawie postępowania w przedmiocie
odpowiedzialności zawodowej lekarzy (Dz. U. Nr 69, poz. 406).
Zażalenie na powyższe, z kolei, postanowienie wniósł pełnomocnik B. S.,
wnosząc o jego zmianę i kontynuowanie postępowania poprzez przyjęcie środka
odwoławczego.
Naczelny Sąd Lekarski, postanowieniem z dnia 12 marca 2010 r.,
utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Od tego ostatniego postanowienia (nazywając je nieprawidłowo, o czym
będzie jeszcze mowa, orzeczeniem) kasację wniósł pełnomocnik B. S,
zarzucając mu rażące naruszenie prawa, które miało wpływ na treść orzeczenia
– przepisu art. 112 pkt 1 ustawy z dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich
(Dz. U. Nr 219, poz. 1708 – dalej jako u.i.l.) w zw. z art. 468 k.p.k. w zw. z art.
433 § 2 k.p.k. oraz art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o izbach
lekarskich (Dz. U. Nr 30, poz. 158) w zw. z art. 49 – 52 k.p.k. i w zw. z art. 118
ust. 7 ustawy z dnia 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich – polegające na
nierozważeniu wszystkich zarzutów wskazanych w zażaleniu poprzez
pominięcie poczynienia rozważań w zakresie nieuprawnionego ograniczenia
przez Naczelnego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej znaczenia terminu
„skarga” jedynie do pisma inicjującego, zawierającego żądanie wszczęcia
postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy oraz

3
poprzez nieprawidłowe przyjęcie definicji pokrzywdzonego w sposób odmienny
niż w definicji ustawowej określonej w przepisie art. 46 k.p.k.
W konkluzji kasacji pełnomocnik pokrzywdzonej wniósł o uchylenie
zaskarżonego prawomocnego postanowienia Naczelnego Sądu Lekarskiego w
Warszawie, a także postanowienia Naczelnego Rzecznika Odpowiedzialności
Zawodowej w Warszawie i przekazanie sprawy do dalszego postępowania.
W związku z wniesioną kasacją, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Pierwszym obowiązkiem, który po wniesieniu kasacji spoczywa na sądzie
kasacyjnym, jest dokonanie kontroli wstępnej, której celem jest sprawdzenie,
czy kasacja spełnia wszystkie warunki formalne, a przede wszystkim to, czy jest
ona dopuszczalna. Taki sposób procedowania obowiązuje również w wypadku
wniesienia kasacji na podstawie art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 2 grudnia 2009 r. o
izbach lekarskich (Dz.U. Nr 219, poz. 1708, zwanej dalej w niniejszym
uzasadnieniu u.i.l.). Wynika to z art. 531 § 1 k.p.k. w zw. z art. 112 ust. 1 u.i.l.
Dokonując tej kontroli w niniejszej sprawie, Sąd Najwyższy stwierdził, że
kasacja pełnomocnika B. S. jest niedopuszczalna z mocy ustawy. Uniemożliwia
to sądowi kasacyjnemu zajęcie stanowiska w przedmiocie zarzutów zgłoszonych
w tej skardze i wypowiadanie się co do zasadności założeń przyjętych w
prawomocnym postanowieniu z dnia 12 marca 2010 r. Kasację, jako
niedopuszczalną, należało bowiem pozostawić bez rozpoznania (art. 531 § 1
k.p.k. w zw. z art. 112 ust. 1 u.i.l.).
W pierwszej kolejności, niejako dla „oczyszczenia przedpola”, należy
wyjaśnić, że w niniejszej sprawie, z uwagi na datę wydania zaskarżonego
kasacją postanowienia i datę wniesienia kasacji z jednej strony, a treść art. 118
ust. 6 – 8 oraz art. 123 u.i.l. z drugiej strony, do oceny dopuszczalności skargi
kasacyjnej stosuje się przepisy tej właśnie ustawy.
Zważyć, z kolei, należy, że w myśl art. 55 ust. 1 u.i.l. postępowanie w
przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy obejmuje czynności
sprawdzające, postępowanie wyjaśniające, postępowanie przed sądem lekarskim
i postępowanie wykonawcze. Należy też zaznaczyć, że przepisy u.i.l. regulują

4
de facto dwa odrębne rodzaje postępowania przed sądami lekarskimi. Kryterium
wyznaczającym rodzaj tego postępowania jest decyzja podjęta przez rzecznika
odpowiedzialności zawodowej.
Ustawa wyróżnia zatem, w pierwszej kolejności, postępowanie co do
wszczęcia
bądź
odmowy
wszczęcia
postępowania
w
przedmiocie
odpowiedzialności zawodowej (art. 67 ust. 1 u.i.l.) oraz co do ewentualnego
umorzenia już wszczętego postępowania w przedmiocie odpowiedzialności
zawodowej (art. 73 ust. 1 u.i.l.). Ten etap postępowania stanowi, jeśli
dokonywać porównania z postępowaniem karnym, bez wątpienia odpowiednik
sui generis postępowania przygotowawczego. Na postanowienie rzecznika
odpowiedzialności
zawodowej
o
odmowie
wszczęcia
postępowania
wyjaśniającego oraz o umorzeniu takiego postępowania przysługuje zażalenie
(art. 68 ust. 1 u.i.l.) wnoszone do właściwego sądu lekarskiego, a w przypadku
gdy wydał je Naczelny Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej do Naczelnego
Sądu Lekarskiego (art. 68 ust. 2 u.i.l.). Na tym etapie sprawy istotą czynności
sądu dyscyplinarnego nie jest rozstrzyganie merytoryczne w przedmiocie
zasadności zarzutu dotyczącego faktu popełnienia przez lekarza przewinienia
zawodowego,
objętego
wydanym
przez
rzecznika
odpowiedzialności
zawodowej wnioskiem o ukaranie (który to wniosek stanowi w tym
postępowaniu odpowiednik aktu oskarżenia), lecz kontrola zasadności
wydanego przez rzecznika postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania
wyjaśniającego
albo
o
umorzeniu
postępowania
wyjaśniającego.
Rozstrzygnięcie sądu lekarskiego, który uchyla lub utrzymuje zaskarżone
postanowienie w mocy (art. 70 ust. 2 u.i.l.) przyjmuje formę postanowienia, i
stanowi odpowiednik postanowień wydawanych przez sąd w trybie rozdziału 38
Kodeksu postępowania karnego, to jest po wykonaniu tzw. czynności sądowych
w postępowaniu przygotowawczym. Także formę postanowień mają wszystkie
rozstrzygnięcia, wydawane na tym etapie postępowania toczącego się na
podstawie przepisów rozdziału 5 u.i.l., które dotyczą kwestii incydentalnych, to
jest np. tymczasowego zawieszenia prawa wykonywania zawodu albo

5
ograniczenia zakresu czynności w wykonywaniu zawodu (art. 77 ust. 1 i 2 u.i.l.),
albo - tak jak w niniejszej sprawie - legitymacji określonego podmiotu do
dokonania określonej czynności procesowej.
Ustawa z dnia 2 grudnia 2009 r. wyróżnia też, wręcz „jakościowo”
odmienne od wyżej omówionego, postępowanie zainicjowane wnioskiem o
ukaranie (art. 74 ust. 6 u.i.l.), złożonym przez rzecznika odpowiedzialności
zawodowej do okręgowego sądu lekarskiego. Ten rodzaj postępowania
odpowiada postępowaniu jurysdykcyjnemu, zainicjowanemu wniesieniem,
przez uprawnionego oskarżyciela, aktu oskarżenia. Sprawa taka rozpoznawana
jest na rozprawie (art. 79 u.i.l.) i kończy się wydaniem orzeczenia (art. 89 ust. 1
u.i.l.). Od wydanego w tym trybie orzeczenia przysługuje stronom nie zażalenie,
ale odwołanie do Naczelnego Sądu Lekarskiego (art. 90 ust. 1 u.i.l.), który także
rozstrzyga w formie orzeczenia (arg. ex art. 94 § 1 u.i.l.), utrzymując w mocy,
uchylając lub zmieniając zaskarżone orzeczenie sądu lekarskiego pierwszej
instancji (art. 92 ust. 1 u.i.l.).
Na tle dotychczasowych rozważań zwrócić należy uwagę na dwa
uwarunkowania, mające decydujący charakter dla losów skargi kasacyjnej,
wniesionej w niniejszej sprawie. Po pierwsze na to, że analiza przepisów
rozdziału 5 u.i.l. nakazuje przyjąć, że rozstrzygnięcia, dla których ustawa ta
przewiduje formę orzeczeń, odpowiadają wydawanym w postępowaniu karnym
wyrokom, zaś rozstrzygnięcia, dla których u.i.l. przewiduje formę postanowień,
odpowiadają wydawanym w postępowaniu karnym postanowieniom. Po drugie
to, że orzeczenia zapadać mogą wyłącznie na drugim z wyżej omówionych
etapów postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy, to
jest po wniesieniu przez rzecznika odpowiedzialności zawodowej wniosku o
ukaranie, określającego zarzucane przewinienie zawodowe (art. 75 ust. 1 u.i.l.),
co wynika nie tylko z systematyki przepisów rozdziału 5 u.i.l., ale także wprost
z treści art. 89 ust. 1 pkt 4 u.i.l., przewidującego, że orzeczenie sądu lekarskiego
powinno zawierać m.in. „przytoczenie opisu i kwalifikacji prawnej czynu,

6
którego
popełnienie
rzecznik
odpowiedzialności
zawodowej
zarzucił
obwinionemu”.

Zgodnie z art. 95 pkt 1 u.i.l. kasacja do Sądu Najwyższego przysługuje od
prawomocnego orzeczenia sądu lekarskiego kończącego postępowanie w
przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy. Podstawowa metoda
interpretacji przepisów, to jest wykładnia językowa, nie pozwala zatem na
przyjęcie, iż możliwe jest wniesienie kasacji od rozstrzygnięcia, które zapadło w
formie postanowienia. Można byłoby, teoretycznie, rozważać, czy kasacja
przysługuje od wydanego w toku postępowania regulowanego przepisami
rozdziału 5 u.i.l. takiego rozstrzygnięcia, które co prawda powinno być wydane
w formie orzeczenia, a jedynie omyłkowo nadano mu formę postanowienia.
Zdaniem niniejszego składu sądu kasacyjnego na tak postawione pytanie
należałoby udzielić odpowiedzi twierdzącej, co prowadziłoby do wyrażenia
poglądu o bardziej ogólnym charakterze, zgodnie z którym podmioty określone
w art. 95 ust. 1 u.i.l. mają prawo wnieść kasację od prawomocnego
rozstrzygnięcia sądu lekarskiego, kończącego postępowanie w przedmiocie
odpowiedzialności zawodowej lekarzy, które wydane zostało lub powinno
było zostać wydane, z uwagi na materię, której dotyczy, w formie
orzeczenia. A contrario, kasacja od postanowienia, wydanego przez sąd
lekarski, nie przysługuje.
Sąd Najwyższy wskazuje nadto, że tego rodzaju ograniczenie w kwestii
zaskarżalności prawomocnych rozstrzygnięć wydawanych w postępowaniu
represyjnym, toczącym się w kwestii odpowiedzialności za przewinienia
zawodowe, nie jest charakterystyczne jedynie dla odpowiedzialności zawodowej
lekarzy. W analogiczny sposób ukształtowany jest, zgodnie z orzecznictwem
Sądu Najwyższego, także tryb postępowania w przedmiocie dyscyplinarnej
odpowiedzialności zawodowej adwokatów i radców prawnych. W licznych już
judykatach sądu kasacyjnego wskazano, że wykluczone jest zaskarżenie kasacją
rozstrzygnięcia sądu dyscyplinarnego nie będącego orzeczeniem i że
niedopuszczalne jest wniesienie, także na gruncie ustawy z dnia 26 maja 1982 r.

7
– Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. z 2002 r., Nr 123, poz. 1058 z późn. zm.)
oraz na gruncie ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j. Dz. U. z
2002 r., Nr 123, poz. 1059 ze zm.), kasacji od postanowienia, wydanego czy to
przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny przy Naczelnej Radzie Adwokackiej, czy
przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny działający jako organ drugiej instancji
rozpoznający sprawy dyscyplinarne radców prawnych (por. postanowienia: z
dnia 9 marca 2005 r., SDI 3/05, , R-OSNwSD 2005, poz. 77, z dnia 21 grudnia
2006 r., SDI 30/06, R-OSNwSD 2006, poz. 102, z dnia 28 lutego 2007 r., SDI
5/07 R-OSNwSD 2007, poz. 100, z dnia 18 lipca 2007 r., SDI 9/07, R-OSNwSD
2007, poz.103, z dnia 20 grudnia 2007 r. SDI 26/07, R-OSNwSD 2007, poz.
121, z dnia 11 lutego 2008 r., SDI 1/08, OSNKW 2008 nr 4, poz. 30 - dotyczące
adwokatów oraz z dnia 11 maja 2005 r., SDI 11/05, R-OSNwSD 2005, poz. 99,
z dnia 11 maja 2005 r., SDI 12/05 – R-OSNwSD 2005, poz. 100, z dnia 21
grudnia 2006 r., SDI 30/06, R-OSNwSD 2006, poz. 102, z dnia 29 października
2009 r., SDI 17/09, R-OSNwSD 2009, poz. 128 – dotyczące radców prawnych).
Podsumowując,
specyfika
rozstrzygnięć
wydawanych
w
toku
postępowania w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej lekarzy, nakazuje
uznać, że przy klasyfikowaniu rodzajów tych rozstrzygnięć nie mają, w tym
zakresie, zastosowania przepisy Kodeksu postępowania karnego, które pojęciem
orzeczenia obejmują zarówno wyroki, jak i postanowienia. Na gruncie rozdziału
5 u.i.l. wyraźnie rozróżniono orzeczenia, które stanowią odpowiednik wyroków
oraz postanowienia sensu stricto, których nie można ani utożsamiać, ani zaliczać
do orzeczeń w rozumieniu u.i.l. W przepisie art. 95 ust. 1 u.i.l. przewidziano
możliwość wniesienia kasacji wyłącznie od orzeczenia sądu lekarskiego, nie jest
zatem dopuszczalne wniesienie kasacji od postanowienia Naczelnego Sądu
Lekarskiego. Niedopuszczalność kasacji wniesionej w niniejszej sprawie rysuje
się w tym bardziej oczywisty sposób, że zaskarżono nią postanowienie wydane
w
wyniku
kontroli
zasadności
postanowienia
Naczelnego
Rzecznika
Odpowiedzialności Zawodowej Lekarzy, prezentowanego w kwestii formalnej.

8
Niczego nie może, rzecz jasna, zmienić to, że pełnomocnik B. S.
(zapewne dostrzegając treść art. 95 ust. 1 u.i.l.) nazwał zaskarżane
rozstrzygnięcie „orzeczeniem”. W istocie, nie jest ono bowiem „orzeczeniem” w
rozumieniu przepisów rozdziału 5 u.i.l., ani też materia, której rozstrzygnięcie to
dotyczyło, nie upoważniała do wydania orzeczenia. Nie może też wpływać na
los skargi to, że nieprawidłowo została ona przyjęta do rozpoznania przez
Naczelny Sąd Lekarski i przesłana, wraz z aktami sprawy, do Sądu
Najwyższego.
W konsekwencji, kasację należało pozostawić bez rozpoznania jako
niedopuszczalną z mocy ustawy.
Wydając postanowienie o pozostawieniu kasacji bez rozpoznania Sąd
Najwyższy uznał jednocześnie, że względy słuszności przemawiają za
zwolnieniem B. S. od kosztów sądowych postępowania kasacyjnego (art. 112
pkt 1 u.i.l. w zw. z art. 624 § 1 in fine, art. 634 i 518 k.p.k.). Należało zatem
nakazać zwrot uiszczonej przez nią opłaty od kasacji. Nie powinien bowiem
ponosić kosztów postępowania kasacyjnego podmiot, którego skargę
nieprawidłowo przyjęto, jako dopuszczalną i od którego niezasadnie pobrano
opłatę od tej skargi. Jak wynika zaś z poświadczonej kopii dowodu wpłaty (k. 9
akt SDI 4/11) od B. S. przyjęto opłatę od kasacji w kwocie 750 złotych.