SA/Sz 1806/02

SA/Sz 1806/02 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2004-05-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2002-08-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Alicja Polańska
Maria Dożynkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka
Symbol z opisem
630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Hasła tematyczne
Celne postępowanie
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
art. 122, art. 150 par. 2, art. 151, art. 144, art. 162 par. 1, art. 228 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c"
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Dożynkiewicz (spr.), Asesor WSA Nadzieja Karczmarczyk, Sędzia WSA Alicja Polańska, Protokolant Joanna Zienkowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2004r. sprawy ze skargi "P." - I. i S. W. Spółka Jawna w K. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania u c h y l a zaskarżone postanowienie
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia [...] r., Nr [...], wydanym z powołaniem się na przepis art. 163 § 2 w zw. z art. 162 § 2 i 2 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), Dyrektor Izby Celnej odmówił "P." - spółka jawna w składzie: I. W. i S. W. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Dyrektora Urzędu Celnego z dnia [...] r. uznającej za nieprawidłowe zgłoszenie celne z dnia [...] r. o nr [...].
Z uzasadnienia powyższego postanowienia wynika, że wskazana w nim decyzja Dyrektora Urzędu Celnego doręczona została stronie w dniu [...] r. w sposób określony w art. 150 Ordynacji podatkowej. Odwołanie od tej decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia będąca importerem spółka złożyła pismami z dnia [...] r. nadanymi w tymże dniu w urzędzie pocztowym. We wniosku o przywrócenie terminu wskazano, że przyczynę uchybienia terminu do wniesienia odwołania stanowi fakt służbowego pobytu obojga wspólników za granicami kraju w dniach od [...] r. do dnia [...] r. Nieobecność wspólników w kraju spowodowała, że niemożliwym było odebranie przez nich przesyłki zawierającej decyzję, awizowaną u adresata [...] r., przy jednoczesnym braku w siedzibie spółki osoby, która uprawniona byłaby do odbioru korespondencji.
Odnosząc się do tego wniosku organ odwoławczy wskazał na regulację art. 162 Ordynacji podatkowej, z którego wynika, że jednym z warunków przywrócenia terminu jest brak zawinienia w uchybieniu terminu, który to brak winien być oceniany w kategoriach zachowania przez zainteresowanego reguł starannego działania. O braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie czynności w zakreślonym terminie stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Sytuacja taka nie zachodzi, wedle organu odwoławczego, w rozpatrywanej sprawie, służbowy wyjazd za granicę nie stanowił bowiem zdarzenia nadzwyczajnego i niemożność odebrania przesłanej stronie decyzji była wynikiem braku staranności z jej strony w prowadzeniu własnych spraw, wyrażającym się m. in. w braku wskazania adresu, na który miałaby być kierowana korespondencja podczas jej nieobecności w kraju. Wymogu zachowania należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw nie spełnił też przywoływany we wniosku przez stronę fakt ustanowienia pełnomocnika w trakcie postępowania kontrolnego w osobie doradcy podatkowego, zakres podmiotowy osób mogących występować w charakterze przedstawiciela w postępowaniu celnym dotyczącym towaru, którego rodzaj i ilość wskazuje na przeznaczenie do działalności gospodarczej, jak miało to miejsce w rozpatrywanej sprawie, określony został bowiem przepisem art. 253 § 2 Kodeksu celnego i nie obejmuje on osoby doradcy podatkowego.
Wskazując na brak przesłanki do przywrócenia uchybionego terminu w postaci braku winy po stronie zainteresowanego, organ odwoławczy wskazał też w uzasadnieniu swego postanowienia, że przeciwko uwzględnieniu wniosku przemawia też to, iż wniosek ten złożony został po upływie 7-dniowego terminu do jego wniesienia, liczonego od dnia ustania przeszkody, bowiem złożony on został dopiero w dniu [...] r., gdy tymczasem nieobecność wspólników w kraju, wskazywana przez nich jako przeszkoda w zachowaniu przez nich terminu do wniesienia odwołania od decyzji, której doręczenie awizowano w dniu [...] r., ustała już z dniem [...] r.
Powyższe postanowienie ostateczne zaskarżone zostało przez importera do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie z powodu jego niezgodności z prawem. Wnosząc o jego uchylenia strona skarżąca zarzuca, jak to wynika z treści jej pisma, błędną ocenę okoliczności faktycznych, jakie legły o podstaw uchybienia terminu a także kwestionuje ustalenia, dotyczące uchybienia przez siebie siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku, podnosząc, iż w rzeczywistości przeszkodą do terminowego wniesienia odwołania był brak świadomości o przesłaniu jej awizowanej w dniu [...] r. decyzji, a zatem siedmiodniowy termin do złożenia wniosku został przez nią zachowany. Wskazują nadto skarżący na okoliczności, które ich zdaniem uzasadniały brak z ich strony możliwości przewidywania, że decyzja może zostać im doręczona w okresie ich nieobecności w kraju, a także powołują się na fakt ustanowienia przez siebie pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego, co do dopuszczalności którego byli przeświadczeni. Działanie organu pierwszej instancji, sprowadzające się do braku uprzedzenia strony o wydaniu decyzji przed jej doręczeniem, jest wedle skarżących naruszeniem podstawowej zasady postępowania, jaką jest określona w art. 121 Ordynacji podatkowej zasada "pogłębiania zaufania obywateli do organów".
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany swego stanowiska w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje:
Na wstępie wskazać należy, iż stosownie do regulacji art. 97 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), sprawy, w których skargi wniesione zostały do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Stosownie do przepisu art. 223 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), mającego odpowiednie zastosowanie w postępowaniu celnym w myśl przepisu art. 262 ustawy z dnia 9.01.1997 r. - Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r., Nr 75, poz. 802 ze zm.), odwołanie od decyzji organu celnego pierwszej instancji wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia tej decyzji stronie lub jej pełnomocnikowi, gdy strona działa przez pełnomocnika. Wniesienie odwołania po upływie tego terminu nakłada na organ odwoławczy, jak to wynika z przepisu art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, obowiązek wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania, które to postanowienie jest ostateczne.
W razie uchybienia terminu w postępowaniu podatkowym (celnym), w tym także terminu do wniesienia odwołania, termin ten należy przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, przy czym podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, dopełniając jednocześnie czynności, dla której określony był termin (art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej).
Wynika z powyższej regulacji, że warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania czynności przez stronę w postępowaniu celnym jest spełnienie się jednocześnie trzech warunków, tj. złożenie w odpowiednim czasie prośby przez zainteresowanego, dokonanie równocześnie spóźnionej czynności oraz uprawdopodobnienie, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy wnoszącego prośbę. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności prośby o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania należytej staranności przy prowadzeniu własnych spraw i szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych.
Przewidując w art. 144 i nast., że pisma w postępowaniu podatkowym doręcza się m. in. przez pocztę oraz że w przypadku osób fizycznych winno to zasadniczo nastąpić w miejscu ich zamieszkania lub miejscu pracy, a w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych nie mających osobowości prawnej - w lokalu ich siedziby lub miejscu prowadzenia działalności do rąk osoby upoważnionej do odbioru korespondencji, ustawa z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), w jej brzmieniu obowiązującym w roku 2002, przewiduje jednocześnie, że w razie niemożności doręczenia pisma osobie fizycznej osobiście w miejscu jej zamieszkania lub miejscu pracy, względnie za pośrednictwem wskazanych w art. 149 osób, które podjęły się oddania pisma adresatowi, poczta przechowuje pismo przez okres 7 dni w swojej placówce pocztowej, umieszczając zawiadomienie o tym w skrzynce pocztowej lub na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. Reguła ta znajduje również odpowiednie zastosowanie - w myśl art. 151 zd. drugie Ordynacji podatkowej - także w razie niemożności doręczenia pisma osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej w lokalu ich siedziby lub w miejscu prowadzenia działalności do rąk osoby upoważnionej do odbioru korespondencji. W przypadku nieodebrania przez adresata przesyłki przechowywanej w placówce pocztowej w warunkach wyżej określonych, omawiana ustawa przyjmuje, że nieodebrane pismo pozostawia się w aktach sprawy uważając jednocześnie, iż jego doręczenie dokonane zostało z upływem ostatniego dnia okresu przechowywania w tej placówce. Wynika z tej regulacji, iż ustawodawca podatkowy konsekwencję w postaci tzw. fikcji doręczenia wiąże nie z faktem samej nieobecności adresata w miejscu zamieszkania, czy też z faktem niemożności doręczenia pisma osobie upoważnionej do odbioru korespondencji w lokalu jego siedziby lub miejscu prowadzenia działalności, lecz z samym faktem bezskutecznego przechowywania przesyłki w placówce pocztowej przez okres siedmiu dni, będącym skutkiem nieodebrania jej przez adresata w tym terminie.
Jakkolwiek niemożność doręczenia pisma adresatowi w postępowaniu podatkowym, czy to osobiście, czy też za pośrednictwem innych osób, zasadnym czyni przyjęcie, że awizowana przesyłka doręczona została najpóźniej z upływem ostatniego dnia siedmiodniowego terminu jej przechowywania w placówce pocztowej (według stanu prawnego obowiązującego w roku 2002), to jednakże jej nieodebranie przez adresata w tym terminie, spowodowane przedłużającą się jego nieobecnością w miejscu zamieszkania lub w miejscu pracy, niekoniecznie musi oznaczać, że za uchybienie z tego powodu terminu w postępowaniu podatkowym winę ponosi sam adresat. W każdym przypadku złożenia przezeń wniosku o przywrócenie uchybionego z tego powodu terminu koniecznym jest ustalenie, czy nieobecność ta była usprawiedliwiona, przy jednoczesnym uwzględnieniu takiej konstytucyjnej wolności obywatelskiej, jaką jest prawo do swobodnego poruszania się po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz swobodnego opuszczania jej granic, o ile określone ograniczenia w tym zakresie nie wynikają z ustawy (art. 52 Konstytucji RP). Podkreślenia wymaga, że Ordynacja podatkowa nakłada na stronę postępowania podatkowego oraz jej przedstawiciela lub pełnomocnika jedynie obowiązek zawiadamiania organu podatkowego o każdej zmianie swego adresu (art. 146 § 1) oraz zobowiązuje do ustanowienia pełnomocnika do sprawy doręczeń w razie wyjazdu za granicę na okres co najmniej 6 miesięcy (art. 147 § 1), nie nakłada natomiast obowiązku zawiadamiania organu prowadzącego sprawę o czasowej nieobecności adresata pod wskazanym przez siebie adresem.
Jak to już wyżej podkreślono, warunkiem przyjęcia w postępowaniu podatkowym (celnym) tzw. fikcji doręczenia pisma przez pocztę jest uprzednie niewątpliwe ustalenie, że o przechowywaniu pisma w placówce pocztowej adresat został zawiadomiony w sposób określony w art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej, tj. przez umieszczenie zawiadomienia w oddawczej skrytce pocztowej lub, gdy jest to niemożliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata, od spełnienia tego warunku zależy bowiem przyjęcie, iż adresat miał realną możliwość powzięcia wiadomości o nadejściu przesyłki i jej przechowywaniu w placówce pocztowej oraz że swoim zaniechaniem w takiej sytuacji uchybił obowiązkowi dochowania należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie warunek ten nie został spełniony, skoro z adnotacji dokonanej przez doręczyciela na zwróconej do nadawcy korespondencji nie wynika jakakolwiek informacja o sposobie zawiadomienia skarżących, pobyt których zagranicą doręczyciel odnotował, że adresowana do każdego z nich przesyłka przechowywana jest w placówce pocztowej. Uczyniona na przesyłce adnotacja o jej awizowaniu sama w sobie uznana być musi za niewystarczającą dla przyjęcia, że zawiadomienie o miejscu przechowywania pisma złożone zostało w sposób pozwalający na niewątpliwe ustalenie, iż adresat pisma miał realną możliwość zapoznania się z informacją w tym zakresie. Złożenie w tych warunkach przez stronę wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od doręczonej jej w taki sposób decyzji wymagało zatem przede wszystkim dokonanie przez organ odwoławczy ustaleń w kwestii zachowania określonej art. 150 Ordynacji podatkowej procedury zastępczego doręczenia, od ustaleń tych zależy bowiem ocena tego, czy po powrocie do kraju skarżący zachowali się w sposób wskazujący na brak z ich strony winy w uchybieniu tego terminu. Brak podjęcia przez organ odwoławczy jakichkolwiek działań w tym zakresie, w szczególności w sytuacji, gdy zainteresowana przywróceniem terminu strona twierdzi, że o nadejściu przesyłki nie została zawiadomiona, oznacza, że wydane w tych warunkach postanowienie o odmowie przywrócenia terminu powzięte zostało z naruszeniem jednej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, jaką jest określona w art. 122 Ordynacji podatkowej zasada podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zwłaszcza w sytuacji, gdy sama nieobecność skarżących w kraju przez okres kilku tygodni nie mogła, jak to już wyżej wywiedziono, przesądzać o zawinionym z ich strony uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.
Uznając w tych warunkach, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania w zakresie wyżej przedstawionym, orzec należało o jego uchyleniu stosownie do przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 3.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).