Orzeczenie · 2015-10-07

K 12/14

Sąd

Trybunał Konstytucyjny

Data

2015-10-07

SAOSinneprawa człowiekaWysokakonstytucyjny

klauzula sumieniawolność sumieniaprawo medyczneetyka lekarskaKonstytucja RPTrybunał Konstytucyjnyobowiązki lekarzaświadczenia zdrowotne

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Wniosek Naczelnej Rady Lekarskiej dotyczył zbadania zgodności przepisów ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty (u.z.l.) z Konstytucją RP, w szczególności w zakresie tzw. klauzuli sumienia. Wnioskodawca kwestionował cztery normy prawne wynikające z art. 39 u.z.l. w związku z art. 30 u.z.l. Po pierwsze, kwestionowano obowiązek wykonania świadczenia zdrowotnego niezgodnego z sumieniem lekarza w "innych przypadkach niecierpiących zwłoki", argumentując, że narusza to wolność sumienia. Po drugie, podważano obowiązek wskazania przez lekarza powstrzymującego się od wykonania świadczenia realnych możliwości uzyskania go u innego lekarza lub w podmiocie leczniczym, uznając go za iluzoryczny i naruszający wolność sumienia. Po trzecie, kwestionowano obowiązek lekarza wykonującego zawód na podstawie stosunku pracy lub służby do uprzedniego powiadomienia na piśmie przełożonego o odmowie wykonania świadczenia niezgodnego z sumieniem, wskazując na naruszenie prawa do wolności sumienia i możliwość dyskryminacji. Po czwarte, kwestionowano obowiązek uzasadnienia i odnotowania faktu odmowy w dokumentacji medycznej, podnosząc podobne argumenty. Trybunał Konstytucyjny, po analizie przepisów, orzekł, że art. 39 zdanie pierwsze w związku z art. 30 ustawy jest niezgodny z zasadą prawidłowej legislacji (art. 2 Konstytucji) i art. 53 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji w zakresie, w jakim nakłada na lekarza obowiązek wykonania niezgodnego z jego sumieniem świadczenia zdrowotnego w "innych przypadkach niecierpiących zwłoki". Ponadto, art. 39 zdanie pierwsze ustawy jest niezgodny z art. 53 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji w zakresie, w jakim nakłada na lekarza powstrzymującego się od wykonania świadczenia obowiązek wskazania realnych możliwości uzyskania takiego świadczenia u innego lekarza lub w innym podmiocie leczniczym. Pozostałe przepisy (art. 39 zdanie drugie i art. 39 zdanie pierwsze w zakresie uzasadnienia i odnotowania w dokumentacji) zostały uznane za zgodne z Konstytucją. Postępowanie w pozostałym zakresie umorzono.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja konstytucyjnych granic klauzuli sumienia lekarza oraz obowiązków związanych z jej stosowaniem.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznego kontekstu prawnego i etycznego wykonywania zawodu lekarza w Polsce.

Zagadnienia prawne (4)

Czy art. 39 zdanie pierwsze w związku z art. 30 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, w zakresie w jakim nakłada na lekarza obowiązek wykonania niezgodnego z jego sumieniem świadczenia zdrowotnego w "innych przypadkach niecierpiących zwłoki", jest zgodny z Konstytucją RP?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, jest niezgodny z zasadą prawidłowej legislacji (art. 2 Konstytucji) i art. 53 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Uzasadnienie

Obowiązek wykonania świadczenia w "innych przypadkach niecierpiących zwłoki" narusza wolność sumienia lekarza, nie znajdując wystarczającego uzasadnienia w ochronie konstytucyjnych praw pacjentów w tym zakresie.

Czy art. 39 zdanie pierwsze ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, w zakresie, w jakim nakłada na lekarza powstrzymującego się od wykonania świadczenia zdrowotnego niezgodnego z jego sumieniem obowiązek wskazania realnych możliwości uzyskania takiego świadczenia u innego lekarza lub w innym podmiocie leczniczym, jest zgodny z Konstytucją RP?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, jest niezgodny z art. 53 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Uzasadnienie

Obowiązek wskazania realnych możliwości uzyskania świadczenia przez lekarza odmawiającego jego wykonania ze względu na sumienie czyni prawo do wolności sumienia iluzorycznym i narusza zasadę poprawnej legislacji.

Czy art. 39 zdanie drugie ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, w zakresie, w jakim zobowiązuje lekarza wykonującego zawód na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby do uprzedniego powiadomienia na piśmie przełożonego o odmowie wykonania świadczenia zdrowotnego niezgodnego z sumieniem, jest zgodny z Konstytucją RP?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, jest zgodny z art. 53 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz z art. 53 ust. 7 Konstytucji.

Uzasadnienie

Obowiązek powiadomienia przełożonego ma charakter informacyjny i służy organizacji pracy, nie narusza wolności sumienia ani nie prowadzi do dyskryminacji.

Czy art. 39 zdanie pierwsze ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, w zakresie, w jakim zobowiązuje lekarza korzystającego z prawa do odmowy wykonania świadczenia zdrowotnego niezgodnego z jego sumieniem do uzasadnienia i odnotowania tego faktu w dokumentacji medycznej, jest zgodny z Konstytucją RP?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, jest zgodny z art. 53 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz z art. 53 ust. 7 Konstytucji.

Uzasadnienie

Obowiązek odnotowania i uzasadnienia odmowy w dokumentacji medycznej jest niezbędny dla przejrzystości systemu i ochrony praw pacjenta, nie stanowi naruszenia wolności sumienia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Częściowe uwzględnienie wniosku

Strona wygrywająca

Naczelna Rada Lekarska

Strony

Nazwa	Typ	Rola
Naczelna Rada Lekarska	instytucja	wnioskodawca
Sejm	organ_państwowy	uczestnik
Prokurator Generalny	organ_państwowy	uczestnik
Minister Zdrowia	organ_państwowy	uczestnik

Przepisy (10)

Główne

u.z.l. art. 39 § zdanie pierwsze

Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty

W zakresie, w jakim nakłada na lekarza obowiązek wykonania niezgodnego z jego sumieniem świadczenia zdrowotnego w "innych przypadkach niecierpiących zwłoki", jest niezgodny z art. 2 i art. 53 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

u.z.l. art. 30

Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty

W związku z art. 39, nakłada na lekarza obowiązek wykonania świadczenia zdrowotnego w "innych przypadkach niecierpiących zwłoki", co w połączeniu z art. 39 jest niezgodne z Konstytucją.

u.z.l. art. 39 § zdanie pierwsze

Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty

W zakresie, w jakim nakłada na lekarza powstrzymującego się od wykonania świadczenia zdrowotnego niezgodnego z jego sumieniem obowiązek wskazania realnych możliwości uzyskania takiego świadczenia u innego lekarza lub w innym podmiocie leczniczym, jest niezgodny z art. 53 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

u.z.l. art. 39 § zdanie drugie

Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty

W zakresie, w jakim zobowiązuje lekarza, wykonującego zawód na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby, korzystającego z prawa do odmowy wykonania świadczenia zdrowotnego niezgodnego z jego sumieniem do uprzedniego powiadomienia na piśmie przełożonego, jest zgodny z art. 53 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz z art. 53 ust. 7 Konstytucji.

u.z.l. art. 39 § zdanie pierwsze

Ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty

W zakresie, w jakim zobowiązuje lekarza korzystającego z prawa do odmowy wykonania świadczenia zdrowotnego niezgodnego z jego sumieniem do uzasadnienia i odnotowania tego faktu w dokumentacji medycznej, jest zgodny z art. 53 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji oraz z art. 53 ust. 7 Konstytucji.

Konstytucja RP art. 53 § ust. 1