IV U 245/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła odwołania S. D. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) nakazującej zwrot nienależnie pobranych zasiłków chorobowego, opiekuńczego i macierzyńskiego w łącznej kwocie ponad 205 tys. zł. ZUS zakwestionował prawo do zasiłków za okresy, w których ubezpieczona, prowadząca działalność gospodarczą, nie podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, co skutkowało koniecznością ponownego przeliczenia podstawy wymiaru składek i świadczeń. Sąd Rejonowy, analizując przepisy dotyczące świadczeń nienależnie pobranych (art. 84 ustawy systemowej), podkreślił, że kluczowe jest wykazanie złej wiary lub świadomego wprowadzenia organu w błąd przez ubezpieczonego. W ocenie Sądu, S. D. nie miała świadomości, że pobierane przez nią zasiłki są nienależne, zwłaszcza że decyzje ZUS dotyczące okresów podlegania ubezpieczeniu były wydawane z opóźnieniem, a sama ubezpieczona korzystała z pomocy biura rachunkowego. Sąd uznał, że brak winy i świadomości po stronie ubezpieczonej wyklucza obowiązek zwrotu świadczeń. Dodatkowo, Sąd umorzył postępowanie w części, w której ZUS sam zmienił swoją decyzję w trakcie procesu, przyznając częściowo prawo do zasiłków i zmniejszając kwotę zwrotu.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że brak świadomości ubezpieczonego o nienależności pobranych świadczeń, zwłaszcza w sytuacji skomplikowanych przepisów i opóźnionych działań organu rentowego, wyklucza obowiązek zwrotu tych świadczeń.
Dotyczy sytuacji, gdy organ rentowy dopiero po latach kwestionuje prawo do świadczeń, a ubezpieczony nie był o tym fakcie wcześniej informowany lub pouczony.
Zagadnienia prawne (2)
Czy ubezpieczony, który pobrał świadczenia z ubezpieczenia społecznego, może być zobowiązany do ich zwrotu, jeśli nie miał świadomości, że świadczenia te były nienależne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli ubezpieczony nie miał świadomości pobierania świadczeń nienależnie i nie można mu przypisać złej wiary lub świadomego wprowadzenia organu w błąd.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że obowiązek zwrotu świadczeń nienależnie pobranych (art. 84 ustawy systemowej) wymaga wykazania złej wiary lub świadomego wprowadzenia organu w błąd przez ubezpieczonego. W sytuacji, gdy organ rentowy dopiero po latach kwestionuje prawo do świadczeń z powodu ponownego przeliczenia okresów ubezpieczenia, a ubezpieczony nie był o tym pouczony ani nie miał wiedzy o potencjalnych konsekwencjach, nie można przypisać mu winy ani świadomości pobierania świadczeń nienależnie.
Czy zmiana decyzji przez organ rentowy w trakcie postępowania sądowego skutkuje umorzeniem postępowania w części uwzględniającej żądanie strony?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, zgodnie z art. 477¹³ § 1 k.p.c., zmiana decyzji przez organ rentowy przed rozstrzygnięciem sprawy przez sąd, uwzględniająca w całości lub w części żądanie strony, powoduje umorzenie postępowania w tej części.
Uzasadnienie
Sąd umorzył postępowanie w zakresie, w jakim ZUS zmienił swoją decyzję (przyznając prawo do zasiłków za pewne okresy i zmniejszając kwotę zwrotu) w toku postępowania sądowego, stosując przepis proceduralny dotyczący wpływu zmiany decyzji organu na postępowanie sądowe.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| S. D. | osoba_fizyczna | odwołująca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (11)
Główne
u.ś.p.u.s. art. 66 § 2
Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
Przesłanką żądania zwrotu wypłaconych świadczeń jest wina ubezpieczonego.
u.s.u.s. art. 84 § 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami.
u.s.u.s. art. 84 § 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się m.in. świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń lub wstrzymanie ich wypłaty, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania; świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia.
k.p.c. art. 477 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
Zmiana decyzji przez organ rentowy w trakcie postępowania sądowego uwzględniająca żądanie strony powoduje umorzenie postępowania w części.
Pomocnicze
u.ś.p.u.s. art. 17 § 1
Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
u.ś.p.u.s. art. 66 § 1
Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
u.ś.p.u.s. art. 66 § 3
Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
u.ś.p.u.s. art. 68
Ustawa o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa
u.s.u.s. art. 83a § 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
k.p.c. art. 328 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
u.s.u.s. art. 14
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Wnioski o wyrażenie zgody na opłacenie składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe mogły być składane do 30 czerwca 2022 r.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak świadomości ubezpieczonej o nienależności pobieranych świadczeń. • Brak winy i złej wiary po stronie ubezpieczonej. • Zmiana decyzji ZUS w trakcie postępowania sądowego.
Odrzucone argumenty
ZUS argumentował, że ubezpieczona pobrała świadczenia nienależnie z powodu braku podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w spornych okresach.
Godne uwagi sformułowania
świadczenie nienależnie pobrane to nie tylko świadczenie nienależne (obiektywnie), ale także nienależnie pobrane, a więc pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). • Obowiązek zwrotu obciąża więc tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, mając świadomość jego nienależności. • Ocena świadomości pobierania nienależnego świadczenia wymaga pewnej indywidualizacji. • Wypłacany zasiłek był należny w dniu jego wypłaty, a przesłanki świadczenia nienależnego winny być spełnione w chwili pobierania tego świadczenia.
Skład orzekający
R. T.
asesor sądowy
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że brak świadomości ubezpieczonego o nienależności pobranych świadczeń, zwłaszcza w sytuacji skomplikowanych przepisów i opóźnionych działań organu rentowego, wyklucza obowiązek zwrotu tych świadczeń."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy organ rentowy dopiero po latach kwestionuje prawo do świadczeń, a ubezpieczony nie był o tym fakcie wcześniej informowany lub pouczony.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak skomplikowane przepisy ubezpieczeniowe i działania ZUS mogą prowadzić do sytuacji, w której obywatel musi walczyć o swoje prawa, nawet jeśli nie popełnił świadomego błędu. Podkreśla znaczenie świadomości i winy w kontekście zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.
“Czy ZUS może żądać zwrotu tysięcy złotych, jeśli nie miałeś pojęcia, że popełniłeś błąd?”
Dane finansowe
zwrot nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami: 192 736,06 PLN
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.