IV SA/WR 538/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy i Miasta Przemkowa, które uznały świadczenie pielęgnacyjne wypłacone H. M. za nienależnie pobrane i nakazały jego zwrot wraz z odsetkami w łącznej kwocie 60.913 zł. Sprawa dotyczyła sytuacji, w której skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne na syna J. M. od 2013 r., a od 1 czerwca 2019 r. zaczęła również pobierać rodzicielskie świadczenie uzupełniające. Organy administracji uznały, że pobieranie tych dwóch świadczeń jednocześnie jest niedopuszczalne na mocy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, a skarżąca, mimo wielokrotnych pouczeń o obowiązku informowania o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń, nie zgłosiła faktu pobierania drugiego świadczenia. W związku z tym, świadczenie pielęgnacyjne zostało uznane za nienależnie pobrane na podstawie art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca podnosiła, że nie została właściwie pouczona o kolizji świadczeń, a nawet otrzymała błędne informacje od pracownika ZUS. Kwestionowała również sposób prowadzenia postępowania, zarzucając naruszenie przepisów k.p.a. dotyczących czynnego udziału strony i wyjaśnienia sprawy. Sąd administracyjny, rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym, uznał, że organy administracji dopuściły się naruszenia prawa materialnego i procesowego. Sąd podkreślił, że kluczowe dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest nie tylko samo pobieranie świadczeń, ale także świadomość strony o braku prawa do ich pobierania, co wymaga jasnego i zrozumiałego pouczenia. W ocenie Sądu, przedstawione skarżącej pouczenia, zwłaszcza w kontekście nowej kategorii świadczenia (rodzicielskie świadczenie uzupełniające) i wcześniejszych doświadczeń skarżącej z systemem świadczeń, nie były wystarczająco jasne i zrozumiałe, aby przypisać jej winę za nienależne pobranie świadczenia. Sąd zwrócił uwagę na fakt, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest uzależnione od dochodu, co mogło utwierdzać skarżącą w przekonaniu o braku kolizji z innym świadczeniem. Z tego względu, Sąd uchylił zaskarżone decyzje, nakazując organom ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem przedstawionego poglądu prawnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja wymogów dotyczących pouczeń w sprawach świadczeń rodzinnych oraz ocena świadomości strony o nienależnym pobraniu świadczenia.
Dotyczy specyficznej sytuacji kolizji świadczenia pielęgnacyjnego z rodzicielskim świadczeniem uzupełniającym i wymogów pouczenia w tym zakresie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy świadczenie pielęgnacyjne może być uznane za nienależnie pobrane, jeśli osoba pobierała jednocześnie rodzicielskie świadczenie uzupełniające, mimo braku jasnego pouczenia o takiej kolizji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli strona nie została w sposób jasny i zrozumiały pouczona o okolicznościach powodujących ustanie prawa do świadczenia, nie można przypisać jej winy za nienależne pobranie.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy administracji nie wykazały, iż skarżąca została w sposób zrozumiały poinformowana o tym, że pobieranie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Ogólnikowe pouczenia o obowiązku informowania o zmianach nie były wystarczające, zwłaszcza w kontekście nowej kategorii świadczenia i wcześniejszych doświadczeń skarżącej.
Czy pouczenia zawarte w decyzjach administracyjnych dotyczące obowiązku informowania o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych są wystarczające do uznania świadczenia za nienależnie pobrane, jeśli nie odnoszą się wprost do nowo wprowadzonych świadczeń?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, pouczenia muszą być jasne, zrozumiałe i dostosowane do konkretnej sytuacji prawnej strony, uwzględniając nowo wprowadzone przepisy.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że pouczenia w decyzjach przyznających świadczenie pielęgnacyjne, zwłaszcza te wydane po wprowadzeniu rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, były zbyt ogólne i nie odnosiły się wprost do potencjalnej kolizji między tymi świadczeniami. Brak reakcji organu na zmianę przepisów i właściwych pouczeń uniemożliwia uznanie, że strona była świadoma obowiązku rezygnacji z jednego ze świadczeń.
Czy okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej strony mają znaczenie przy orzekaniu o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia?
Odpowiedź sądu
Nie, te okoliczności są istotne jedynie w postępowaniu o udzielenie ulgi w spłacie świadczenia, a nie przy ustalaniu jego nienależnego pobrania.
Uzasadnienie
Sąd podzielił stanowisko organu, że kwestie sytuacji życiowej, materialnej i zdrowotnej strony nie mają wpływu na samo ustalenie, czy świadczenie zostało nienależnie pobrane, ale mogą być brane pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o ulgi w spłacie.
Przepisy (13)
Główne
u.ś.r. art. 30 § 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.
u.ś.r. art. 30 § 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń lub zmniejszenie ich wysokości, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
u.ś.r. art. 17 § 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.
u.r.ś.u.
Ustawa z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym
Reguluje zasady przyznawania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 30 § 2b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Od kwot nienależnie pobranych świadczeń naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego lub procesowego mające wpływ na wynik sprawy.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzający ją akt.
k.p.a. art. 7b
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy współdziałania organów administracji.
k.p.a. art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada pogłębiania zaufania obywatela do władzy publicznej.
k.p.a. art. 9
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada należytego i wyczerpującego informowania strony.
k.p.a. art. 10
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Prawo strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania.
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Ocena materiału dowodowego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skarżąca nie została w sposób jasny i zrozumiały pouczona o tym, że pobieranie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego wyklucza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. • Ogólnikowe pouczenia o obowiązku informowania o zmianach nie były wystarczające w kontekście nowej kategorii świadczenia i specyfiki sprawy. • Brak dowodów na świadomość skarżącej o nienależnym pobieraniu świadczenia.
Odrzucone argumenty
Organy administracji prawidłowo zinterpretowały przepisy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a oraz art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r. • Skarżąca była wielokrotnie pouczana o obowiązku zgłaszania zmian mających wpływ na prawo do świadczeń. • Okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej nie mają znaczenia przy ustalaniu nienależnego pobrania świadczenia.
Godne uwagi sformułowania
pouczenia nie mogą zostać uznane za prawidłowe i umożliwiające Skarżącej właściwe działanie • obowiązek przekazania odpowiedniego pouczenia musi być zrozumiały i czytelny dla odbiorcy • nie może sprowadzać się do przytoczenia przepisów prawa ale winien umożliwić osobie, która nie jest profesjonalistą w dziedzinie prawa właściwe odczytanie nakładanych na nią obowiązków • każda sprawa, z uwagi na jej specyfikę, okoliczności faktyczne i prawne winna być analizowana indywidualnie • nie sposób uznać zasadności poglądu przyjętego w zaskarżonej decyzji o zrozumiałym i właściwym pouczeniu, co do obowiązku zgłaszania zmian mających wpływ na prawo do świadczenia • Tego zaś w sprawie Skarżącej nie dowiedziono.
Skład orzekający
Ireneusz Dukiel
przewodniczący
Katarzyna Radom
sprawozdawca
Tomasz Świetlikowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja wymogów dotyczących pouczeń w sprawach świadczeń rodzinnych oraz ocena świadomości strony o nienależnym pobraniu świadczenia."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji kolizji świadczenia pielęgnacyjnego z rodzicielskim świadczeniem uzupełniającym i wymogów pouczenia w tym zakresie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia pielęgnacyjnego i potencjalnej pułapki prawnej związanej z nowymi świadczeniami, co jest istotne dla wielu obywateli. Pokazuje, jak ważne są precyzyjne pouczenia ze strony urzędów.
“Czy można stracić ponad 60 tys. zł przez niejasne pouczenie urzędu? Sąd wyjaśnia zasady pobierania świadczeń.”
Sektor
pomoc społeczna
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.