IV SA/Wr 45/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpatrzył skargę Związku Gmin Wyznaniowych [...] na czynność D. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we W. polegającą na włączeniu do wojewódzkiej ewidencji zabytków obiektu "dawny cmentarz [...]". Skarżący zarzucał naruszenie przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w tym błędną wykładnię pojęcia zabytku i brak spełnienia wymogów formalnych karty ewidencyjnej. Podkreślano, że teren nie stanowi zabytku, gdyż szczątki ludzkie zostały ekshumowane, a obecne fragmenty płyt nagrobnych nie uzasadniają jego ochrony. Sąd oddalił skargę, uznając, że zaskarżona czynność materialno-techniczna jest uzasadniona. Wskazano, że teren ten, jako dawny cmentarz wojenny żołnierzy [...] z lat 1945-1952, posiada wartość historyczną i społeczną, uzasadniającą objęcie go ochroną konserwatorską. Sąd podkreślił ciągłość funkcji grzebalnej, rolę miejsca pamięci oraz wysokie prawdopodobieństwo obecności szczątków ludzkich, mimo przeprowadzonych ekshumacji. Uznano, że karta ewidencyjna spełnia wymogi formalne, a interpretacja przepisów przez organ konserwatorski była prawidłowa.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: ŚredniaInterpretacja przepisów dotyczących ochrony zabytków nieruchomych, w szczególności cmentarzy, oraz procedury włączania ich do wojewódzkiej ewidencji zabytków.
Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego i historycznego kontekstu dawnego cmentarza wojskowego.
Zagadnienia prawne (3)
Czy teren dawnego cmentarza, z którego ekshumowano szczątki ludzkie, może być włączony do wojewódzkiej ewidencji zabytków jako zabytek nieruchomy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, teren dawnego cmentarza, nawet po ekshumacjach, może być włączony do wojewódzkiej ewidencji zabytków, jeśli posiada wartość historyczną, naukową lub artystyczną, uzasadniającą objęcie go ochroną konserwatorską.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że dawny cmentarz wojenny żołnierzy [...] posiada wartość historyczną i społeczną ze względu na ciągłość funkcji grzebalnej, rolę miejsca pamięci o wydarzeniach wojennych i powojennych, a także potencjalną obecność szczątków ludzkich, co uzasadnia jego wpis do ewidencji.
Czy karta ewidencyjna zabytku nieruchomego musi spełniać wszystkie wymogi formalne określone w rozporządzeniu, nawet w przypadku czynności materialno-technicznej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, karta ewidencyjna musi spełniać wymogi formalne, jednakże postępowanie w sprawie włączenia zabytku do ewidencji ma charakter uproszczony i nie jest postępowaniem jurysdykcyjnym.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że karta ewidencyjna została sporządzona zgodnie z wymogami rozporządzenia, a jej włączenie do ewidencji nie było arbitralne, lecz oparte na analizie dokumentów i ustaleniu wartości zabytkowych.
Czy badania georadarowe przeprowadzone bez pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków mogą stanowić podstawę do kwestionowania wpisu do ewidencji zabytków?
Odpowiedź sądu
Badania archeologiczne i poszukiwawcze wymagają pozwolenia konserwatora zabytków. Brak takiego pozwolenia może wpływać na ich znaczenie dowodowe.
Uzasadnienie
Organ konserwatorski podniósł, że badania georadarowe przeprowadzone przez stronę skarżącą wymagały pozwolenia, a ich wyniki zostały przekazane organowi dopiero w toku postępowania sądowego.
Przepisy (23)
Główne
u.o.z. art. 3 § pkt 1
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Definicja zabytku jako dzieła człowieka lub związanego z jego działalnością, stanowiącego świadectwo minionej epoki lub zdarzenia, którego zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na wartość historyczną, artystyczną lub naukową.
u.o.z. art. 22 § ust. 2
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych.
u.o.z. art. 6 § ust. 1 pkt 1) lit. f)
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Ochronie podlegają cmentarze.
u.o.z. art. 6 § ust. 1 pkt 1) lit. h)
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Ochronie podlegają miejsca upamiętniające wydarzenia historyczne.
rozp. MKiDN art. 10 § ust. 1
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem
Określa zawartość karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru.
rozp. MKiDN art. 14 § ust. 1
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem
Wojewódzki konserwator zabytków włącza kartę ewidencyjną do wojewódzkiej ewidencji po sprawdzeniu jej wyczerpania i zgodności ze stanem faktycznym.
p.p.s.a. art. 3 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.o.z. art. 21
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
u.o.z. art. 24 § ust. 1
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Pomocnicze
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 9
Kodeks postępowania administracyjnego
u.o.z. art. 3 § pkt 11
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Definicja badań archeologicznych.
u.o.z. art. 36 § ust. 1 pkt 5
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Pozwolenie na prowadzenie badań archeologicznych.
u.o.z. art. 36 § ust. 1 pkt 12
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Pozwolenie na poszukiwanie zabytków.
u.o.z. art. 36 § ust. 6
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Warunki wydania pozwolenia na badania archeologiczne.
u.o.z. art. 37e
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Wymagania wobec osób kierujących badaniami archeologicznymi.
u.g.w.ż. art. 30 § ust. 1
Ustawa z dnia 20 lutego 1997 roku o stosunku państwa do gmin wyznaniowych żydowskich w RP
u.z.u.o.z. art. 7
Ustawa z dnia 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz z zmianie niektórych innych ustaw
k.c. art. 140
Kodeks cywilny
Prawo własności.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Teren dawnego cmentarza, mimo ekshumacji, posiada wartość historyczną i społeczną uzasadniającą ochronę konserwatorską. • Karta ewidencyjna zabytku została sporządzona zgodnie z wymogami prawa. • Wpis do ewidencji nie był dowolny, lecz oparty na analizie dokumentów i ustaleniu wartości zabytkowych.
Odrzucone argumenty
Teren nie spełnia definicji zabytku, ponieważ szczątki ludzkie zostały ekshumowane. • Obecność płyt nagrobnych nie uzasadnia ochrony terenu jako cmentarza. • Karta ewidencyjna nie spełnia wymogów formalnych. • Badania georadarowe przeprowadzone bez pozwolenia nie mogą być podstawą do kwestionowania wpisu.
Godne uwagi sformułowania
"dawny cmentarz [...] przy ul. [...] we W." • "nie ma żadnych wątpliwości, że działka nie stanowi 'obiektu' posiadającego cechy, które nakazują objęcie jej szczególną ochroną" • "brak jest szczątków ludzkich, co potwierdzają wykonane badania georadarowe" • "nie można stawiać znaku równości pomiędzy nimi a żołnierzami jednostek [...] walczącymi w obronie [...]" • "organ konserwatorski w opisanym przypadku wykazał się niemożliwą do zaakceptowania dowolnością" • "dla tak określonego obiektu bez znaczenia pozostaje okoliczność, że na tej działce nigdy nie było pochówków [...]" • "wartości zabytkowe tego miejsca występują na kilku poziomach semantycznych" • "nie jest zagadnieniem spornym fakt, iż przedmiotowa działka [...] jakkolwiek wyznaczona została w przeszłości jako tzw. rezerwa cmentarza [...], to nie była nigdy wykorzystywana dla potrzeb cmentarnych lokalnej społeczności [...]" • "nie chodzi wobec tego o określenie spornego terenu jako zabytku z racji upamiętnienia lub zachowania miejsca pochówku utrzymywanego według wiary i tradycji [...]" • "nie jest pewny fakt, iż wszystkie zostały stamtąd wyprowadzone." • "nie można przypisać organowi naruszenia prawa przez dokonanie błędnej wykładni tych przepisów."
Skład orzekający
Lidia Serwiniowska
przewodniczący
Bogumiła Kalinowska
sprawozdawca
Mirosława Rozbicka-Ostrowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ochrony zabytków nieruchomych, w szczególności cmentarzy, oraz procedury włączania ich do wojewódzkiej ewidencji zabytków."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego i historycznego kontekstu dawnego cmentarza wojskowego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy konfliktu między potrzebą ochrony dziedzictwa historycznego a prawami właścicieli nieruchomości, z elementami historycznymi i społecznymi.
“Czy dawny cmentarz, nawet po ekshumacjach, zasługuje na ochronę? Sąd rozstrzyga spór o dziedzictwo.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.