IV SA/Wr 41/25

IV SA/Wr 41/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-11-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Makowska-Hrycyk /sprawozdawca/
Daria Gawlak-Nowakowska
Gabriel Węgrzyn /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Koszty postępowania
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 34 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 1964
par. 14 ust. 1 pkt 1 lit. c)
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca) Protokolant: Michał Janusz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 listopada 2025 r. sprawy ze skargi M. B. na akt Starosty Wałbrzyskiego z dnia 23 grudnia 2024 r. nr PCPR.ZOŚ.5321.16.22.7.2024 w przedmiocie ustalenia wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji kuratora dla osoby nieobecnej uchyla zaskarżony akt.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi adwokata M. B. (dalej: skarżący) jest akt Starosty Wałbrzyskiego (dalej: Starosta, organ) z dnia 23 grudnia 2024 r. nr PCPR.ZOŚ.5321.16.7.2024 w przedmiocie przyznania wynagrodzenia za pełnienie funkcji kuratora osoby nieobecnej w postępowaniu administracyjnym.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że na wniosek Starosty z 8 maja 2023 r. złożony na podstawie art. 184 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.o.) w zw. z art. 34 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) i Sąd Rejonowy w Wałbrzychu Wydział IV Rodzinny i Nieletnich z dnia 27 czerwca 2023 r. o sygn. akt IV RNS 394/23 ustanowił kuratora dla osoby nieobecnej M. S. w osobie skarżącego celem reprezentowania jej praw w toczącym się przed Starostą – Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Wałbrzychu postępowaniu administracyjnym w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt małoletniej W. G. w instytucjonalnej pieczy zastępczej.
Pismem z 17 grudnia 2024 r. skarżący wniósł o przyznanie wynagrodzenia z tytułu pełnienia obowiązków kuratora osoby nieznanej z miejsca pobytu w kwocie 3 985, 20 zł z uwzględnieniem podatku VAT. W uzasadnieniu argumentował, że w toku postępowania administracyjnego organ zamierzał nałożyć na M. S. opłatę w wysokości 65 977, 52 zł, a postępowanie obejmowało również postępowanie odwoławcze, żądane wynagrodzenie zostało ustalone stosując opłaty w sprawach najbardziej zbliżonych, tj. § 8 pkt 6 oraz § 16 w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu z dnia 14 maja 2024 r. w zw. z § 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej.
Zaskarżonym aktem - wydanym na podstawie 34 k.p.a. (k.p.a.) w zw. z art. 179 § 1 i art. 184 § 1 k.r.o. w zw. z art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 1a, ust. 2, ust. 6-8 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2024 r., poz. 177 ze zm.) oraz § 1 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. z 2018 r., poz. 536; dalej "rozporządzenie ws. wynagrodzenia kuratorów w sprawie cywilnej") w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2023 r., poz. 2631 ze zm., dalej: "rozporządzenie ws. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej") – Starosta w pkt 1 tego aktu przyznał skarżącemu wynagrodzenie z tytułu pełnienia funkcji kuratora dla osoby nieobecnej w wysokości 96 zł (118,08 zł z VAT) w postępowaniu administracyjnym o ustalenie opłaty za pobyt wychowanki W. G. w instytucjonalnej pieczy zastępczej. W pkt 2 aktu orzekł, że wypłata wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji kuratora dla osoby nieobecnej zostanie wypłacona w terminie 7 dni od wystawienia faktury VAT przez kuratora ustanowionego dla osoby nieobecnej.
W uzasadnieniu organ wskazał, że ww. postanowieniem Sąd Rejonowy w Wałbrzychu ustanowił skarżącego jako kuratora dla M. S. celem reprezentowania w toczącym się postępowaniu administracyjnym w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt W. G. w instytucjonalnej pieczy zastępczej. Wniosek skarżącego zgłoszony w trybie art. 34 § 1 k.p.a. o przyznanie wynagrodzenia organ uznał za zasadny powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 1989 r. o sygn. akt III CZP 117/88. Stwierdził, że w drodze analogii znajdą w sprawie zastosowanie przepisy rozporządzenia w sprawie wynagrodzenia kuratorów oraz przepisy określające wynagrodzenie adwokackie w sprawach administracyjnych, tj. § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) (tzw. inne sprawy) rozporządzenia ws. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. W oparciu o te przepisy wyjaśnił, że wynagrodzenie kuratora w przedmiotowej sprawie mogło być ustalone w przedziale od 60 zł netto (tzw. stawka minimalna) do 96 zł netto (40% z 240 zł) wynikających z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazał, że w sprawach, w których przedmiotem jest odpłatność za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym, tym samym kuratora dla nieobecnego ustanowionego w postępowaniu administracyjnym, ustala się w oparciu o stawki "w innej sprawie", nie zaś jak w sprawie, której przedmiotem jest należność pieniężna. W konsekwencji uznał, że wynagrodzenie skarżącego należało ustalić w oparciu o § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) ww. rozporządzenia ws. opłat za czynności adwokackie. Ustalił też czynności dokonane przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego, m.in. - bezskuteczne wezwanie M. S. o kontakt; - odwołanie od decyzji ustalającej jej opłatę w wysokości 65 977, 52 zł za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej, wskutek którego decyzja ta została uchylona przez Samorządowego Kolegium Odwoławcze a w ponownym postępowaniu organ odstąpił od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej; - nieustalenie aktualnego adresu pobytu M. S. i brak czynności skarżącego w tym celu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na ww. akt Starosty (w skardze oznaczony jako postanowienie) skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego wpływ wynik sprawy tj. § 23 ust. 1 lit. a) w zw. z § 8 pkt 6 w zw. z § 5 rozporządzenia z dnia 14 maja 2024 r. Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu w zw. z § 1 pkt 1 i 2 ws. wynagrodzenia kuratorów w sprawach cywilnych. Wniósł o jego uchylenie i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu argumentował, że obecnie obowiązuje inny akt prawny dotyczący ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, niż to przyjął organ w sprawie. Ponadto organ błędnie oparł ustalenie wynagrodzenia o treść § 21 ust. 1 lit. c) rozporządzenia z 3 października 2016 r., podczas gdy powinien zastosować rozporządzenia z 14 maja 2024 r., gdyż przedmiotem postępowania byłą należność pieniężna, co organ potwierdził w uzasadnieniu powołując się na przepis § 21 ust. 1 lit. c) rozporządzenia z 3 października 2016 r., któremu odpowiada obecnie treść § 23 ust. 1 lit. c) rozporządzenia z dnia 14 maja 2024 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024, poz. 1267) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta, zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz.935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) obejmuje m.in. orzekanie w sprawie skarg na inne niż określone w pkt 1 – 3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w kodeksie postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r., poz. 800 ze zm.) oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
W ramach swej kognicji sąd administracyjny bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego. W wyniku takiej kontroli akt podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pk1 p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli sądowej według wskazanych kryteriów jest akt, którym Starosta przyznał skarżącemu wynagrodzenie w kwocie 96 zł (118 zł z VAT) jako kuratorowi osoby nieobecnej ustanowionemu przez sąd powszechny celem reprezentowania tej osoby w postępowaniu administracyjnym o ustalenie opłaty za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej na wniosek tego organu złożony w trybie art. 34 § 1 k.p.a. w zw. z art. 184 k.r.o.
Zgodnie z art. 34 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej wystąpi do sądu z wnioskiem o wyznaczenie przedstawiciela dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych, o ile przedstawiciel nie został już wyznaczony. Na podstawie art. 184 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dla ochrony praw osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, a nie ma pełnomocnika, ustanawia się kuratora. To samo dotyczy wypadku, gdy pełnomocnik nieobecnego nie może wykonywać swoich czynności albo gdy je wykonywa nienależycie. Zgodnie z § 2 kurator powinien przede wszystkim postarać się o ustalenie miejsca pobytu osoby nieobecnej i zawiadomić ją o stanie jej spraw.
W sprawie jest bezsporne, że na wniosek Starosty złożony na podstawie adr. 184 k.r.o. w zw. z art. 34 § 1 k.p.a. i w związku z prowadzonym postępowaniem o ustalenie opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo wychowawczej (art. 193 ust. 1 pkt 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej – k. 4, 5, 7 i 12 akt administracyjnych) Sąd Rejonowy w Wałbrzychu Wydział IV Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia 27 czerwca 2023 r. o sygn. akt IV RNS 394/23 ustanowił skarżącego będącego adwokatem jako kuratora dla osoby nieobecnej M. S. celem reprezentowania jej praw w toczącym się przed Starostą – Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Wałbrzychu postępowaniu administracyjnym w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt małoletniej W. G. w instytucjonalnej pieczy zastępczej.
Niespornie organ stwierdził istnienie podstaw do ustalenia i wypłaty wynagrodzenia skarżącemu z tego tytułu.
Zagadnieniem spornym w sprawie jest wysokość wynagrodzenia kuratora.
Wedle organu ustalenie kwoty wynagrodzenia kuratora dla osoby nieobecnej winno opierać się na przepisach ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. z 2018 r., poz. 536; dalej "rozporządzenie ws. wynagrodzenia kuratorów w sprawie cywilnej") w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2023 r., poz. 2631 ze zm., dalej: "rozporządzenie ws. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej") z uwzględnieniem okoliczności, że przedmiotem sprawy – decyzji o ustalenie opłaty za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej - nie jest należność pieniężna, lecz obowiązek wynikający z przepisów prawa.
Zdaniem skarżącego, sprawa o ustalenie opłaty za pobyt dziecka w instytucjonalnej pieczy zastępczej jest sprawą, której przedmiotem jest należność pieniężna, co skutkuje obowiązkiem zastosowania § 23 ust. 1 lit. a) w zw. z § 8 pkt 6 w zw. z § 5 rozporządzenia z dnia 14 maja 2024 r. Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r. poz. 763) w zw. z § 1 pkt 1 i 2 ws. wynagrodzenia kuratorów w sprawach cywilnych.
Przystępując do rozstrzygnięcia sprawy Sąd w pierwszej kolejności wskazuje, że wniosek przedstawiciela ustanowionego przez sąd powszechny dla osoby nieobecnej w trybie art. 34 § 1 k.p.a. o przyznanie należnego wynagrodzenia nie jest rozpatrywany na podstawie art. 264 § 1 k.p.a. Przyznanie wynagrodzenia takiemu przedstawicielowi strony jest aktem z zakresu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., dotyczącym uprawnień wynikających z przepisów prawa, innym niż decyzja lub postanowienie (zob. P. Przybysz Kodeks postepowania administracyjnego. Komentarz, Lex/el 2025 i wskazane tam wyroki NSA z 19 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2108/13, I OSK 2636/12, sygn. akt I OSK 2748/12; postanowienie NSA z 10 lipca 2014 r., sygn. akt II OSK 1798/14, dostępne również w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: CBOSA). Sąd w składzie orzekającym podziela ocenę prawną, że stanowisko to nie przeczy zarazem uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lutego 2008 r., I OPS 3/07 (ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 21), według której organ administracji publicznej prowadzący postępowanie, rozpoznając sprawę w trybie postępowania administracyjnego, może podejmować działania w formie postanowienia albo w formie decyzji. Akceptując w pełni powyższy pogląd, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie wniosku kuratora ustanowionego na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. o przyznanie mu wynagrodzenia nie jest aktem wydanym w trybie postępowania administracyjnego, ponieważ rozstrzygnięcie to dotyczy relacji między organem i osobą trzecią, mającą funkcję jedynie pomocniczą w administracyjnym postępowaniu zasadniczym, prowadzącym do wydania decyzji. Nie ma wpływu na prawa stron postępowania administracyjnego i nie dotyczy stosunku prawnego będącego jego przedmiotem. Zwrócić należy uwagę, że gdyby ustawodawca zamierzał nadać formę procesową postanowienia działaniom organu w stosunku do podmiotów niebędących stronami postępowania administracyjnego, to dałby temu wyraz w jednoznacznie brzmiącym przepisie. Tymczasem takiego przepisu brak w odniesieniu do osoby przedstawiciela wyznaczonego na podstawie art. 34 § 1 k.p.a. (wyrok WSA w Poznaniu z 26 lutego 2015 r., II SA/Po 1039/14, CBOSA).
W konsekwencji, nie ma racji skarżący, że zaskarżony akt jest postanowieniem.
Istota sprawy wymaga rozstrzygnięcia najpierw podstaw prawnych ustalenia i wypłaty wynagrodzenia kuratorowi ustanowionemu przez sąd powszechny na wniosek organu administracyjnego dla reprezentowania praw osoby nieobecnej w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez ten organ.
Wynagrodzenie przedstawiciela dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego ustanowionego na wniosek organu administracyjnego, zgłoszony na podstawie art. 34 § 1 k.p.a., należy do kosztów postępowania administracyjnego. Stanowisko to koreluje z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 9 lutego 1989 r., sygn. akt III CZP 117/88, (publ. OSNC 1990/1/11), w uzasadnieniu której SN stwierdził, że wynagrodzenie za sprawowanie kurateli przez przedstawiciela strony ze względu na jej charakter ściśle związany z konkretnym postępowaniem administracyjnym uzasadnia traktowanie tego wynagrodzenia w ramach kosztów postępowania administracyjnego. Pomimo, że wysokość tego wynagrodzenia ani zasady i tryb jego przyznawania nie zostały unormowane w przepisach k.p.a. ani w przepisach szczególnych, to nie budzi wątpliwości, że wynagrodzenie takie przysługuje. Przeciwne stanowisko nie dałoby się pogodzić z konstytucyjną zasadą Rzeczypospolitej Polskiej jako Państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP). W wykonywanie obowiązków kuratora nie jest bowiem wpisany element dobrowolnej, bezinteresownej działalności społecznej. Dzięki udziałowi w postępowaniu kuratora, postępowanie w sprawie może się prawidłowo toczyć, co leży w interesie stron i w interesie publicznym. Stosunek prawny istniejący między organem administracji i przedstawicielem dla nieobecnej strony opiera się na orzeczeniu sądu powszechnego. Jego elementem jest obowiązek wykonania przez osobę wyznaczoną niezbędnych czynności w charakterze przedstawiciela (kuratora) osoby nieobecnej lub niezdolnej do czynności prawnych. Z obowiązkiem tym wiąże się prawo przedstawiciela do uzyskania wynagrodzenia za podjęte w toku postępowania w obronie interesów strony czynności (por.: wyrok NSA z 19 grudnia 2012 r. o sygn. akt I OSK 2748/12 oraz nawiązujące do tego poglądu wyroki np.: WSA w Warszawie z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 930/14, WSA w Poznaniu z dnia 16 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Po 38/16, WSA w Gliwicach z dnia 8 listopada 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 577/16, WSA w Gliwicach z dnia 10 stycznia 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 529/17, WSA w Gliwicach z dnia 4 grudnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 643/18, WSA w Gdańsku z 26 października 2025 r. sygn. akt I SA/Gd 680/25, CBOSA).
Jak Sąd wskazał, niespornie organ zawnioskował o ustanowienie kuratora i jednocześnie prowadził postępowanie we wskazanym przedmiocie.
Oznacza to, że organem właściwym dla ustalenia i wypłaty wynagrodzenia jest organ prowadzący postępowanie zasadnicze, w tym przypadku – Starosta.
Sąd zauważa ponadto, że skarżący reprezentował prawa osoby nieobecnej w postępowaniu przed tym organem oraz przed organem odwoławczym.
Zasady przyznawania wynagrodzenia kuratorowi ustanowionemu w trybie art. 34 § 1 k.p.a. nie zostało unormowane w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego ani w przepisach szczególnych.
Brak szczegółowych regulacji co do zasad przyznawania takiego wynagrodzenia w przepisach k.p.a. oznacza lukę prawną w tym zakresie, która powinna zostać wypełniona. W demokratycznym państwie prawnym jednostka nie może ponosić ewidentnych błędów i zaniedbań prawodawcy, w tym zwłaszcza takich, które powodują lukę w prawie naruszającą podstawowe zasady porządku konstytucyjnego. Lukę taką w wyjątkowych przypadkach wypełnić można w drodze analogii. Należy zatem odnaleźć w systemie prawa przepisy, które mogłyby stanowić oparcie dla rozstrzygnięcia wniosku przedstawiciela strony ustanowionego na zasadzie art. 34 k.p.a. w drodze analogii (wyrok NSA z dnia 24 października 2006 r., sygn. akt I FSK 93/06, CBOSA).
Ustalenie wysokości wynagrodzenia kuratora osoby nieobecnej powinno więc nastąpić w drodze analogii przez zastosowanie przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2018 r. poz. 536, dalej: rozporządzenie ws. wynagrodzenia kuratorów). Taki pogląd prezentowany jest zarówno w orzecznictwie, jak również w doktrynie (por. wyroki: WSA w Gdańsku z 19 sierpnia 2025 r. o sygn. akt I SA/Gd 88/25, WSA w Warszawie z 20 listopada 2024 r., sygn. akt VIII SA/Wa 571/21, WSA we Wrocławiu z 5 grudnia 2024 r., sygn. akt III SA/Wr 270/24, P. M. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2025, art. 34).
Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia ws. wynagrodzenia kuratorów w sprawach cywilnych wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla strony w sprawie cywilnej, zwanego dalej "kuratorem", ustala się w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności adwokackie określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 16 ust. 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2017 r. poz. 2368 i 2400), a w przypadku gdy kuratorem jest radca prawny - w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności radców prawnych określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 225 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1870 i 2400 oraz z 2018 r. poz. 138), w obu przypadkach nie mniej niż 60 zł.
Z kolei ust. 2 tego rozporządzenia stanowi, że wysokość stawek minimalnych w sprawach nieokreślonych w przepisach, o których mowa w ust. 1, ustala się, przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju.
Konsekwentnie, na zasadzie analogii należy także stosować przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 ze zm.; dalej: rozporządzenie ws. opłat za czynności adwokackie), które zostały wydane na podstawie art. 16 ust. 2 i 3 ustawy Prawo o adwokaturze, do którego odsyła ww. przepis rozporządzenia ws. wynagrodzenia kuratorów w sprawach cywilnych.
Błędnie więc zarówno organ jak i skarżący wskazywali rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (obecnie obowiązujące: Dz.U. z 2024 r., poz. 763) jako podstawę wyliczenia wynagrodzenia kuratora. Wskazane rozporządzenie zostało wydane na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, a nie – art. 16 ust. 3 tej ustawy.
Przepisy rozporządzenia ws. opłat za czynności adwokackie nie określają wysokości stawek w sprawach o ustalenie opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej (instytucjonalnej pieczy zastępczej). W takiej sytuacji zastosowanie znajduje § 1 ust. 2 rozporządzenia ws. wynagrodzenia dla kuratorów w sprawach cywilnych, który stanowi, że wysokość stawek minimalnych w sprawach nieokreślonych w przepisach, o których mowa w ust. 1, ustala się przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju.
Oceny zatem wymaga, czy przedmiotem sprawy, dla której skarżący został ustanowiony jako kurator osoby nieobecnej, jest należność pieniężna.
W ocenie Sądu w składzie orzekającym, przedmiotem decyzji wydanej w trybie art. 193 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (dalej: u.w.r.p.z.) jest obowiązek ponoszenia takiej odpłatności przez rodzica wynikający z prawa. Wysokość tej opłaty jest ustalana niezależnie od woli rodzica i wynika z odpowiedniego aktu organu wykonawczego powiatu. W sprawie jest to zarządzenie Starosty Wałbrzyskiego nr 29/2023 z dnia 13 marca 2023 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego wydatku na utrzymanie dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej na terenie Powiatu Wałbrzyskiego w 2023 r. (k. 7 akt administracyjnych). Wysokość opłaty już więc istnieje w dacie zobowiązania rodzica do jej ponoszenia, a zgodnie z art. 193 ust. 1a u.w.r.p.z. obowiązek ten powstaje wstecznie, tj. od daty umieszczenia dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej. Rodzic dziecka umieszczonego w takiej placówce nie może w tym postępowaniu kwestionować wysokości opłaty. W konsekwencji brak jest podstaw do stosowania przepisu odnoszącego się wartości przedmiotu zaskarżenia.
Najbardziej zbliżone rodzajowo – w rozumieniu ww. § 1 ust. 2 rozporządzenia ws. wynagrodzenia kuratorów w sprawach cywilnych – w sprawie poddanej kontroli Sądu będą tzw. "inne sprawy" uregulowane w § 14 § 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 oraz § 15 rozporządzenia ws. opłat za czynności adwokackie.
Wedle § 14 § 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia ws. opłat za czynności adwokackie stawka minimalna w takich sprawach wynosi 480 zł. Wysokość wynagrodzenia kuratora winna uwzględniać zasady z § 15 ust. 3 tego rozporządzenia.
Działanie skarżącego jako kuratora w postępowaniu odwoławczym winno być natomiast ocenione w odniesieniu do zakresu tego działania, który wynika z postanowienia ww. Sądu Rejonowego z dnia 27 czerwca 2023 r. o sygn. akt IV RNS 394/23. Z postanowienia tego wynika, że kurator został ustanowiony celem reprezentowania praw M. S. "w toczącym się przed Starostą Wałbrzyskim – Powiatowym Centrum Pomocy Rodzinie w Wałbrzychu postepowaniu administracyjnym w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt małoletniej W. G. w instytucjonalnej pieczy zastępczej". Zakres ten jest więc ograniczony do działania przed Starostą. Akta administracyjne nie wskazują, by zakres ten został rozszerzony, co oczywiście nie wyklucza takiej sytuacji i będzie wymagało wyjaśnienia przez organ.
Należy bowiem wyjaśnić, że kurator ustanowiony na podstawie art. 34 k.p.a. w zw. z art. 184 k.r.o. jest uprawniony do reprezentowania nieobecnego w toku całego postępowania administracyjnego, jeżeli nie ustaną przesłanki, na podstawie których doszło do ustanowienia takiego kuratora. Jeżeli zakres działania kuratora nie został ograniczony przez sąd opiekuńczy wyłącznie do działania w pierwszej instancji, to kurator jest uprawniony nie tylko do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, ale dla zapewnienia rzeczywistej reprezentacji strony i obrony jej interesów zakres działania kuratora obejmuje również wniesienie skargi do sądu administracyjnego na ostateczną decyzję ( zob. M. Fras [w:] M. Hadbas [red.] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el 2023).
W przypadku rozszerzenia działania kuratora również w ramach postępowania odwoławczego, to ustalenia przedmiotowego wynagrodzenia podlega również zasadom z § 14 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ws. opłat za czynności adwokackie.
Tak ustalona kwota wynagrodzenia powinna podlegać dalszym zasadom wyliczenia uregulowanym w przywołanym wyżej § 1 ust. 1 rozporządzenia ws. wynagrodzenia kuratora w sprawach cywilnych.
Podsumowując, organ przyjął w sprawie częściowo błędną podstawę prawną określenia wynagrodzenia skarżącego jako kuratora, a w konsekwencji także błędną "kwotę bazową" stanowiącą podstawę ostatecznego określenia wynagrodzenia wg zasad § 1 ust. 1 rozporządzenia ws. wynagrodzenia kuratora w sprawach cywilnych, a ponadto nie wyjaśnił zakresu działania kuratora (ponad zakres wynikający z postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 27 czerwca 2023 r., k. 13 akt administracyjnych), co wpływa ocenę zastosowania § 14 ust. 1 pkt 2) i § 15 ust. 3 rozporządzenia ws. opłat za czynności adwokackie i w rezultacie rzeczywistą "kwotę bazową" wynagrodzenia skarżącego. Mając na uwadze tego wady, organ niewątpliwie nieprawidłowo określił wynagrodzenie skarżącego w sprawie jako kuratora osoby nieobecnej w wysokości 96 zł netto, czyli 118, 08 zł po uwzględnieniu podatku od towarów i usług, skoro już na wstępie wyliczeń przyjął błędną kwotę 240 zł jako kwotę "bazową".
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżony akt.
W ponownym postępowaniu obowiązkiem organu będzie uwzględnienie oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku i orzeczenie w przedmiocie wynagrodzenia dla skarżącego z tytułu wykonywania obowiązków wynikających z postanowienia Sądu Rejonowego w Wałbrzychu z 27 czerwca 2023 r. o ustanowieniu kuratora dla nieobecnej z powołaniem się na prawidłową podstawę prawną, a także wyjaśnienie zakresu działania skarżącego jako kuratora i uwzględnienie tych ustaleń podczas orzekania w sprawie.