IV SA/WR 248/25

IV SA/Wr 248/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-10-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Makowska-Hrycyk /przewodniczący sprawozdawca/
Daria Gawlak-Nowakowska
Gabriel Węgrzyn
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 40 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 1717
art. 69a
Ustawa z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych  innych ustaw
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 października 2025 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 17 stycznia 2025 r. nr SKO 4101/410/2024 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na pomoc doraźną na pokrycie strat powstałych w wyniku powodzi I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu na rzecz skarżącej Z. K. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi Z. K. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu (dalej: SKO, organ odwoławczy) z dnia 17 stycznia 2025 r. nr SKO 4101/518/2024 utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Radków (dalej: Burmistrz, organ pierwszej instancji) z dnia 31 października 2024 r. nr OPS/291000/2024/10/002097 o odmowie przyznania zasiłku celowego na pomoc doraźną na pokrycie strat powstałych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca w dniu 9 października 2024 r. złożyła wniosek zasiłek powodziowy wskazując, że w wyniku powodzi zalany został na wysokość 30-45 cm dom położony w Ś. nr [...]. Powódź zniszczyła podłogi, meble, ściany, urządzenia agd (pralka, lodówka) oraz garaż i kosiarkę. Oświadczyła, że jej miejscem zamieszkania i zameldowania jest W., "ul. [...]". Oświadczenia z wniosku zostały złożone z pouczeniem o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń (pkt 5 wniosku).
Decyzją z dnia 31 października 2024 r. - wydaną na podstawie art. 25 i art. 28 Kodeksu cywilnego oraz art.art. 7 pkt 15, 18 ust. 1 pkt 4, 39 ust. 1 i 2, 40 ust. 2 i 3, 107 ust. 1 oraz 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1283; dalej: u.p.s.) w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 września 2024 r. w sprawie wprowadzenia stanu klęski żywiołowej na obszarze województwa dolnośląskiego, opolskiego oraz śląskiego (Dz.U. z 2024 r., poz. 1395 ze zm.) w zw. z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2024 r. w sprawie wykazu gmin, w których są stosowane szczególne rozwiązania związane z usuwaniem skutków powodzi z września 2024 r. oraz rozwiązań stosowanych na ich terenie (Dz.U. z 2024 r., poz. 1859 i 1371) – odmówił przyznania zasiłku celowego na pomoc doraźną na pokrycie strat powstałych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. W rezultacie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego (9 października 2024 r.) oraz w oparciu o wniosek skarżącej z dnia 9 października i jej pisemne oświadczenie z tej daty ustalił, że w wyniku powodzi zalaniu uległ dom jednorodzinny położony w Ś. nr [...], którego skarżąca jest właścicielką. Ustalił, że skarżąca zamieszkuje we W. przy "ul.[...]" nr [...] i w dniu wystąpienia powodzi tam prowadziła gospodarstwo domowe. Powołując się na protokół z dnia 20 września 2024 r. Komisji ds. szacowania szkód – powołanej zarządzeniem wewnętrznym nr 13/2022 Burmistrza Miasta i Gminy Radków z dnia 1 sierpnia 2022 r. w sprawie powołania komisji ds. szacowania strat w mieniu komunalnym oraz budynkach mieszkalnych wywołanych klęskami żywiołowymi zmienionym zarządzeniem nr 28/2024 z dnia 16 września 2024 r. - wskazał, że w budynku skarżącej zalane zostały m.in. ściany, podłogi oraz meble, a woda osiągnęła poziom ok. 50 cm, przy czym budynek nie jest zamieszkały. Na podstawie tych ustaleń Burmistrz stwierdził, że skarżąca zamieszkuje we W., gdzie mieści się jej centrum życiowe, stale przebywa i gospodaruje. Odwołując się do treści przepisów art. 40 u.p.s. oraz art. 25 Kodeksu cywilnego organ pierwszej instancji stwierdził, że pomoc państwa do przyznania zasiłku celowego na pomoc doraźną wymaga spełnienia łącznie dwóch przesłanek: wystąpienia powodzi i prowadzenia w dniu wystąpienia powodzi gospodarstwa domowego w lokalu mieszkalnym na terenie dotkniętym powodzią. Ocenił, że ustalony w sprawie stan faktyczny wskazuje, że skarżąca warunku tego nie spełniła, wobec czego brak jest podstaw do udzielenia ww. zasiłku.
W odwołaniu skarżąca zakwestionowała przyjęty przez organ pierwszej instancji warunek przyznania zasiłku celowego z art. 40 u.s.g., tj. że niezbędne jest, by miejsce wystąpienia powodzi było miejscem zamieszkania osoby ubiegającej się o zasiłek. Wyjaśniła, że zalany budynek zamieszkuje, a ocena organu w tym zakresie jest dowolna, ponieważ skarżąca mieszka okresowo zarówno we W. jak i w Ś., co oznacza, że obu miejscach prowadzi gospodarstwo domowe.
Zaskarżona decyzją (z 17 stycznia 2025 r.) SKO utrzymało w mocy decyzję Burmistrza. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał treść art. 40 ust. 2 u.p.s. oraz szczegółowe warunki przyznawania pomocy określanej jako zasiłek celowy na pomoc doraźną, zawarte w zatwierdzonych przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w dniu 18 października 2024 r. "Zasad udzielania pomocy finansowej ze środków budżetu państwa z części 85 – Budżety wojewodów, dział 852 – Pomoc społeczna, rozdział 85278 – Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r." (dalej: Zasady, Zasady udzielania pomocy finansowej). Wyjaśnił, że Zasady te nie należąc do źródeł prawa powszechnie obowiązującego, jednak zawierają ujednolicone standardy i zasady postępowania, jakimi powinny kierować się organy pomocy społecznej celem zapewnienia równego dostępu do pomocy finansowej ze środków publicznych (budżetu państwa) na przeciwdziałanie i usuwanie skutków powodzi z września 2024 r. Wskazał w tym zakresie na pkt 7 Zasad udzielania pomocy finansowej i stwierdził, że w przypadku powodzi pomoc powinna być skierowana do osób zamieszkujących w domach czy lokalach mieszkalnych, które uległy zniszczeniu lub uszkodzeniu, a osoby te znalazły się wskutek tego zdarzenia w trudnej sytuacji życiowej (straciły dach nad głowa) i nie są w stanie same, przy wykorzystaniu własnych zasobów i możliwości, przezwyciężyć tych trudności, m.in. usunąć zaistniałe zniszczenia. Wskazał ponadto na brak odszkodowawczego charakteru zasiłku celowego, który nie jest i nie może być traktowany jako rekompensata za straty spowodowane zdarzeniem klęskowym, ani też zadośćuczynieniem ze strony państwa. Przyjął w konsekwencji, że warunkiem uzyskania pomocy w ww. formie jest faktyczne zamieszkiwanie i prowadzenie gospodarstwa domowego w lokalu (budynku), który został zalany w wyniku powodzi. Na podstawie art. 40 ust. 2 u.p.s. ustawodawca wiąże wypłatę pomocy z prowadzeniem gospodarstwa domowego w dniu wystąpienia powodzi. Na podstawie ustaleń faktycznych sprawy stwierdził, że skarżąca nie prowadziła gospodarstwa domowego w budynku położonym w Ś. nr [...] w okresie poprzedzającym powódź ani w dniu jej wystąpienia, ani w chwili wnioskowania o pomoc wz. ze stratami poniesionymi wskutek klęski żywiołowej. Stwierdził, że skarżąca zamieszkuje we W., a budynek mieszkalny w Ś. nie służył zaspokajaniu potrzeb bytowych skarżącej. Okoliczności, że skarżąca regularnie sprząta w tym budynku, ponosi koszty jego utrzymania, opłaca podatek od nieruchomości, a także że budynek ten jest wyposażony w sprzęty gospodarstwa domowego i meble nie przesądzają o rzeczywistym prowadzeniu gospodarstwa domowego, a jedynie o istnieniu takiej możliwości. Ponadto SKO oceniło, że pomoc w postaci zasiłku celowego na zaspokojenia potrzeb bytowych nie jest skarżącej niezbędna, ponieważ skutki powodzi nie spowodowały zagrożenia egzystencji skarżącej, nie została pozbawiona niezbędnej potrzeby bytowej, jaka jest posiadanie schronienia, ani też nie znalazła się w trudnej sytuacji, której nie mogłaby sama przezwyciężyć. W przypadku, gdy zalaniu uległa nieruchomość, w której właściciel jedynie okresowo przebywa, ale nie służy ona zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych tej osoby, nie można uznać, ze taka osoba nie ma możliwości zaspokojenia swoich potrzeb bytowych. Podkreśliło też uznaniowy charakter decyzji w sprawie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie decyzji SKO w całości oraz o zasadzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw wg norm przepisanych. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.: 1) art. 6 i art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) poprzez oparcie decyzji na kacie nie stanowiącym prawa powszechnie obowiązującego, tj. Zasad finansowania pomocy publicznej, co doprowadziło do dokonania oceny sytuacji skarżącej w oparciu o kryteria nie wynikające z ustawy, w sposób dowolny i co stanowi naruszenie zasady praworządności; 2) art. 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego i ustalenie, że skarżąca nie prowadziła gospodarstwa domowego w zalanym budynku, podczas kiedy skarżąca mieszka okresowo zarówno we W., jak i w Ś., co oznacza, że w obu miejscach prowadzi gospodarstwo domowe; 3) art. 6 i 7 k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP poprzez przyjęcie przez organ, że do przyznania zasiłku celowego wskazanego w art. 40 ust. 2 u.p.s. niezbędne jest, aby miejsce wystąpienia powodzi było miejscem zamieszkania osoby ubiegającej się o zasiłek, podczas kiedy żaden przepis ustawy nie stawia takiego wymogu. Zarzuciła też naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 40 u.p.s. poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że skarżąca nie spełnia wymogów przyznania zasiłku celowego na pomoc doraźną, podczas kiedy skarżąca spełnia wymogi do jego przyznania, to jest została poszkodowana w wyniku powodzi , bowiem zalaniu uległ budynek, który skarżąca zamieszkuje. W uzasadnieniu skargi uargumentowała jej wnioski i zarzuty.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż wskazane w skardze.
Zagadnieniem spornym w sprawie jest spełnienie przez skarżącą przesłanek do przyznania zasiłku celowego w wysokości 8 000 zł z tytułu strat poniesionych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r.
Jako materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie organy obu instancji przyjęły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1283; dalej: u.p.s.; m.in. art. 39, 40 ust. 2 i 3) oraz zatwierdzone w dniu 24 października 2024 r. przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji "Zasad udzielania pomocy finansowej ze środków budżetu państwa z części 85 – Budżety wojewodów, dział 852 – Pomoc społeczna, rozdział 85278 – Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. (dalej: Zasady udzielania pomocy finansowej).
W sprawie jest bezsporne, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie zasiłku celowego na tzw. pomoc doraźną w kwocie 8 000 zł wz. ze skutkami powodzi we wrześniu 2024 r, która uszkodziła budynek położony w Ś. nr [...] stanowiący własność skarżącej. Poza sporem pozostaje ustalenie, że skarżąca mieszka i w dniu powodzi przebywała we W. przy "ul. [...]".
Bezspornie ponadto nieruchomość w Ś. jest położona na terenie objętym stanem klęski żywiołowej w gminie R., powiat [...], co wynika z § 2 pkt 1) lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2024 r. w sprawie wykazu gmin, w których są stosowane szczególne rozwiązania związane z usuwaniem skutków powodzi z września 2024 r., oraz rozwiązań stosowanych na ich terenie (Dz.U. z 2024 r., poz. 1859 ze zm.).
Wedle organu odwoławczego warunki przyznania zasiłku należy oceniać na podstawie art. 39 i 40 u.p.s. oraz części I pkt 7 Zasad udzielania pomocy finansowej. Skarżącej nie przysługuje przedmiotowy zasiłek, ponieważ w okresie powodzi nie mieszkała w domu w Ś. nr [...] i nie prowadziła tam gospodarstwa domowego. Mieszkała w domu przy "ul. [...]" we W.
Zdaniem skarżącej, ustalenia w sprawie są nieprawidłowe, ponieważ skarżąca okresowo mieszka w jednym i w drugim budynku, a w obu prowadzi gospodarstwo domowe.
Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Sąd w pierwszej kolejności zauważa, że organy obu instancji całkowicie pominęły przepisy ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r., poz. 1717; dalej: ustawa zmieniająca). Ustawa zmieniająca w art. 19 wprowadziła zmiany do ustawy z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw dodając m.in. przepis art. 69a.
Przepis art. 69a ustawy zmieniającej ustala podstawę prawną i warunki wypłaty zasiłku celowego na pomoc doraźną - szczególnego w stosunku do zasiłku celowego, o którym mowa w art. 40 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w kwocie 8 tys. zł, jest przyznawany jako pomoc doraźna osobie albo rodzinie, które poniosły stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej i nie podlega zwrotowi. Na podstawie art. 69c ustawy zmieniającej w przypadku gdy zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej na pomoc doraźną, został wypłacony w kwocie niższej niż określona w art. 69a, wypłaca się wyrównanie na podstawie decyzji wydanej z urzędu. Przepisów art. 10 i art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego nie stosuje się (ust. 1). Kwotę wyrównania stanowi różnica między wypłaconym zasiłkiem celowym na pomoc doraźną, a kwotą, o której mowa w art. 69a (ust. 2).
Przepis art. 69a ustawy zmieniającej wszedł w życie w dniu 26 listopada 2024 r. Na podstawie art. 41 ustawy zmieniającej przepis art. 69a ustawy zmienianej w art. 19 stosuje się również do wniosków o przyznanie zasiłku celowego jako pomocy doraźnej, złożonych i nierozpatrzonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Złożone do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy dokumenty i oświadczenia na potrzeby ustalenia dochodu i sytuacji majątkowej nie podlegają rozpoznaniu.
Zgodnie natomiast z art. 40 ust. 2 u.p.s., do którego odsyła art. 69a ustawy zmieniającej, zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej.
Z przywołanych przepisów art. 69a ustawy zmieniającej w związku z art. 40 ust. 2 u.p.s. wynika, że nabycie prawa do zasiłku celowego na pomoc doraźną, wymaga spełnienia łącznie następujących warunków:
1) uprawnionymi do zasiłku jest rodzina, czyli osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące (art. 6 pkt 14 u.p.s.) oraz osoba, którą w kontekście tego przepisu jest osoba samotnie gospodarująca, czyli osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe (art. 6 pkt 9 u.p.s.),
2) które poniosły stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., zatem wymaga wykazania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy powodzią a poniesioną stratą,
3) zasiłek jest przyznawany niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej osoby albo rodziny, przy czym ze względu na treść art. 40 ust. 2 u.p.s. uzależniony jest od wystąpienia niezaspokojonej potrzeby bytowej rodziny lub osoby,
4) zasiłek jest przeznaczony na określony cel - pomoc doraźną.
Jak potwierdzają akta administracyjne sprawy skarżąca złożyła wniosek o zasiłek celowy na pomoc doraźną w dniu 9 października 2024 r., organ pierwszej instancji wydał decyzję w tej sprawie w dniu 31 października 2024 r., natomiast organ odwoławczy wydał zaskarżoną decyzję w dniu 17 stycznia 2025 r., czyli po wejściu w życie art. 69a ustawy zmieniającej. Ze względu na przywołany art. 41 ustawy zmieniającej, przepis ten winien był zastosować w sprawie, czego nie uczynił.
Zagadnieniem spornym w sprawie jest ustalenie organów, że skarżąca nie mieszkała i nie prowadziła gospodarstwa domowego w budynku objętym wnioskiem zasiłek celowy na pomoc doraźną. Ustalenie takie organy oparły na dowodzie z oświadczenia pisemnego skarżącej z dnia 9 października 2024 r., wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 9 października 2024 r. oraz protokołu strat z 20 września 2024 r. Dowody te potwierdzają natomiast, że w dniu wystąpienia powodzi skarżąca mieszkała pod adresem "ul. [...]" we W.
Organy obu instancji sprawę rozstrzygnęły w oparciu o art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 40 ust. 2 i 3 u.p.s. oraz Zasady udzielania pomocy finansowej. Zasady te wiążą organy administracyjne na podstawie art. 110 ust. 2 w zw. z art. 18 u.p.s. i są przez nie stosowane przy udzielaniu tej pomocy w związku ze skutkami powodzi we wrześniu 2024 r. w celu dochowania zasady równego traktowania poszkodowanych, (art. 32 Konstytucji RP, art. 3 u.p.s., art. 2 ustawy z dnia z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi - Dz.U. z 2024 r., poz. 645 ze zm.- dalej: "ustawa powodziowa"), a także z uwagi na obowiązek właściwego wydatkowania środków publicznych pochodzących z budżetu państwa oraz ze środków unijnych, dyscypliny budżetowej i należytego zarządzania finansami publicznymi (por. art. 44 ustawy o finansach publicznych, Decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2025/1525 z dnia 9 lipca 2025 r. w sprawie uruchomienia Funduszu Solidarności Unii Europejskiej w celu udzielenia pomocy Austrii, Polsce, Czechom, Słowacji i Mołdawii w związku z powodziami, które miały miejsce we wrześniu 2024 r. oraz Bośni i Hercegowinie w związku z powodziami, które miały miejsce w październiku 2024 r. – Dz.U. UE L 2025/1525 z 23 lipca 2025 r.).
Zgodnie z art. 39 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2). Natomiast na podstawie art. 40 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej (ust. 2). Zasiłek celowy, o którym mowa w ust. 1 i 2, może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi (ust. 3). Przepisy u.p.s. nie definiują pojęcia klęski żywiołowej, jednak ma ona swoją legalna definicję i ze względu na dyrektywy wykładni prawa definicja taka winna służyć odkodowaniu znaczenia tego pojęcia przy wykładni art. 40 ust. 2 u.p.s. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 pkt 1) ustawy z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1897 ze zm.) stanem klęski żywiołowej jest katastrofa naturalną lub awaria techniczna, których skutki zagrażają życiu lub zdrowiu dużej liczby osób, mieniu w wielkich rozmiarach albo środowisku na znacznych obszarach, a pomoc i ochrona mogą być skutecznie podjęte tylko przy zastosowaniu nadzwyczajnych środków, we współdziałaniu różnych organów i instytucji oraz specjalistycznych służb i formacji działających pod jednolitym kierownictwem. Natomiast do katastrof naturalnych zalicza się powodzie - art. 3 ust. 1 pkt 2) tej ustawy.
Zgodnie natomiast z Częścią I pkt 7 Zasad udzielania pomocy finansowej zasiłek celowy na pomoc doraźną przyznawany jest rodzinom lub osobom samotnie gospodarującym prowadzącym w dniu wystąpienia powodzi gospodarstwo domowe w budynku mieszkalnym lub lokalu mieszkalnym na terenie obszaru dotkniętego powodzią.
W sprawie poddanej kontroli sądowej konieczne jest więc zweryfikowanie warunków przyznania zasiłku celowego na pomoc doraźną wedle regulacji art. 69a ustawy zmieniającej. Oceny wymaga, czy przyjęte przez organy obu instancji kryteria wsparcia są takie same, jak wskazane w art. 69a ustawy zmieniającej oraz czy ustalenia faktyczne w sprawie są wystarczające dla zastosowania tego przepisu.
Niewątpliwie wskazane przepisy, które organy przyjęły jako podstawę prawną rozstrzygnięcia prowadzą do takich samych wniosków odnośnie do kryteriów przyznania pomocy, jak to wynika z art. 69a ust. 1 ustawy zmieniającej w zw. z art. 40 ust. 2 u.p.s.
Jednym z koniecznych warunków przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego zarówno przed wejściem w życie art. 69a ustawy zmieniającej jak i po wejściu w życie tego przepisu jest wywołana powodzią strata dotycząca domu lub lokalu mieszkalnego, w którym poszkodowany prowadzi gospodarstwo domowe. Pojęcie poszkodowanego – zdefiniowane w art. 2 ustawy powodziowej - ma znaczenie w obu przypadkach stanów prawnych, ponieważ zasiłek celowy ma bezpośredni związek z usuwaniem skutków powodzi wobec ogłoszenia na terenie konkretnie gminy R. powiatu [...] stanu klęski żywiołowej i wprowadzenia szczególnych rozwiązań związanych z usuwaniem skutków powodzi z września 2024 r. Poszkodowanym jest więc m.in. osoba fizyczna, która na skutek powodzi doznała szkód majątkowych lub utraciła, chociażby czasowo, możliwość korzystania z posiadanej nieruchomości lub lokalu (art. 2 ustawy powodziowej). Ze względu na odesłanie do przepisów u.p.s. (tj. art. 40 ust. 2) forma pomocy jaką jest zasiłek celowy musi być nie tylko ściśle powiązana z przedmiotem doznanej straty (dom lub lokal mieszkalny) w wyniku powodzi, ale spełniać warunek prowadzenia gospodarstwa domowego w tym miejscu. W przeciwnym razie zniweczony zostanie cel pomocy udzielanej ze środków publicznych, który nie ma charakteru odszkodowania, lecz stanowi wsparcie dla osób, które znalazły się w trudnej sytuacji bytowej i życiowej, której nie mogą samodzielnie przezwyciężyć. Temu też służy system specjalnego i nadzwyczajnego wsparcia uruchomiony przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2024 r. w sprawie wprowadzenia stanu klęski żywiołowej na obszarze województwa dolnośląskiego, opolskiego oraz śląskiego (Dz.U. z 2024 r., poz. 1395 ze zm.) w zw. z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 września 2024 r. w sprawie wykazu gmin, w których są stosowane szczególne rozwiązania związane z usuwaniem skutków powodzi z września 2024 r. oraz rozwiązań stosowanych na ich terenie (Dz.U. z 2024 r., poz. 1371 ze zm.).
Podsumowując, wejście w życie art. 69a ustawy zmieniającej nie zmieniło podstawowego warunku przyznania zasiłku celowego na pomoc doraźną w wysokości 8 000 zł. Tym warunkiem jest prowadzenie gospodarstwa domowego w miejscu wystąpienia powodzi, ale też brak możliwości zapewnienia niezbędnej potrzeby bytowej w innym miejscu, brak innego lokalu mieszkalnego.
Zagadnienie prowadzenia gospodarstwa domowego wiąże się z miejscem zamieszkania, które normuje art. 25 kodeksu cywilnego.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca jest właścicielką domu położonego w Ś. nr [...] oraz mieszka wraz z synem i wnukami i jest zameldowana we W. (oświadczenie skarżącej z dnia 9 października 2024 r., odwołanie od decyzji). Z akt administracyjnych sprawy nie wynika jednak, czy skarżąca jest właścicielką również domu we W. Czasowe przebywanie – np. z powodów zdrowotnych – w innym miejscu, do którego nie ma jednoznacznie ustalonego prawa, nie wypełnia przesłanki zasiłku celowego z art. 40 ust. 2 u.p.s. (do którego odsyła art. 69a ustawy zmieniającej) zapewnienia niezbędnej potrzeby bytowej, wynikającej z art. 39 ust. 1 u.p.s. Ten ostatni przepis winien być brany pod uwagę ze względu na konstrukcję art. 40 ust. 2 u.p.s. Ustawodawca posłużył się tam zwrotem "także" w kontekście przysługiwania zasiłku. Podobnie, w ust. 1 tego przepisu posłużył się zwrotem "również". Oznacza to, że wykładnia art. 40 ust. 2 u.p.s nie może być prowadzona z pomięciem art. 39 ust. 1 u.p.s., co w sprawie poddanej kontroli sadowej skutkuje jednoznacznym wykluczeniem – w oparciu o konkretny dowód - posiadania w rozumieniu prawa cywilnego (a nie tylko potocznie rozumianego korzystania) innego domu lub lokalu mieszkalnego, niż ten w Ś. nr [...]. Jednoznacznego dowodu w tym zakresie w sprawie brak. Oświadczenie skarżącej, że mieszka we W., jednak bez wskazania tytułu posiadania tego domu nie jest wystarczające dla przyjęcia ustalenia, którego dokonało SKO oraz Burmistrz.
Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej są również zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.) Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno być zakończone po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla danej sprawy, których zakres określają przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie. Z kolei w uzasadnieniu decyzji organ powinien m.in. wskazać dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.).
Przekazane Sądowi akta administracyjne sprawy nie potwierdzają dochowania ww. zasad postępowania administracyjnego.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a
W ponownym postępowaniu organ uwzględni ocenę prawną przedstawioną w uzasadnieniu wyroku i wyjaśni, czy skarżąca posiada inny dom lub lokal niż ten w Ś., który zapewnia jej potrzebę bytową. W tym celu organ powinien umożliwić złożenie skarżącej wyjaśnień na powyższą okoliczność, zgromadzić lub włączyć zebrany materiał, a w razie potrzeby dopuścić dowody z pozostałych źródeł dowodowych, a następnie dokonać jego oceny dowodowej i dokonać ustaleń, które oceni, czy podlegają one subsumcji pod przepis art. 69 ust. 1 ustawy zmieniającej według wykładni przeprowadzonej w uzasadnieniu wyroku.
Brak materiału dowodowego w aktach sprawy odzwierciedlających ustalenia podane w decyzjach obu organów oraz wskazujący na wyjaśnienie wskazanych wyżej przez Sąd okoliczności skutkuje stwierdzeniem, że organy naruszyły art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. i w istocie uniemożliwia kontrolę legalności w tym zakresie.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1835). Na zasądzone koszty złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł.