IV SA/Wr 182/25

IV SA/Wr 182/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-09-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Gabriel Węgrzyn
Katarzyna Radom
Tomasz Świetlikowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 40 ust. 1, 2 i 3
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Radom, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 września 2025 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 26 lutego 2025 r. nr SKO.PS/41/57/25 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na pomoc doraźną uchyla w całości zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Wleń z dnia 9 stycznia 2025 r. (nr 026/O/ZCP/2024).
Uzasadnienie
Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn.
Skarżoną decyzją - po rozpoznaniu odwołania M. K. (dalej: wnioskodawca, strona, skarżący) od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy Wleń (dalej: organ pierwszej instancji) z 9 stycznia 2025 r. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na pomoc doraźną w kwocie 8.000 zł, w związku z powodzią, która miała miejsce na terenie Gminy W. we wrześniu 2024 r. - Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze (dalej: SKO, Kolegium) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Z akt sprawy wynika, że wnioskodawca złożył wniosek o przyznanie zasiłku celowego doraźnego. Po przeprowadzeniu w miejscu zamieszkania wnioskodawcy wywiadu środowiskowego ustalono, że poniósł on szkody w wyniku powodzi. Stwierdzono jednak, że w mieszkaniu brak jest śladów zamieszkania i prowadzenia gospodarstwa domowego (mieszkanie było remontowane, w stanie surowym, brak było w nim - m.in. - podłóg i wyposażenia). Uznano, że skoro w momencie zalania wnioskodawca nie prowadził faktycznie w mieszkaniu gospodarstwa domowego, to zasiłek mu nie przysługuje. Powyższe zostało przesądzone w decyzji organu pierwszej instancji.
W odwołaniu wnioskodawca podniósł, że powódź zalała dolną kondygnację budynku jednorodzinnego, w tym jego mieszkanie, w którym prowadzi gospodarstwo domowe. Wskazał, że nie posiada innego mieszkania. Dowodził, że decyzja jest dla niego krzywdząca.
Po rozpatrzeniu sprawy w trybie instancyjnym, SKO utrzymało w mocy skarżoną odwołaniem decyzję. Jako podstawę prawną decyzji podało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. - dalej: k.p.a.), art. 39 ust. 1 i 2 oraz art. 40 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2024 r. o pomocy społecznej (Dz. U z 2024 r., poz. 1283 ze zm. - dalej: u.p.s.), art. 69a ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy
o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r., poz. 1717 - dalej: ustawa zmieniająca).
Kolegium dostrzegło, że istota sprawy sprowadza się do oceny, czy w sytuacji wnioskodawcy, któremu w wyniku powodzi wody powodziowe zalały mieszkanie,
w którym prowadzony był generalny remont i na czas remontu, jak również w dniu powodzi, nie prowadził on w nim gospodarstwa domowego, należało przyznać zasiłek celowy doraźny.
SKO podniosło, iż to przepis art. 40 ust. 2 u.p.s., na podstawie art. 69a ustawy zmieniającej, normuje szczególne zasady przyznawania zasiłku doraźnego celowego w kwocie 8.000 zł, bowiem zasiłek ten przyznaje się jako pomoc doraźną osobie albo rodzinie, które poniosły stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej. Zaznaczyło, że uchylenie kryterium dochodowego, odejście od badania sytuacji majątkowej wnioskodawcy czy też od uznaniowego charakteru wydania na podstawie tego przepisu decyzji nie oznacza uchylenia celu, w jakim udzielana jest pomoc społeczna, tj. wspieranie danych osób w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb. Zauważyło, że w art. 3 ust. 1 u.p.s. ustawodawca zdecydował, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny
w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Dodało, że w literaturze
i orzecznictwie przyjmuje się, że organy pomocy uruchamiają stosowne działania
w sytuacjach, w których zagrożone są podstawowe warunki egzystencji człowieka. Potrzeby niezbędne to zaś potrzeby odnoszące się do minimalnych standardów bytowania człowieka. SKO podkreśliło, iż przepisy u.p.s. nie ustanawiają katalogu takich potrzeb, ich ocena wymaga indywidualnego podejścia i że niewątpliwie należą tu potrzeby zaspokojenia głodu, posiadania odzieży oraz schronienia.
Kolegium motywowało, że Zasady udzielania pomocy finansowej ze środków budżetu państwa z części 85 - Budżety wojewodów, dział 852 - Pomoc społeczna, rozdział 85278 - Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. określił Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w piśmie z dnia 4 października 2024 r. (zmienione pismem z 18 października 2024 r.). Z postanowień Zasad wynika, że pomoc jest m.in. udzielana w formie zasiłku celowego z pomocy społecznej
w kwocie 8.000 zł.
Zdaniem SKO - w świetle przywołanych Zasad - zasiłek celowy na pomoc doraźną w wysokości 8.000 zł przysługuje, jeżeli w konkretnej sprawie są spełnione poniższe przesłanki: 1) rodzina lub osoba jest poszkodowana, 2) w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., 3) w celu zaspokojenia "niezbędnej potrzeby bytowej" (art. 39 ust. 1 u.p.s.), 4) w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu (...), ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu (art. 39 ust. 2 u.p.s.), 5) poniosła straty
w wyniku klęski żywiołowej (art. 40 ust. 2 u.p.s.), 6) niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi (art. 40 ust. 3 u.p.s.). Ponadto z ust. I pkt 7 Zasad wynika, że zasiłek celowy na pomoc doraźną przyznawany jest rodzinom lub osobom samotnie gospodarującym prowadzącym w dniu wystąpienia powodzi gospodarstwo domowe w budynku mieszkalnym lub lokalu mieszkalnym na terenie obszaru dotkniętego powodzią.
Oceniając całokształt okoliczności sprawy, Kolegium uznało, że szkody, jakich doznał odwołujący się nie spowodowały takich strat, które stanowiłyby przeszkodę
w zaspokajaniu jego niezbędnej potrzeby bytowej. Jak bowiem wynika z ustaleń, powstałe szkody nie pozbawiły go możliwości funkcjonowania w lokalu mieszkalnym, bowiem w dniu powodzi prowadzony był w nim generalny remont - w mieszkaniu nie było też żadnych przedmiotów codziennego użytku (mebli, odzieży, żywności). Zatem straty, których doznał odwołujący w zalanym mieszkaniu, nie spowodowały przeszkody w zaspokajaniu jego niezbędnych potrzeb życiowych.
W skardze na decyzję SKO skarżący zarzucił, że Kolegium mylnie oceniło jego sytuację i niezasadnie odmówiło przyznania mu jakiejkolwiek pomocy. Podniósł, że nie posiada innego mieszkania niż to zniszczone przez powódź i że w spornym mieszkaniu prowadzi gospodarstwo domowe od 20 lat. Odpowiadając na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Skarga okazała się uzasadniona.
Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny
i prawny sprawy oraz sformułowane w skardze zarzuty i argumenty, Sąd stwierdził, że wystąpiły podstawy do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji.
Istota sporu sprowadza się do oceny zasadności odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego na pomoc doraźną w związku z wystąpieniem na obszarze jego zamieszkania powodzi. W tym zakresie organy przywołały zapisy ustawy o pomocy społecznej odnoszące się do zasiłków celowych, tj. art. 39 ust. 1
i ust. 2, art. 40 ust. 1-3 u.p.s., zapisy art. 69a ustawy zmieniającej, Zasady udzielania pomocy ze środków budżetu państwa oraz przepisy art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1-4 u.p.s. opisujące cele pomocy społecznej. Organy uznały, że szkody będące wynikiem powodzi o skutkach klęski żywiołowej, która miała miejsce we wrześniu 2024 r.
- m.in. - na terenie gminy W., nie doprowadziły do sytuacji uniemożliwiającej skarżącemu zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych. W tym zakresie organy zaznaczyły, że wskazany przez niego lokal mieszkalny na parterze domu, dotknięty skutkami powodzi opisanymi w skarżonej decyzji, był w chwili zalania niezamieszkały (prowadzono w nim kapitalny remont, nie było tam mebli i wyposażenia), a zatem nie ma wskazanego zagrożenia. W opinii organów okoliczności te wynikają z ustaleń faktycznych, w tym wywiadu środowiskowego.
Wobec tego, dokonując wykładni powołanych na wstępie przepisów i Zasad udzielania pomocy ze środków budżetu państwa organy wywiodły tezę o braku podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia w postaci zasiłku celowego na pomoc doraźną związaną ze skutkami powodzi z września 2024 r.
Odnosząc się do opisanych ustaleń i wyprowadzonych z nich wniosków, szerzej omówionych w treści zaskarżonej decyzji, należy stwierdzić, że nawet jeśli Sąd zasadniczo zgadza się z kierunkiem wykładni przepisów stosowanych przez organy w tej sprawie, to końcowa akceptacja stanowiska organów nie jest możliwa.
Zgodnie z art. 69a ustawy zmieniającej: zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w kwocie 8 tys. zł, jest przyznawany jako pomoc doraźna osobie albo rodzinie, które poniosły stratę
w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej i nie podlega zwrotowi. Przepis ten odwołuje się do art. 40 ust. 2 u.p.s., wedle której to regulacji zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej. Z zapisów tych wynika, że zasiłek celowy można przyznać podmiotom, które poniosły straty spowodowane wymienionymi w ustawie okolicznościami, a jego celem ma być zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, co słusznie akcentują organy w tej sprawie. Dalej wskazać trzeba, że niewątpliwie art. 40 u.p.s. musi być wykładany
w zgodzie z regulacjami ustawy o pomocy społecznej, w szczególności zaś art. 39 tej ustawy, który dookreśla przeznaczenie i cel zasiłków celowych (WSA we Wrocławiu w wyroku z 26 czerwca 2025 r., IV SA/Wr 95/25; LEX nr 3892163). Zgodnie z jego brzmieniem, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej.
Oba powołane przepisy winny być odczytywane w powiązaniu, co uzasadnia wykładnia systemowa wewnętrzna i celowościowa (tak też WSA we Wrocławiu w ww. wyroku). Zatem są to regulacje nie tylko ze sobą związane ale i tworzące jedną normę prawną. Co więcej, stanowiąc regulacje ustawy o pomocy społecznej, jak słusznie wywodzą organy w tej sprawie, świadczenia ustalane na tej podstawie winny realizować cele pomocy społecznej wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 u.p.s. Stosownie do ich brzmienia, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1). Pomoc społeczna wspiera osoby
i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb
i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka.
Skoro ustawodawca w przepisie art. 69a ustawy zmieniającej odwołał się do regulacji ustawy o pomocy społecznej - instytucji zasiłku celowego, to jak poprawnie wskazują organy, wykładnia tych przepisów musi uwzględniać kontekst i cele ustawy (tak WSA we Wrocławiu w wyżej powołanym wyroku).
Przyznanie zasiłku celowego możliwe jest zatem jedynie takim podmiotom, które - w wyniku wymienionych zdarzeń - doświadczyły braku zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Takie rozumienie tej normy prawnej zgodne jest
z celem ustawy o pomocy społecznej. Środki przeznaczone na pomoc osobom poszkodowanym i rozdysponowane w oparciu o art. 40 ust. 2 u.p.s. winny być przede wszystkim kierowane do osób, które zostały pozbawione lokalu, gdzie koncentrowało się ich życie i nie posiadają innego lokalu, w którym mogą mieszkać. Przeznaczenie zasiłków dla tych osób odpowiada ustawowemu celowi polityki społecznej, polegającemu na pomocy osobom i rodzinom w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Z zasad tych wynika, że zasiłek na pomoc doraźną w związku ze skutkami powodzi winien być kierowany do tych wnioskodawców, których nieruchomości
- znajdując się na terenach objętych stanem klęski żywiołowej - doznały uszkodzenia, zaś wnioskodawcy nie mają innych nieruchomości mogących zapewnić im realizację niezbędnych potrzeb bytowych.
Zdaniem Sądu, powyższa okoliczność - wbrew stanowisku organów obu instancji - wystąpiła niewątpliwie w tej sprawie. Jedyne mieszkanie skarżącego,
w którym prowadził on samodzielnie gospodarstwo domowe - jak sam podaje - od 20 lat zostało zalane w wyniku powodzi w czasie jego remontu. W ten sposób właśnie powstała przeszkoda w zaspokajaniu niezbędnej potrzeby bytowej skarżącego polegającej na zapewnieniu mu miejsca zamieszkania (dachu nad głową). Zalane tynki, ściany, posadzki, drzwi wejściowe, uszkodzona instalacja elektryczna, rura odpływowa i żaluzje antywłamaniowe to szkody, które spowodowały przeszkody
w zaspokajaniu niezbędnych potrzeb bytowych skarżącego. Poniesione przez skarżącego straty skutkowały zagrożeniem dla jego egzystencji, czego orzekające
w sprawie organy błędnie nie dostrzegły naruszając w ten sposób art. 80 k.p.a.
Wobec tych uchybień konieczne stało się uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji.
Uznając zatem, że w sprawie naruszono przepisy prawa procesowego
i materialnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) orzekł jak w sentencji wyroku. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy będą obowiązane uwzględnić stanowisko Sądu wyrażone w uzasadnieniu wyroku.