IV SA/Wr 146/26

IV SA/Wr 146/26 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2026-07-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-02-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów /przewodniczący/
Aneta Brzezińska
Katarzyna Radom /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 1691
art. 138 par. 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks  postępowania administracyjnego
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Nikiforów Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) Protokolant: Z-ca Kierownika Sekretariatu Wydziału IV Krzysztof Erbel po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 23 lipca 2026 r. sprawy ze sprzeciwu L. R. od decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 grudnia 2025 r. nr 010070/680/241545/2024 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2024 r. do 30 kwietnia 2025 r. uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi L. R. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 grudnia 2025 r., znak sprawy 010070/680/241545/2024 uchylająca w całości orzeczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 sierpnia 2025 r. o tym samym numerze w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego na syna A. R. na okres świadczeniowy od dnia 1 czerwca 2024 r. do dnia 30 kwietnia 2025 r.
Jak wynikało z akt sprawy wnioskiem z dnia 1 lutego 2024 r. skarżący wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na wskazany okres świadczeniowy 2024/2025 na dwójkę dzieci: A. i E. R.
Informacją z dnia 22 kwietnia 2024 r. w sprawie 010070/680/241545/2024 organ powiadomił skarżącego o przyznaniu wnioskowanego świadczenia na syna w wysokości 400 zł, co wynikało z faktu sprawowania opieki naprzemiennej.
W dniu 18 kwietnia 2025 r. skarżący przedłożył organowi postanowienia Sądu Rejonowego w Oławie Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 19 grudnia 2024 r. sygn. akt III Nsm 515/23 w sprawie zmiany ustalenia kontaktów z dziećmi oraz postanowienie Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 2 kwietnia 2025 r. sygn. akt XIII Ca 135/25 w sprawie zmiany ww. postanowienia z 19 grudnia 2024 r. Postanowieniem Sądu Okręgowego tym zmieniono orzeczenie w sprawie władzy rodzicielskiej powierzając skarżącemu wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synem i ograniczając władzę rodzicielską matki do współdecydowania o istotnych sprawach małoletniego w zakresie jego edukacji, wychowania ustalając miejsce zamieszkania przy ojcu. Z kolei co do córki Sąd ustalił miejsce jej zamieszkania w miejscu zamieszkania matki, a wykonywanie władzy rodzicielskiej nad E. powierzył obojgu rodzicom w formie pieczy naprzemiennej ustalając sposób jej wykonania. Ustalono także kontakty syna z matką.
Powołaną na wstępie decyzją z dnia 28 sierpnia 2025 r. organ I instancji uchylił przyznane skarżącemu prawo do świadczenia na syna od dnia 1 czerwca 2024 r. do dnia 30 kwietnia 2025 r.
Wskazał, że zgodnie z zebraną w sprawie dokumentacją ustalono, że na podstawie orzeczenia Sądu sygn. akt III 515/23 dziecko było pod opieką matki. Organ powołał się na art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r., poz. 1576, dalej: u.p.p.w.d.), regulujący zasady zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego. Wskazujący, że świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Dalej stwierdzał, że w odrębnej decyzji ustali kwotę nienależnie pobranego świadczenia, którą należy zwrócić.
W odwołaniu skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie uchylenia prawa do świadczeń. Wskazywał, że od 2020 r. regularnie sprawuje opiekę nad dziećmi. W 2023 r. wszczął postępowanie w trybie art. 109 ustawy z dnia 25 lutego 1965 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r., poz. 2809 ze zm., dalej: k.r.o.), z uwagi na przemoc stosowaną przez matkę wobec syna. Następnie wskazał na wyrok z dnia 2 kwietnia 2025 r. sygn. akt III Nsm 515/23, w którym sąd ustalił miejsce zamieszkania syna przy ojcu, ograniczając kontakty matki.
W uzasadnieniu zarzucał pominięcie, że w kwietniu 2025 r. sąd ustalił, że to skarżący jest rodzicem sprawującym stałą i faktyczną opiekę nad synem. W praktyce dziecko mieszkało ze skarżącym przez znaczną część tygodnia, co potwierdzają wskazywane przez stronę dowody. Skarżący przywoływał fragmenty transkrypcji rozprawy z dnia 2 kwietnia 2025 r. stwierdzające jego zdaniem nieprawidłowości w zachowaniu matki. Wskazał także na dowody potwierdzające jego opinię w sprawie opieki nad dziećmi, tj. paragony dokumentujące wydatki ponoszone na dzieci. Zaznaczał, że nie dokumentują one całości wydatków, gdyż działając w dobrej wierze nie gromadził każdej pojedynczej faktury. Podkreślał, że matka mimo alimentów i świadczeń nie przeznaczała środków w pełni na potrzeby dzieci, co dokumentują zdjęcia obrazujące, że syn chodził w zniszczonym obuwiu i ubraniach. Jednocześnie inwestowała w prywatne inwestycje: remont i zakup mieszkania. Wywodził, że decyzja pomija fakty ustalone przez sąd. Poza tym organ wiedział na jakich zasadach strona realizuje opiekę, skarżący nie może ponosić odpowiedzialności za zmianę poglądu organu po dwóch latach.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zaskarżoną decyzją uchylił orzeczenie organu I instancji na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025 r., poz. 1691 ze zm., dalej: k.p.a.). Stwierdził, że decyzja została wydana na podstawie niewłaściwie ustalonego stanu faktycznego wobec czego należy ją przekazać do ponownego rozpoznania. Organ wskazał także, że o wydanym przez organ I instancji rozstrzygnięciu skarżący zostanie poinformowany odrębną decyzją.
Do akt sprawy załączono także akta postępowania dotyczące wniosków matki dzieci.
W skardze strona domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Zarzucała naruszenie art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. przez jego niewłaściwą interpretację i zastosowanie oraz odmowę przyznania świadczenia, a także przyjęcie przez organ, że opieka nad dzieckiem nie miała charakteru opieki naprzemiennej, podczas, gdy spełnia ona przesłanki takiej opieki opisane w powołanym przepisie; art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 22 u.p.p.w.d. poprzez niewłaściwą interpretację i zastosowanie polegające na uznaniu, że rodzice nie wykonują opieki naprzemiennej i odmowę wypłaty świadczenia wychowawczego, podczas gdy w sprawie ma zastosowanie art. 5 ust. 2a ww. ustawy i świadczenie winno być ustalone po połowie dla każdego z rodziców. Zarzucał także naruszenie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. poprzez niewłaściwe zastosowanie i dokonanie zmiany wysokości świadczenia z mocą wsteczną w sytuacji, gdy decyzja zmieniająca wysokość świadczenia ma charakter konstytutywny i działa na przyszłość od daty jej wydania. Skarżący sformułował również zarzuty naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.) poprzez niedopełnienie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienie sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Zarzucał brak ustaleń co do sposobu w jaki skarżący opiekuje się dzieckiem i uznanie, że nie sprawuje opieki zgodnie z wyrokiem sądu.
W uzasadnieniu skarżący wywodził, że w dniu 2 lutego 2022 r. złożył wniosek o przyznanie świadczeń wychowawczych na dzieci. Decyzją z dnia 24 sierpnia 2022r. organ odmówił żądaniu powołując się na art. 22 u.p.p.w.d. wskazał, że faktyczną opiekę sprawuje matka. Skarżący w odwołaniu od decyzji powołał się na postanowienie Sądu Okręgowego we Wrocławku z dnia 21 stycznia 2021 r. sygn. akt XIII RC 1608/20 udzielające zabezpieczenia poprzez ustanowienie opieki naprzemiennej. Skarżący przedłożył także wyrok Sądu Okręgowego z dnia 2 marca 2022 r. i organ zaakceptował pogląd, że stronie służy prawo do świadczenia w związku z opieką naprzemienną. Pogląd ten należy podtrzymać także w tej sprawie. Wyjaśniał, że wobec braku uregulowania opieki naprzemiennej w orzeczeniu sądu nie musi się znaleźć stwierdzenie orzekające w tym przedmiocie istotne jest, aby opieka została przyznana obojgu rodzicom i była wykonywana po kolei przez każdego z nich. Istotne jest, aby rodzice zamieszkiwali oddzielnie i dziecko przebywało u każdego z nich naprzemiennie w porównywalnych okresach, a fakt takiej opieki wynikał z orzeczenia sądu. Kwestia ta jednak winna zostać ustalona z uwzględnieniem cech i celów opieki naprzemiennej. Dowodem takiej opieki może być ugoda, protokół z rozprawy, odpis orzeczenia sądu powszechnego, ugoda zawarta w postępowaniu mediacyjnym. Jeśli dokumenty te nie posługują się zwrotem opieka naprzemienna zadaniem organów jest ustalenie charakteru tych zapisów.
W opinii strony pogląd organu o braku opieki naprzemiennej i przewadze opieki sprawowanej przez matkę, ocena, że dzieci mieszkają z matką nie jest prawidłowy. Skarżący przedłożył do skargi kalendarz kontaktów z dziećmi w okresie 2022-2025, z którego wynika, że dzieci przebywały pod jego opieką od 13-15 dni w miesiącu, co świadczy o opiece naprzemiennej. Na poparcie swych twierdzeń skarżący przywołał orzecznictwo. Końcowo uzasadniał zarzut naruszenia art. 27 ust. 1 u.p.w.d. i konstytutywny charakter wydawanej w tym zakresie decyzji, co oznacza, że nie będzie podlegało uchyleniu w tym trybie świadczenie, które zostało już skonsumowane w minionych okresach. Skarżący podkreślał, że od 2022 r. nie doszło do jakiejkolwiek zmiany okoliczności faktycznych, te znane były organowi, w tym wyrok z dnia 2 marca 2022 r. orzekający o kontaktach z dziećmi. Podjęte przez organ działania w formie zaskarżonej decyzji naruszają zasadę zaufania. Podkreślał także sprzeczność wewnętrzną sprzeczność postępowania organu, który na przestrzeni trzech lat, bez zmiany okoliczności faktycznych, wyraża odmienne poglądy w zakresie prawa do świadczeń.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Na rozprawie skarżący sprecyzował, że zaskarża decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 grudnia 2025 r. wnosząc od niej sprzeciw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Sprzeciw jest uzasadniony.
Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 3 § 2 i § 2a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na podane w ww. przepisie rozstrzygnięcia, interpretacje indywidualne, opinie, akty, czynności oraz bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu administracji. W § 2a ww. regulacji wskazano, że sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach sprzeciwów od postanowień, do których odpowiednie zastosowanie ma przepis art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
Stosownie do art. 64a p.p.s.a. od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Według art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Sąd rozpoznaje sprzeciw od decyzji na posiedzeniu niejawnym, przy czym rozpoznając sprzeciw od decyzji, może przekazać sprawę do rozpoznania na rozprawie (art. 64d § 1 i § 2 p.p.s.a.). Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (art. 151a § 1 zd. 1 p.p.s.a.), zaś w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.).
Jak wynika z akt sprawy oraz oświadczenia skarżącego złożonego na rozprawie przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 grudnia 2025 r. wydana w trybie art. 138 § 2 k.p.a. Taki akt skarżący oznaczy w skardze. Wobec tego, stosownie do uwag poczynionych na wstępie rozważań Sądu, orzeczenie to można zaskarżyć jedynie poprzez wniesienie sprzeciwu. Skarżący na rozprawie wyjaśnił, że jego intencją było wniesienie takiego środka zaskarżenia.
Wyjaśnienie to ma istotne znaczenie, gdyż w treści zaskarżonej decyzji strona została pouczona o prawie do wniesienia skargi, w tym o 30 dniowym terminie do dokonania tej czynności. Zgodnie zaś z art. 64c § 1 p.p.s.a. sprzeciw od decyzji wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skarżącemu decyzji. Skarżący uchybił temu terminowi, jednakże postępując zgodnie z zawartym w decyzji pouczeniem we wskazanym przez organ terminie wniósł środek zaskarżenia określony jako skarga.
Zgodnie z art. 112 k.p.a. błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Na tej podstawie, w opinii Sądu orzekającego w sprawie, wniesiony przez skarżącego sprzeciw należy uznać, za skuteczny, co obligowało Sąd do jego rozpoznania.
Przystępując do oceny legalności zaskarżonej sprzeciwem decyzji w zakresie opisanym na wstępie rozważań Sądu, a zatem przesłanek opisanych w art. 138 § 2 k.p.a. należy stwierdzić, że organ nie wskazał na jakikolwiek okoliczności uzasadniające zastosowanie tego przepisu. Zgodnie z jego brzmieniem organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę organ ten powinien wskazać jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Dokonując analizy tego przepisu należy mieć na uwadze, że zgodnie z utrwalonymi poglądami piśmiennictwa i orzecznictwa stanowi on wyjątek od zasady merytorycznego orzekania przez organ odwoławczy, gdyż organ ten, w przeciwieństwie do sądu administracyjnego, jest organem merytorycznie rozstrzygającym sprawę. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2018 r. sygn. akt I GSK 2146/18, orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Z zasady tej wynika istotne dla wykładni tego przepisu wskazanie, otóż jako wyjątek od reguły ocena przesłanek zastosowania spornego przepisu winna być dokonywana w sposób ścisły, a zatem niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca.
Jeśli zaś chodzi o same przesłanki zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., to ustawodawca wyraźnie wyodrębnia dwie: 1) stwierdzenie przez organ odwoławczy, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania oraz 2) uznanie przez organ odwoławczy, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przy czym przepis wskazuje, że obie przesłanki muszą wystąpić łącznie, co wynika z użytego w tym zapisie spójnika "a". Nie wystarczy więc stwierdzenie naruszenia przez organ odwoławczy przepisów postępowania, niezbędne jest wykazanie, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej wynik. Zapis ten winien być odczytywany jako uchybienie organu I instancji w zakresie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w takim zakresie, który wykracza poza uprawnienia dowodowe organu odwoławczego, a zatem poza zakres wskazany w art. 136 k.p.a. Wówczas, gdy przeprowadzenie niezbędnego dla rozstrzygnięcia sprawy postępowania dowodowego przez organ odwoławczy naruszałoby zasadę dwuinstancyjności.
Przesłanki określone w art. 138 § 2 k.p.a. nie mogą być rozpatrywane samoistnie, lecz ich treść winna być interpretowana łącznie z przepisem art. 136 k.p.a., określającym granice postępowania wyjaśniającego przed organem odwoławczym, w których mieści się przeprowadzenie dowodu lub kilku dowodów. W sytuacji zatem, gdy przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania na podstawie art. 136 k.p.a. umożliwiłoby prawidłowe załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym, bądź też nie zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, podjęcie decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uznać należy za równoznaczne z naruszeniem tego przepisu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2017 r., sygn. akt I OSK 517/17, dostępny w CBOSA). W świetle tych uwag należy przyjąć, że nie chodzi o naruszenie przez organ I instancji jakichkolwiek przepisów postępowania, musi ono dotyczyć wyłącznie norm odnoszących się do postępowania wyjaśniającego i to w zakresie mającym wpływ na to postępowanie. Stwierdzenie koniecznego do wyjaśnienia zakresu sprawy oznacza konieczność przeprowadzenia przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (por. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2017r., sygn. akt II OSK 341/16, dostępny w CBOSA).
W rozpoznawanie sprawie organ odwoławczy jako podstawę uchylenia decyzji organu I instancji wskazał jedynie, że została ona wydana w oparciu o niewłaściwie ustalony stan faktyczny, wobec czego zostanie przekazana do ponownego rozpoznania organowi I instancji.
Rozstrzygnięcie to w istocie nie zawiera żadnego z elementów wymaganych art. 138 § 2 k.p.a., brak wskazania o jakie konkretnie okoliczności chodzi i jakie fakty należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Taki sposób uzasadnienia sprawia, że zaskarżona decyzja uchyla się spod kontroli sądowej, nie wyjaśnia w żaden sposób konkretnych powodów zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., nie wskazuje przesłanek odstąpienia od zasady merytorycznego orzekania w sprawie. Narusza zatem powoływaną normę.
Z akt sprawy wynika także, że w dniu 16 grudnia 2025 r., a więc cztery dni po wydaniu zaskarżonej decyzji, organ I instancji wydał ponowne rozstrzygnięcie korygując jedynie jego zakres. Orzekając o uchyleniu prawa do świadczenia przyznanego skarżącemu na syna na okres od dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia 30 kwietnia 2025 r. organ nadto zmienił wysokość przyznanego świadczenia na okres od dnia 1 maja 2025 r. do dnia 31 maja 2025 r. w kwocie 800 zł miesięcznie. Poza tym z akta sprawy nie wskazują, aby w sprawie było przeprowadzone jakiekolwiek postępowanie dowodowe. Mając na uwadze opisane okoliczności w opinii Sądu powodem wydania zaskarżonej decyzji było uzupełnienie rozstrzygnięcia organu I instancji o orzeczenie dotyczące okresu od dnia 1 maja 2025 r. do dnia 31 maja 2025r., co uzupełniono w decyzji wydanej przez organ I instancji po uchyleniu decyzji z dnia 28 sierpnia 2025 r. Podjęte czynności nie mieszczą się jednak w zakresie art. 138 § 2 k.p.a. Organ dysponuje innymi instytucjami przewidzianymi dla tego typu uchybień, choćby wynikającymi z art. 111 k.p.a. zgodnie z jego brzmieniem strona może w terminie czternastu dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji zażądać jej uzupełnienia co do rozstrzygnięcia (podkreśl. Sądu) bądź co do prawa odwołania, wniesienia w stosunku do decyzji powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego albo sprostowania zamieszczonego w decyzji pouczenia w tych kwestiach (§ 1). Organ administracji publicznej, który wydał decyzję, może ją uzupełnić lub sprostować z urzędu w zakresie, o którym mowa w § 1, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji (§ 1a). Uzupełnienie lub odmowa uzupełnienia decyzji następuje w formie postanowienia (§ 1b).
W świetle tych poczynionych na wstępie uwag odnoszących się do przesłanek zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. należy przyjąć, że nie chodzi w nim o naruszenie przez organ I instancji jakichkolwiek przepisów postępowania, musi ono dotyczyć wyłącznie norm odnoszących się do postępowania wyjaśniającego i to w zakresie mającym wpływ na to postępowanie. Stwierdzenie koniecznego do wyjaśnienia zakresu sprawy oznacza konieczność przeprowadzenia przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (por. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2017r., sygn. akt II OSK 341/16, dostępny w CBOSA).
W tak opisanym zakresie nie będą się mieściły uchybienia organu I instancji w zakresie kompletności rozstrzygnięcia, które może być uzupełnione w odrębnym trybie lub rozstrzygnięciu. Te zaś braki czy nieprawidłowości wydanej przez organ I instancji decyzji nie mogą stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a.
Końcowo należy wskazać, że zaskarżona sprzeciwem decyzja w sposób istotny odbiega od wzorców wyznaczonych przepisem art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Stosownie do brzmienia tych norm Decyzja zawiera: 1) oznaczenie organu administracji publicznej; 2) datę wydania; 3) oznaczenie strony lub stron; 4) powołanie podstawy prawnej; 5) rozstrzygnięcie; 6) uzasadnienie faktyczne i prawne; 7) pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie oraz o prawie do zrzeczenia się odwołania i skutkach zrzeczenia się odwołania; 8) podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego pracownika organu upoważnionego do wydania decyzji; 9) w przypadku decyzji, w stosunku do której może być wniesione powództwo do sądu powszechnego, sprzeciw od decyzji lub skarga do sądu administracyjnego - pouczenie o dopuszczalności wniesienia powództwa, sprzeciwu od decyzji lub skargi oraz wysokości opłaty od powództwa lub wpisu od skargi lub sprzeciwu od decyzji, jeżeli mają one charakter stały, albo podstawie do wyliczenia opłaty lub wpisu o charakterze stosunkowym, a także możliwości ubiegania się przez stronę o zwolnienie od kosztów albo przyznanie prawa pomocy (§ 1). Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3).
W zaskarżonej decyzji Sądowi decyzji trudno ustalić, gdzie zaczyna się i kończy rozstrzygnięcie, gdzie zaś jego uzasadnienie, którego w istocie brak. Stanowi je jedno zdanie nie odwołujące się do jakichkolwiek konkretów, dowodów. Już zatem z tych powodów zaskarżona decyzja, o czym już Sąd wspominał, winna zostać uchylona jako wydana z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a.
Końcowo Sąd zaznacza, że w ramach zaś postępowania zainicjowanego sprzeciwem środkiem sąd administracyjny zobowiązany jest do ustalenia, czy w sprawie zachodziły przesłanki do zastosowania ww. przepisu, sąd nie jest władny odnosić się do jakichkolwiek innych kwestii, które nie wiążą się bezpośrednio z problematyką stosowanej przez organ odwoławczy normy art. 138 § 2 k.p.a. Zatem zarzuty skargi podnoszące inne okoliczności pozostają poza zakresem sprawy.
Dotychczas powiedziane nakazywało uwzględnienie sprzeciwu i uchylenie zaskarżonej decyzji. Postawę prawną podjętego przez Sąd rozstrzygnięcia stanowi art. 151a § 1 p.p.s.a.