IV SA/Wr 145/23

IV SA/Wr 145/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-01-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Makowska-Hrycyk /przewodniczący sprawozdawca/
Gabriel Węgrzyn
Katarzyna Radom
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 740/24 - Wyrok NSA z 2025-04-01
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 17 ust. 5  pkt 1 lit. a)
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Radom Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi J.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 20 grudnia 2022 r. nr SKO 4316/454/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Jelcz-Laskowice z dnia 29 września 2022 r. nr ŚP.XVII.5211.54.2022; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu na rzecz J. P. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi J. P. (dalej: skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (dalej: SKO, organ odwoławczy) z dnia 20 grudnia 2022 r. nr SKO 4316/454/22 utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Jelcz-Laskowice (dalej: Burmistrz, organ pierwszej instancji) z dnia 29 września 2022 r. nr ŚP.XVII.5211.54.2022 odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca w dniu 27 kwietnia 2022 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem, który posiada orzeczenie z 24 marca 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe. Do wniosku skarżąca dołączyła kopię decyzji z 29 listopada 2021 r. o przyznaniu jej emerytury z FUS i okresowej emerytury kapitałowej.
W toku postępowania organ pierwszej instancji uzyskał informację, że skarżąca ma przyznane prawo do emerytury od dnia 1 marca 2020 r.
Decyzją z 29 września 2022 r. Burmistrz odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powołując się na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.; dalej: "u.ś.r."). Ustalił, że ojciec skarżącej jest wdowcem, osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, który mieszka ze skarżącą. Skarżąca jako osoba sprawująca opiekę nie jest czynna zawodowo i posiada ustalone prawo do emerytury, wobec czego nie przysługuje jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu.
W wyniku rozpatrzenia odwołania SKO zaskarżoną decyzją utrzymało w mocy decyzję Burmistrza. W uzasadnieniu przedstawiło obszernie wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. uwzględniając cel świadczenia pielęgnacyjnego. Stwierdziło, że ratio legis tego przepisu sprowadza się do uznania, że specjalne wsparcie ze strony państwa nie należy się osobom, które są uprawnione do świadczeń z publicznych funduszy (Fundusz Ubezpieczeń Społecznych lub budżet państwa) zastępujących utracony dochód w związku ze ziszczeniem się ryzyka emerytalnego lub podobnego. Celem tego świadczenia jest złagodzenie po stronie opiekuna socjalnego skutków ryzyka socjalnego w postaci konieczności zaniechania aktywności zarobkowej i zawodowej pomimo pozostawania w wieku produkcyjnym. SKO zwróciło uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane z tytułu opieki, ale z powodu niemożliwości pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie opieki. Obowiązujące od 2014 r. zasady ustalania wysokości świadczenia pieniężnego jednoznacznie wskazują, że świadczenie pielęgnacyjne stanowi odpowiednik wynagrodzenia za pracę. Świadczenie to w zakresie warunków nabycia tego świadczenia (wiek produkcyjny oraz rezygnacja lub niepodejmowanie aktywności zawodowej) i jego wysokości (procentowy wzrost minimalnego wynagrodzenia za pracę) powiązano z potrzebami osób w wieku produkcyjnym. Osoba, która rezygnuje z pracy zarobkowej lub jej nie podejmuje z powodu ziszczenia ryzyka socjalnego – zapewnienie opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny – otrzymuje świadczenie, które w minimalnym stopniu kompensuje jej powstałą stratę. Natomiast osoba pozostająca na emeryturze, obowiązana do opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie pozostaje w sytuacji przymusowej tak jak osoba zatrudniona, emeryt nie musi rezygnować z emerytury w celu podjęcia obowiązków opiekuna. Podjęcie osobistej opieki przez osobę aktywną zawodowo jest wyrzeczeniem, które całkowicie zmienia jej sytuację materialną, bo traci źródło utrzymania, co ma rekompensować w minimalnym stopniu świadczenie pielęgnacyjne. Wyłączenie tego prawa w sytuacji posiadania uprawnienia do emerytury jest uzasadnione względami systemowymi: systemu zabezpieczenia społecznego oraz ogólne cele i zadania polityki społecznej państwa związane z rolą poszczególnych działów zabezpieczenia społecznego (inny jest zakres przedmiotowy polityki społecznej wobec osób w wieku przedprodukcyjnym, produkcyjnym i poprodukcyjnym). Ustawodawca tworząc system opieki długoterminowej wedle koncepcji tzw. opieki krewniaczej (nieformalnych, niezawodowych opiekunów) powiązał ją z rolą poszczególnych działów zabezpieczenia społecznego, a nie relacją wysokości świadczeń (np. rodzinnych, w tym opiekuńczych) do świadczeń z ubezpieczenia społecznego czy zaopatrzenia emerytalnego. Poszczególne obszary zabezpieczenia społecznego występują względem siebie w określonej relacji, determinującej pierwszeństwo korzystania z ochrony w określonych sytuacjach, w pierwszej kolejności - z ochrony gwarantowanej ubezpieczenia społeczne, a dopiero w ich braku - ze świadczeń zaopatrzenia społecznego. Organ odwoławczy stwierdził także, że w przypadku osób posiadających prawo do emerytury nie można mówić o rekompensacie za utracone wynagrodzenie, ponieważ osoby te dysponują prawem do określonego świadczenia z systemu zabezpieczenia społecznego. Podkreślił, że przepisy art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie dotyczą wyboru między świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą i nie mogą mieć zastosowania w sprawie. Przepisy nie przewidują możliwości rezygnacji z prawa do emerytury, a zawieszenie prawa do emerytury na wniosek emeryta nie powoduje uzyskania przez emeryta statusu osoby bez ustalonego prawa do emerytury. Ustawodawca zaś wykluczył przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku ustalenia prawa do emerytury, a nie w sytuacji realizacji tego prawa. Z kolei okoliczność, że osoba będąca już na emeryturze nie podejmuje dodatkowego zatrudnienia (czy ze względów zdrowotnych, czy z racji wieku lub ze względu na konieczność opieki nad innym członkiem rodziny) jest z punktu widzenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. obojętna. SKO argumentowało ponadto, że istnieje różnica pomiędzy "niezrealizowanym prawem do emerytury" (obejmującym warunki nabycia tego prawa, wiek, itp.) od momentu jego nabycia z mocy prawa a "ustalonym prawem do emerytury" powstającym w momencie ustalenia jej wysokości w związku ze złożeniem przez osobę uprawnioną stosownego wniosku (prawo nabyte zrealizowane). Przyjmując racjonalność ustawodawcy SKO stwierdziło, że określenie przesłanki negatywnej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jaka jest "ustalone prawo do emerytury" nie powinno być utożsamiane ze znacznie węższym znaczeniowo pojęciem "pobierania emerytury". Ustawodawca jasno wskazał, że przyczyną uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest "ustalone prawo do emerytury" niezależnie czy prawo to jest aktualnie konsumowane, czy też jego realizacja w pewnym okresie została wstrzymana (zawieszona). W konsekwencji uznało, że nawet ewentualne zawieszenie pobierania emerytury nie powinno eliminować negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. , a żaden z przepisów tej ustawy nie przewiduje możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą. Prokonstytucyjna wykładnia przepisów - w sytuacji, gdy zasada równości wobec prawa na skutek działań prawodawcy została naruszona - nie może prowadzić do rozstrzygnięć będących w oczywistej sprzeczności z obowiązującym prawem.
Na poparcie wywodu SKO odwoływało się do orzecznictwa sądowego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na tę decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą świadczenia emerytalnego wyklucza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem; 2) przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędna wykładnię, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 i art. 79a Kodeksu postepowania administracyjnego (k.p.a.) przez niepoinformowanie przez organ przed wydaniem decyzji o konieczności zawieszenia pobieranej przez skarżącą emerytury jako jedynej negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi uargumentowała wnioski i zarzuty skargi z powołaniem wykładni prawa wynikającej z orzecznictwa sądów administracyjnych - na poparcie tych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz oświadczyło, że nie żąda przeprowadzenia rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
W sprawie jest bezsporne, że w dacie składania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (27 kwietnia 2022 r.), skarżąca miała ustalone prawo do emerytury i pobiera to świadczenie nadal.
Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do emerytury.
Organ odwoławczy w wyniku wykładni tego przepisu uznał, że ustalone prawo do emerytury wyklucza przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane z tytułu opieki, ale z powodu niemożliwości pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie opieki. Emeryt nie ponosi ryzyka socjalnego w takiej sytuacji, ponieważ korzysta z zabezpieczenia społecznego. Kolejność korzystania ze świadczeń przez uprawnionych wskazuje na pierwszeństwo świadczeń z zabezpieczenia społecznego i dopiero w ich braku – ze świadczeń społecznych, do których należy świadczenie pielęgnacyjne. Ewentualne zawieszenie pobierania emerytury nie ma wpływu na stosowanie ww. przepisu, ponieważ nie wygasza "ustalonego prawa do emerytury" stanowiącego z kolei przesłankę negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Skarżąca zakwestionowała wykładnię prawa przedstawioną przez organ odwoławczy jako naruszającą konstytucyjną zasadę równości poprzez różnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r , w sytuacji gdy świadczenie to jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. SKO nie uwzględniło tez kontekstu historycznego pojawienia się tej normy prawa i w konsekwencji – wykładni systemowej.
Istota sporu w sprawie dotyczy zatem wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r.
Sąd w składzie orzekającym opowiada się za dominującą linią orzeczniczą w tym zakresie, zgodnie z którą wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. powinna uwzględniać kontekst historyczny pojawienia się tego przepisu w systemie prawa (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2392/19 i z 18 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 254/20 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: CBOSA). W dacie uchwalenia ustawy o świadczeniach rodzinnych (2003 r.) wysokość ówczesnego świadczenia pielęgnacyjnego i wysokość innych świadczeń pozbawiających prawa do świadczenia pielęgnacyjnego były niższe niż najniższa emerytura. Tym samym wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, którego celem jest zrekompensowanie danej osobie strat, jakie ponosi w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, było uzasadnione i zgodne z systemem aksjologicznym wyrażonym w Konstytucji RP. W przypadku osób, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego było konsekwencją posiadania źródła utrzymania, którego wysokość przewyższała pierwotnie wysokość tego świadczenia. Intencją ustawodawcy wprowadzającego przedmiotowe wyłączenie było, aby uprawniony opiekun nie pobierał świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy otrzymuje świadczenie wyższe. Sytuacja uległa zmianie na skutek kolejnych waloryzacji i świadczenie pielęgnacyjne znacząco wzrosło, w dużej liczbie przypadków przewyższa wysokość emerytury. Odczytanie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. jako pozbawiającego w całości świadczenia pielęgnacyjnego także opiekuna otrzymującego emeryturę w wysokości zdecydowanie niższej niż wnioskowane świadczenie pozostaje w sprzeczności z wynikami wykładni systemowej, celowościowej oraz funkcjonalnej. Wykładania taka narusza bowiem fundamenty aksjologiczne wyrażone w zasadach Konstytucji RP. Istotne z punktu widzenia sprawy są zasady równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), obowiązku udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). Ponadto należy zwrócić uwagę, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie oznacza, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej. Istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z powyższego przepisu musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Taka wykładnia przepisu umożliwia zaś doprowadzenie do wyboru przez emeryta opiekującego się osobą niepełnosprawną korzystniejszego świadczenia. Jakkolwiek bowiem emerytura, choć jest prawem niezbywalnym, może być zawieszona na wniosek emeryta. Zawieszenie prawa do emerytury skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty, co doprowadzi do eliminacji negatywnej przesłanki wyłączającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Ponadto – w świetle wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2023 r. o sygn. akt I OSK 2222/22 (CBOSA) - z literalnego brzmienia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wynika, że ustawodawca wykluczył możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której przysługuje prawo do emerytury. Początkowo w taki właśnie sposób interpretowano ten przepis w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Obecnie w judykaturze dokonuje się jednak wykładni wskazanego przepisu prawa z uwzględnieniem nie tylko dyrektyw językowych, lecz także z odwołaniem do wyników wykładni systemowej, funkcjonalnej i prokonstytucyjnej z uwagi na to, że wykładnia językowa prowadzi do niedopuszczalnego i niczym nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającego na wyłączeniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w analizowanym przepisie, gdy świadczenie to jest niższe od świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjmuje się zatem, że jeżeli osoba spełniająca warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna mieć możliwość wyboru tego wyższego świadczenia, poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. emerytury. Wyboru tego można dokonać przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251; dalej: u.e.r.f.u.s.). Stosownie do art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. zawieszenie to spowoduje wstrzymanie wypłaty świadczeń poczynając od miesiąca, a którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Wprawdzie emerytura stanowi prawo niezbywalne, to jednak zawieszenie tego prawa, skutkujące wstrzymaniem wypłaty świadczenia emerytalnego (lecz nie pozbawieniem prawa do emerytury), prowadzi do usunięcia negatywnej przesłanki, wykluczającej możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Skarżąca ma zatem prawo dokonać wyboru, z którego z tych dwóch świadczeń chce skorzystać. Akta administracyjne sprawy dowodzą, że z prawa tego nie miała szansy skorzystać.
Mając na uwadze przedstawioną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. obowiązkiem organów było poinformowanie strony o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnienia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty. Wynika to z nałożonego przez art. 9 k.p.a. obowiązku organu należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Ponadto z treści art. 79a kpa stanowiącego, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.
W sprawie organy zaniechały poinformowania skarżącej o możliwości wyboru świadczenia, jak również nie poinformowały jej o możliwości zawieszenia prawa do emerytury, wstrzymania wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, co skutkowało przedwczesną odmową przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Działaniem takim organy dopuściły się naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. przez jego niewłaściwą wykładnię, jak i prawa procesowego, tj. art. 8, art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a. w stopniu, który miał istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślenia jednocześnie wymaga, że taka informacja powinna być udzielona skarżącej wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że jedyną przeszkodą w uwzględnieniu wniosku jest pobieranie emerytury. Następnie, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas (wyrok NSA z 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19, CBOSA).
Obowiązkiem organu było pouczenie skarżącej o możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytury. Ma to o tyle istotne znaczenie, że dopiero podjęcie takiego działania przez organ upewniłoby skarżącą, że nie występują inne negatywne przesłanki przyznania wnioskowanego świadczenia (wyrok NSA z 18 grudnia 2018 r., I OSK 1676/18, CBOSA). Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (por. wyroki NSA z 27 maja 2020 r., I OSK 2375/19; 18 czerwca 2020 r., I OSK 254/20; 11 sierpnia 2020 r., I OSK 764/20; 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 i I OSK 2006/20; 17 grudnia 2020 r., I OSK 2010/20; 24 marca 2021 r., I OSK 2631/20; 22 października 2021 r., I OSK 690/21, CBOSA).
W sumie więc, odmowa przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego była przedwczesna.
Sąd dostrzega, że w ostatnich latach w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany był pogląd, że treść ww. przepisu wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, ale jedynie do wysokości tej emerytury. W tym zakresie Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko wyrażone w wyroku NSA z 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 2375/19, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy pomiędzy ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z treścią art.17 ust.3 ustawy, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki.
Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza (pkt I sentencji wyroku).
W ponownym postępowaniu organ dokona analizy okoliczności związanych ze spełnieniem przesłanek istotnych z punktu widzenia rozpoznania wniosku oraz w przypadku ich zaistnienia poinformuje skarżącą o możliwości zawieszenia prawa do emerytury, wezwie ją do przedłożenia wydanej w tym przedmiocie stosowanej decyzji organu emerytalno-rentowego. Uwzględni ponadto, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury, organ winien w taki sposób skoordynować swoje działania z organem emerytalno-rentowym, przy jednoczesnej współpracy ze stroną, by nie pozostała ona (a przez to także niepełnosprawny ojciec) bez należnego i niezbędnego dla egzystencji świadczenia nawet przez krótki czas.
O kosztach (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1) lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935). Na zasądzone koszty złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł.
Skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. W myśl tego przepisu, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Wnioski w tym zakresie złożyły obie strony.