IV SA/Wr 105/24

IV SA/Wr 105/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-09-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Makowska-Hrycyk
Marta Pająkiewicz-Kremis
Tomasz Świetlikowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 61 ust. 2d, 103 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Protokolant: referent Aleksandra Bartczak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 18 września 2024 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 6 listopada 2023 r., nr SKO.4514.51.2023 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Wrocławia z dnia 28 sierpnia 2023 r., nr DPIN.AL.5106.1681.2021; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu na rzecz skarżącej B. S. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn.
Wydaną z upoważnienia Prezydenta Wrocławia (dalej: organ pierwszej instancji) decyzją z 28 sierpnia 2023 r. ustalono B. S. (dalej: strona, skarżąca) opłatę za pobyt W. M. (dalej: babka strony/skarżącej) w Domu Pomocy Społecznej "[...]" we Wrocławiu (dalej: DPS), od dnia 1 listopada 2022 r. w wysokości 1.700,85 zł miesięcznie, płatną do ostatniego dnia miesiąca za dany miesiąc.
W toku postępowania ustalono, że babka strony od 26 kwietnia 2022 r. przebywa w DPS. Na podstawie wywiadu środowiskowego oraz dołączonych do niego dokumentów potwierdzających aktualną sytuację strony stwierdzono, że prowadzi ona samodzielne gospodarstwo domowe, a źródłem jej dochodu w październiku 2022 r. było wynagrodzenie za pracę w wysokości 4.028,85 zł, który to dochód przekroczył 300% ustawowego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej o kwotę 1.700,85 zł. Kwota ta jest wystarczająca do ponoszenia opłaty we wskazanej wysokości.
W oświadczeniu złożonym w toku postępowania strona podała, że pozostaje w stałym leczeniu przewlekłych schorzeń, a ponadto brak jest więzi emocjonalnych, rodzinnych
z babką i nie czuje się zobowiązana do partycypowania w kosztach jej utrzymania, gdyż nie otrzymała od niej jakiejkolwiek korzyści majątkowych. Przy czym nie przedstawiła żadnych faktur imiennych ponoszonych kosztów związanych z leczeniem i rehabilitacją. Następnie zwróciła się z wnioskiem o całkowite zwolnienie z opłaty, jednak postanowieniem z 12 maja 2023 r. zawieszono postępowanie w sprawie z wniosku do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie ustalenia stronie opłaty za pobyt babki w DPS decyzją ostateczną. Strona jest jedną z trzech osób obowiązanych do ponoszenia opłaty, w stosunku do których toczą się odrębne postępowania. Sytuację I. S. zweryfikowano na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego
i umorzono postępowanie dotyczące ustalenia opłaty z uwagi na dochód poniżej 300% ustawowego kryterium dochodowego. Natomiast S. M. ustalono opłatę na podstawie decyzji. Biorąc pod uwagę zgromadzoną dokumentację przyjęto, że kwota opłat wszystkich osób obowiązanych nie przekroczy różnicy między miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w DPS a opłatą wnoszoną przez stronę. W związku
z odmową zawarcia umowy, organ pierwszej instancji ustalił stronie opłatę w drodze decyzji na kwotę 1.700,85 zł od 1 listopada 2022 r. na czas pobytu babki w DPS.
Od powyższej decyzji strona złożyła odwołanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO, Kolegium) - po rozpatrzeniu sprawy w trybie instancyjnym - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Stwierdziło, że w sprawie zaistniały dostateczne podstawy uzasadniające wydanie przez organ pierwszej instancji decyzji ustalającej opłatę we wskazanej wysokości. W odniesieniu do zarzutów strony dotyczących nieuwzględnienia wniosku o zwolnienie z opłaty Kolegium wskazało, że postępowania w sprawie ustalenia odpłatności oraz zwolnienia z ponoszenia opłaty są odrębnymi postępowaniami i organ nie mógł rozstrzygnąć kwestii zwolnienia w postępowaniu dotyczącym ustalenia opłaty. Ponadto strona nie kwestionowała postanowienia
o zawieszeniu postępowania w sprawie zwolnienia z ponoszenia odpłatności do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty. Z kolei w kwestii niepoinformowania strony o możliwości przedłożenia dokumentów potwierdzających ponoszone przez nią koszty leczenia Kolegium stwierdziło, że od 3 października 2022 r. strona była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, a w takich sytuacjach zasada informowania stron wynikająca z art. 9 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) interpretowana jest zawężająco, przy czym zapewniono stronie możliwość złożenia wyczerpujących wyjaśnień w zakresie ponoszonych przez nią kosztów leczenia. Strona była także informowana o podstawach prawnych kierowanych do niej pism. Zdaniem Kolegium, również wysokość opłaty obliczonej w oparciu o dochód strony
z października 2022 r. organ pierwszej instancji ustalił prawidłowo, a jeżeli wysokość dochodu uległa zmianie, strona może zwrócić się o ponowne przeliczenie opłaty
i zmianę decyzji. Przy czym prawidłowe było ustalenie odpłatności z datą wsteczną, gdyż zobowiązanie istnieje od dnia umieszczenia osoby uprawnionej w DPS. W świetle powyższego Kolegium uznało, że decyzja organu pierwszej instancji odpowiada prawu.
W skardze na decyzję SKO skarżąca - zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika - zarzuciła naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 59 ust. 1 i art. 61 ust. 2d ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901, dalej: u.p.s.) poprzez wydanie i aprobowanie decyzji kształtującej stan prawny z datą jej obowiązywania przed datą jej wydania i doręczenia;
b) art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2d oraz art. 64 u.p.s. poprzez nieuwzględnienie - w toku postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt w DPS - wniosku skarżącej
o częściowe lub całkowite zwolnienie od ponoszenia ww. opłaty i zaaprobowanie tego przez SKO;
2) przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:
a) art. 35 k.p.a. przez przewlekłe prowadzenie postępowania przez okres ponad dwóch lat i zaaprobowanie tego faktu przez SKO;
b) art. 8 i 9 k.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób podważający zaufanie do władzy publicznej, przez kierowanie do strony żądań bez wskazania podstawy prawnej oraz proponowanie zawarcia umów zobowiązujących do ponoszenia nieuzasadnionych żadnymi dowodami kosztów i zaaprobowanie tego faktu przez SKO;
c) art. 9, 75 § 2 i art. 81a k.p.a. przez nieinformowanie strony o okolicznościach faktycznych, tj. jej kosztach leczenia, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, rozstrzygnięcie tego dotyczących wątpliwości - z braku udokumentowania (do czego nie była wcześniej zobowiązana) - na jej niekorzyść, jak również zaniechanie odebrania jej oświadczeń o pełnej treści, składanych podczas prowadzenia wywiadu środowiskowego i zaaprobowanie tego faktu przez SKO;
d) art. 7, 9 i 77 § 1 k.p.a. przez zaniechanie udowodnienia okoliczności mających znaczenie dla wyniku postępowania i treści wydanej decyzji, a dotyczących powodu
i kosztów pobytu babki w DPS, jak i osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów jej utrzymania, gdzie rozstrzyganie bez dowodów należy uznać za sprzeczne z zasadą pogłębiania zaufania do władzy publicznej i zaaprobowanie tego faktu przez SKO;
e) art. 7a k.p.a. przez dokonanie interpretacji rozszerzającej, a nie wymaganej prawem, na korzyść strony obciążanej obowiązkiem, w zakresie ustalenia dochodu strony
i zaaprobowanie tego faktu przez SKO.
Skarżąca wniosła o: uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonej decyzji, zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu podniosła, że zobowiązanie jej do wnoszenia opłat za pobyt babki w DPS za okres przed wydaniem decyzji ustalającej wysokość tych opłat stanowi naruszenie prawa i jest bezpodstawne. Ponadto organy obowiązane były ustosunkować się do złożonego w toku sprawy wniosku o zwolnienie z opłaty i rozstrzygnąć tę kwestię w decyzji ustalającej jej wysokość, czego nie uczyniły. Skarżąca zwróciła również uwagę, że postępowanie prowadzone było przewlekle, kierowane do niej żądania pozbawione były podstawy prawnej, a proponowane umowy zawierały kwoty opłat nieuzasadnione żadnymi dowodami. Nie informowano jej także o konieczności udokumentowania kosztów leczenia, jak również zaniechano odebrania od niej oświadczeń o pełnej treści, składanych podczas wywiadu środowiskowego. Niezrozumiałe jest dla skarżącej, że organ w pierwszej kolejności określił, iż przy wydawaniu decyzji będą brane pod uwagę dane określone we wzorze zaświadczenia
o dochodzie, a następnie zarzucił jej brak przedstawienia wydatków na leczenie, których w tym wzorze nie było. W aktach sprawy zabrakło także dowodów dotyczących faktycznego statusu majątkowego babki skarżącej oraz wskazania wysokości
i podstawy zobowiązania innych osób do ponoszenia kosztów jej utrzymania. Skoro organ postanowił przeprowadzić kilka odrębnych postępowań w stosunku do osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt babki w DPS (choć powinien przeprowadzić jedno), to w każdym z tych postępowań powinny znaleźć się dowody, na podstawie których następuje rozstrzygnięcie, bo każda ze stron ma prawo do zapoznania się z dowodami będącymi podstawą rozstrzygnięcia. Końcowo, skarżąca zakwestionowała ustalenie jej dochodu w oparciu o art. 8 ust. 2 u.p.s. i wybranie zaświadczenia o dochodzie za miesiąc najbardziej niekorzystny dla strony, w którym pracowała w godzinach nadliczbowych.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Skarga okazała się uzasadniona.
Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny
i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdził, że wystąpiły podstawy do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji.
Materialnoprawną podstawę skarżonego orzeczenia stanowią przepisy ustawy
o pomocy społecznej. W myśl art. 60 ust. 1 u.p.s., pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą
w trybie art. 103 ust. 2 - w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (art. 61 ust. 2 pkt 2a u.p.s.). Jednak w przypadku odmowy przez osoby,
o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala
w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (art. 61 ust. 2d u.p.s.). Z kolei stosownie do art. 103 ust. 2 u.p.s., przy ustalaniu w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokości wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej bierze się pod uwagę wysokość ich dochodów i możliwości. Co istotne, zgodnie z art. 64 u.p.s., osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności w sytuacjach wymienionych w tym przepisie.
Istota sporu w sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości ustalenia skarżącej opłaty za pobyt babki w DPS w drodze decyzji w kwocie 1.700,85 zł miesięcznie, przy czym bezsporne jest, że skarżąca jako zstępna (wnuczka) jest jedną z trzech osób - obok I. S. i S. M. - obowiązanych do ponoszenia opłat za ten pobyt. Sąd podzielił stanowisko skarżącej, że ustalenie opłaty nastąpiło z naruszeniem prawa materialnego i przepisów postępowania.
Z akt sprawy wynika, że w toku postępowania - wnioskiem z 11 kwietnia 2023 r. - skarżąca zwróciła się o całkowite zwolnienie z opłaty za pobyt babki w DPS, z uwagi na rażące naruszanie przez babkę w przeszłości obowiązków alimentacyjnych i rodzinnych względem skarżącej, tj. na podstawie przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s. Następnie, postanowieniem z 12 maja 2023 r., zawieszono postępowanie w sprawie z wniosku do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie ustalenia skarżącej opłaty za pobyt babki w DPS decyzją ostateczną, a 28 sierpnia 2023 r. - bez rozpoznania wniosku -organ pierwszej instancji wydał decyzję w sprawie ustalenia opłaty, którą SKO utrzymało w mocy. Takie działanie organów należy uznać za niedopuszczalne. Wskazać bowiem należy na zmianę brzmienia art. 64 u.p.s. - ustalającego zasady ubiegania się o zwolnienie z opłaty - która nastąpiła z dniem 4 października 2019 r. na mocy art. 1 pkt 8 lit. a ustawy z 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1690). Dodano wówczas, że z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej mogą być zwolnione częściowo lub całkowicie zarówno osoby wnoszące opłatę, jak i osoby obowiązane do wnoszenia opłaty. Przepis ten w brzmieniu sprzed omawianej nowelizacji uprawniał do ubiegania się o uzyskanie zwolnienia z opłat jedynie osoby wnoszące opłatę. W wyniku zmiany brzmienia art. 64 u.p.s. prezentowany wcześniej
w orzecznictwie i powoływany w uzasadnieniach decyzji pogląd o ograniczeniu w tym przepisie kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o zwolnienie z opłaty do osób wnoszących opłatę stał się nieaktualny. Podsumowując, strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty. Organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustającej ich wysokość. Skarżąca w toku postępowania administracyjnego była zatem uprawniona do ubiegania się o zwolnienie z opłat. Zgłoszenie przez skarżącą stosownego wniosku
w toku postępowania administracyjnego, opartego na przesłance z art. 64 pkt 7 u.p.s., obligowało więc organ do jego rozpatrzenia i orzeczenia w przedmiocie zwolnienia
z opłat w decyzji ustającej ich wysokość. Nie ma podstaw do twierdzenia, że wniosek taki powinien być rozpatrzony dopiero po uprawomocnieniu się decyzji określającej wysokość odpłatności. Organy powołały się na praktykę stosowania art. 64 u.s.p. ukształtowaną przed nowelizacją tego przepisu, która weszła w życie z dniem 4 października 2019 r. Stwierdzić należy, że w obecnym stanie prawnym nie ma podstaw do kontynuowania dotychczasowej praktyki i wydawania decyzji w przedmiocie zwolnienia z opłaty po wydaniu decyzji o ustaleniu wysokości opłaty, jeżeli wniosek
o zwolnienie z opłat został złożony w toku postępowania w przedmiocie ustalenia opłaty (por. wyroki: NSA z 19 września 2023 r., I OSK 1864/21 oraz z 11 stycznia 2023 r.,
I OSK 318/22; WSA w Kielcach z 7 grudnia 2023 r., II SA/Ke 579/23; WSA w Łodzi z 21 listopada 2023 r., II SA/Łd 750/23, dostępne - podobnie jak wszystkie powołane niżej orzeczenia sądów administracyjnych - w CBOSA). Wobec powyższego, rację należy przyznać skarżącej, że w decyzji ustalającej wysokość opłaty - z uwagi na złożenie
w toku postępowania wniosku o zwolnienie z tej opłaty - organ powinien orzec także
w przedmiocie tego wniosku. Niedopuszczalne było zawieszenie postępowania
z wniosku o zwolnienie z opłat w zamyśle rozpoznania go dopiero po ustaleniu opłaty, gdyż ziszczenie się okoliczności wymienionych w art. 64 u.p.s. wpływa na jej wysokość.
Przypomnienia również wymaga, że wysokość opłaty skarżącej ustalona została na podstawie art. 61 ust. 2d u.p.s., tj. w drodze decyzji wydanej po odmowie zawarcia umowy, ale po wyrażeniu przez skarżącą zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego i po przeprowadzeniu tego wywiadu. Opłata powinna zostać zatem ustalona z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., czyli biorąc pod uwagę nie tylko wysokość dochodów skarżącej, ale też jej możliwości, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem krewnego w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej (por. wyrok NSA z 20 lipca 2023 r., I OSK 1620/22). W tym przypadku organy nie mogą opierać się wyłącznie na kryteriach ekonomicznych, tak jak ma to miejsce w przypadku niewyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu (art. 61 ust. 2e u.p.s.). Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy bezpodstawnie ograniczyły się do ustalenia wysokości opłaty skarżącej wyłącznie w oparciu o jej dochody, pomijając zgłaszany przez skarżącą fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu licznych schorzeń przewlekłych i ponoszenia w związku z tym kosztów, a także podawane w oświadczeniach koszty utrzymywania się. Podkreślić należy, że w sytuacji, gdy osoba zobowiązana zgadza się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, obowiązkiem organów jest uwzględnienie nie tylko jej dochodu, ale także faktycznych możliwości ponoszenia odpłatności. Okoliczność, że skarżąca należy do kręgu zstępnych, nie oznacza automatycznie, że organ może skonkretyzować jej obowiązek i zobowiązać ją do ponoszenia odpłatności w maksymalnej możliwej wysokości. Organy powinny odnieść się do sytuacji życiowej skarżącej, w tym wydatków związanych z koniecznością leczenia. Jeżeli w ocenie organów konieczne było przedstawienie stosownych faktur z rehabilitacji i leczenia, powinny wezwać skarżącą o nadesłanie tych dokumentów, a nie w zasadzie pominąć szereg zaświadczeń lekarskich przedstawionych przez nią w toku sprawy i ustalić jej opłatę wyłącznie w oparciu o zaświadczenie o dochodzie.
Sąd podziela także stanowisko skarżącej, że w sytuacji, gdy więcej niż jedna osoba jest obowiązana do ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS, powinno toczyć się tylko jedno postępowanie z udziałem wszystkich potencjalnie zobowiązanych stron,
z uwagi na to, że sytuacja każdej z nich ma wpływ na potencjalne obowiązki innych stron. Jednak gdy toczą się już odrębne postępowania w stosunku do każdej
z obowiązanych osób, strona powinna mieć możliwość wypowiedzenia się co do wszystkich zebranych dowodów i materiałów (art. 10 § 1 k.p.a.). Akta administracyjne sprawy zawierają co prawda decyzje wydane w stosunku do I. S.
i S. M., jednak brakuje w nich wywiadów środowiskowych, na podstawie których decyzje te zostały wydane. Skarżącej nie są znane dane z tych wywiadów informujące o stanie majątkowym innych osób potencjalnie zobowiązanych do ponoszenia odpłatności. Przekłada się to bezpośrednio na wysokość ewentualnych obowiązków samej skarżącej i ewentualnych wniosków co do prawidłowości ustaleń faktycznych w odniesieniu do innych zobowiązanych (por. wyrok NSA z 19 września 2023 r., I OSK 1865/21). Akta sprawy powinny zostać uzupełnione w tym zakresie.
Pozostałe zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie.
Przede wszystkim organy nie naruszyły przepisów prawa materialnego poprzez wydanie decyzji kształtującej stan prawny z datą jej obowiązywania przed datą jej wydania i doręczenia. Wbrew twierdzeniom skarżącej, zobowiązanie jej do wnoszenia opłat za pobyt babki w DPS za okres przed wydaniem decyzji ustalającej wysokość tych opłat znajduje podstawy w ustawie o pomocy społecznej. Jak wskazano w uchwale NSA z 11 czerwca 2018 r., I OPS 7/17, dokonując wykładni przepisów dotyczących obowiązku ponoszenia opłaty należy mieć również na uwadze, aby przyjęte rozwiązania realizowały podstawową zasadę, zgodnie z którą pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a obowiązek ponoszenia opłaty powstaje od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. To ustawodawca zdecydował, że powstanie ustawowego obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zostało połączone z takim zdarzeniem prawnym jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Tym samym, o ile skonkretyzowanie i zindywidualizowanie tego ustawowego obowiązku pozwoli na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, to samo zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku, czyli z dniem umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej. Stąd też wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s. w związku z art. 61 ust. 1
i ust. 2 ustawy w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, albowiem decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej.
Bezzasadne są także zarzuty dotyczące braku możliwości zastosowania przepisów art. 8 u.p.s. do ustalenia dochodu osoby zobowiązanej do uiszczania opłat za pobyt w DPS. Skoro art. 61 ust. 2 u.p.s. posługuje się pojęciem "dochodu", to w celu jego właściwej wykładni na gruncie ustawy o pomocy społecznej, należy odwołać się do treści art. 8 u.p.s. i wprowadzonych tam zasad ustalenia dochodu. W odniesieniu do zarzutu, że dochód skarżącej ustalono na podstawie zaświadczenia o dochodach
z miesiąca, który był dla niej najmniej korzystny pod tym względem, należy wskazać, że - jak podniosło SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - nic nie stoi na przeszkodzie, aby w przypadku zmiany jej sytuacji dochodowej strona zwróciła się o ponowne przeliczenie opłaty (art. 106 ust. 5 z zastrzeżeniem ograniczenia wynikającego z art. 106 ust. 3b u.p.s.). Ponadto zarzuty o kierowaniu do skarżącej wezwań bez wskazywania podstaw prawnych nie znajdują oparcia w materiale aktowym sprawy,
a jeżeli w ocenie skarżącej postępowanie prowadzone było przewlekle - przysługują jej odrębne środki zwalczania tego stanu w postaci ponaglenia (art. 37 k.p.a.) - którego Sąd nie dopatrzył się w aktach sprawy - a następnie złożenia skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania do sądu administracyjnego w odrębnym trybie.
W tym stanie sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 u.p.s. poprzez brak rozważenia możliwości zwolnienia skarżącej z ponoszenia opłat za pobyt babki w DPS jeszcze na etapie ustalania tych opłat w drodze decyzji, pomimo złożenia stosownego wniosku, oraz art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s., poprzez oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na przesłance wysokości dochodów i pominięcie przesłanki "możliwości" ponoszenia opłat, a także z istotnym naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 6, 7, 9, 10 § 1, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na niekompletnym materiale dowodowym, pominięcie ustaleń faktycznych i ich oceny.
Wskazane powyżej uchybienia prowadzą do konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), zaś na podstawie art. 135 p.p.s.a. również decyzji ją poprzedzającej,
o czym Sąd orzekł w pkt I sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł w pkt II sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935). Na zasądzone koszty złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł.
Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią powyżej przedstawione rozważania Sądu, stosownie do treści 153 p.p.s.a. Obowiązkiem organów będzie uzupełnienie materiału dowodowego, rozważenie możliwości zwolnienia skarżącej
z opłaty na podstawie art. 64 pkt 7 u.p.s. i orzeczenie w tym przedmiocie w decyzji ustalającej odpłatność, a także uwzględnienie przy ustalaniu opłaty nie tylko kryterium dochodowego, ale także możliwości skarżącej, wynikających z jej sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej.