Pełny tekst orzeczenia IV SA/Wa 774/05

IV SA/Wa 774/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-09-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-04-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Aneta Opyrchał
Otylia Wierzbicka /przewodniczący/
Tomasz Wykowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędziowie asesor WSA Aneta Opyrchał,, asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant Agnieszka Foks-Skopińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2005 r. sprawy ze skargi J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zezwolenia I. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. orzeka , iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz skarżącego J. O. kwotę 50 (pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
IV SA/Wa 774/05
U Z A S A D N I E N I E
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2003 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy J. z dnia [...] września 2001 r. znak [...], wymierzającą J. O. karę pienieżną za usunięcie bez zezwolenia 61 drzew z pasa drogi gminnej - dz. nr ew. [...], [...] w S. w wysokości 16570, 50 zł.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO podtrzymało stanowisko organu I instancji, iż w sprawie zostały spełnione przesłanki do wymierzania kary pieniężnej na podstawie art.110 ust.1b pkt 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz.U. z 1994 r. nr 49, poz.196 z późn.zm.). SKO przyjęło, iż ustawę tę należy zastosować na mocy art.3 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. nr 100, poz.1085), stanowiącego, iż do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy a niezakończonych decyzją ostateczną stosuje się przepisy dotychczasowe. Stosownie do powyższego organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art.48 ust.2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska usunięcie drzew i krzewów z terenów nieruchomości może nastąpić za zezwoleniem organu gminy. Postępowanie w przedmiocie wydania wskazanego wyżej zezwolenia ma na celu zbadanie konieczności usunięcia drzewa w całości, lub np. wskazania wykonania niezbędnych cięć pielęgnacyjnych (usunięcie obumarłych części drzewa), korekcyjnych i redukujących masę konarów i gałęzi w koronie drzewa tak aby nie stanowiło ono zagrożenia dla otoczenia. Usuniecie drzewa bez zezwolenia podlega karze pieniężnej wymierzanej na podstawie art.110 ust.1b pkt 2 ustawy. Żadne okoliczności faktyczne nie upoważniają do samowolnej wycinki drzew albowiem zasadność usunięcia drzew musi być poddana ocenie w ramach postępowania o wydanie zezwolenia. W konsekwencji powyższego w ocenie SKO zaszły podstawy do ukarania J. O., który bez wymaganego zezwolenia usunął 61 drzew z pasa drogi gminnej – dz. nr ew. [...],[...] w S. Wysokość kary naliczona została zgodnie z tabelą zawartą w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1998 r. w sprawie kar za naruszenie wymagań ochrony środowiska oraz rejestru decyzji dotyczących tych kar (Dz.U. Nr 162, poz.1138)..
W skardze na decyzję SKO J. O. zarzucił organowi naruszenie art.110 ust.1b pkt 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska poprzez przyjęcie, że adresatem decyzji wydanej z powołaniem się na ten przepis może być każdy, kto faktycznie dopuścił się usunięcia drzew, a nie tylko ten kto nią włada, jak też naruszenie art.7 k.p.a., art.2 Konstytucji RP oraz art.138§1 pkt 1 k.p.a. w związku z art.128 k.p.a. a także art.1, 2 pkt 1 i art.4 ust.1 i 9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.
Wyrokiem z dnia 6 lipca 2004 r. w sprawie o sygn. akt IV SA 3072/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wskazaną wyżej skargę.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał na bezsporność wycięcia przez skarżącego drzew z pasa drogi gminnej pod koniec 2000 r. Okoliczności te ustaliła Prokuratura Rejonowa w W. wskazując w uzasadnieniu postanowienia z dnia 29 czerwca 2001 r. (sygn. akt [...]), umarzającego postępowanie karne, iż J. O. stwierdził, iż faktycznie wyciął wszystkie drzewa i krzewy, które rosły w pasie drogowym, a także sprecyzował datę wyrębu na dzień 20 października 2000 r. Ponieważ postępowanie w sprawie usunięcia drzew zostało wszczęte przed dniem 1 października 2001 r. w oparciu o art.3 ust.1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. nr 100, poz.1085) – możliwe było zastosowanie art.110 ust.1b pkt 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska. Jednakże wbrew stanowisku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. – zdaniem Sądu – przepisem intertemporalnym dającym możliwość przywołania jako podstawy materialnoprawnej art.110 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska w tej sprawie jest art.9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Przepis ten należy uznać za normę szczególną wobec regulacji zawartej w art.3 ust.1, gdzie nie ma znaczenia data wszczęcia postępowania administracyjnego lecz decydujący o zastosowaniu tego przepisu jest fakt wystąpienia do dnia 1 stycznia 2002 r. zdarzenia powodującego obowiązek uiszczenia opłat i administracyjnych kar pieniężnych. Art.9 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. nakazuje stosować przepisy dotychczasowe, stąd prawidłowo Wójt Gminy J. zastosował przepisy ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska oraz przepisy wykonawcze do tej ustawy. Sąd nie uznał za zasadny pogląd zaprezentowany w skardze, iż odpowiedzialnym za usunięcie drzew bez zezwolenia może być wyłącznie podmiot, który uprzednio miał prawo i obowiązek uzyskania tego zezwolenia (użytkownik nieruchomości). Artykuł 110 ust.1b ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska nie statuuje w żadnym wypadku zasady odpowiedzialności za tego rodzaju naruszenie wymagań ochrony środowiska jedynie osoby uprawnionej do uzyskania zezwolenia na usuniecie drzew. Przepis ten stwierdza jedynie, że za usuwanie drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia, właściwe organy wymierzają karę pieniężną. Odpowiedzialności tej podlegają jednostki organizacyjne i osoby fizyczne, a wystarczającą przesłanką tej odpowiedzialności jest usunięcie drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia. W żaden inny sposób poza wyżej wskazany, ustawa nie definiuje podmiotu, który mógłby naruszyć wymagania ochrony środowiska, a w każdym razie nie ogranicza kręgu tych podmiotów do osób uprawnionych do uzyskania pozwolenia na wycinkę.
Na skutek rozpatrzenia skargi kasacyjnej J. O. od wskazanego wyżej wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 stycznia 2005 r. w sprawie o sygn. akt OSK 1582/04 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i przekazał temu Sądowi sprawę do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż zasadny jest zarzut skargi kasacyjnej J. O. odnośnie naruszenia art.110 ust.1b pkt 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska wobec wadliwej jego wykładni, co uczyniło ten przepis sprzeczny z art.2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie NSA wykładnia art.48 ust.1 i 2 w związku z art.110 ust.1b pkt 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska prowadzi do konkluzji, że karę pieniężną wymierza się za usunięcie drzew i krzewów bez wymaganego zezwolenia organu gminy, udzielanego wyłącznie użytkownikowi nieruchomości, której częścią składową są drzewa i krzewy. Jedynie podmiot mający interes prawny w sprawie wycięcia drzew i krzewów może być adresatem decyzji nakładającej na niego karę pieniężną za naruszenie określonych wymagań ochrony środowiska. Pojęcie użytkownika nieruchomości winno być utożsamiane z pojęciem posiadacza w rozumieniu art.336 k.c., tj. podmiotu faktycznie władającego nieruchomością jak właściciel, jak i tego, który faktycznie włada nieruchomością jako użytkownik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą. Nie ma natomiast podstaw do wymierzenia kary przewidzianej w art.110 ust.1b pkt 2 osobie trzeciej, gdyż nie jest ona zobowiązana do utrzymywania we właściwym stanie drzew i krzewów rosnących na cudzej nieruchomości, a tym samym nie jest uprawniona (brak przymiotu strony) do uzyskania zezwolenia na wycięcie drzew i krzewów z takich nieruchomości. Osoba trzecia z tytułu wycięcia drzew i krzewów z cudzej nieruchomości bez zgody właściciela, użytkownika wieczystego lub posiadacza ponosi odpowiedzialność karną za występek lub wykroczenie i odpowiedzialność cywilną z tytułu czynu niedozwolonego (art.415 k.c. w związku z art.80 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska ). Jeżeli natomiast osoba taka wycięła drzewa i krzewy na zlecenie właściciela lub posiadacza nieruchomości, który nie posiadał pozwolenia na wycięcie drzew z jego nieruchomości, to wówczas karę pieniężną z art.110 ust.1b pkt 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska nakłada się na właściciela lub posiadacza nieruchomości. NSA wskazał także, iż z art.111 ust.2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska wynika, iż przepisów tej ustawy nie stosuje się do odpowiedzialności za wykroczenia i odpowiedzialności karnej przewidzianej w art.106-109. Tym samym skoro osoba trzecia za wycięcie drzew z cudzej nieruchomości podlega odpowiedzialności karnej, to do osoby tej nie stosuje się kary pieniężnej przewidzianej w art.110 ust.1b pkt 2 ustawy.
W następstwie uchylenia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lipca 2004 r. zaszła konieczność ponownego rozpoznania skargi J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2003 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skargę J. O. należało uwzględnić.
Zarówno decyzję zaskarżoną, jak i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji wydano z naruszeniem przepisu prawa materialnego – art.110 ust.1b pkt 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska (Dz.U. z 1994 r. nr 49, poz.196 z późn.zm.) a naruszenie te miało wpływ na wynik sprawy. Z tego względu obie decyzje należało wyeliminować z obrotu prawnego.
Wniosek, iż w postępowaniu administracyjnym naruszono art.110 ust.1b pkt 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska wynika z wykładni tego przepisu dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 stycznia 2005 r. Stanowisko to jest wiążące dla Sądu orzekającego w niniejszej sprawie na zasadzie art.190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270). Przepis ten stanowi, iż sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Stosownie do powyższego przepis art.110 ust.1b pkt 2 ustawy należy na gruncie niniejszej sprawy interpretować w ten sposób, iż przewidzianą w nim karę za usunięcie - bez wymaganego zezwolenia - drzew i krzewów rosnących na nieruchomości można wymierzyć tylko takiej osobie, dopuszczającej się tego usunięcia, która jednocześnie jest użytkownikiem przedmiotowej nieruchomości. Wynika to – jak stwierdził w wyroku Naczelny Sąd Administracyjny - z faktu, iż tylko na takiej osobie ciąży ustalony w art.48 ust.1 ustawy obowiązek utrzymywania we właściwym stanie rosnących na nieruchomości drzew i krzewów a jednocześnie tylko taka osoba może ubiegać się, na podstawie art.48 ust.2 ustawy, o zezwolenie na usunięcie. Przez użytkownika nieruchomości należy rozumieć jej posiadacza w rozumieniu art.336 k.c., zarówno samoistnego (tj. władającego nieruchomością jak właściciel), jak i zależnego (tj. użytkownika w rozumieniu przepisów o ograniczonych prawach rzeczowych, najemcy, dzierżawcy lub osoby mającej inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą). W konsekwencji powyższego osoba, która wprawdzie dopuściła się nielegalnego usunięcia drzew i krzewów z nieruchomości, niemniej nie jest jej użytkownikiem, nie może być pociągnięta do odpowiedzialności administracyjnej wskazanej w art.110 ust.1b pkt 2 ustawy. Ponosi jednakże odpowiedzialność karną za występek lub wykroczenie i odpowiedzialność cywilną z tytułu czynu niedozwolonego (art.415 k.c. w związku z art.80 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska ).
W świetle stanowiska NSA za wadliwą uznać należy wykładnię art.110 ust.1b pkt 2 ustawy przyjętą przez organy orzekające w sprawie. Organy te przyjęły bowiem, iż podmiotem, któremu można wymierzyć karę przewidzianą w przepisie karę jest każdy, kto dokona wycięcia drzew bez wymaganego pozwolenia, niezależnie od tego, czy jednocześnie jest użytkownikiem nieruchomości, na której drzewa te rosły. W tej sytuacji uznać należy, iż opierając się na wadliwej w świetle stanowiska NSA wykładni przepisu, organy wadliwie przyjęły, iż może on znaleźć zastosowanie w stosunku do skarżącego.
Nie ulega bowiem wątpliwości, iż J. O. nie był użytkownikiem nieruchomości, na której dokonał nielegalnego usunięcia drzew (nieruchomość ta stanowiła pas drogi gminnej). Podstawowy warunek do zastosowania art.110 ust.1b pkt 2 ustawy nie został zatem spełniony, co oznacza, iż wymierzenie skarżącemu kary było bezpodstawne.
Z tych względów Sąd orzekł jak na wstępie na podstawie art.145§1 pkt 1 lit.a, art.152 oraz art.200 p.p.s.a.