IV SA/Wa 445/07

IV SA/Wa 445/07 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-04-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-03-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jarosław Stopczyński
Małgorzata Małaszewska-Litwiniec /przewodniczący/
Wanda Zielińska-Baran /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6059 Inne o symbolu podstawowym 605
Sygn. powiązane
II OSK 1179/07 - Wyrok NSA z 2008-10-28
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Jarosław Stopczyński, sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran (spr.), Protokolant Andrzej Malinowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2007 r. sprawy ze skargi A. J. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia (...) października 2004 r. nr (...) w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbioru PESEL -oddala skargę -
Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 grudnia 2006r. sygn. akt lI OSK 98/06 z powodu zaistnienia przesłanki określonej w art. 183 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2005r. sygn. akt IV SA/Wa 608/05 oddalający skargę A. J. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia (...) października 2004 r., utrzymujące w mocy swoje postanowienie z dnia (...) marca 2004 r. w przedmiocie zwrotu podania i zaniechania czynności polegającej na udostępnieniu A. J. danych osobowych M. M. ze zbioru PESEL w zakresie adresu zameldowania. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia organ naczelny podał, iż A. J. w dniu 25 listopada 2003r. wystąpił o udostępnienie danych adresowych M. M. w przedłożenia sądowi powszechnemu W oparciu o przepis art. 44h ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), zwana dalej ustawą, wnioskodawcę zakwalifikowano do grupy podmiotów uprawnionych do uzyskania danych, uznając, iż wykazał on interes prawny w ubieganiu się o udostępnienie danych adresowych osoby wskazanej we wniosku. Stosownie do treści art. 44h ust. 8 ustawy warunkiem udostępnienia tych danych jest uiszczenie przez wnioskodawcę związanej z tym opłaty. Z treści § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2002 r. w sprawie wysokości opłat za udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i utraconych dowodów osobistych oraz warunków i sposobu ich wnoszenia ( Dz. U Nr 62, poz. 564) wynika, że opłata musi być wniesiona przed czynnością udostępnienia żądanych danych. Wysokość opłaty według § 1 cyt. rozporządzenia ustala się w wysokości 4 % kwoty najniższego wynagrodzenia za prace pracowników, określonego w odrębnych przepisach. Zgodnie z tym przepisem oraz przepisem art. 25 ustawy z dnia 10 października 2002r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę ( Dz. U. Nr 200, poz. 1679) opłata w omawianym przypadku wynosi 30, 40 zł.
Organ podniósł, iż pismem z dnia 4 grudnia 2003r. w trybie art. 64 § 2 kpa wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku w terminie 7 dni poprzez dołączenie dowodu wniesienia opłaty w wysokości 30, 40 zł, zwracając przy tym oryginał wniosku i informując stronę o treści art. 261 § 2 kpa. Zgodnie z treścią tego przepisu jeżeli strona nie wpłaciła należności tytułem opłat i kosztów postępowania, które zgodnie z przepisami powinny być uiszczone z góry, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie wyznaczy termin do wniesienia tych należności. Termin ten nie może być krótszy niż siedem dni, a nie dłuższy niż czternaście dni. Jeżeli w wyznaczonym terminie należności nie zostaną uiszczone, podanie podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechania. W ocenie organu naczelnego przesłanki wynikające z cytowanego przepisu zostały w tej konkretną, sprawie spełnione, gdyż skarżący pomimo wezwania, wymaganej przepisami ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych opłaty nie uiścił.
W odniesieniu do zarzutów zawartych w zażaleniu Minister wskazał, iż obowiązek poniesienia opłaty wynika wprost z ustawy, natomiast akt wykonawczy do niej reguluje jedynie wysokość ponoszonej opłaty. Organ naczelny ponadto przyznał, iż w początkowym etapie postępowania naruszono zasadę wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy, wyrażoną w art. 9 kpa, uchybiono również obowiązkowi z art. 36 § 1 kpa poinformowania strony, iż sprawa nie zostanie załatwiona w terminie. Wskazane naruszenia nie miały jednak w ocenie organu, wpływu na wynik sprawy.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie oraz w piśmie procesowym z dnia 1 czerwca 2005 r. A. J. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz orzeczenie o obowiązku udostępnienia danych. Skarżący wskazał na przewlekłość postępowania w sprawie, gdyż jego wniosek z dnia 25 listopada 2003r. o udostępnienie danych osobowych ze zbioru PESEL został załatwiony postanowieniem z dnia (...) marca 2004 r. odmawiającym udostępnienia danych, doręczonym dopiero 15 marca 2004 r. Wniesione na to postanowienie zażalenie również nie zostało załatwione w terminie wynikającym z art. 35 K.p.a. Brak wydania rozstrzygnięć przez Ministra był przyczyna wniesienia skargi na bezczynność do Sądu Administracyjnego.
Ponadto skarżący podniósł, iż przepisy na podstawie których wydane zaskarżone postanowienie są sprzeczne z Konstytucją R.P., a zatem wydane orzeczenia są wadliwe, naruszają bowiem zasadę z art. 8, w świetle której przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio. Zdaniem skarżącego wysokość opłaty za udostępnienie danych ze zbioru PESEL powinna być uregulowana w ustawie, a me w rozporządzeniu, oraz ewidencji wydanych i utraconych dowodów osobistych oraz warunków i sposobu ich wnoszenia , wielkości opłat za udostępnienie danych. W ocenie skarżącego, narusza to konstytucyjną zasadę ustalania danin publicznych w drodze ustawy. Naruszono również zakres upoważnienia do określenia wysokości opłat za udostępnienie danych, gdyż ustalona w nim kwota 30 zł 40 gr. nie jest adekwatna do kosztów, jakie należy ponieść przy udostępnieniu danych (koszt wysyłki). Wskazane regulacje w zakresie pobierania opłat , zdaniem skarżącego, naruszają art. art. 84, 92, 216 ust. 1 i 217 Konstytucji i dlatego wystąpił do Sądu o zwrócenie się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem o zgodność z Konstytucja przepisów dotyczących opłat za udostępnienie danych osobowych ze zbioru PESEL.
Ponadto skarżący podniósł, iż sprawa poboru opłat za udostępnienie danych stanowi jeden z szeregu elementów systemu fiskalnego ściągania przez Państwo różnego rodzaju opłat od społeczeństwa, co - w jego ocenie - jest naganne
Obciążenia te, jego zdaniem, nakładane są z pominięciem interesu obywateli i bez uwzględnienia ich trudnej sytuacji finansowej.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo podniósł, iż nie podziela zasadności zarzutu w zakresie niezgodności z Konstytucją regulacji dotyczących pobierania opłat za udostępnienie danych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. I § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.
Ponadto stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przeprowadzona na płaszczyźnie zgodności z prawem kontrola zaskarżonego postanowienia prowadzi do konstatacji, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza prawa.
Przedmiotem zaskarżenia w rozpatrywanej sprawie jest postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie zaniechania czynności uzależnionej od wniesienia opłaty za udostępnienie skarżącemu danych osobowych ze zbioru PESEL w zakresie zameldowania M. M. Zagadnienie ustalania opłaty w postępowaniach prowadzonych przed organami administracji publicznej reguluje przepisy Działu IX "Opłaty i koszty postępowania " Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis art. 261 w § 1 kpa stanowi "jeżeli strona nie wpłaciła należności tytułem opłat i kosztów postępowania, które zgodnie z przepisami powinny być uiszczone z góry, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie wyznaczy jej termin do wniesienia tych należności. Termin ten nie może być krótszy niż siedem dni, a dłuższy niż czternaście dni. Jeżeli w wyznaczonym terminie należności nie zostaną uiszczone, podanie podlega zwrotowi lub czynność uzależniona od opłaty zostanie zaniechana (§ 2). Na postanowienie w sprawie zwrotu podania stronie służy zażalenie ( § 3 ). Organ powinien jednak załatwić podanie mimo nieuiszczenia należności: 1) jeżeli za niezwłocznym załatwieniem przemawiają względy społeczne lub wzgląd na ważny interes strony 2) jeżeli wniesienie podania stanowi czynność, dla której jest ustanowiony termin zawity,3) jeżeli podanie wniosła osoba zamieszkała za granicą".
Opłaty są należnościami za różne czynności urzędowe i ustalane są na podstawie przepisów szczególnych. Organ ma obowiązek pobrać opłaty. Może ją obniżać i zwalniać z niej jedynie, jeżeli wprowadzające ją przepisy szczególne przewidują taką możliwość.
Przepisem szczególnym regulującym zagadnienie pobierania opłat za udostępniania danych osobowych ze zboru PESEL jest ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji i dowodach osobistych ( Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Według art. 44h ust. 1 tej ustawy dane ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i utraconych dowodów osobistych udostępnia się, jeśli są
one niezbędne do realizacji ich ustawowych zadań, następującym podmiotom organom administracji publicznej, sądom, prokuraturze, organom Policji, Straży Granicznej, Służbie Więziennej, Wojskowym Służbom Informacyjnym, Żandarmem Wojskowej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu, a także organom kontroli skarbowej i wywiadu skarbowego. Dane, o których mowa w ust. 1, mogą być udostępnione innym państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym oraz podmiotom - w zakresie potrzebnym do realizowania zadań publicznych określonych w przepisach prawa, osobom i jednostkom organizacyjnym jeżeli wykażą w tym interes prawny, jednostkom organizacyjnym - jeżeli po ich wykorzystaniu w celach badawczych, statystycznych, badania opinii publicznej lub rynku, dane te zostaną poddane takiej modyfikacji, która nie pozwoli na ustalenie tożsamości osób, których dane dotyczą, a także innym osobom i podmiotom - jeżeli uwiarygodnią one interes faktyczny w otrzymaniu danych i za zgodą osób, których dane dotyczą (ust. 2).
Stosownie do art. 44h ust. 8 tej ustawy udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i utraconych dowodów osobistych następuje dla podmiotów, o których mowa w ust. 1 - nieodpłatnie natomiast dla podmiotów, o których mowa w ust. 2 - odpłatnie.
W świetle powyższego Sąd przyjął za uprawnione stanowisko Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji co do zaniechania czynności udostępnienia danych adresowych ze biuro PESEL , skoro pomimo wezwania pismem z dnia 4 grudnia 203r. skarżący nie uiścił opłaty w kwocie 30,40 złotych ustalonej w oparciu o przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2002r. w sprawie wysokości opłat za udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych, zboru PESEL oraz ewidencji wydanych i utraconych dowodów osobistych oraz warunki i sposób ich wnoszenia opłaty tej nie uiścił ( Dz. U. Nr 62, poz. 564). Nie budzi wątpliwości fakt: że interes prawny skarżącego w uzyskaniu danych adresowych M. M. wynikał z zobowiązania Sądu Rejonowego w S. w sprawie sygn. akt (...).
Wprawdzie, jak wspomniano powyżej, przepis § 4 art. 261 kpa przewiduje w pkt 1 do 3 przesłanki, z których wynika, iż organ powinien załatwić podanie mimo nieuiszczenia należności. Niemniej jednak, w ocenie Sądu, skarżący nie wykazał aby za załatwieniem jego podania przemawiały względy społeczne lub ważny jego interes ( pkt 1 ), albo zachodził przypadek czynności dla której został ustanowiony
termin zawity ( pkt 2). Trzecia sytuacja z pkt 3 wymienionego przepisu nie ma w ogóle w przypadku skarżącego zastosowania, ponieważ dotyczy osoby zamieszkałej za granicą.
Sąd za pozbawione podstaw uznał zarzuty skargi naruszenia przepisów Konstytucji RP, gdyż wbrew twierdzeniom skarżącego nie zaistniały przesłanki z jej art. 8 ust. 2, uprawniające do bezpośredniego jej stosowania, a ponadto podnoszony zarzut naruszenia art. 217 Konstytucji jako odnoszący się do podatków i innych danych publicznych nie mógł rozważony w tej sprawie, bowiem dotyczył innego rodzaju należności niż podatki czy daniny publiczne.
Podobne stanowisko w kwestii zastosowania art. 217 Konstytucji wyraził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 6 maja 2003r. sygn. akt P 21/01 ( OTK ZU Nr 5/A/2003, poz. 37) odnosząc się do wykładni pojęcia podatków do definicji zamieszczonej w art. 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa ( Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), zaś w odniesieniu do danin - do definicji zawartej w art. 3 ust.3 pkt 1 ustawy z dnia 26 listopada 1998r. o finansach publicznych ( Dz. U. Z 2003r. Nr 15, poz. 148).
Opłaty za udostępnienie danych ze zbiorów PESEL nie miesza się w pojęciach podatków i danin, o których stanowi art. 217 Konstytucji.
Zdaniem Sądu chybiony jest też zarzut naruszenia art. 84 oraz art. 92 Konstytucji RP. Zgodnie z art. 84 ustawy zasadniczej, każdy jest zobowiązany dc ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym przypadku opłaty, określonych w ustawach. W jego ujęciu obowiązek ponoszenia opłat powinien być nałożony w ustawie. W rozpatrywanej sprawie nie może budzić wątpliwości, iż obowiązek uiszczenia opłaty za udostępnienie danych ze zbioru PESEL został nałożony przepisami powołanej wyżej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Zgodnie z art. 92 ust.1 Konstytucji RP rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres sprawa przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu.
Przepis art. 44 h ust. 10 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zawiera upoważnienie dla Rady Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia wysokości opłat za udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych, zboru PESEL oraz ewidencji wydanych i utraconych dowodów osobistych oraz warunki i sposób ich
wnoszenia. Rozporządzenie to powinno określać zróżnicowaną wysokość opłat w zależności od zakresu udostępnianych danych oraz celu i częstotliwości ich udostępniania w tali sposób, aby pokrywały one koszty udostępniania danych.
W ocenie Sądu wydane na podstawie wskazanej wyżej delegacji ustawowej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2002 r. ( opublikowane w Dzienniku Ustaw z 2002 roku Nr 62, poz. 564) czyni zadość wymogom upoważnienia ustawowego, różnicuje bowiem wysokość opłaty w zależności od zakresu udostępnianych danych, celu, sposobu i częstotliwości ich udostępniania.
Z tych też podanych względów Sąd nie znalazł podstaw wystąpienia z odnośnym pytaniem do Trybunału Konstytucyjnego zgodnie zawartym w skardze wnioskiem.
Zasadne są zarzuty skarżącego co do przewlekłości postępowania w załatwieniu jego podania, niemniej uchybienie przepisom postępowania, określającym terminy załatwiania spraw ( art. 35 i art. 36 kpa ) nie miały wpływu na wynik sprawy. Zresztą skarżący skorzystał z prawa wniesienia skarg na bezczynność Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, które zostały zakończona przez WSA w Warszawie wydaniem w dniu 8 grudnia 2004r. postanowień, przy czym w sprawie o sygn. akt II SAB/Wa 308/04 umorzono postępowanie, a wsparcie o sygn. akt II SAB/Wa 309/04 skargę oddalono.
Wniosek skarżącego o orzeczenie o obowiązku udostępnienia danych
osobowych ze zbioru PESEL, nie mógł być uwzględniony, gdyż sąd nie jest
uprawniony do załatwiania spraw należących do kompetencji organów
administracyjnych.
Z podanych powyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.