IV SA/Wa 2259/18

IV SA/Wa 2259/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2018-12-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-08-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Alina Balicka /przewodniczący/
Anna Sidorowska-Ciesielska /sprawozdawca/
Wanda Zielińska-Baran
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 1974/19 - Wyrok NSA z 2022-09-30
I OSK 1794/19 - Wyrok NSA z 2022-07-21
IV SA/Wa 2313/18 - Wyrok WSA w Warszawie z 2019-01-08
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1025
art. 1025 par 2
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - tekst jednolity
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 30 par 4 i art. 97 par 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Alina Balicka Sędziowie Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran Asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 3 grudnia 2018 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2018 r. [...] Minister Inwestycji i Rozwoju utrzymał w mocy własne postanowienie z [...] kwietnia 2018 r. [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie z wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] października 2012 r. [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1953 r. oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] czerwca 1953 r. o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], o pow. 4226,07 m2 nr hip. [...] część 96 stanowiącą własność [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości, stronami postępowania są poprzedni właściciele wywłaszczonej nieruchomości (lub ich następcy prawni) oraz podmioty, którym obecnie przysługują prawa rzeczowe do wywłaszczonej nieruchomości. W przedmiotowej sprawie stronami są m.in. spadkobiercy [...], zmarłego dnia [...] grudnia 2011 r., któremu przysługiwała własność nieruchomości lokalowej objętej księgą wieczystą nr [...] oraz spadkobiercy [...], zmarłego dnia [...] sierpnia 2012 r., któremu przysługiwała własność nieruchomości lokalowej, objętej księgą wieczystą nr [...], położonej na terenie objętym wywłaszczeniem. W sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni (art. 30 § 4 K.p.a.). Następstwo prawne w wyniku spadkobrania wymaga potwierdzenia postanowieniem sądu powszechnego lub aktem poświadczenia dziedziczenia wskazującym spadkobiercę (art. 1025 § 2 K.c.). Brak orzeczenia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku i jednocześnie brak sporządzonego notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia skutkuje niemożnością ustalenia spadkobierców, a więc również brak możliwości wezwania ich do udziału w postępowaniu administracyjnym. W toku tego postępowania zmarły dwie strony, a ich następcy prawni nie są znani organowi. Również z treści ksiąg wieczystych nie wynika, aby następcy prawni [...] i [...] zostali ujawnieni jako właściciele lokali. Ponadto, w rejestrze spadkowym, zawierającym informacje o notarialnych aktach poświadczenia dziedziczenia, sporządzonych po dniu 1 marca 2009 r. oraz sądowych stwierdzeniach nabycia spadku wydanych po 8 września 2016 r., a dostępnym na stronie https://rejestry-notarialne.pl, brak jest wpisu o sporządzeniu dokumentu potwierdzającego następstwo prawne po [...]. Wprawdzie z rejestru wynika, że został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia po [...], jednakże wezwanie jego spadkobierców będzie możliwe dopiero po jego otrzymaniu przez organ.
W skardze na postanowienie z [...] czerwca 2018 r., [...] [...] zarzuciła naruszenie art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 12 § 1, 30 § 4 oraz 28 K.p.a. poprzez przyjęcie, że brak orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku lub brak sporządzonego aktu dziedziczenia skutkuje niemożnością ustalenia spadkobierców oraz wezwania możliwych spadkobierców w charakterze stron do udziału w postępowaniu administracyjnym, podczas gdy z ustaleń organu wynika, że znani są mu następcy prawni zmarłych uczestników postępowania, co tym samym oznacza możliwość wezwania ich jako spadkobierców do udziału w tej sprawie. Artykuł 97 § 1 pkt 1 K.p.a. nakazuje organowi administracji w pierwszej kolejności stwierdzenie faktu śmierci strony, a potem wezwanie spadkobierców osoby zmarłej do udziału w postępowaniu. Dopiero wtedy gdy wezwanie spadkobierców zmarłej strony nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności określone w art. 30 § 5 K.p.a. lub postępowanie nie może być umorzone jako bezprzedmiotowe – organ administracji zawiesza postępowanie. Organowi znani są spadkobiercy [...] i [...] niezasadne jest zatem zawieszenie postępowania. Rolą organu jest podjęcie próby ustalenia spadkobierców zmarłej strony i to bez względu na to, czy krąg spadkobierców został już wyznaczony na podstawie orzeczenia sądowego bądź innego organu, a dla prowadzenia postępowania wystarczające jest wskazanie następców prawnych zmarłej strony. Organ administracji powinien dążyć do ustalenia spadkobierców na podstawie akt sprawy, a w przypadku ustalenia osób powiązanych ze zmarłą stroną do uzyskania od nich oświadczenia, czy są one spadkobiercami zmarłej strony, czy też posiadają interes prawny do występowania w sprawie jako strona postępowania, czy chcą uczestniczyć w tym postępowaniu. Wobec posiadania wiedzy, że spadkobierczynią [...] może być [...], a spadkobierczyniami [...] mogą być [...] i [...] nie jest konieczne, aby osoby te posiadały dokumenty potwierdzające ich następstwo prawne. Wystarczające jest uzyskanie od wskazanych osób oświadczenia, że są one spadkobierczyniami po zmarłych stronach.
Podnosząc takie zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia z [...] kwietnia 2018 r. oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga podlega oddaleniu.
Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej P.p.s.a.
Organ w jednym akcie zawarł w istocie dwa postanowienia (rozstrzygnięcia) w sprawach [...] oraz [...] dotyczących dwóch odrębnych decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] października 2012 r. Pierwsze rozstrzygnięcie dotyczyło utrzymania w mocy postanowienia z dnia [...] kwietnia 2018 r. [...] w zakresie zawieszenia z urzędu postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] października 2012 r. [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1953 r. oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] czerwca 1953 r. o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], o pow. 4226,07 m2 nr hip. [...] część 96 stanowiącą własność [...]. Drugie dotyczyło utrzymania w mocy postanowienia z dnia [...] kwietnia 2018 r. [...] w zakresie zawieszenia z urzędu postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] października 2012 r. [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1953 r. oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] czerwca 1953 r. o przyznaniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomości położoną w Lublinie przy ul. [...], o pow. 4226,07 m2 nr hip. [...] część 96 stanowiącą własność [...]. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał odrębnie dwie skargi [...] jedną dotyczącą zawieszenia postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] października 2012 r. [...], drugą dotyczącą zawieszenia postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] października 2012 r. [...].
Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] października 2012 r. [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1953 r. oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] czerwca 1953 r. o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...].
Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a. organ zawiesza postępowanie w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony albo zarządcy sukcesyjnego do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105). W postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu stronami są poprzedni właściciele wywłaszczonej nieruchomości (lub ich następcy prawni) oraz podmioty, którym obecnie przysługują prawa rzeczowe do wywłaszczonej nieruchomości.
Niemożliwość wezwania do udziału w postępowaniu spadkobierców zmarłej strony ma miejsce wtedy, gdy spadkobiercy nie są ustaleni. Dowodem na istnienie następstwa prawnego jest postanowienie właściwego sądu spadku o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony w formie aktu notarialnego przez notariusza. Co prawda spadkobierca nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 925–926 K.c.), to jednak dopiero prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia wykazują jego dziedziczenie. Brak tych dokumentów nie pozwala na prawidłowe ustalenie kręgu osób, które mają prawo uczestniczyć w postępowaniu w charakterze stron. Nie można podzielić zarzutów skargi, że wystarczające jest uzyskanie od potencjalnych spadkobierców oświadczenia, że są oni spadkobiercami po zmarłej stronie.
W toku postępowania ujawniona została okoliczność śmierci [...] (dnia [...] grudnia 2011 r.) oraz [...] (dnia [...] sierpnia 2012 r.), będących stronami postępowania. Należy podzielić stanowisko organu, że w dacie wydawania zaskarżonego postanowienia nie było możliwe wezwanie spadkobiercy po [...]. Z treści księgi wieczystej nie wynika, aby jego następcy prawni zostali wpisani w dziale II jako właściciele. Także w rejestrze spadkowym, zawierającym informacje o notarialnych aktach poświadczenia dziedziczenia, sporządzonych po dniu 1 marca 2009 r. oraz sądowych stwierdzeniach nabycia spadku wydanych po 8 września 2016 r., a dostępnym na stronie https://rejestry-notarialne.pl, brak jest wpisu o sporządzeniu dokumentu potwierdzającego następstwo prawne po [...]. Organ nie uzyskał ani informacji, ani dokumentów potwierdzających, że zostali oni w odpowiednim trybie ustaleni.
W przedmiotowej sprawie nie jest kwestionowane, że strona ta zmarła, ani że w odpowiednim trybie nie zostali ustanowieni następcy prawni, zasadnie więc organ zawiesił postępowanie w tej sprawie. Spełnione bowiem zostały przesłanki z art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a., a więc brak możliwości wezwania spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu, niewystępowanie okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a także brak podstaw do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego.
Natomiast odnośnie następców prawnych po [...] organ z uwagi na informacje zawarte w rejestrze spadków, że został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia po [...], powinien zwrócić się do odpowiedniego organu o nadesłanie odpisu aktu poświadczenia dziedziczenia.
Należy jednocześnie podkreślić, że organ administracji publicznej powinien w każdym przypadku podejmować działania, posługując się możliwie najprostszymi środkami, które zgodnie z zasadą szybkości postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 K.p.a. powinny zmierzać do końcowego załatwienia sprawy, nawet w sytuacji, gdy postępowanie zostało zawieszone z uwagi na śmierć uczestnika postępowania. Organ administracji powinien dążyć do ustalenia spadkobierców na podstawie akt sprawy, a w przypadku ustalenia osób powiązanych ze zmarłą stroną do uzyskania od nich oświadczenia, czy są spadkobiercami zmarłej strony, czy też posiadają interes prawny do występowania w sprawie jako strona postępowania (wyrok NSA z 7 lipca 2017 r., II OSK 2702/15). Tym samym organ powinien się zwrócić do wskazanych w skardze potencjalnych następców prawnych zmarłych stron ([...], [...] i [...]), czy są następcami prawnymi zmarłych stron postępowania i czy posiadają stosowne dokumenty poświadczające ich następstwo prawne. Organ powinien podjąć stosowne kroki mające na celu podjęcie zawieszonego postępowania i jego szybkie zakończenie.
Skarżąca podjęła stosowne kroki mające na celu doprowadzenie do szybkiego zakończenia postępowania składając skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania w tej sprawie. Wyrokiem z 8 listopada 2018 r. IV SAB/Wa 285/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że Minister Inwestycji i Rozwoju dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania w zakresie rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i że przewlekłe postępowanie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Jednocześnie w uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że "w istocie, brak wiedzy o następcach prawnych stron postępowania stanowi podstawę do zawieszenia postępowania w sprawie głównej, do czasu ich ustalenia". Sąd zwrócił uwagę, że postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania zostało wydane dopiero w dniu [...] kwietnie 2018 r.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.