IV SA/WA 1345/06

IV SA/Wa 1345/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-07-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Alina Balicka /przewodniczący sprawozdawca/
Danuta Szydłowska
Łukasz Krzycki
Symbol z opisem
6291 Nacjonalizacja przemysłu
Skarżony organ
Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki, asesor WSA Danuta Szydłowska, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2006 r. sprawy ze skargi J. S., J. S., T. S. i A. S. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności - skargę oddala -
Uzasadnienie
Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] maja 2006r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kpa utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lutego 2006r. znak: [...].
Decyzją z dnia [...] lutego 2006r. Minister Gospodarki na podstawie art. 157 § 3 w związku z art. 107 § 1 kpa odmówił wszczęcia postępowania
w sprawie z wniosku J. S., J. S., T. S. i A. S. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] maja - [...] sierpnia 1952r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa Przemysł B. Spółka Akcyjna w L. ul. [...]
w zakresie 4/5 niepodzielnych części nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] Nr [...] o powierzchni całkowitej 6.420,38 m2 zapisanej w księdze wieczystej oznaczonej Nr hip. [...], rep. Nr [...] należącej do E. S. w 9/40 częściach, A. T. w 9/40 częściach, O. T. w 9/40 częściach i L. L. w 5/40 częściach.
Minister Gospodarki ponownie rozpoznając sprawę na skutek wniosku złożonego w trybie art. 127 § 3 kpa ustalił, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte wnioskiem J. S., J. S., T. S. i A. S. z dnia 20 września 2004r., którzy nie są następcami prawnymi poprzednich współwłaścicieli tej części nieruchomości przy ul. [...] w L. tj. E. S., A. T., O. T. i L. L.
Wnioskodawcy swój interes prawny do wystąpienia z niniejszym wnioskiem wywodzą z art. 209 kc w związku z art. 1035 kc oraz faktu stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu z dnia [...] maja - [...] sierpnia 1952r. w zakresie 1/5 części nieruchomości gruntowej i budynku mieszkalnego położonego w L. przy ul. [...] należącej do spadkobierców
E. S.
Minister Gospodarki w toku postępowania administracyjnego ustalił, że nacjonalizacja przedsiębiorstwa Przemysł B. Spółka Akcyjna w L. ul. [...] nastąpiła na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej / Dz. U. R.P. Nr 3, poz. 17/. Wraz z przejęciem przedsiębiorstwa Przemysł B. Spółka Akcyjna w L., przejęta została na własność Państwa nieruchomość przy ul. [...] w L. objęta księgą wieczystą oznaczoną Nr hip. [...], rep. Nr [...]. W dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej tj. dniu [...] lutego 1946r. współwłaścicielami znacjonalizowanej nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] byli: O. S.
w 9/40 częściach, A. T. w 9/40 częściach, O. T. w 9/40 częściach oraz L. L.
w 5/40 częściach, którzy reprezentowali łącznie 4/5 części przedmiotowej nieruchomości, a także J. S. w 1/20 części, J. S. w 1/20 części, T. S. w 1/20 części i A. S. w 1/20 części -reprezentujący łącznie pozostałą 1/5 część przedmiotowej nieruchomości.
Orzeczeniem Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948r. na podstawie art. 2 ust. 7 oraz art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej z dnia [...] stycznia 1946r. na własność Państwa zostało przejęte przedsiębiorstwo Przemysł B. Spółka Akcyjna w L. ul. [...].
W protokole zdawczo-odbiorczym z dnia [...] października 1950r., jako nieruchomość stanowiąca integralną część w/w przedsiębiorstwa, została wskazana nieruchomość przy ul. [...]w L. oznaczona Nr hip. [...], rep. Nr [...].
Protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] października 1950r. został zatwierdzony orzeczeniem Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] maja - [...] sierpnia 1952r., a tym samym całość nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] została przejęta wraz z przedsiębiorstwem Przemysł B. Spółka Akcyjna w L.
ul. [...] na własność Państwa jako jego integralny składnik.
W dniu 23 października 1997r. na wniosek A. S. zostało wszczęte postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] maja - [...] sierpnia 1952r., wydanego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa Przemysł B. Spółka Akcyjna w L. ul. [...], w części dotyczącej 1/5 części w/w nieruchomości, która należała do E. S. i jej sukcesorów.
Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] maja 200lr. stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] maja - [...] sierpnia 1952r. w zakresie 1/5 niepodzielnych części nieruchomości gruntowej i budynku mieszkalnego w L. ul. [...] o powierzchni 6.420,38 m2 zapisanej w księdze wieczystej oznaczonej Nr hip. [...], rep. Nr [...].
Decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2001r. przywróciła stan prawny do tej części nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] jaki istniał przed nacjonalizacją. Współwłasność do 1/5 niepodzielnej części nieruchomości powróciła do byłych jej współwłaścicieli, tj. J. S., J. S., T. S. i A. S., natomiast w pozostałej części decyzja ta pozostała w obrocie prawnym.
Decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2001r. jest decyzją ostateczną i funkcjonuje w obrocie prawnym. W ocenie organu decyzja ta
w całości wyczerpała roszczenie zgłoszone przez wnioskodawców w granicach praw im przysługujących do nieruchomości przy ul. [...] w L.
Dalsze żądanie stwierdzenia nieważności, w odrębnym postępowaniu nadzwyczajnym, w zakresie orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] maja - [...] sierpnia 1952r., co do dalszych 4/5 części nieruchomości przy ul. [...] w L., na wniosek tych samych osób, których uprawnienia zostały załatwione w całości decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 200l r. jest niedopuszczalne, bowiem osoby te nie posiadają interesu prawnego do tej czynności.
W ocenie organu osobami uprawnionymi do występowania w niniejszej sprawie są wyłącznie O. S., A. T., O. T. oraz L. L., względnie ich następcy prawni, z tytułu współwłasności łącznie do 4/5 niepodzielnej części przedmiotowej nieruchomości. Art. 209 kc mógłby stanowić podstawę dla wnioskodawców do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] maja - [...] sierpnia 1952r., ale w części dotyczącej całości przedmiotowej nieruchomości. Wówczas organ prowadzący postępowanie musiałby zgodnie z art. 61 § 4 kpa przywołać do postępowania wszystkich pozostałych uprawnionych.
W sytuacji natomiast, kiedy w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 200l r., mocą której stwierdzono nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] maja - [...] sierpnia 1952r.
w zakresie dotyczącym 1/5 niepodzielnych części przedmiotowej nieruchomości, co do której uprawnienia wykazali J. S., J. S., T. S. i A. S., to uprawnienia wnioskodawców w niniejszym postępowaniu nie są już tożsame z uprawnieniami byłych współwłaścicieli pozostałej części zracjonalizowanej nieruchomości, co do której decyzja nacjonalizacyjna funkcjonuje nadal w obrocie prawnym.
W ocenie organu wnioskodawcy domagając się wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie i opierając swój interes prawny do występowania w niej na art. 209 kc, faktycznie wnoszą o ponowne stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] maja - [...] sierpnia 1952r. również w części dotyczącej 1/5 niepodzielnej części przedmiotowej nieruchomości, co jest bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja nieważnościowa Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 200lr. Niemożliwe jest bowiem działanie jednego ze współwłaścicieli na zasadzie art. 209 kc jedynie
w imieniu pozostałych współwłaścicieli, z pominięciem własnych uprawnień,
w sytuacji gdy jego uprawnienia wynikające ze współwłasności zostały już załatwione indywidualnie w odrębnym postępowaniu nieważnościowym. Ochrona wynikająca z art. 209 kc musi odnosić się do wspólnego prawa,
a wnioskodawcy nie legitymują się obecnie tym uprawnieniem. Dlatego też wnioskodawcy w niniejszej sprawie w oparciu o art. 209 kc nie mogą działać
w imieniu O. S., A. T., O. T. oraz L. L., względnie ich następców prawnych. Art.. 209 kc nie służy do czynności, w których współwłaściciel nie działa
w imieniu własnym, lecz jako wyłącznie przedstawiciel pozostałych współwłaścicieli.
Skargę na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2006r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli J. S., J. S., T. S. i A. S. Skarżący zarzucili zaskarżonej decyzji:
1. naruszenie art. 209 kc, poprzez jego niezastosowanie w przedmiotowej
sprawie w sytuacji, gdy zgłoszone przez wnioskodawców żądanie
zmierzało do zachowania wspólnego prawa i w konsekwencji
bezzasadnym przyjęciu, że wnioskodawcy nie mają interesu prawnego
w żądaniu stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] maja - [...] sierpnia 1952r. w zakresie dalszych 4/5części;
2. naruszenie art. 28 kpa, polegające na bezzasadnym przyjęciu, że skarżący
nie mają przymiotu strony w niniejszym postępowaniu;
3. naruszenie art. 138 § lpkt 1 kpa, polegające na utrzymaniu przez Ministra
Gospodarki własnej decyzji z dnia [...] lutego 2006r. w przedmiocie
odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności
orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] maja - [...] sierpnia 1952r. w zakresie 4/5 części nieruchomości położonej w L. przy ul. [...].
Minister Gospodarki w odpowiedzi na skargę wniósł ojej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W ocenie Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, orzeczeniem Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948r. wydanym na podstawie art. 2 ust. 7 oraz art. 6 ust. 1 przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946r.
o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej /Dz. U.R.P. Nr 3, poz. 17 ze zm./ znacjonalizowane zostało przedsiębiorstwo Przemysł B. Spółka Akcyjna w L. ul. [...]. W dniu [...] października 1950r. został sporządzony protokół zdawczo-odbiorczy, w którym jako integralną część znacjonalizowanego przedsiębiorstwa wskazano zabudowaną nieruchomość położoną w L. przy ul. [...]. Orzeczeniem Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] maja - [...] sierpnia 1952r. został zatwierdzony w/w protokół zdawczo-odbiorczy, w konsekwencji czego nieruchomość położona w L. przy ul. [...] została przejęta wraz ze znacjonalizowanym przedsiębiorstwem Przemysł B. Spółka Akcyjna w L. ul. [...] na własność Państwa jako jego integralny składnik. W chwili nacjonalizacji nieruchomość w L. przy ul. [...] stanowiła współwłasność O. S. w 9/40 częściach, A. T. w 9/40
częściach, O. T. w 9/40 częściach, L. L. w 5/40 częściach, J. S. w 2/40 częściach, J. S. w 2/40 częściach, T. S. w 2/40 częściach i A. S. w 2/40 częściach.
Na skutek decyzji nacjonalizacyjnych współwłaściciele nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] zostali pozbawieni swojego prawa współwłasności.
Zgodnie z art. 209 kc każdy ze współwłaścicieli może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania wspólnego prawa. Artykuł ten dotyczy tzw. czynności zachowawczych, tj. zmierzających do zachowania w stanie nienaruszonym przysługujących współwłaścicielom praw. Zgodnie z doktryną czynności zachowawcze charakteryzują się dwiema podstawowymi cechami: po pierwsze, celem ich jest ochrona prawa przed możliwym niebezpieczeństwem, po drugie ochrona ta musi odnosić się do wspólnego prawa, a więc chronić interesy wszystkich współwłaścicieli. Pod pojęciem "wykonywać wszelkie czynności"
i "dochodzić wszelkich roszczeń", które mają zmierzać do zachowania wspólnego prawa, o których mowa w art. 209 kc z pewnością mieszczą się również czynności podejmowane przed właściwym organem administracji państwowej mające na celu ochronę wspólnego prawa, jego zachowanie, czy wręcz jego odzyskanie. Do roszczeń tych należeć będą żądania związane ze stwierdzeniem nieważności orzeczeń administracyjnych, na podstawie których współwłaściciele pozbawieni zostali swoich praw. Do podejmowania właściwych czynności służących ochronie naruszonego prawa, czy też zachowania wspólnego prawa, w oparciu o art. 209 kc, każdy współwłaściciel posiada samodzielną legitymację. Przy czy przyjmuje się, że współwłaściciel dokonujący czynności zachowawczej nie działa w imieniu pozostałych współwłaścicieli jako ich przedstawiciel, lecz w imieniu własnym, chociaż we wspólnym interesie wszystkich współwłaścicieli. Tak więc reprezentacja współwłaścicieli nie występujących przy dokonywaniu czynności zachowawczych opiera się na konstrukcji "zastępstwa pośredniego", zakładającego działanie we własnym imieniu, jednakże na cudzy rachunek /por. E. Gniewek Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz Zakamycze 2001 - komentarz do art. 209 kc/.
Można powiedzieć, że współwłaściciel dokonujący czynności zachowawczej występuje we własnym imieniu, lecz w interesie swoim
i pozostałych współwłaścicieli, działając zgodnie z ich domniemaną wolą.
Uznając, że orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] maja - [...] sierpnia 1952r. w zakresie nieruchomości przy ul. [...]w L. wydane zostało
z rażącym naruszeniem prawa, każdy ze współwłaścicieli w oparciu o art. 209 kc posiada legitymację do wykonywania wszelkich czynności i dochodzenia wszelkich roszczeń, które zmierzają do odzyskania utraconego wspólnego prawa.
Skarżący uprawnienie swoje, w zakresie żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] maja - [...] sierpnia 1952r. w części dotyczącej ich udziału w przedmiotowej nieruchomości zrealizowali w postępowaniu, które zakończyło się decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 200lr. Decyzja ta jest ostateczna i funkcjonuje w obrocie prawnym. Z jej treści wynika, że przysługujący skarżącym udział w 1/5 niepodzielnych części nieruchomości gruntowej i budynku mieszkalnego położonego w L. przy ul. [...] został wyłączony z zakresu działania orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] maja - [...] sierpnia 1952r. Na tej podstawie skarżący odzyskali swoje prawo w zakresie udziału w 1/5 części do przedmiotowej nieruchomości jakie służyło im przed nacjonalizacja nieruchomości. Z decyzji tej wynika, że dotyczy ona jedynie uprawnień skarżących i ich udziału w przedmiotowej nieruchomości, natomiast nie dotyczy ona uprawnień pozostałych byłych współwłaścicieli. Tak więc słusznie organ uznał w zaskarżonej decyzji, że interes własny skarżących w zakresie żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] maja - [...] sierpnia 1952r. został rozstrzygnięty w zakresie przysługujących im uprawnień do udziału we współwłasności przedmiotowej nieruchomości ostateczną decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 200lr.
Skarżący występując z nowym wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] maja - [...] sierpnia 1952r.
w zakresie 4/5 niepodzielnych części przedmiotowej nieruchomości nie posiadają już własnego interesu prawnego pozwalającego im w oparciu o art. 209 kc skutecznie wystąpić z tym żądaniem.
Jak już wyżej wskazano, współwłaściciel dokonując czynności zachowawczej w oparciu o art. 209 kc występuje we własnym imieniu i we własnym interesie, chociaż również w interesie pozostałych współwłaścicieli.
Należy zauważyć, że sytuacja prawna skarżących jako współwłaścicieli, którzy odzyskali swoje uprawnienia do udziału w 1/5 części przedmiotowej nieruchomości jest zupełnie różna od sytuacji byłych współwłaścicieli O. S., A. T., O. T. oraz L. L., którym przed znacjonalizowaniem służyło łącznie prawo do udziału w 4/5 części przedmiotowej nieruchomości.
Skarżący nie mając już interesu własnego w żądaniu stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] maja - [...] sierpnia 1952r., nie maja tym samym jako współwłaściciele legitymacji do działania oparciu o art. 209 kc w imieniu pozostałych nie działających /biernych/ współwłaścicieli. Brakuje tutaj dla zastosowania art. 209 kc koniecznego elementu jakim jest interes własny pozwalający działać skarżącym w niniejszej sprawie w imieniu własnym. Zaistniała na skutek decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 200lr. sytuacja prawna pozbawia skarżących
w przedmiotowej sprawie możliwości działania w imieniu własnym i świadczy, że faktycznie działają oni bez upoważnienia w imieniu pozostałych byłych
współwłaścicieli i w ich interesie.
Taka sytuacja nie spełnia wymogów normy art. 209 kc i słusznie organ uznał w zaskarżonej decyzji, że art. 209 kc nie znajduje zastosowania w przedmiotowej sprawie i tym samym skarżący nie mają legitymacji strony w rozumieniu art. 28 kpa do występowania z niniejszym roszczeniem.
Zaistniała sytuacja prawna dała podstawę organowi do wydania decyzji o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie nieważności decyzji w oparciu o art. 157 §3 kpa.
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji wyroku.