IV SA/WA 1283/21

IV SA/Wa 1283/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-12-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-08-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anita Wielopolska
Anna Szymańska /przewodniczący/
Grzegorz Rząsa /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III OSK 861/22 - Wyrok NSA z 2023-10-10
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Szymańska Sędziowie: sędzia WSA Anita Wielopolska sędzia WSA Grzegorz Rząsa (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z [...] czerwca 2021 r., [...] w przedmiocie wydania zezwolenia na czynności podlegające zakazom w stosunku do chronionych gatunków w związku z prowadzoną inwestycją oddala skargę.
Uzasadnienie
I. Przedmiotem zaskarżenia w sprawie jest decyzja Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (dalej "GDOŚ" lub "organ II instancji") z [...] czerwca 2021 r., [...] uchylająca w całości decyzję Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w K. (dalej jako "RDOŚ" lub organ I instancji") z [...] grudnia 2019 r., [...] i zezwalająca na czynności podlegające zakazom w stosunku do chronionych gatunków w związku z prowadzoną inwestycją obejmująca część drogi ekspresowej [...] [...] .
II. Zaskarżona decyzja została oparta na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych.
II.1.Pełnomocnik wykonawcy M. S.A. z siedzibą w K. (dalej "Wnioskodawca" - będący jednocześnie pełnomocnikiem Inwestora tj. Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w K.) wnioskiem z [...] października 2019 r. zwrócił się do RDOŚ o wydanie zgody na umyślne chwytanie, transport, niszczenie siedlisk lub ostoi, będących obszarem rozrodu, wychowu młodych, odpoczynku lub żerowania, a także na umyślne przemieszczanie z miejsc regularnego przebywania na inne miejsca oraz płoszenie lub niepokojenie około 60 chomików europejskich (Cricetus cricetus), w związku z realizacją inwestycji pn.: "Projekt i budowa drogi ekspresowej [...], odcinek granica województwa [...] - [...]: - Część nr 2 - odcinek realizacyjny węzeł S. (z węzłem) - węzeł W. (z węzłem), długość około 14 km".
II.2. RDOŚ dopuścił do udziału na prawach strony w postępowaniu:, Fundację [...], Stowarzyszenie Ekologiczno-Kulturalne "[...]", Stowarzyszenie Ekologiczne [...], Stowarzyszenia [...] (dalej "Skarżący" lub "Stowarzyszenie").
II.3. RDOŚ decyzją z [...] grudnia 2019 r., [...] zezwolił na czynności podlegające zakazom w stosunku do chomika europejskiego w związku z prowadzoną inwestycją, określił ich warunki oraz zobowiązał Wnioskodawcę do przedłożenia cząstkowych sprawozdań z tych czynności. W uzasadnieniu decyzji RDOŚ wskazał, że na terenie inwestycji stwierdzono występowanie chomika europejskiego (Cricetus cricetus), który objęty jest ochroną ścisłą i w stosunku do którego obowiązuje szereg zakazów. RDOŚ następnie nadmienił, że w sprawie zostały przeprowadzone postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko na etapie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach z [...] stycznia 2015 r. (znak: [...]), jak i z [...] sierpnia 2017 r. (znak: [...]) i dokonano uzgodnienia warunków realizacji przedsięwzięcia postanowieniem z [...] lipca 2019 r., znak: [...] na etapie ponownej oceny oddziaływania na środowisko przed wydaniem decyzji na realizację inwestycji drogowej. W postępowaniach tych na podstawie analizy wielokryterialnej obejmującej różne elementy przyrodnicze został wybrany wariant najkorzystniejszy dla środowiska. W ocenie organu I instancji, nie jest zatem możliwa zmiana wariantu lokalizacyjnego i wybór innego rozwiązania alternatywnego, a tym samym nie jest możliwa realizacja inwestycji bez przemieszczenia na siedlisko zastępcze zwierząt będących pod ochroną, zamieszkujących ten teren. Zdaniem RDOŚ, nie da się również wskazać alternatywy technologicznej, bowiem przed wydaniem decyzji na realizację inwestycji drogowej dokonano oceny oddziaływania na środowisko zastosowanych rozwiązań projektowych, nie stwierdzając istotnych zagrożeń dla środowiska. Istniejące skrzyżowania i węzły na trasie projektowanej drogi są ściśle powiązane z układem drogowym, nie jest zatem możliwe znalezienie innej lokalizacji lub użycie innej technologii wykonania skrzyżowań czy węzłów dla realizacji budowy przedmiotowej drogi. W tej sytuacji jedynym możliwym wyjściem jest odłowienie wszystkich chomików z terenu budowy drogi i przeniesienie ich na siedliska zastępcze. Dalej RDOŚ podkreślił, że zezwolenie dotyczy liczby 60 chomików. Ilość ta stanowi założenie wynikające z badań inwentaryzacyjnych, głównie z liczby stwierdzonych nor. Na terenie odcinka objętego inwestycją zagęszczenie zinwentaryzowanych nor chomika kształtuje się w granicach od 0,22/ha do 0,54/ha, nie jest więc specjalnie wysokie. Dodatkowo niektóre z nor pozostawały niezasiedlone. Przyjęto, że osobników bytujących w pasie robót budowlanych nie powinno być więcej, jednak z całą pewnością nie można tego wykluczyć. Wobec powyższego RDOŚ uznał, że odstępstwa od zakazów dopuszczone w decyzji i warunki ich realizacji odnoszą się do wszystkich stwierdzonych w terenie chomików wykraczających ponad określoną w decyzji liczbę, które mogą być ewentualnie zagrożone w wyniku realizacji prac budowlanych. RDOŚ stwierdził, że wymienione w decyzji działania związane z przenoszeniem chomika europejskiego nie będą szkodliwe dla zachowania we właściwym stanie ochrony jego dziko występującej populacji, która w Polsce została dość dobrze zinwentaryzowana. Większość osobników zamieszkuje na [...], na Wyżynie [...], [...], [...], i [...] oraz na [...], [...] północnym, a także w Kotlinie [...]. Osobniki z linii Pannonia występujące w miejscu inwestycji, spotykane są w południowo- zachodniej części Wyżyny [...], [...], na [...], i w Kotlinie [...]. RDOŚ, przyjmując za danymi literaturowymi, że ogólne szacunki wskazują, że teren Polski zamieszkuje kilkadziesiąt tysięcy osobników tego gatunku, a w jednym miocie średnio jest około 4-10 sztuk młodych, uznał, że ilość okazów wymagających przesiedlenia jest stosunkowo niewielka. Stwierdził przy tym, że zniszczenie fragmentów siedlisk chomika w związku z realizacją inwestycji, przy zachowaniu warunków wskazanych w niniejszej decyzji i w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, czy w zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, nie wpłynie również w istotny sposób na siedliska tego gatunku w województwie [...], czy też w obszarze obejmującym populację chomika z linii Pannonia. RDOŚ wskazał dalej, że sezon aktywności chomika europejskiego w zależności od zasięgu geograficznego rozpoczyna się pomiędzy marcem i początkiem maja, a kończy między początkiem września i końcem października. W ocenie organu I instancji, najlepszym terminem odłowu zwierząt jest czas od końca marca do połowy maja oraz od połowy sierpnia do połowy września. Wyszczególnione w decyzji daty jej obowiązywania [...] marca i [...] września przypadają na początek kalendarzowej wiosny i koniec kalendarzowego lata i wynikają bezpośrednio z opisanej w literaturze biologii chomika. Ze względu na konieczność zapewnienia przemieszczanym chomikom optymalnych warunków życiowych w siedliskach zastępczych w decyzji okres ich odławiania i bezpośredniego wypuszczania ograniczono do dwóch terminów uzasadnionych ich aktywnością naziemną tj. od [...] marca do [...] maja oraz od [...] sierpnia do [...] września. Z uwagi na istotny interes społeczny i umożliwienie wykonania robót zgodnie z harmonogramem Wnioskodawca zawnioskował o możliwość dokonywania odłowu aktywnych zwierząt w okresie wykraczającym poza te terminy. Chomiki odłowione wyjątkowo po [...] września zostaną przechowane przez okres zimy w Ośrodku Rehabilitacji Zwierząt mieszczącym się przy Gabinecie Weterynaryjnym A. s.c. na os. M. , [...] (znajdującym się na liście ośrodków rehabilitacji Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska), którego przedstawiciel, lekarz weterynarii M. P. zobowiązał się pismem z 14 października 2019 r. do zapewnienia zwierzętom odpowiednich warunków utrzymaniowych i opieki lekarsko-weterynaryjnej. Zdaniem RDOŚ istnieje niebezpieczeństwo, że w trakcie prac budowlanych pojedyncze okazy mogą pojawić się na terenie objętym inwestycją, w pasie budowy lub bezpośrednio przy jego granicach, poza najlepszymi terminami ich odłowu. Przewidując wystąpienie takiej incydentalnej, wyjątkowej sytuacji nałożono na Wnioskodawcę dodatkowe warunki, które dają szansę wyeliminowania negatywnego wpływu podjętych działań nawet na takie pojedyncze osobniki. Planowana droga jest odcinkiem drogi ekspresowej [...], która docelowo ma połączyć północ i południe Polski i stanowić alternatywne połączenie dla autostrady [...]. Organ I instancji zaznaczył, że drogi ekspresowe podobnie jak autostrady stanowią najważniejsze drogi krajowe obsługujące trasy międzynarodowe i międzyregionalne. W ocenie RDOŚ, budowa drogi ekspresowej [...] wypełnia wymogi nadrzędnego interesu publicznego zawarte w art. 56 ust 4 pkt 6 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2021 r., poz. 1098; dalej "ustawa o ochronie przyrody" lub "u.o.p."). Inwestycja zdecydowanie poprawi bezpieczeństwo ruchu drogowego oraz warunki życia mieszkańców. Organ stwierdził zatem, że spełnione zostały także przesłanki określone w art. 56 ust. 4 pkt 3 ustawy o ochronie przyrody. Odnosząc się do uwag podniesionych w toku postępowania pierwszoinstancyjnego, RDOŚ zaznaczył, że celem procedowanej decyzji derogacyjnej jest udzielenie zezwolenia na czynności, które wykonywane będą w przyszłości, a nie legalizacja czynności dokonanych. Jeśli doszło do złamania zakazów bez uzyskania przez Wnioskodawcę stosownej decyzji, winno stanowić to przedmiot odrębnego postępowania przed organem właściwym w tej sprawie.
II.2.4. Postanowieniem z [...] marca 2020 r. RDOŚ nadał decyzji z [...] grudnia 2019 r. rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu postanowienia wskazano w szczególności na znaczną ilość wypadków, w tym ze skutkiem śmiertelnym, jaka ma miejsce na drodze krajowej nr [...] na odcinku [...] – granica Województwa [...]. Terminowa realizacja drogi [...] na tym odcinku ograniczy ilość ofiar wypadków drogowych. Ponadto, ewentualne opóźnienie w realizacji inwestycji może spowodować dodatkowe koszty, adekwatne do jej łącznej wartości (według umowy z 2018 r. jest to ponad 413 milionów złotych
II.2.5. Po rozpatrzeniu odwołania złożonego przez Stowarzyszenie, GDOŚ decyzją z [...] czerwca 2021 r. uchylił w całości decyzję RDOŚ z [...] grudnia 2019 r., [...]:
w pkt I. zezwolił na:
1. umyślne chwytanie,
2. transport:
a) z miejsca schwytania do miejsca wypuszczenia na nowym siedlisku zastępczym;
b) z miejsca schwytania do miejsca przetrzymywania w wyznaczonym do tego ośrodku;
c) z ośrodka, w którym okazy były przetrzymywane, do miejsca wypuszczenia na nowym siedlisku zastępczym;
3. niszczenie nor zlokalizowanych na terenie inwestycji,
4. niszczenie siedlisk lub ostoi, będących obszarem rozrodu, wychowu młodych, odpoczynku lub żerowania,
5. umyślne przemieszczanie z miejsc regularnego przebywania na inne miejsca,
6. płoszenie lub niepokojenie,
w stosunku do osobników chomika europejskiego (Cricetus cricetus) w liczbie 60 sztuk, a jeśli ilość okazów stwierdzonych w terenie będzie wyższa to odstępstwa od zakazów udzielone niniejszą decyzją dotyczą całej zinwentaryzowanej populacji. Powyższe czynności wykonywane będą w związku z prowadzoną inwestycją pn.: "Projekt i budowa drogi ekspresowej [...], odcinek granica województwa [...] - [...]: - Część nr 2 - ode. realizacyjny węzeł S. (z węzłem) - węzeł W. (z węzłem), długość ok. 14 km", w kilometrażu projektowym obejmującym odcinek 627 + 500 - 640 + 600 w pasie zajętości terenu niezbędnego pod budowę ww. odcinka drogi ekspresowej wraz z obiektami inżynierskimi i infrastrukturą towarzyszącą oraz w jego bezpośrednim sąsiedztwie.
W pkt II. udzielił zezwolenia pod następującymi warunkami:
1. Wszelkie czynności związane z działaniami, na które zezwala niniejsza decyzja będą wykonywane pod ścisłym nadzorem przyrodniczym teriologa, posiadającego doświadczenie w przesiedlaniu małych ssaków,
2. Czynności polegające na chwytaniu i przemieszczaniu chomików wykonywane będą w okresach ich aktywności naziemnej od [...] kwietnia do [...] maja oraz od [...] sierpnia do [...] października każdego roku obowiązywania niniejszej decyzji, przy czym pierwsze odłowy zostaną wykonane po kilkudniowej obserwacji wybudzonych chomików. Początkowy termin wykonania wnioskowanych czynności może ulec zmianie ze względu na warunki meteorologiczne, zaleganie pokrywy śnieżnej oraz przesunięcie okresu wegetacyjnego roślin, oceny tej dokona teriolog, o którym mowa w pkt. 1.
3. Zakazuje się odławiania i przemieszczania karmiących samic. W przypadku schwytania takiego osobnika należy niezwłocznie go uwolnić.
4. Odłowy należy prowadzić w taki sposób, aby nie spowodować okaleczenia, zranienia bądź uśmiercenia osobników, stosując się do wskazań teriologa, o którym mowa w pkt. 1.
5. Chomiki należy odławiać za pomocą pułapek żywołownych specjalnie zaprojektowanych do odłowu chomika europejskiego, ze stosowaną standardowo przynętą dla tego gatunku (np. płatki owsiane, jabłko, ziarna słonecznika). Pułapki należy umieszczać w pobliżu nor i osłaniać tak, aby zminimalizować stres złapanych osobników. Pułapki powinny zostać przykryte z wierzchu roślinami, sianem lub słomą, aby osłaniać schwytane osobniki przed niekorzystnymi warunkami pogodowymi takimi jak: opady, obniżenie temperatury, ekspozycja na słońce oraz drapieżnikami. Pułapki powinny być kontrolowane co dwie godziny od zmierzchu do wschodu słońca oraz co godzinę od wschodu słońca do zmierzchu. Poza godzinami odłowów pułapki zostaną zablokowane, a po zakończeniu działań na danym stanowisku zdemontowane.
6. Osobniki schwytane w terminie od [...] września do [...] października zostaną umieszczone w ośrodku posiadającym odpowiednie doświadczenie w zakresie przetrzymywania chomików europejskich oraz zaplecze umożliwiające ich przetrzymywanie. Jeżeli ośrodek mogący świadczyć takie usługi nie posiada wymaganego doświadczenia, wszelkie czynności związane z przetrzymywaniem chomików w takim miejscu winny być prowadzone pod nadzorem podmiotów mających doświadczenie i wiedzę w tym zakresie. Wybór ośrodka należy skonsultować z teriologiem, o którym mowa w pkt. 1.
7. Osobniki schwytane od [...] sierpnia do [...] września będą mogły zostać umieszczone w ośrodku, o którym mowa w pkt. 6 lub zostać przesiedlone na nowe stanowisko przy zapewnieniu środków umożliwiających ich adaptację w nowym miejscu. Wybór sposobu postępowania ze schwytanymi w tym okresie chomikami dokona specjalista teriolog, o którym mowa w pkt 1, biorąc pod uwagę m.in. kondycję osobników, warunki meteorologiczne, zagospodarowanie terenu, w tym bazę pokarmową miejsc gdzie chomiki będą wsiedlane.
8. Ośrodek, w którym będą przetrzymywane schwytane osobniki chomika europejskiego winien zapewnić im odpowiednie warunki bytowe, dotyczące w szczególności temperatury umożliwiającej hibernację chomików oraz ich wybudzenie się. Pomieszczenie, w którym będą umieszczone chomiki powinno mieć dostęp do naturalnego oświetlenia oraz ogrzewania w okresie chłodów. Szczegóły zostaną określone przez teriologa oraz osoby posiadające doświadczenie w hodowli tych gryzoni.
9. Osobniki w ww. ośrodku muszą być przetrzymywane w oddzielnych klatkach, uniemożliwiających kontakt poszczególnych osobników. Zalecane minimalne wymiary powierzchni klatki dla jednego osobnika to ok. 0,4 m2, a minimalna wysokość klatki to 40 cm. Klatka powinna być wyposażona w sztuczne schronienie jak również posiadać poidełko zapewniające stały dostęp do wody. Pokarm powinien być zbliżony do naturalnego. Po konsultacji ze specjalistą teriologiem, o którym mowa w pkt 1 lub obiektu doświadczonego w hodowli tego gatunku wymiary klatek oraz wyżej określone wymagania mogą być zmienione.
10. Kontakt chomików przetrzymywanych w ośrodku z człowiekiem powinien zostać ograniczony do minimum.
11. Złapane osobniki powinny być umieszczane pojedynczo w odpowiednich do tego celu przystosowanych klatkach transportowych, a transport powinien być tak zsynchronizowany z odłowami, aby osobniki były przewożone bezpośrednio (nie później niż po 24 godzinach) po odłowieniu. Przez cały czas przebywania w klatkach transportowych należy chomikom zapewnić dostęp do pożywienia, w tym zwłaszcza zawierającego wodę (np. marchew, jabłka).
12. W odniesieniu do okazów schwytanych w terminach od [...] kwietnia do [...] maja, od [...] sierpnia do [...] sierpnia oraz osobniki wskazane do przesiedlenia i schwytane od [...] sierpnia do [...] września, w przeciągu maksymalnie 24 godzin od schwytania powinny zostać wypuszczone na stanowiska zastępcze wskazane przez teriologa, o którym mowa w pkt. 1, po uzyskaniu odpowiednich zezwoleń, jeżeli takie będą konieczne.
13. W odniesieniu do okazów schwytanych po [...] września najwcześniej na stanowiska zastępcze można je wypuścić [...] kwietnia, o ile warunki terenowe na to pozwolą (tj. brak zalegającej pokrywy śnieżnej, dodatnie temperatury powietrza, rozwinięta szata roślinna gwarantująca schronienie i dostępna baza pokarmowa dla chomików). Termin ich wypuszczenia na siedliska zastępcze oraz lokalizacja tych siedlisk zastępczych zostaną określone przez teriologa, o którym mowa w pkt. 1, po uzyskaniu odpowiednich zezwoleń, jeżeli takie będą konieczne.
14. Wysiedlanie osobników z linii Pannonica może mieć miejsce tylko w obszarze, gdzie jest ona spotykana. Niedopuszczalne jest mieszanie linii filogeograficznych.
15. Stanowiska zastępcze powinny być zasiedlone przez populacje chomika europejskiego, aby wysiedlanie okazów z terenu inwestycji stanowiło zasilenie istniejących już populacji. Stanowiska te powinny być znane i udokumentowane, aby można było ocenić możliwości chłonne tego miejsca oraz odpowiednio zaplanować działania polegające na wpuszczeniu chomików w nowe miejsce.
16. Stanowiska zastępcze muszą się znajdować minimum 1 km od miejsca, z którego chomiki będą przesiedlane. Mniejsza odległość dopuszczana jest tylko w sytuacji istnienia naturalnych barier uniemożliwiających chomikom powrót na wcześniej zajmowane stanowiska lub teren budowy. Wybór miejsc powinien być dokonany po konsultacji z teriologiem, o którym mowa w pkt. 1.
17. Stanowiska zastępcze nie mogą znajdować się w miejscach charakteryzujących się dużym zanieczyszczeniem światłem, np. na terenach zurbanizowanych, oświetlonych nocą.
18. Wielkość stanowiska zastępczego powinna mieć wielkość zapewniającą egzystencję osobników tam żyjących oraz wsiedlanych. Oceny dokona teriolog, o którym mowa w pkt. 1.
19. Podczas wysiedlania chomika europejskiego na stanowiska zastępcze należy zastosować woliery adaptacyjne, tzn. niewielkie, indywidualne klatki o średnicy ok. dwóch metrów. Odległość pomiędzy sąsiadującymi klatkami aklimatyzacyjnymi nie powinna być mniejsza niż 25 m (najlepiej 50 m). Przed wypuszczeniem chomików na teren tych klatek należy w nich wykonać ukośne korytarze o głębokości 50-60 cm i średnicy 10 cm, które będą stanowić prowizoryczne schronienia dla gryzoni. Chomiki uwalniane tą metodą muszą być dokarmiane. Czas i częstotliwość dokarmiania zostanie określony przez teriologa, o którym mowa w pkt. 1. Woliery aklimatyzacyjne mają za zadanie chronić chomiki w początkowym okresie przed drapieżnikami, zapobiegać zbyt szybkiemu rozchodzeniu się osobników w nowym terenie oraz służą do dokarmiania chomików w początkowym okresie adaptacji do lokalnych warunków. I/V miarę kopania coraz głębszych nor chomiki będą miały możliwość opuszczenia woliery i wykopania nory w jej pobliżu. Stosowanie tej metody oraz ewentualna rezygnacja z niej (w określonym czasie i miejscu) musi zostać skonsultowana z teriologiem, o którym mowa w pkt 1.
20. Zakazuje się niszczenia i rozkopywania nor, bez wcześniejszego upewnienia się, że nie są zasiedlone przez zwierzęta.
21. Sprawdzenie zasiedlenia nor odbywać się będzie pod nadzorem teriologa, o którym mowa w pkt. 1, przy zastosowaniu odpowiednich metod, np. fotopułapek czy stolików pokarmowych, ostateczne sprawdzenie nor odbywać się będzie bezpośrednio przed ich zniszczeniem za pomocą endoskopu lub wideoskopu.
22. W fazie budowy obszar inwestycji, o którym mowa w niniejszej decyzji, przebiegający przez tereny zajęte przez chomika europejskiego, zostanie odpowiednio zabezpieczony przed jego wkraczaniem w miejsca objęte przedsięwzięciem (głównie przed wejściem osobników chomika europejskiego z populacji zasiedlających tereny sąsiednie). Identyfikacja takich obszarów, a także ostateczny zakres zabezpieczeń, miejsca rozstawienia tymczasowych ogrodzeń oraz sam sposób zabezpieczenia, zostanie ustalony z teriologiem, o którym mowa w pkt 1.
W pkt III. decyzji GDOŚ określił, że decyzja obowiązuje do dnia [...] kwietnia 2023 r.
W pkt IV. Decyzji GDOŚ zobowiązał wnioskodawcę do przedłożenia RDOŚ cząstkowych sprawozdań w zakresie wykorzystania niniejszego zezwolenia w terminie do 15 grudnia danego roku oraz sprawozdania zbiorczego w terminie do dnia 31 maja 2023 r. Kopie sprawozdań należy przesłać także GDOŚ. Sprawozdania powinny zawierać:
1. rejestr schwytanych osobników, w którym znajdą się następujące informacje: płeć osobnika, miejsce oraz data odłowu, miejsce i data wypuszczenia, ogólna ocena stanu zdrowia (kondycji) schwytanego osobnika;
2. rejestr schwytanych osobników przekazanych do ośrodka, w którym osobniki spędzą okres jesienno-zimowy, w którym znajdą się następujące informacje: płeć osobnika, miejsce oraz data odłowu, miejsce i czas przetrzymywania, ogólna ocena stanu zdrowia (kondycji) schwytanego osobnika;
3. nazwa ośrodka, w którym będą przetrzymywane chomiki schwytane między [...] sierpnia, a [...] października; opis doświadczenia tej jednostki w zakresie przetrzymywania/hodowli chomików lub wskazanie jednostki o takim doświadczeniu, z którą prowadzone są konsultacje związane z przetrzymywaniem tych gryzoni;
4. opis warunków w jakich przetrzymywane są chomiki, tj. wielkość klatek, warunki
termiczne i oświetleniowe, charakterystyka pokarmu;
5. jeżeli dojdzie do śmierci osobników w ośrodku, w którym będą przetrzymywane, należy przedstawić taką informację, w szczególności wskazując na płeć padłych osobników oraz przyczynę zgonu;
6. metodykę zastosowaną przy przenoszeniu osobników chomika na nowe stanowiska (np. informacje o wykorzystaniu klatek aklimatyzacyjnych, dokarmianiu wsiedlanych osobników, warunkach transportu);
7. ocenę nowych siedlisk zastępczych, ze wskazaniem na sposób użytkowania gruntu, zasobność w bazę pokarmową oraz miejsc potencjalnych schronień, informacje nt. obecności nor chomika na siedlisku zastępczym;
8. informacje szczegółowe o ewentualnych czynnikach mogących mieć wpływ na stan populacji chomika na nowym stanowisku dotyczące, np. ekstremalnych zjawisk, np. powodzi, podtopień, długo zalegającej pokrywy śnieżnej;
9. informacje o liczbie zniszczonych nor;
10. informacje o padłych osobnikach;
11. informacje o zastosowanych zabezpieczeniach inwestycji przed wejściem na jej teren osobników chomika europejskiego w trakcie jej realizacji;
12. imię i nazwisko eksperta teriologa, o którym mowa w pkt 1, nadzorującego wykonywanie wnioskowanych działań;
13. informacje dotyczące zmiany warunków określonych powyżej, wynikające z indywidualnej oceny eksperta;
14. dokumentację fotograficzną.
Uzasadniając decyzję GDOŚ wskazał, że organ I instancji dokonał prawidłowej oceny przesłanek umożliwiających wydanie zezwolenia z zakresu ochrony gatunkowej. Zdaniem GDOŚ, brak jest rozwiązań alternatywnych dla wnioskowanych czynności w stosunku do chomika europejskiego. Organ odwoławczy podkreślił, że patrząc na zasięg występowania tego gatunku każda inwestycja drogowa o przebiegu północ-południe może przebiegać przez teren zajęty lub potencjalnie zajmowany przez tego gryzonia. Przy zachowaniu warunków określonych w decyzji wpływ wykonania wnioskowanych czynności na populację chomika europejskiego nie będzie istotny. Odnosząc się natomiast do przesłanki indywidualnej, GDOŚ wskazał, że w przypadku realizacja wnioskowanych czynności wynika przede wszystkim z koniecznych wymogów nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogów o charakterze społecznym lub gospodarczym. Dalej GDOŚ wskazał, że po zapoznaniu się z materiałem dowodowym sprawy oraz treścią decyzji RDOŚ częściowo zgodził się z zarzutami odwołania Stowarzyszenia w zakresie błędnie rozpatrzonego materiału dowodowego. W tym stanie rzeczy, GDOŚ zmodyfikował zakres warunków wykonania decyzji, tak aby wykonanie wnioskowanych czynności w jak najmniejszym stopniu negatywnie wpłynęło na lokalną populację chomika europejskiego. Zdaniem organu odwoławczego, zapewnienie udatności działań związanych z przeniesieniem chomików z terenu inwestycji na nowe miejsca winno być realizowane pod ścisłym nadzorem teriologa. Wymagane jest, aby ekspert miał doświadczenie w pracy z małymi ssakami, nie tylko wiedzę teoretyczną na ich temat, a zatem wprowadzono wymóg prowadzenia prac pod nadzorem przyrodniczym w postaci eksperta teriologa, mającego doświadczenie w przenoszeniu małych ssaków. GDOŚ przyjął również stanowisko, zgodnie z którym zasadna jest suplementacja istniejących populacji, a nie tworzenie nowej, odosobnionej. Z tej przyczyny wszelkie działania czynnej ochrony tego gatunku powinny skupiać się na zasilaniu istniejących populacji osobnikami z hodowli lub przesiedlanymi z nowych miejsc. Ważne jest jednak, aby przenoszenie osobników chomika europejskiego następowało w obrębie tej samej populacji filogeograficznej (tutaj linia Pannonica), bowiem mieszanie linii jest niedopuszczalne. W warunkach decyzji GDOŚ określił sytuacje kiedy można zniszczyć nory chomika europejskiego. Działania związane z ich zniszczeniem mogą mieć miejsce po przeniesieniu całej populacji chomika z terenu inwestycji, a przed przystąpieniem do wykonania tej czynności należy dokładnie sprawdzić czy w norze nie znajdują się osobniki chomika. Organ odwoławczy określił, że przenoszenie osobników w nowe miejsca może mieć miejsce dopiero w trakcie rozwiniętej wegetacji roślin, kiedy będzie zapewniona baza pokarmowa w nowym miejscu oraz odpowiednie zabezpieczenie przed drapieżnikami. Jednocześnie zauważył, że na terenie Polski takie warunki mogą być spełnione najwcześniej w połowie kwietnia. Czynności zakazane winny być natomiast dokonywane do połowy maja, gdyż po tym terminie ssaki te najczęściej wychowują już młode. GDOŚ wskazał, że termin od [...] kwietnia do [...] maja jest okresem gwarantującym największy sukces w przenoszeniu chomika europejskiego. Drugi termin, kiedy wyłapywanie chomików jest możliwe to okres od [...] sierpnia do [...] października. Po zapoznaniu się z materiałem dowodowym GDOŚ uznał, że możliwe jest późne przesiedlanie chomika, tj. w okresie od [...] sierpnia do [...] września. W przypadku osobników schwytanych pomiędzy [...] sierpnia a [...] września decyzja czy mogą być one przeniesione na siedliska zastępcze czy też umieszczone w specjalistycznym ośrodku powinna być podjęta przez teriologa. Natomiast okazy schwytane od [...] września do [...] października muszą zostać przekazane do wyspecjalizowanego ośrodka, w którym spędzą zimę, bowiem wypuszczenie na nowe siedlisko chomików schwytanych w tym czasie może nie zakończyć się sukcesem, z uwagi na ograniczony dostęp do bazy pokarmowej. Ponadto wykonanie tych czynności w tym czasie może się też wiązać z przenoszeniem zbyt młodych osobników, które mają bardzo małe szanse na przeżycie w nowym miejscu. Uwzględniając dopuszczalny czas wskazany do przesiedlania chomika, termin obowiązywania decyzji GDOŚ określił na dzień [...] kwietnia 2023 r., wskazując, że wydłużenie terminu wynikało z konieczności umożliwienia wypuszczenia do środowiska osobników, które zimę spędziły w wyspecjalizowanym ośrodku. W ocenie GDOŚ, niezasadnym jest ograniczenie miejsca przetrzymywania schwytanych osobników wyłącznie do jednego ośrodka, dlatego należało rozszerzyć katalog obiektów, w których mogą być one przetrzymywane po schwytaniu z terenu inwestycji. Powyższe wynika, między innymi, z faktu, że nie jest z góry znana dokładna liczba osobników, które zostaną schwytane, i które następnie będą przetrzymywane przez sezon zimowy, jak również liczba miejsc, którymi może dysponować wskazany w decyzji RDOŚ ośrodek. We wniosku, jako czynność zakazaną, która ma być przedmiotem postępowania, Inwestor wskazał niszczenie nor na terenie inwestycji, jednak czynność ta nie została uwzględniona przez RDOŚ w rozstrzygnięciu. Organ rozpatrujący sprawę z zakresu ochrony gatunkowej związany jest treścią wniosku oraz po przeanalizowaniu przesłanek warunkujących wydanie zezwolenia z zakresu ochrony gatunkowej GDOŚ nie widzi podstaw, aby odmówić Inwestorowi wydania zezwolenia na odstępstwo od zakazu niszczenia nor chomika europejskiego, jeśli takie znajdą się na terenie inwestycji. Odnosząc się do kolejnych zarzutów odwołania GDOŚ wyjaśnił, że w przypadku chomika dokładne określenie liczby osobników, których dotyczy wniosek jest niemożliwe ze względu na jego biologię, tj. częste i dosyć liczne mioty oraz dużą śmiertelność osobników zwłaszcza w pierwszym roku życia. Rozbieżność pomiędzy stanem faktycznym a stanem wskazanym we wniosku nie powoduje, że wniosek nie jest kompletny, a za brak formalny wniosku nie można również uznać braku imiennego wskazania podmiotów dokonujących wykonania zakazanych czynności. Zezwolenie z zakresu ochrony gatunkowej obejmuje czynności wykonywane w przyszłości od daty, kiedy wydana decyzja staje się ostateczna. Zezwolenia derogacyjne nie legalizują natomiast wykonania zakazanych czynności bez stosownych zezwoleń, tj. decyzje te nie działają wstecz. W przypadku posiadania informacji oraz dowodów świadczących o naruszeniu przepisów z zakresu ochrony gatunkowej przez Inwestora, należy taką sprawę zgłosić do organów ścigania, a ani RDOŚ, ani GDOŚ nie posiadają kompetencji do sprawdzenia, czy w sprawie doszło wcześniej do naruszenia zakazów z zakresu ochrony gatunkowej, oraz ukarania sprawcy, jeżeli do takich naruszeń doszło. Co dotyczy decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla inwestycji oraz niekompletnego (niepełnego, wadliwego) raportu odziaływania na środowisko, organ odwoławczy podkreślił, że zezwolenie na czynności zakazane w stosunku do chronionych gatunków roślin, zwierząt czy grzybów jest decyzją odrębną i niezależną od decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia mogącego znacząco oddziaływać na środowisko. Wyłączną podstawą prawną do wydania przez RDOŚ decyzji zezwalającej na odstępstwa od zakazów obowiązujących w stosunku do chronionych gatunków zwierząt, roślin i grzybów jest art. 56 u.o.p. Należy jednak podkreślić, że nawet w sytuacji kiedy w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach nie uwzględniono gatunku chronionego to nie zwalnia to z obowiązku uzyskania decyzji derogacyjnej, a także nie wyklucza możliwości jej wydania.
III.1. Pismem z 29 lipca 2021 r. Stowarzyszenie, reprezentowane przez radcę prawnego, wywiodło skargę na decyzję GDOŚ z [...] czerwca 2021 r. zarzucając jej naruszenie:
1) art. 56 ust. 2 pkt 2 oraz ust. 4 pkt. 3 i 6 w zw. z art. 52 ust. 1 pkt. 8 u.o.p. oraz w zw. z art. 6 w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. - poprzez wydanie rozstrzygnięcia, które legalizuje czynności już faktycznie dokonane, polegające na zabiciu osobników (znajdujących się w norach) i zniszczeniu nor chomika europejskiego - w związku z brakiem weryfikacji stanu faktycznego tj. stanu środowiska (w tym ilości osobników chronionego gatunku oraz ich nor w chwili złożenia wniosku o derogacje) i oparcie się wyłącznie na twierdzeniach inwestora zawartych we wniosku;
2) art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. - poprzez wydanie decyzji na podstawie stanu faktycznego istniejącego w dacie wydawania decyzji przez organ I instancji, a więc niewywiązanie się z obowiązku uwzględnienia aktualnego stanu faktycznego istniejącego w dacie wydawania decyzji drugoinstancyjnej, a w konsekwencji uchybienie zasadzie prawdy obiektywnej;
3) art. 7. w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 i art. 80 k.p.a. - poprzez wydanie rozstrzygnięcia sprzecznego z ustaleniami faktycznymi sprawy, wynikającymi z przedstawionych dokumentów, opinii i ekspertyz, w konsekwencji brak wyczerpującego zbadania okoliczności sprawy oraz zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie, co również skutkowało wadliwym uzasadnieniem skarżonej decyzji, a także dowolną i wybiórczą, a nie swobodną ocenę dowodów;
4) art. 75 § 1 w zw. z art. 78 § 1 w zw. z art. 7 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. - poprzez naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu w związku z brakiem uwzględnienia mającego znaczenia dla sprawy i prawidłowego ustalenia jej stanu faktycznego wniosku dowodowego skarżącego zawartego w piśmie z 3 grudnia 2019 r., i w konsekwencji brak uzupełnienia postępowania dowodowego o opinię biegłego.
Na podstawie tych zarzutów Stowarzyszenie wniosło o:
1) uchylenie w całości decyzji GDOŚ z [...] czerwca 2021 r., znak: [...];
2) uchylenie w całości decyzji RDOŚ z [...] grudnia 2019 r., znak [...]
3) zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania sądowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zdaniem Stowarzyszenia, zaskarżona decyzja bezpodstawnie legitymizuje czynności, które miały miejsce przed jej wydaniem, a mianowicie zabicie osobników chronionego ściśle gatunku chomika europejskiego i zniszczeniu jego nor, co miało swoją podstawę w oparciu rozstrzygnięcia o błędnie ustalony stan faktyczny, związany z brakiem odpowiedniej inwentaryzacji gatunku, która powinna być dokonana na wcześniejszym etapie procesu inwestycyjnego. Liczba chomików w decyzji została wskazana jako szacunkowa. W sentencji decyzji wskazano jednak, że zezwolenie może w rzeczywistości dotyczyć nieskończonej ilości zwierząt. Tak sformułowane rozstrzygnięcie stanowi w zasadzie podstawę do objęcia nim również osobników (a także ich nor) zabitych (czy zniszczonych) przed wydaniem decyzji derogacyjnej. Organ nie dokonał weryfikacji stanu środowiska przed wydaniem decyzji pierwszoinstancyjnej, a nie określając dokładnej liczby zwierząt, dopuszczono do uwzględnienia w ogólnej ich liczbie także tych zwierząt, które w momencie wydawania decyzji już zostały przeniesione lub nawet zabite. Skarżący podkreślił, że chomik europejski należy do gatunków stosunkowo łatwych do precyzyjnej inwentaryzacji i nie ma wątpliwości, że jest możliwe ustalenie przez specjalistę maksymalnej liczby osobników, która może znajdować się na danym obszarze. Ze złożonego w toku postępowania stanowiska eksperckiego wynika, że z całą pewnością nie została dokonana prawidłowa inwentaryzacja wstępna, a z materiału dowodowego wynika, że "rzeczywista liczba chomików zasiedlających teren planowanej inwestycji w roku 2019 była prawdopodobnie znacznie (nawet kilkukrotnie) wyższa niż podana we wniosku liczba 60". Stowarzyszenie nadmieniło jednocześnie, że w materiale dowodowym znalazły się m.in. postanowienie RDOŚ z [...] lipca 2019 r. uzgadniające realizację przedsięwzięcia (znak: [...]), decyzja RDOŚ z [...] stycznia 2015 r. o ustaleniu środowiskowych uwarunkowań (znak: [...]), reformatoryjna decyzja GDOŚ z [...] sierpnia 2017 r. (znak: [...]) a także raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko w ramach ponownej oceny sporządzony w grudniu 2018 r. W żadnym z powyższych aktów i dokumentów nie znajduje się wzmianka o występujących na terenie inwestycji osobnikach chomika europejskiego, jako że na żadnym etapie prac - do ok. lipca/sierpnia 2019 roku - wnioskodawca nie stwierdził na tym terenie chomika. W ocenie Stowarzyszenia, biorąc pod uwagę, że uchylona decyzja z [...] grudnia 2019 r., zezwalająca na odstępstwa od zakazów obowiązujących w stosunku do chomika została już zrealizowana przez inwestora, obecnie nory chomika zostały już zniszczone, a siedliska chomika europejskiego przekształcone w drogę ekspresową pewnym jest, że ustalona liczba chomików nie jest prawidłowa. Organ - co wynika z treści decyzji - nie podjął żadnych starań prowadzących do ustalenia prawidłowego stanu faktycznego, a jedynie dały wiarę ustaleniom inwestora i ograniczyły ustalenia konieczne dla wydania prawidłowej decyzji derogacyjnej. Zdaniem Skarżącego, GDOŚ bezrefleksyjnie przyjął, że decyzja wydana w postępowaniu drugoinstancyjnym powinna mieć za przedmiot 60 osobników chomika europejskiego. Wydał on zatem decyzję na podstawie stanu faktycznego istniejącego w dacie wydawania decyzji przez organ I instancji, przez co bezsprzecznie nie wywiązał się z obowiązku uwzględnienia aktualnego stanu faktycznego istniejącego w dacie wydawania decyzji drugoinstancyjnej. Wyznaczone okresy przeznaczone na odstępstwa potwierdzają, że organ II instancji również nie dysponuje wystarczającą wiedzą specjalistyczną umożliwiającą określenie warunków odławiania i przesiedlania chronionego gatunku w taki sposób, by nie doprowadziło to do z dużym prawdopodobieństwem graniczącym z pewnością do ich uśmiercania. Przesiedlanie chomików po 15 sierpnia w polskich warunkach klimatycznych w większości wypadków wiąże się z bardzo wysokim prawdopodobieństwem ich śmierci w okresie zimowym, gdyż po tym terminie mają już bardzo ograniczone szanse na zebranie właściwych zapasów pożywienia na zimę. W tym stanie rzeczy brak powołania biegłego doprowadził nie tylko do nieprawidłowego zebrania materiału dowodowego, a w jego konsekwencji nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego, lecz także do naruszenia zasady czynnego udziału podmiotu na prawach strony w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.).
III.2. W odpowiedzi na skargę, GDOŚ podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.
IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
IV.1. Skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu (art. 151 p.p.s.a.).
IV.2. Zdaniem Sądu, GDOŚ zasadnie przyjął, że w sprawie wystąpiły przesłanki uzasadniające wydanie zezwolenia na odstępstwa od zakazów w stosunku do osobników chomika europejskiego (Cricetus cricetus) w związku z prowadzoną inwestycją pn.: "Projekt i budowa drogi ekspresowej [...], odcinek granica województwa [...] - [...]: - Część nr 2 - ode. realizacyjny węzeł S. (z węzłem) - węzeł W. (z węzłem), długość ok. 14 km". W szczególności, GDOŚ nie naruszył wskazanych w skardze art. art. 56 ust. 2 pkt 2 oraz ust. 4 pkt 3 i 6 u.o.p. (w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a.). Zgodnie z art. 56 ust. 2 pkt 2 u.o.p., regionalny dyrektor ochrony środowiska na obszarze swojego działania i na obszarach morskich może zezwolić w stosunku do gatunków objętych ochroną ścisłą - na czynności podlegające zakazom określonym w art. 51 ust. 1 pkt 1-8, 10 i 11 i ust. 1a pkt 1-3 i 5 oraz art. 52 ust. 1 pkt 2, 4-10 i 12-15 i ust. 1a pkt 2-6. W myśl zaś art. 56 ust. 4 3 i 6 u.o.p., zezwolenia, o których mowa w ust. 1, 2, 2b i 2c, z zastrzeżeniem ust. 4c, 4d i 5, mogą być wydane w przypadku braku rozwiązań alternatywnych, jeżeli nie są szkodliwe dla zachowania we właściwym stanie ochrony dziko występujących populacji chronionych gatunków roślin, zwierząt lub grzybów oraz leżą w interesie zdrowia lub bezpieczeństwa powszechnego, lub w przypadku gatunków objętych ochroną ścisłą, gatunków ptaków oraz gatunków wymienionych w załączniku IV dyrektywy Rady 92/43/EWG z 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory - wynikają z koniecznych wymogów nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogów o charakterze społecznym lub gospodarczym lub wymogów związanych z korzystnymi skutkami o podstawowym znaczeniu dla środowiska. W realiach sprawy nie budzi wątpliwości spełnienie pierwszej ogólnej przesłanki wydania zezwolenia na odstępstwo od zakazów, a mianowicie brak rozwiązań alternatywnych. W szczególności, zasadnie zwrócił uwagę GDOŚ, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 56 u.o.p. nie jest możliwe rozstrzyganie o przebiegu inwestycji w postaci budowy drogi S7 na wskazanym wyżej odcinku. Przebieg ten został bowiem ustalony w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (zob. decyzję GDOŚ znak [...] z [...] sierpnia 2017 r. – na płycie CD). Decyzja ta nie może być zmieniana w postępowaniu o udzielenie zezwolenia na odstępstwo od zakazów. Z samej istoty tej inwestycji wynika z kolei, że w granicach planowanego pasa drogowego będą prowadzone prace zmienne, które muszą doprowadzić do zniszczenia nor wykorzystywanych przez niektóre zwierzęta. Podobnie, zasadnie przyjął GDOŚ, że w sprawie spełniona jest również druga przesłanka ogólna, tj. czynności objęte decyzją nie są szkodliwe dla zachowania we właściwym stanie ochrony dziko występujących populacji chronionych gatunków, tj. chomika europejskiego. W szczególności, decyzja ta dotyczy wyłącznie ściśle określonego odcinka drogi [...] o długości ok 14 km. Czynności objęte decyzją winny dotyczyć przeniesieni całej zinwentaryzowanej na tym odcinku populacji chomika, oszacowanej przez organ na około 60 sztuk. W świetle poczynionych przez organ ustaleń, że ogólne szacunki wskazują, że teren Polski zamieszkuje kilkadziesiąt tysięcy osobników tego gatunku, nie sposób uznać, że kwestionowana decyzja może stanowić zagrożenie egzystencjalne dla chomika europejskiego. Zdaniem Sądu, orzekające w sprawie ograny zasadnie przyjęły, że spełniona jest również przesłanka szczególna. GDOŚ powołał się tutaj wyłącznie na istnienie nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogów o charakterze społecznym lub gospodarczym lub wymogów związanych z korzystnymi skutkami o podstawowym znaczeniu dla środowiska (art. 56 ust. 4 pkt 6 u.o.c.). RDOŚ wskazał również na art. 56 ust. 4 pkt 3, tj. zdrowie lub bezpieczeństwo powszechne. Rozbieżność ta nie ma istotnego znaczenia, albowiem takie względy jak ochrona życia i zdrowia oraz bezpieczeństwa powszechnego stanowi istotny element determinujący istnienie nadrzędnego interesu publicznego. Jak zasadnie wskazano w piśmiennictwie, odstępstwo w postaci ochrony zdrowia i bezpieczeństwa powszechnego jest ogólnie akceptowane i uznane za słuszne, jako że trudno byłoby przyjąć, że ochrona zwierząt i roślin powinna przeważać nad ochroną zdrowia publicznego czy też bezpieczeństwa (zob. np. M. Michalak, Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz w perspektywie unijnej, LEX 2016, punkt 3.3.3). Dalej należy wskazać, że za budowa przedmiotowego fragmentu drogi szybkiego ruchu w sposób niewątpliwy przemawia szereg argumentów przesądzających o tym, że mamy do czynienia z nadrzędnym interesem społecznym. Po pierwsze, budowa dróg szybkiego ruchu w sposób zasadniczy ogranicza ryzyko wstąpienia najgroźniejszych wypadków drogowych, tj. związanych m. in. ze zderzeniami czołowymi oraz wykonywaniem manewru skrętu w lewo. Po drugie, na co wskazano m.in. w postanowieniu o nadaniu decyzji RDOŚ rygoru natychmiastowej wykonalności, na przedmiotowym fragmencie drogi krajowej nr [...] dochodzi do częstych wypadków, w tym ze skutkiem śmiertelnym. Po trzecie, budowa dróg szybkiego ruchu przyczynia się do poprawny stanu powietrza, w tym poprzez ograniczenie zjawiska stania pojazdów w korkach, a także do zmniejszenia innych uciążliwości, takich jak np. hałas (drogi krajowe na terenie Polski bardzo często przebiegają blisko zabudowy mieszkaniowej). Jak w skazano w uzasadnieniu ostatecznej decyzji RDOŚ w K. z [...] stycznia 2015 r. (znak: [...]) "Budowa drogi ekspresowej [...] poza redukcją negatywnego oddziaływania spowodowanego ruchem samochodowym, spowoduje znaczną poprawę bezpieczeństwa ruchu drogowego, przede wszystkim użytkownikom dróg mieszkającym przy obecnej DK [...], jak i zwiększenie płynności ruchu na kierunku pomiędzy K., a W." (decyzja na płycie CD). Po czwarte, poprawa warunków ruchu drogowego, w tym na odcinku tak ważnych ośrodków gospodarczych, jak W. i K., a w dalszej kolejności W. – G., wpłynie pozytywnie na rozwój gospodarczy kraju, a co za tym idzie dobrobyt mieszkańców. Reasumując, w świetle zasady zrównoważonego rozwoju (art. 5 Konstytucji RP), a także jednej z podstawowych zasad ochrony środowiska, tj. zasady komplementarności (art. 5 p.o.ś.), nie sposób zarzucić GDOŚ, że naruszył ustawowe wymagania warunkujące wydanie zezwolenie na odstępstwo o zakazów. Trzeba mieć przy tym na uwadze, że decyzja ta wydawana jest w warunkach uznania administracyjnego (por. np. wyrok NSA z 23 kwietnia 2020 r., II OSK 2035/19, CBOSA). Zdaniem Sądu, GDOŚ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, a w szczególności uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami.
IV.3. Bezzasadne są zarzuty skargi dotyczące rzekomej "legalizacji" przez GDOŚ uprzednich działań inwestora. Jak słusznie zauważył GDOŚ, decyzja zezwalająca na odstępstwo od zakazów wydanie kwestionowanego przez skarżącą zezwolenia nie ma mocy wstecznej, a dotyczy działań przyszłych. Przy czym, w realiach sprawy należy mieć również na uwadze, że decyzji organu I instancji nadano, postanowieniem z [...] marca 2020 r., rygor natychmiastowej wykonalności. Wydanie zaskarżonej decyzji nie czyni zatem zgodnymi z prawem ewentualnych zachowań polegających na naruszeniu zakazów w stosunku do roślin, zwierząt lub grzybów objętych ochroną gatunkową bez zezwolenia lub wbrew jego warunkom (art. 131 pkt 14 u.o.p.).
IV.4. Bezzasadne są również zarzuty skargi dotyczące zaniechania powołania przez GDOŚ biegłego. Otóż w postępowaniu administracyjnym zasadność powołania biegłego została pozostawiona uznaniu organu. Zgodnie z art. 84 § 1 k.p.a., gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. Podzielić należy pogląd, że GDOŚ jest organem wyspecjalizowanym w sprawach dotyczących ochrony przyrody, stąd w sprawach takich jak niniejsza brak jest co do zasady obligatoryjnej potrzeby powołania dodatkowo biegłego (por. np. wyrok NSA z 3 grudnia 2013 r., II OSK 1569/12, CBOSA oraz wyrok NSA z 20 grudnia 2016 r., II OSK 816/15, CBOSA). Należy przy tym zaznaczyć, że opinie wykonane na zlecenie zainteresowanej strony lub uczestnika nie mają charakteru dowodu z opinii biegłego (por. np. wyrok NSA z 2 października 2008 r., II OSK 1113/07, CBOSA). Innymi słowy, dokumenty te nie korzystają ze wzmocnionej mocy dowodowej, jaką posiada opinia sporządzona przez niezależnego eksperta na zlecenie organu.
IV.5. Bezzasadne są również zarzuty skargi dotyczące rzekomego oparcia się przez orzekające organy wyłącznie na twierdzeniach zawartych we wniosku inwestora (m.in. zarzut naruszenia art. 7, 75 § 1, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a.). Otóż wniosek inwestora stanowił tylko jeden z elementów materiału dowodowego zebranego przez organ. Na s. 15-18 decyzji GDOŚ wskazano liczne dokumenty, które zostały przeanalizowane przez organ. Ponadto, organ dokonał wizji terenowej m.in. z udziałem skarżącego (zob. m.in. protokół z [...] listopada 2019 r. oraz wnioski i spostrzeżenia RDOŚ – na płycie CD).
IV.6. Podobnie, bezzasadne są twierdzenia skarżącego, jakoby w sentencji decyzji wskazano, że zezwolenie może w rzeczywistości dotyczyć nieskończonej ilości zwierząt. Otóż w sentencji decyzji (pkt I in fine) istotnie wskazano, że: "w stosunku do osobników chomika europejskiego (Cricetus cricetus) w liczbie 60 sztuk, a jeśli ilość okazów stwierdzonych w terenie będzie wyższa to odstępstwa od zakazów udzielone niniejszą decyzją dotyczą całej zinwentaryzowanej populacji". To stwierdzenie należy jednak odczytywać w kontekście całości osnowy decyzji, w tym następującego po zacytowanym fragmencie stwierdzenia: "Powyższe czynności wykonywane będą w związku z prowadzoną inwestycją pn.: "Projekt i budowa drogi ekspresowej [...], odcinek granica województwa [...] - [...]: - Część nr 2 - ode. realizacyjny węzeł S. (z węzłem) - węzeł W. (z węzłem), długość ok. 14 km", w kilometrażu projektowym obejmującym odcinek 627 + 500 - 640 + 600 w pasie zajętości terenu niezbędnego pod budowę ww. odcinka drogi ekspresowej wraz z obiektami inżynierskimi i infrastrukturą towarzyszącą oraz w jego bezpośrednim sąsiedztwie". Innymi słowy, jest oczywiste, że decyzja nie dotyczy "nieskończonej ilości zwierząt". W sposób logiczny ograniczenie ilościowe wynika tu z ograniczenia terytorialnego, jakie wynika z decyzji. Uzupełniająco należy wskazać, że rozbieżności, jakie zaistniały między skarżącym a organem, co do ilości chomików znajdujących się na terenie inwestycji, nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia. Po pierwsze, w świetle kryteriów swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), nie można przyjąć, że ustalenia organu w kwestii liczebności chomików są dowolne (zob. m.in. Wnioski i spostrzeżenia Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w K. po wizji terenowej z [...] listopada 2019 r. – na płycie CD). Przy czym, z natury rzeczy (tj. z uwagi na charakter bytowania chomików), ustalenia te mogły mieć charakter li tylko szacunkowy. Po drugie, nawet przyjmując hipnotycznie za prawdziwe twierdzenia strony, że ilość chomików w 2019 r. była "nawet kilkukrotnie" wyższa, to i tak pozostaje to bez wpływu na legalność zaskarżonej decyzji, w tym zaistnienie omówionych wyżej przesłanek ogólnych oraz szczególnych warunkujących wydanie zezwolenia na odstępstwo od zakazów. Należy przy tym również mieć na uwadze, że organy ochrony przyrody nie są zwolnione, rozpoznając wniosek inwestora o zwolnienie od zakazów, od obowiązku przestrzegania zasady szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.). W realiach sprawy za sprawnym prowadzeniem postępowania przemawiały m.in. te same względy, które uzasadniały nadanie decyzji organu I instancji rygoru natychmiastowej wykonalności.
IV.7. Na uwzględnienie nie zasługują również zarzuty skargi dotyczące określenia okresów, w których możliwe jest odstępstwo od zakazów. Należy mieć na uwadze, że GIOŚ wydając zaskarżoną decyzję wskazał, że czynności polegające na chwytaniu i przemieszczaniu chomików wykonywane będą w okresach ich aktywności naziemnej od [...] kwietnia do [...] maja oraz od [...] sierpnia do [...] października. Ponadto, organ przyjął, że w odniesieniu do okazów schwytanych po 15 września najwcześniej na stanowiska zastępcze można je wypuścić 15 kwietnia, o ile warunki terenowe na to pozwolą (tj. brak zalegającej pokrywy śnieżnej, dodatnie temperatury powietrza, rozwinięta szata roślinna gwarantująca schronienie i dostępna baza pokarmowa dla chomików). GDOŚ uwzględnił tu zatem w części argumentację skarżącego, skracając okres jesienny, w którym możliwie jest wysiedlenie, do 15 października. RDOŚ ustalił koniec tego okresu na 15 listopada, a nadto obowiązek przeniesienia schwytanych chomików do specjalnych ośrodków określił na "po 22 września". GDOŚ przesunął również okres, po którym chomiki mogą być wypuszczone na stanowiska zastępcze (po 15 kwietnia, przy uwzględnieniu warunków pogodowych), a nie po 1 kwietnia (bez zamieszczenia warunku pogodowego). Mając na uwadze specjalizację organu, tj. posiadanie przez pracowników Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska fachowej wiedzy w zakresie ochrony przyrody, powyższych ustaleń nie można uznać za dowolne (zob. szczegółowe uwagi w tym zakresie poczynione na s. 21-22 decyzji GDOŚ). To, że organ wyspecjalizowany nie podzielił w całości stanowiska skarżącego w maksymalizacji zakresu ochrony zwierząt, nie jest równoznaczne z naruszeniem przepisów prawa, w tym art. 7 i art. 80 k.p.a.
IV.8. Reasumując, Sąd uznał zaskarżoną decyzję za zgodną z prawem. Należy przyjąć, że decyzja stanowi przejaw prawidłowego zastosowania przez GDOŚ zasady zrównoważonego rozwoju (art. 5 Konstytucji RP) oraz zasady kompleksowości (art. 5 p.o.ś.). Zgodnie z art. 3 pkt 50 p.o.ś., przez zrównoważony rozwój rozumie się taki rozwój społeczno-gospodarczy, w którym następuje proces integrowania działań politycznych, gospodarczych i społecznych, z zachowaniem równowagi przyrodniczej oraz trwałości podstawowych procesów przyrodniczych, w celu zagwarantowania możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb poszczególnych społeczności lub obywateli zarówno współczesnego pokolenia, jak i przyszłych pokoleń. Jak zauważa P. K., "Zrównoważony rozwój nadaje procesom rozwoju gospodarczego i społecznego cechę trwałości. Powinien on także zapewniać rzeczywistą poprawę jakości życia ludzi. Ponadto, w przywołanej definicji ustawowej podkreślone zostały najistotniejsze elementy treści zasady zrównoważonego rozwoju. Jest to prowadzenie wszelkiego rodzaju działań podejmowanych w państwie, z uwzględnieniem wymagań środowiska, w celu umożliwienia funkcjonowania człowieka w tym środowisku teraz i w przyszłości. Widoczne jest tu odwołanie się do tzw. zasady sprawiedliwości międzypokoleniowej w dostępie do zasobów środowiska." (Zasady ochrony środowiska, s. 280, 309). Z kolei zgodnie z zasadą kompleksowości, ochrona jednego lub kilku elementów przyrodniczych powinna być realizowana z uwzględnieniem ochrony pozostałych elementów (art. 5 p.o.ś.). Oznacza to m.in., że środowisko jest pewną całością, kompleksem powiązanych i oddziaływających na siebie wzajemnie elementów. Biorąc pod uwagę zakres ochrony prawnej, środowisko jako przedmiot tej ochrony musi być chronione jako całość, z uwzględnieniem złożonego kompleksu oddziaływających wzajemnie na siebie elementów, wchodzących w jego skład. Naruszenie równowagi ochrony pomiędzy tymi elementami może zrodzić bezpośrednio negatywne skutki dla ochrony środowiska jako całości (por. P. Korzeniowski, op. cit. s. 334). W realiach niniejszej sprawy, prawidłowe zastosowanie powyższych zasad oznacza w szczególności, że ochrona jednego z elementów przyrody, tj. chomika europejskiego, nie może być realizowana bez uwzględnienia potrzeb ekonomicznych oraz społecznych (tj. budowy systemu dróg dopasowanego do intensywności ruchu), a także potrzeby ochrony najistotniejszego elementu środowiska, jakim jest człowiek, jego życie i zdrowie (tj. poprawy bezpieczeństwa ruchu drogowego i ochrony przed zanieczyszczeniami).
IV.9. Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.