Lexedit
Wróć do analizy orzeczenia
Pełny tekst orzeczenia

IV SA/WA 1181/19

Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.

II SA/Łd 132/25 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2025-06-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-02-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Agnieszka Grosińska-Grzymkowska
Beata Czyżewska
Piotr Mikołajczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6132 Kary pieniężne za naruszenie wymagań ochrony środowiska
Hasła tematyczne
Ochrona przyrody
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1478
art. 88 ust. 1 pkt 1, art. 89 ust. 1
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 75 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 138 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 250 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 764
par. 8 pkt 6, par. 4 ust. 3, par. 23 ust. 1 pkt 1 lit. a
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu  terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu
Sentencja
Dnia 17 czerwca 2025 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska Asesor WSA Beata Czyżewska Protokolant Starszy asystent sędziego Jarosław Moraczewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2025 roku sprawy ze skargi F. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 11 grudnia 2024 roku nr SKO.4170.155.2024 w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za usunięcie drzew 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Zgierza z dnia 9 października 2024 roku, nr OR.6131.302.2023.ASZ; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. S. prowadzącemu Kancelarię A w Ł., ul. [...] kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. MR
Uzasadnienie
1. Zaskarżoną decyzją z dnia 11 grudnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572) - powołanej dalej jako "k.p.a." oraz art. 88 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, 3 oraz art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2024 r. poz. 1478) - powołanej dalej jako "u.o.p.", utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Zgierza z dnia 9 października 2024 r. nr OR.6131.302.2023.ASZ w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za usunięcie drzew.
1. Z akt sprawy wynika, że ww. decyzją z dnia 9 października 2024 r. organ I instancji wymierzył skarżącej F.S. administracyjną karę pieniężną w wysokości 164 626,20 zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 34 sztuk drzew, tj.: 20 sztuk gatunku brzoza brodawkowa, 5 sztuk gatunku czeremcha zwyczajna, 4 sztuki gatunku dąb szypułkowy, 4 sztuki gatunku topola osika, 1 sztuka z rodzaju wierzba, z nieruchomości stanowiącej działkę o nr ewid. [...], położonej w obrębie [...] w Z. przy ul. [...], o nieuregulowanym stanie prawnym, co do której w księdze wieczystej nr [...] F.S. wpisana jest jako współwłaściciel.
2. Od powyższej decyzji skarżąca F.S. wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi odwołanie wskazując, że "drzewa były wycinane w latach, gdzie nie trzeba podcinać bez zezwolenia, a syn podcinał resztę już wcześniej powalonych drzew".
3. Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 11 grudnia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, po rozpatrzeniu powyższego odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
1. W uzasadnieniu decyzji Kolegium, powołując się uprzednio na przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie, wskazało, że w dniu 17 sierpnia 2023 r. do Urzędu Miasta Zgierza wpłynęło zawiadomienie Straży Miejskiej w Zgierzu, znak: SM.5613.255.2023.027, z dnia 17 sierpnia 2023 r., dotyczące przeprowadzonej w dniu 8 sierpnia 2023 r. interwencji na nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...], w związku z nielegalną wycinką drzew na terenie posesji. W notatce służbowej z dnia [...]sierpnia 2023 r. wskazano, iż usunięcia dokonał G.S., który oświadczył, że wyciął drzewa bez wymaganego zezwolenia, dla swoich potrzeb na terenie ww. działki. Na miejscu funkcjonariusze Straży Miejskiej w Zgierzu wspólnie z funkcjonariuszami Posterunku Straży Leśnej dokonali pomiaru pozostałych w gruncie 62 sztuk pni drzew oraz wykonali dokumentację zdjęciową występujących w gruncie pni, w tym 44 sztuk pni brzóz, 7 sztuk pni czeremch, 4 sztuk pni dębów, 1 sztuki pnia wierzby, 1 sztuki pnia sosny oraz 5 sztuk pni osiki.
2. Następnie organ odwoławczy zwrócił uwagę, że organ I instancji ustalił, że przedmiotowa nieruchomość stanowi współwłasność osób fizycznych, tj. L.S. i F.S., na podstawie aktu własności ziemi [...], a także, że właściciel nieruchomości nie posiadał zezwolenia na usunięcie drzew oraz o takie zezwolenie nie występował.
3. Wobec powyższego organ I instancji pismem z dnia 31 sierpnia 2023 r. zawiadomił F.S. (właściciela nieruchomości i G.S. - osobę, którą wskazała Straż Miejska w Zgierzu jako sprawcę usunięcia drzew) o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie usunięcia 62 sztuk drzew z przedmiotowej nieruchomości. Jednocześnie poinformował stronę o jej uprawnieniach wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. oraz zawiadomił o wyznaczonym na dzień 19 września 2023 r. na godz. [...] terminie przeprowadzenia oględzin i przesłuchania stron na terenie ww. nieruchomości.
4. Jak wskazało Kolegium, w dniu 19 września 2023 r. upoważnieni pracownicy organu I instancji, przy udziale funkcjonariuszy Straży Miejskiej i G.S., dokonali oględzin stanu faktycznego na ww. nieruchomości. Z uwagi na występujące w dniu oględzin opady, teren działki o nr ewid. [...] był podmokły, śliski i grząski, co znacznie utrudniało poruszanie się po terenie i swobodny oraz bezpieczny dostęp do poszczególnych, pozostałych po wycince pni drzew, dokonano identyfikacji i oględzin jedynie tych pni, do których w tych warunkach dotarto, w liczbie 6 sztuk drzew. Ponadto identyfikację kolejnych pni, ujętych w notatce służbowej Straży Miejskiej, utrudniał również fakt, że teren przedmiotowej działki jest nierówny, jak również gęsto porośnięty roślinnością, w tym mchami, gąszczem traw, krzewów, młodych i starych drzew. Przystąpiono do pomiaru obwodów 6 sztuk drzew pozostałych po wycince pni drzew na wysokości 5 cm w celu ustalenia czy usunięcie drzew wymagało dokonania zgłoszenia, o którym mowa powyżej. Ponadto wobec braku kłód pni usuniętych drzew dokonano również pomiaru najmniejszej średnicy pozostawionych pni.
5. G.S. oświadczył, że osobiście usunął drzewa wtedy, kiedy było możliwe usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia; nie pamięta, w którym roku; usunięcie drzew nastąpiło na własny użytek w celach opałowych; nie prowadzi działalności gospodarczej i ww. działka nie jest wykorzystywana na cele gospodarcze; właścicielami ww. działki jest F.S. - matka i on oraz zmarły L.S. postępowanie spadkowe w trakcie; jako syn właścicielki gospodaruje na ww. terenie, w tym dokonuje wycinki znajdujących się tam drzew bez wiedzy i zgody F.S.; przedmiotowy teren niegdyś stanowił pole rolne, a usunięte drzewa były samosiejkami, na ww. terenie (ok. 1 ha ziemi) niedługim terminie planuje uprawę ziemniaków i warzyw. Ponadto ustalono, że odbędą się dodatkowe oględziny, o ich terminie strony zostaną zawiadomione. Na tym protokół zakończono i podpisano bez uwag. Do protokołu załączono dokumentację fotograficzną w ilości 37 sztuk obrazującą stan faktyczny.
6. W dalszej kolejności Kolegium wskazało, że po wcześniejszym zawiadomieniu stronu w dniu 27 września 2023 r. dokonano dalszych oględzin terenu ww. nieruchomości, w wyniku których stwierdzono, że dalszy teren działki o nr ewid. [...] jest niezagospodarowany, nieurządzony, zakrzaczony, porośnięty mchami, trawami oraz drzewami. Na poddanym oględzinom dalszym terenie stwierdzono fragmenty kłód drzew oraz pryzmy pociętych gałęzi. Mimo starannych poszukiwań nie odnaleziono wszystkich, objętych notatką służbową Straży Miejskiej z dnia 8 sierpnia 2023 r. pni. W ramach przeprowadzonych czynności zidentyfikowano i dokonano pomiaru 37 sztuk pni (w tym ponownie pomierzono 6 sztuk pni zidentyfikowanych w dniu 19 września 2023 r.). W formie tabelarycznej przedstawiono ustalenia dotyczące wskazanych 37 sztuk drzew, tj. określono: nazwę gatunkową, numer pnia według protokołu z kontroli i notatki Straży Miejskiej, najmniejszą średnicę ustaloną, obwód pnia na wysokości 5 cm ustalony podczas oględzin.
7. W odniesieniu do powyższego organ II instancji dodał, że z uwagi na niedostępność terenu, tj. porośnięcie trawami, krzewami, mchami, licznymi poskładanymi w stosy gałęziami, leżącymi i połamanymi pniami brak było możliwości zlokalizowania drzew o nr: 7,16,17,18,19, 20, 21, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 32, 33, 34, 35, 43, 48, 53 i 60. Większość ze zlokalizowanych pni z zaawansowaną sukcesją roślinną na pniu.
8. Jednocześnie Kolegium zwróciło uwagę, że w ramach złożonych wyjaśnień w trakcie oględzin G.S. oświadczył, że pryzmy usypanych gałęzi i konarów zostały ułożone z drzew ściętych prawdopodobnie w okresie luty, kwiecień 2017 r., tj., nadal utrzymywał, że usunięcia drzew dokonał, cyt.: "w czasie, kiedy zgodnie z obowiązującymi przepisami o ochronie przyrody nie było wymagane zezwolenie". "Drzewa były powalone i pozostawione na gruncie. W późniejszym czasie sukcesywnie zwożone i cięte. Pod ściętymi gałęziami i konarami mogą znajdować się pozostałości pni". W dniu oględzin na terenie nieruchomości obecna była również F.S., która, stwierdziła, że usunięcia drzew dokonał G.S. w okresie luty - kwiecień 2017 r. bez jej zgody.
9. Kolegium podkreśliło, że z przeprowadzonych oględzin został sporządzony protokół wraz z dokumentacją zdjęciową, podpisany przez pracowników Wydziału Ochrony Środowiska i Rolnictwa Urzędu Miasta Zgierza oraz G.S. jako osobę, która dokonała usunięcia drzew. Obecna na gruncie F.S. nie brała czynnego udziału w oględzinach i nie podpisała protokołu. W związku z nieodnalezieniem 25 sztuk drzew uzgodniono, że odbędą się ponowne oględziny o terminie, których strony zostaną powiadomione. G.S. wniósł do protokołu, że za powyższe uszkodzenie drzew i krzewów dnia [...] sierpnia 2023 r. z art. 144 § 2 KW został ukarany grzywną w postaci mandatu karnego kredytowanego w kwocie 500 zł.
10. W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że w dniu 24 października 2023 r. dokonano ponownej wizji na terenie ww. nieruchomości, w wyniku której ostatecznie ustalono 36 sztuk pni oznaczonych nr 1-6, 8-15, 38-42, 44-47, 49-52, 54-62. Odnaleziono również drzewo oznaczone nr 60 ustalając, że to pień brzozy brodawkowatej o obwodzie pnia 66 cm mierzonym na wysokości 5 cm i najmniejszej średnicy 15 cm.
11. Nadto Kolegium wyjaśniło, że organ I instancji pismem z dnia 16 listopada 2023 r. zawiadomił F.S. i G.S. oraz osoby wezwane w charakterze świadków, tj. W.P., M. P. i G.S. o wyznaczonym na dzień 30 listopada 2023 r. na godz. [...] terminie przesłuchania stron w sprawie usunięcia 62 sztuk drzew z terenu przedmiotowej nieruchomości bez zgody posiadacza nieruchomości, a także pismem z dnia 17 listopada 2023 r. zwrócił się do Nadleśnictwa [...] o współdziałanie w zakresie poprawnego ustalenia stanu faktycznego, tj. udzielenie merytorycznego wsparcia w ustaleniu, które z pni wskazują, iż usuniecie drzew mogło zostać wykonane (jak twierdzi sprawca) w okresie wiosennym w 2017 r.
12. Organ II instancji wyjaśnił, że w dniu 30 listopada 2023 r. M. P. w trakcie przesłuchania w charakterze świadka oświadczyła, że jest spokrewniona ze sprawcą czynu, nie utrzymuje z nim kontaktów, z uwagi na charakter i godziny pracy nie przebywa w domu i nie interesuje się co dzieje się na działkach znajdujących się z tytułu domu. Nie widziała cięć na obszarze objętym postępowaniem. Podobnie zeznał drugi świadek – W.P., który wskazał, iż, cyt.: "(...) nie spotkał się nigdy z sytuacją, żeby sąsiad wycinał drzewa w okresie od 2017 roku do chwili obecnej".
13. W przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania świadków brali czynny udział jako strony postępowania F.S. i G.S.. W tym dniu, po zakończeniu przesłuchania świadków, G.S. zmienił wcześniejsze zeznania z dnia 19 września 2023 r. zeznając, cyt.: "(...) wiedza matki jako właściciela działki o wycince drzew była, ponieważ razem zamieszkują i wykorzystywali drewno do ogrzewania domu". Jednocześnie G.S. w dalszym ciągu utrzymywał, że cyt.: "(...) cięcia drzew dokonywał w roku 2017 r., w okresie, kiedy ustawa o ochronie przyrody dopuściła wycinkę drzew bez zezwolenia".
14. Obecna na przesłuchaniu świadków F.S. wysłuchała ww. zeznań syna, które zostały zapisane w protokole i potwierdziła ich zgodność z prawdą poprzez podpisanie protokołu. Ponadto obie strony stwierdziły, że cyt.: "(...) nie dokonywano usunięcia drzew w obwodach objętych ustawą o ochronie przyrody od czasu zmiany przepisów tj. od czerwca 2017 roku".
15. Analizując sprawę organ odwoławczy zauważył, że p.o. Komendanta Posterunku Straży Leśnej, w piśmie z dnia 11 stycznia 2024 r., zajął stanowisko co do przedstawionej wyżej oceny czasu usunięcia drzew. W piśmie wskazano, iż, cyt.: "Posterunek Straży Leśnej dokonał w dniu 19 grudnia 2023 r. oględzin drzewostanów na terenie Nadleśnictwa [...], w których było prowadzone pozyskanie w roku 2017, aby dokonać porównań i określić, jak wygląda po takim czasie postępujący rozkład na pniakach. Pniaki te miały widoczne ślady rozkładu oraz można było bez trudu ingerować w ich strukturę. W związku z czym za pniaki starsze niż 5 lat na posesji mieszczącej się na [...] w Z., możemy zakwalifikować pniaki z zaawansowaną zgnilizną oznaczone numerami 3 i 4. Pniaki oznaczone numer 1 oraz 2 zostały pozyskane w okresie krótszym niż 5 lat na podstawie porównania z pniakami leśnymi, znajdującymi się na terenie Nadleśnictwa [...]".
16. Kolegium stwierdziło, że mając na uwadze fakt, iż F.S. wiedziała o dokonanej przez G.S. wycince drzew i będąc właścicielem nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym nie złożyła wniosku o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew, przyjęto kwalifikację zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 1 i art. 83 ust. 3 u.o.p., zgodnie z którym zgoda właściciela nieruchomości, o której mowa w ust. 1 pkt 1, nie jest wymagana także w przypadku wniosku złożonego przez użytkownika wieczystego lub posiadacza nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, niebędących podmiotem, o którym mowa w ust. 2.
17. Jednocześnie Kolegium wskazało, że organ I instancji z uwagi na brak kłód usuniętych drzew, do wyliczenia kary zastosował art. 88 ust. 4 u.o.p. dokonał obliczenia obwodów i wyliczenia kary za usunięcie drzew bez zezwolenia ustalając łączny wymiar kary na kwotę 164 626,20 zł (pismo nr OR.6131.302.2023.ASZ).
18. Organ odwoławczy zauważył także, że pismem z dnia 30 stycznia 2024 r. zawiadomiono F.S. (właściciela nieruchomości) i G.S. (osobę, która dokonała usunięcia drzew) o zgromadzeniu materiału dowodowego ww. sprawie oraz uprawnieniach wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. W dniu 2 lutego 2024 r. G.S. zapoznał się z aktami sprawy ponownie potwierdził, że wyciął drzewa w 2017 r.
19. Następnie Kolegium zwróciło uwagę, że zaskarżona decyzja jest już kolejną decyzją w tej sprawie. Po uchyleniu decyzją organu odwoławczego z dnia 17 lipca 2024 r. decyzji organu I instancji z dnia 22 marca 2024 r. Organ I instancji decyzją z dnia 5 sierpnia 2024 r. nr OR.6131.302.2023.ASZ umorzył postępowanie w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 34 sztuk drzew z przedmiotowej nieruchomości w stosunku do G.S. z uwagi na jego bezprzedmiotowość oraz decyzją z dnia 9 października 2024 r. nr OR.6131.302.2023.ASZ wymierzył F.S. administracyjnej kary pieniężnej w wysokości 164 626,20 zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 34 sztuk wskazanych drzew z terenu ww. nieruchomości.
20. W ocenie organu odwoławczego, bezsporne jest, że właściciel nieruchomości ponosi odpowiedzialność za usunięcie 34 sztuk drzew rosnących na działce o nr ewid. [...], położonej w obrębie [...] w Z. przy ul. [...], bez wymaganego zezwolenia co wynika wprost z art. 88 ust. 2 u.o.p. Powyżej opisane drzewa zostały usunięte bowiem na za zgodą właścicielki nieruchomości przez jej syna - G.S. Okoliczności powyższe są niesporne.
21. Podzielając pogląd prezentowany w orzecznictwie Kolegium stwierdziło, że kara za wycięcie drzew może być wymierzona właścicielowi lub posiadaczowi nieruchomości w sytuacji, gdy osoba ta dokonała osobiście wycięcia drzew bez zezwolenia lub gdy zleciła dokonanie takiego usunięcia osobie trzeciej. Właściciel lub posiadacz nieruchomości ponosi odpowiedzialność za wycięcie drzew także wtedy, gdy wiedział o zamiarze wycięcia przez osobę trzecią i godził się na taką ewentualność. Natomiast w sytuacji, gdy drzewa usunęła osoba trzecia bez zgody i wiedzy właściciela lub posiadacza nieruchomości i osoby te nie mogły zapobiec działaniu osoby trzeciej, to wówczas brak jest podstaw do obciążenia właściciela nieruchomości karą przewidzianą w art. 88 ust. 1 pkt 2 u.o.p. Wobec tego – zdaniem organu II instancji - skoro F.S. - właścicielka przedmiotowej nieruchomości - wiedziała o zamiarze usunięcia drzew, wyraziła na to zgodę to brak jest podstaw do ustalania innego podmiotu ponoszącego odpowiedzialność aniżeli właściciel nieruchomości.
22. Jednocześnie organ II instancji podkreślił, że właściciel nieruchomości może uwolnić się od odpowiedzialności za usunięcie drzew, jeśli zostanie wykazane, że inny podmiot działał bez jego zgody, co wprost wynika z art. 88 ust. 2 u.o.p.
23. Niesporne w niniejszej sprawie jest również – jak wskazało Kolegium - że właściciel nieruchomości nie złożył na podstawie art. 83 ust. 1 w związku z art. 83 ust. 3 u.o.p. wniosku o wydanie zezwolenia na usunięcie ww. opisanych drzew, a zatem usunął 34 sztuki drzew bez wymaganego zezwolenia.
24. W odniesieniu natomiast do stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości, Kolegium wyjaśniło, że przedstawia się następująco:
- zgodnie z wpisem w ewidencji gruntów i budynków właścicielami przedmiotowej nieruchomości są osoby fizyczne, tj. F.S. i L.S.,
- zgodnie z wpisem w prowadzonej dla ww. nieruchomości księdze wieczystej nr [...] nieruchomość stanowi wspólność ustawową majątkową małżeńską L.S. i F.S.,
- G.S. jest synem F.S. i widniejącego w księdze wieczystej L.S., który nie żyje. F.S. i G.S. oświadczyli również, że postępowanie spadkowe po zmarłym L.S., czyli mężu i ojcu, nie zostało zakończone.
25. Nadto organ odwoławczy wskazał, że na podstawie danych uzyskanych z bazy informacji o mieszkańcach Miasta Zgierza ustalono, że L.S. zmarł [...] 2004 r. Powyższe wskazuje, że wiosną 2017 r., a więc w czasie obowiązywania przepisów zezwalających osobom fizycznym, będącym właścicielami nieruchomości, na usuwanie drzew na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej bez zezwolenia, właścicielka działki o nr [...] nie mogłaby z nich skorzystać, gdyż już wówczas nieruchomość ta stanowiła nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawnym ze względu na fakt, że nie żył już wtedy L.S., a postępowanie spadkowe nie zostało przeprowadzone (i stan ten trwał do chwili wszczęcia postępowania).
26. Mając na uwadze powyższe organ II instancji wyjaśnił, że w przypadku nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, wniosek o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew winien złożyć posiadacz nieruchomości, a zgodnie z treścią art. 83 ust. 3 u.o.p. Zgoda właściciela nieruchomości, o której mowa w ust. 1 pkt 1, nie jest wymagana także w przypadku wniosku złożonego przez użytkownika wieczystego lub posiadacza nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, niebędących podmiotem, o którym mowa w ust. 2. Zgodnie z normą art. 113 ust. 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przez nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawnym rozumie się nieruchomość, dla której ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów albo innych dokumentów nie można ustalić osób, którym przysługują do niej prawa rzeczowe, przy czym zgodnie z art. 113 ust. 7 ww. ustawy przepis ust. 6 stosuje się również, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie żyje i nie przeprowadzono lub nie zostało zakończone postępowanie spadkowe.
27. Zdaniem Kolegium, F.S. przed usunięciem drzew z ww. nieruchomości winna uzyskać na podstawie art. 83 ust. 1 i ust. 3 u.o.p. zgodę Prezydenta Miasta Zgierza na ich usunięcie. Strona nie wystąpiła z wnioskiem o wydanie zezwolenia na usuniecie drzew w związku z tym usunęła drzewa bez wymaganego zezwolenia, a za popełnienie tego deliktu administracyjnego (usunięcie drzew bez zezwolenia) przewidziana jest sankcja w art. 88 u.o.p.
28. Organ odwoławczy ocenił, że organ I instancji nie dał wiary twierdzeniom strony, że do usunięcia ww. drzew doszło w 2017 r. Przeczy temu stanowisko p.o. Komendanta Posterunku Straży Leśnej, zaprezentowane w piśmie z dnia 11 stycznia 2024 r. w sprawie oceny czasu usunięcia drzew cyt.: "za pniaki starsze niż 5 lat na posesji mieszczącej się na [...] w Z., możemy zakwalifikować pniaki z zaawansowaną zgnilizną oznaczone numerami 3 i 4. Pniaki oznaczone numer 1 oraz 2 zostały pozyskane w okresie krótszym niż 5 lat na podstawie porównania z pniakami leśnymi, znajdującymi się na terenie Nadleśnictwa [...]".
29. Dodatkowo, zdaniem organu II instancji, powyższe ustalenia potwierdzają wydruki zdjęć satelitarnych z okresu czerwiec 2017 r. (koniec obowiązywania ustawy o ochronie przyrody w brzmieniu mówiącym, że usunięcie drzew, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie wymaga uzyskania zezwolenia), a sierpniem 2023 r. (pierwsze oględziny funkcjonariuszy Straży Miejskiej w Zgierzu i Posterunku Straży Leśnej) z aplikacji Google Earth Pro obrazujących teren działki o nr ewid. [...]. Na zdjęciach z lat 2017 - 2022 (zdjęcia nr 1 - 7 umieszczone w aktach sprawy) zacienienie, zajęcie działki nr [...] drzewami wygląda podobnie (wręcz tak samo). Na zdjęciu z sierpnia 2023 (zdjęcie nr 8) widać wyraźne przerzedzenie drzewostanu w obszarze ww. działki.
30. Kolegium stwierdziło, że ustalenia poczynione przez pracowników prowadzących postępowanie, uzyskane stanowisko p.o. Komendanta Posterunku Straży Leśnej oraz wydruki zdjęć satelitarnych ostatecznie dały podstawę do uznania, że usunięcia 34 sztuk drzew nie dokonano wiosną 2017 r., co w zeznaniach wskazywał G.S., natomiast odbywało się to w okresie między marcem 2022 r. (zdjęcie nr 7) a sierpniem 2023 r. (zdjęcie nr 8).
31. Powyższe – jak ocenił organ II instancji - potwierdza także okoliczność, że G.S. za uszkodzenie drzew i krzewów w dniu 4 sierpnia 2023 r. z art. 144 § 2 KW został ukarany grzywną w postaci mandatu karnego kredytowanego w kwocie 500 zł. Sprawca mandat przyjął, a zatem przyznał się do zarzucanego czynu i przy tym nie można przyjąć, że został ukarany w tym dniu za czyn popełniony w 2017 r.
32. Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, że mając na względzie, że do usunięcia drzew doszło pomiędzy marcem 2022 r., a sierpniem 2023 r., brak jest podstaw do zastosowania normy art. 89 ust. 10 u.o.p. stanowiącego, iż nie wszczyna się postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli od końca roku, w którym usunięto lub zniszczono drzewo lub krzew albo uszkodzono drzewo, upłynęło 5 lat.
33. Mając na uwadze powyższe Kolegium dodało, że w trakcie oględzin ustalono gatunki drzew, dokonano pomiarów ww. drzew na wysokości 5 cm (brak kłód ww. drzew) oraz najmniejszej średnicy drzew bowiem w sytuacji, gdy nie ma kłód drzew uniemożliwiając ustalenie obwodów drzew na wysokości 130 cm znajduje zastosowanie art. 89 ust. 4 u.o.p. zgodnie, z którym, jeżeli ustalenie obwodu usuniętego lub zniszczonego drzewa jest niemożliwe z powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się, przyjmując najmniejszą średnicę pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10%.
34. Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji prawidłowo dokonał wyliczenia kary, co przedstawione zostało w tabeli, w której wskazano dla każdego drzewa: numer, obwód pnia na wysokości 5 cm, najmniejszą średnią pnia, obliczenie dotyczące obwodów usuniętych drzew zgodnie z art. 88 ust. 4 u.o.p., obwód pnia przyjęty do wyliczenia kary, stawkę opłaty, opłatę, mnożnik i karę za usunięcie drzewa wyliczoną na podstawie art. 88 ust. 1 u.o.p.
35. Końcowo Kolegium wyjaśniło, że nałożono karę na właściciela nieruchomości za usunięcie 34 drzew o numerach oznaczonych w kolumnie 1 tabeli, które zostały odnalezione, dokonano pomiarów ich obwodów i średnic oraz ustalono, że zostały usunięte w okresie od marca 2022 r. do sierpnia 2023 r. Nie nałożono kary za drzewa oznaczone nr 3 i 4 z tego względu, że do ich usunięcia doszło w okresie 5 lat od dokonania oględzin, co wynika z pisma p.o. Komendanta Posterunku Straży Leśnej. Nie została również nałożona na właściciela kara za pozostałe drzewa wskazane w zawiadomieniu Straży Miejskiej w Zgierzu (pismo z dnia 17 sierpnia 2023 r.), która w wyniku przeprowadzonej interwencji ustaliła, że usuniętych zostało 62 sztuk drzew, określiła ich gatunki i dokonała pomiaru średnicy i obwodu pnia tych drzew.
1. Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożyła F.S., uznając ją za niezgodną z prawem. Skarżąca wskazała, że ze względu na swój wiek – 91 lat – nie jest w stanie spłacić tak ogromnej sumy. Skarżąca wniosła o zwolnienie jej z kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu.
2. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, podtrzymując przy tym stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
3. Postanowieniem z dnia 12 marca 2025 r., sygn. akt II SPP/Łd 21/25, referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi, po rozpoznaniu powyższego wniosku skarżącej, przyznał prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowieniem pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego.
4. Pismem z dnia 17 kwietnia 2025 r. ustanowiony w sprawie pełnomocnik skarżącej z urzędu wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
1. Ponadto pismem z dnia 28 kwietnia 2025 r. podtrzymał stanowisko przedstawione w skardze oraz zaskarżonej decyzji zarzucił:
1. naruszenie przepisów postępowania:
a) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłowe rozpatrzenie materiału dowodowego oraz jego dowolną ocenę, wykraczającą poza zasady logiki i doświadczenia życiowego, tj. przyjęcie, że z materiału dowodowego (wydruków zdjęć satelitarnych oraz pisma Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...] z dnia 11 stycznia 2024 r.) wynika, że wycinka drzew miała miejsce między marcem a sierpniem 2023 r., podczas gdy na podstawie zdjęć satelitarnych oraz pisma Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...] nie jest możliwe jednoznaczne przesądzenie, kiedy dokładnie miała miejsce wycinka drzew (w ww. piśmie wskazano jedynie, że drzewa nr 1 i nr 2 zostały pozyskane w okresie krótszym niż 5 lat, zaś za pniaki starsze niż 5 lat należy uznać pniaki oznaczone nr 3 i nr 4, nie ustosunkowano się zaś do tego, kiedy zostały wycięte pozostałe drzewa będące przedmiotem zaskarżonej decyzji), co w konsekwencji miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do nieuprawnionego przyjęcia, że drzewa zostały wycięte w okresie między marcem a sierpniem 2023 r., tj. w okresie, kiedy usunięcie drzew wymagało uzyskania zezwolenia,
b) art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 § 1 k.p.a. poprzez oparcie przez organ odwoławczy ustaleń faktycznych w sprawie jedynie na wydrukach zdjęć satelitarnych oraz piśmie Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...] z dnia 11 stycznia 2024 r. i przyjęcie, że wycinka drzew miała miejsce między marcem a sierpniem 2023 r., podczas gdy okoliczność w postaci ustalenia daty wycięcia drzew była okolicznością wymagającą wiadomości specjalnych oraz wiedzy szczególnej (biegłego dendrologa), zaś organ nie dysponując takimi wiadomościami i wiedzą w tym zakresie nie był uprawniony do poczynienia ustaleń istotnych dla rozstrzygnięcia co do okoliczności wymagających wiadomości specjalnych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem w przypadku ustalenia, że drzewa zostały wycięte wiosną 2017 r. postępowanie powinno zostać umorzone na podstawie art. 89 ust. 10 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1478 z późn. zm.) (dalej: u.o.p.);
c) art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i naruszenie zasad logicznego rozumowania, tj. odmowę wiarygodności zeznaniom świadka W.P., G.S. oraz skarżącej F.S. w zakresie, w jakim ww. osoby wskazywały, że wycinka drzew miała miejsce wiosną 2017, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do uznania zeznań W.P., G.S. oraz skarżącej za niewiarygodne we wskazanym zakresie, co w konsekwencji doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych w zakresie okoliczności mających istotny wpływ na wynik sprawy, stanowiących podstawę rozstrzygnięcia;
d) art. 189 f § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, tj. nieodstąpienie przez organ odwoławczy od nałożenia na skarżącą administracyjnej kary pieniężnej oraz poprzestanie na pouczeniu, podczas gdy w niniejszej sprawie zachodziły określone w art. 189 f § 1 k.p.a. uzasadnione podstawy do odstąpienia od nałożenia kary, tj. waga naruszenia prawa była znikoma, a także zaprzestano naruszania prawa, co w konsekwencji winno prowadzić do wydania przez Kolegium decyzji o uchyleniu decyzji organu I instancji i wydania orzeczenia co do istoty sprawy, tj. odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestanie na jedynie pouczeniu,
2. naruszenie przepisów prawa materialnego:
a) art. 83 ust. 1 i 3 u.o.p. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2017 r. do 16 czerwca 2017 r.) poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że w przypadku nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym posiadacz nieruchomości powinien wystąpić z wnioskiem o wydanie zezwolenia na wycięcie drzew, podczas gdy z ww. przepisów wynika jedynie, że w przypadku złożenia wniosku o wydanie zezwolenia na wycinkę drzew (w tych przypadkach, w których zezwolenie jest wymagane) przez użytkownika wieczystego lub posiadacza nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym nie jest wymagana zgoda właściciela nieruchomości na złożenie takiego wniosku - ww. przepisy nie wiążą bowiem okoliczności w postaci nieuregulowanego stanu prawnego nieruchomości z obowiązkiem uzyskania zezwolenia na wycinkę drzew, co w konsekwencji miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym przyjęciem, że skarżąca przed usunięciem drzew wiosną 2017 r. (a więc w okresie, kiedy usuwanie drzew przez osoby fizyczne na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej bez zezwolenia było dozwolone) musiałaby wystąpić o zezwolenie na wycinkę, mimo że prawidłowa wykładnia art. 83 ust. 1 i 3 u.o.p. (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2017 r. do 16 czerwca 2017 r.) prowadzi do wniosku, że uzyskanie takiego zezwolenia przez skarżącą nie było konieczne;
b) art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. w zw. z art. 88 ust. 10 u.o.p. poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy na gruncie stanu faktycznego sprawy zachodziły przesłanki do zastosowania ww. przepisów, bowiem drzewa zostały usunięte w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego, a zatem stosownie do treści art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. w takim wypadku nie jest wymagane uzyskanie zezwolenia na wycinkę drzew, zaś zgodnie z art. 88 ust. 10 u.o.p, w przypadku, o którym mowa w art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p nie wymierza się administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew, co w konsekwencji miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało niezasadnym wymierzeniem skarżącej administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie drzew.
2. W oparciu o powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, Prezydenta Miasta Zgierza z dnia 9 października 2024 roku w całości i na podstawie art. 61 § 2 pkt 1) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji do czasu prawomocnego zakończenia postępowania wywołanego wniesieniem niniejszej skargi, a także o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej skarżącej z urzędu, według stawki maksymalnej, które nie zostały opłacone ani w całości, ani w części.
W uzasadnieniu tego pisma pełnomocnik skarżącej przedstawił szerokie uzasadnienie podniesionych zarzutów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:
5. Skarga podlega uwzględnieniu, chociaż nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się słuszne.
1. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm.), powołanej dalej jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
2. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 P.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
3. Przedmiotem skargi w kontrolowanej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 11 grudnia 2024 r., znak SKO.4170.155.2024, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w sprawie nałożenia na skarżącą administracyjnej kary pieniężnej w wysokości 164.626,20 zł za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 34 sztuk drzew wskazanych w niej gatunków, z nieruchomości stanowiącej działkę o nr ewid. [...], położonej w obrębie [...] w Z. przy ul. [...], o nieuregulowanym stanie prawnym, co do której w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości, skarżąca wpisana jest jako współwłaściciel.
4. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w powyższym trybie i granicach nakreślonej na wstępie kognicji sądów administracyjnych Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi i poprzedzającą ją decyzją organu I instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.
5. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2024 r. poz. 1478 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "u.o.p.". Stosownie do art. 83 ust. 1 tej ustawy usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek:
1) posiadacza nieruchomości - za zgodą właściciela tej nieruchomości;
2) właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360, 2337 i 2339 oraz z 2023 r. poz. 326), zwanej dalej "Kodeksem cywilnym" - jeżeli drzewo lub krzew zagrażają funkcjonowaniu tych urządzeń.
6. Zgodnie z art. 88 ust. 1 u.o.p. wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za:
1) usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia;
2) usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości;
3) zniszczenie drzewa lub krzewu;
4) uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa;
5) usunięcie drzewa pomimo sprzeciwu organu, o którym mowa w art. 83f ust. 8, i bez zezwolenia, o którym mowa w art. 83f ust. 16;
6) usunięcie drzewa bez dokonania zgłoszenia, o którym mowa w art. 83f ust. 4, lub przed upływem terminu, o którym mowa w art. 83f ust. 8.
7. Jednocześnie w myśl art. 88 ust. 2 u.o.p. kara, o której mowa w ust. 1 jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości.
8. Obliczenie wysokości i wymierzenie przedmiotowej kary nastąpiło na podstawie art. 89 u.o.p. oraz tabeli stanowiącej załącznik nr 1 do rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew (Dz. U. z 2017 r., poz. 1330), w której określono wysokość stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew w zależności od obwodu pnia.
9. Stosownie do art. 89 u.o.p. administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1-3, 5 i 6, ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust. 1, a w przypadku, w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty, administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było (ust. 1). Administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 4, ustala się w wysokości opłaty za usunięcie drzewa, o której mowa w art. 84 ust. 1, pomnożonej przez 0,6 (ust. 2). Jeżeli ustalenie obwodu lub gatunku usuniętego lub zniszczonego drzewa jest niemożliwe z powodu wykarczowania pnia i braku kłody, dane do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się na podstawie informacji zebranych w toku postępowania administracyjnego, powiększając ją o 50% (ust. 3). Jeżeli ustalenie obwodu usuniętego lub zniszczonego drzewa jest niemożliwe z powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się, przyjmując najmniejszą średnicę pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10% (ust. 4). Administracyjne kary pieniężne nieuiszczone w wyznaczonym terminie, podlegają wraz z odsetkami za zwłokę przymusowemu ściągnięciu w trybie określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 8). Należność z tytułu administracyjnej kary pieniężnej przedawnia się po upływie 5 lat od końca roku, w którym upłynął termin płatności (ust. 9). Nie wszczyna się postępowania w sprawie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, a postępowanie wszczęte w tej sprawie umarza się, jeżeli od końca roku, w którym usunięto lub zniszczono drzewo lub krzew albo uszkodzono drzewo, upłynęło 5 lat (ust 10).
10. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w oparciu o powyższe przepisy prawa organ II instancji stwierdził, że zasadnie została na skarżącą nałożona administracyjna kara pieniężna w wysokości 164626,20 zł za wycięcie wskazanych 34 sztuk drzew z terenu nieruchomości przy ul. [...] (działka nr ewid. [...], położona w obrębie [...] w Z.). Organ przy tym wskazał, że kara została nałożona w związku z wycinką drzew, które zostały odnalezione i dokonano pomiarów ich obwodów, średnic oraz ustalono, że zostały usunięte w okresie od marca 2022 r. do sierpnia 2023 r. Ponadto jak wskazał organ, nie nałożono na skarżącą kary za drzewa oznaczone nr 3 i 4 z tego względu, że do ich usunięcia doszło w okresie 5 lat od dokonania oględzin, co wynika z pisma p.o. Komendanta Posterunku Straży Leśnej.
11. Skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, nie zgadzając się ze stanowiskiem organów w tej sprawie, zarzuciła, że:
- zdjęcia satelitarne nie mogą stanowić wiarygodnego i przesądzającego dowodu w sprawie, ponieważ wykonane zostały w różnych okresach czasu, np. roślinność w okresie jesienno-zimowym różni się od tej z okresu wiosenno-letniego;
- pismo Lasów Państwowych Nadleśnictwa [...] z dnia 11 stycznia 2024 r. również nie może stanowić dowodu, ponieważ odnosi się jedynie do 4 drzew i w żaden sposób nie wskazuje przybliżonej daty wycięcia pozostałych drzew objętych decyzją;
- organ nie dał wiary zeznaniom świadków i samej skarżącej, mimo że zebrany w sprawie materiał dowody nie daje podstaw do takiego uznania. Zarzucił niepowołanie biegłego dendrologa w celu dokonania badania stanu drzew, ale oparcie się jedynie na ww. piśmie Nadleśnictwa;
- wobec usunięcia drzew wiosną 2017 r. w sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy o ochronie przyrody obowiązujące w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 16 czerwca 2017 r., które zezwalały na usunięcie bez zezwolenia drzew rosnących na nieruchomości stanowiącej własność osób na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej,
- teren, na którym dokonano wycinki stanowił niegdyś pole rolne, a usunięte drzewa była samosiejkami. Na terenie obejmującym ok. 1 ha planowana jest uprawa ziemniaków i innych warzyw i w takiej sytuacji nie ma obowiązku zyskania zezwalania na wycinkę drzew (wyjątek z art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p.),
- organ nie odstąpił od nałożenia na skarżącą kary pieniężnej, a było to naruszenie nieistotne i zaprzestała tego naruszenia, czym naruszył art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a.
12. Zmierzając do rozstrzygnięcia tak rysującego się sporu prawnego, jaki wiodą strony w niniejszej sprawie, w pierwszej kolejności należy w ocenie Sądu stwierdzić, że zasadnie organ II instancji ocenił, iż stan prawny przedmiotowej nieruchomości jest nieuregulowany. Zgodnie z wpisem w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości, skarżąca jest współwłaścicielem działki nr [...] wraz z nieżyjącym mężem – L.S. (zmarłym w dniu [...] 2004 r.). Postępowanie spadkowe po zmarłym L.S. – jak ustalił organ - nie zostało przeprowadzone. Skarżąca nie przedłożyła też dokumentu, z którego wynika, że postępowanie to jest w toku. W tej sytuacji skarżąca nie jest właścicielem całej nieruchomości. W stosunku zatem do skarżącej zachodzi okoliczność jednoczesnego legitymowania się udziałem w prawie własności przedmiotowej nieruchomości i jednocześnie jej posiadania w udziale, który nie stanowi prawa własności skarżącej. Z powyższego wynika zatem, że w sprawie zastosowanie znajduje art. 83 ust. 1 pkt 1 u.o.p., który stanowi o obowiązku uzyskania zezwolenia na wycinkę drzew przez posiadacza nieruchomości. Zaznaczyć przy tym należy, że art. 83 ust. 3 u.o.p. stanowi jedynie o braku wymagalności zgody właściciela nieruchomości, o której stanowi art. 83 ust. 1 pkt 1 u.o.p., jeżeli stan prawny nieruchomości jest nieregulowany. Przepis ten – art. 83 ust. 3 u.o.p. – nie zwalnia natomiast z obowiązku uzyskania zezwolenia na wycinkę drzew, w sytuacji, gdy stan prawny nieruchomości jest nieregulowany. Podkreślić przy tym należy, że wspomniany przepis art. 83 u.o.p. w obecnym brzmieniu nie zmienił się w stosunku do jego brzmienia w stanie prawnym obowiązującym w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 17 czerwca 2017 r., o którym wspomina pełnomocnik skarżącej.
13. Nie ulega wątpliwości, że istotne w sprawie jest ustalenie daty dokonania wycięcia przedmiotowych drzew. Jest to istotne ze względu na przywołany już wyżej art. 89 ust. 10 u.o.p., stanowiący o przedawnieniu wymierzenia kary pieniężnej za wycięcie drzew, w kontekście podnoszonego w sprawie zarzutu wycięcia drzew wiosną 2017 r. Okoliczność ta została już dostrzeżona na etapie prowadzenia postępowania administracyjnego przez organy orzekające w sprawie, jednakże, zdaniem Sądu, organy w sposób zbyt pobieżny odniosły się do tej kwestii. Zasadnie bowiem, zdaniem Sądu, podniósł w uzupełnieniu skargi pełnomocnik skarżącej, że oparcie się organu jedynie na piśmie p.o. Komendanta Posterunku Straży Leśnej Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] z dnia 11 stycznia 2024 r. nie może prowadzić do jednoznacznego ustalenia daty wycinki drzew. Z tego pisma nie wynika bowiem data wycięcia wszystkich drzew objętych zaskarżoną decyzją. W piśmie tym analizie poddano jedynie 4 sztuki pni drzew, a mianowicie oznaczone numerami: 1, 2, 3 i 4, brak natomiast odniesienia się do pozostałych pni. Co więcej, nie można nie zauważyć, że w piśmie tym uznano 2 pniaki za starsze niż 5 lat powołując się na "zaawansowaną zgniliznę". Nie kwestionując zasadności takiej oceny, Sąd zauważa, że zasady doświadczenia życiowego nakazują jednak powziąć pewne wątpliwości co do zgnilizny jako jedynej przesłanki wskazującej na czas wycięcia drzewa, a to z tego powodu, że pojawianie się zgnilizny – jak powszechnie wiadomo - jest uzależnione od środowiska, w którym znajdują się pnie drzew (drzewa), w tym wilgoci oraz obecności różnych mikroorganizmów np. grzybów czy bakterii, które to okoliczności mogą mieć znaczenie dla dokonania prawidłowej oceny w powyższym zakresie.
14. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że również analiza pozostałych zebranych w sprawie materiałów dowodowych, tj. pozyskanych zdjęć satelitarnych oraz wykonanych podczas oględzin zdjęć pozostałych po wycince pni drzew, nie daje, w ocenie Sądu, jednoznacznej odpowiedzi co do daty dokonania wycinki drzew. Należy podkreślić, że w sytuacji, gdy w sprawie pojawiają się wątpliwości, które wymagają wiedzy specjalnej, organ prowadzący postępowanie winien rozważyć powołanie biegłego w danej specjalności i skorzystanie z dowodu z jego opinii. Powołanie biegłego dendrologa w tej sprawie dałoby, w ocenie Sądu, możliwość ustalenia czasu usunięcia drzew. Ocena biegłego mogłaby przyczynić się tym samym do wyjaśnienia czy - w świetle twierdzeń skarżącej i G.S., a także innych świadków - drzewa zostały wycięte w 2017 r., co jest istotne ze względu na możliwość wystąpienia przedawnienia w myśl art. 89 ust. 10 u.o.p.
15. Nie ulega wątpliwości, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem może być m.in. opinia biegłego (art. 75 § 1 K.p.a.). Nieskorzystanie ze wszystkich środków dowodowych, które dopuszcza prawo, w sytuacji wystąpienia wątpliwości w sprawie, prowadzi niechybnie do naruszenia obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, niezbędnego do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. I z taką właśnie sytuacją, zdaniem Sądu, mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
16. Na kanwie powyższych rozważań należało zatem stwierdzić, że organ I instancji, a w ślad za nim organ odwoławczy, naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, w tym zwłaszcza art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., przez niewystarczające ustalenie okoliczności istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i nieprawidłową ich ocenę. Zgodnie z wyrażona w art. 7 K.p.a. zasadą prawdy obiektywnej, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W tym miejscu należy też zwrócić uwagę na treść art. 77 § 1 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Przepis ten odnosi się do obowiązku zgromadzenia i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, przy czym pojęcie to należy odnieść do faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (por. J. Wegner [w:] Z. Kmieciak, M. Wojtuń, J. Wegner, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2023, art. 77). Mając na uwadze powyższe normy prawne, w ocenie Sądu nie można oczywiście wykluczyć, że stan faktyczny zostanie ustalony m.in. na podstawie zdjęć satelitarnych, niemniej jednak, zdaniem Sądu, zdjęcia satelitarne nie dają w realiach rozpoznawanej sprawy pewności co do czasu usunięcia drzew, co jak już wskazano wyżej ma zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Brak tej pewności wynika chociażby z jakości tych zdjęć oraz tego, że na zdjęciach z portalu Google, brak jest naniesionych granic poszczególnych działek jak również i z tego, że na podstawie tych zdjęć nie sposób dokonać jednoznacznej oceny liczby wyciętych w określonym przedziale czasowym drzew. Co więcej, zdjęcia nie pozwalają na jednoznaczne określenie czasu, kiedy drzewa zostały usunięte. Poczynienie przez organy ustaleń w powyższym zakresie co do stanu faktycznego w sposób niebudzący wątpliwości ma tym większe znaczenia, że przedmiotem postępowania jest nałożenie kary pieniężnej, która niewątpliwie stanowi dla zobowiązanego dolegliwość. Sąd nie kwestionuje co do zasady możliwości wykorzystania zdjęć satelitarnych jako dowodu w sprawie. Jednakże rozwiązaniem o wiele pewniejszym niż zdjęcia satelitarne jest ogląd i ocena dokonana przez człowieka w terenie, zwłaszcza przez biegłego z danej dziedziny.
Brak właściwego ustalenia stanu faktycznego sprawy w powyższym zakresie w konsekwencji doprowadził, zdaniem Sądu, do przedwczesnego zastosowania przez organy art. 88 ust. 1 pkt 1 i art. 89 ust. 1 u.o.p.
17. Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi niemogących odnieść skutku w sprawie, wskazać należy, że zestawienie brzmienia przepisów art. 83 ust. 1 i 3 u.o.p. oraz art. 83f ust. 1 u.o.p. w obu ww. stanach prawnych (tj. w obecnie obowiązującym, jak i we wskazanym przez pełnomocnika skarżącej okresie od 1 stycznia 2017 r. do 17 czerwca 2017 r.) prowadzi do stwierdzenia, że posiadacz nieruchomości zawsze zobowiązany był do uzyskania stosownego zezwolenia na wycinkę drzew. Sąd nie znalazł podstaw do przyznania słuszności zarzutom skargi dotyczącym niezastosowania w sprawie art. 83f ust. 1 pkt 3a i 3b u.o.p., bowiem wyjątki od obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów określone we wspomnianym przepisie dotyczą tylko właściciela nieruchomości (por. K. Gruszecki [w:] Ustawa o ochronie przyrody. Komentarz, wyd. VI, Warszawa 2024, art. 83f). Z wyjątków tych może zatem skorzystać tylko podmiot legitymujący się tytułem własności, a nie posiadania. W tej sprawie, jak zostało to już wskazane, skarżąca nie legitymuje się tytułem własności do całej działki, ale do udziału w prawie własności (nie przesądzając jakiej wielkości to udział), w części zaś jest w jej posiadaniu. Na marginesie należy wskazać przy tym, mając na uwadze zarzut niezastosowania art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p., że jak wynika z akt sprawy organ I instancji ustalił, że skarżąca ani jej syn G.S. nie wykazali, że prowadzą gospodarstwo rolne, a usunięcia drzew dokonano na ich własny użytek w celach opałowych.
18. W kwestii zarzutu dotyczącego nieodstąpienia od nałożenia kary na podstawie art. 189f § 1 pkt 1 K.p.a. i podniesionej przez skarżącą okoliczności jej wieku (91 lat) i niemożliwości zapłaty takiej kary należy zwrócić uwagę, że organ ma zatem bezwzględny obowiązek nałożenia kary pieniężnej za wycinkę drzewa bez dokonania zgłoszenia (verba legis - "Wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną"). Innymi słowy, decyzja ta jest decyzją związaną, a nie opartą na uznaniu administracyjnym. Organ nie mógł więc odstąpić od wymierzenia kary skarżącemu, odwołując się np. do jego wieku, stanu majątkowego lub ewentualnej nieznajomości przepisów prawa. Z uwagi na nieodwracalne skutki deliktu w postaci wycinki drzewa, nie ma tu również możliwości odstąpienia od wymierzenia kary z uwagi na następcze usunięcie naruszenia prawa. Organ nie dysponował również uznaniem administracyjnym w zakresie ustalenia wysokości administracyjnej kary pieniężnej. Ustawodawca posłużył się tu bowiem obiektywnymi kryteriami związanymi z obwodem pnia wyciętego drzewa i stawki opłaty za wycinkę (por. np. wyrok WSA w Warszawie z 30 sierpnia 2019 r., IV SA/Wa 1181/19; wszystkie powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
1. Podnieść również należy, że - wbrew twierdzeniom strony skarżącej - w niniejszej sprawie nie znajdują zastosowania przepisy działu IVa k.p.a. dotyczące administracyjnych kar pieniężnych, w tym art. 189f k.p.a., określający warunki odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej. Zgodnie bowiem z art. 189a § 2 k.p.a. w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych:
1) przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej,
2) odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia,
3) terminów przedawnienia nakładania administracyjnej kary pieniężnej,
4) terminów przedawnienia egzekucji administracyjnej kary pieniężnej,
5) odsetek od zaległej administracyjnej kary pieniężnej,
6) udzielania ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej - przepisów niniejszego działu w tym zakresie nie stosuje się.
2. Należy zauważyć, że powołany wyżej artykuł został dodany do K.p.a. z dniem 1 czerwca 2017 r., na mocy art. 1 pkt 41 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935). Zgodnie z tą zmianą, do przepisów K.p.a. wprowadzono przepisy działu IVa - Administracyjne kary pieniężne, w tym wspomniany przepis art. 189a, a także art. 189f. Z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej K.p.a. wynika, że intencją prawodawcy było, aby przepisy działu IVa K.p.a. miały charakter ogólny i subsydiarny względem obowiązujących regulacji, które dotyczą administracyjnych kar pieniężnych (zob. uzasadnienie, VIII kadencja, druk sejmowy nr 1183, s. 69-72). Podkreślić należy, że przepisy działu IVa k.p.a. nie modyfikują dotychczas obowiązujących rozwiązań materialnoprawnych, lecz stanowią dopełnienie konstrukcji administracyjnych kar pieniężnych, które obowiązywały w systemie prawa w dniu wejścia w życie przepisów działu IVa K.p.a., w zakresie elementów określonych w art. 189a § 2 K.p.a. Zatem dla ustalenia, czy dział ten (IVa K.p.a.) ma zastosowanie w odniesieniu do danej administracyjnej kary pieniężnej konieczne jest stwierdzenie, czy konkretne rozwiązanie prawne wymienione enumeratywnie i rozłącznie w art. 189a § 2 pkt 1-6 k.p.a. zostało uregulowane w przepisach odrębnych (tak np. wyrok WSA w Olsztynie z 9.02.2023 r., II SA/Ol 836/22 i powołane w nim orzecznictwo np. wyroki NSA: z dnia 19.06.2020 r., sygn. akt II OSK 142/20; z dnia 19.06.2020 r., sygn. akt II OSK 141/20; z dnia 3.12.2020 r., sygn. akt: II GSK 774/20 i II GSK 775/20).
3. W niniejszym postępowaniu zastosowanie będą więc miały przepisy art. 189a § 2 K.p.a., gdyż kwestie wymienione w § 2 zostały uregulowane w ustawie o ochronie przyrody. Przesłanki wymiaru administracyjnej kary pieniężnej (§ 2 pkt 1 k.p.a.) - art. 89 ust. 4, 5, 6, 7 u.o.p.; odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia - (§ 2 pkt 2 k.p.a.) - art. 88 ust. 4, 6, 7 u.o.p.; terminy przedawnienia nakładania administracyjnej kary pieniężnej (§ 2 pkt 3 k.p.a.) - art. 89 ust. 10 u.o.p.; terminy przedawnienia egzekucji administracyjnej kary pieniężnej (§ 3 pkt 4 k.p.a.) - art. 89 ust. 9 u.o.p.; odsetki od zaległej administracyjnej kary pieniężnej (§ 2 pkt 5 k.p.a.) - art. 89 ust. 8 u.o.p.; udzielanie ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej (§ 2 pkt 6 k.p.a.) - art. 88 ust. 4, 5, 6 i art. 89 ust. 11 u.o.p.
19. Reasumując: uwzględniając powyższej przedstawione rozważania Sąd nie podzielił stanowiska Kolegium, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy zgromadzony materiał dowodowy motywował wydanie decyzji o nałożeniu na skarżącą kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia 34 sztuk drzew i w związku z tym zachodziły podstawy do utrzymania w mocy tej decyzji przez organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.
20. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę ocenę prawną przedstawioną powyżej, właściwie ustali stan faktyczny sprawy obejmujący wskazane wyżej 34 szt. drzew i prawidłowo zastosuje przepisy stanowiące podstawę decyzji rozstrzygającej sprawę.
21. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.
22. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a., przyznając kwotę 5400 zł powiększoną o kwotę podatku od towarów i usług wyliczoną według stawki podatku obowiązującej dla tego rodzaju czynności na podstawie przepisów o podatku od towarów i usług, obejmującą wynagrodzenie reprezentującego skarżącą radcę prawnego ustalone stosownie do § 23 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z § 8 pkt 6 w związku z § 4 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. poz. 764).
dc