IV SA/Wa 1177/21

IV SA/Wa 1177/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-03-30
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-08-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Aneta Dąbrowska /sprawozdawca/
Jarosław Łuczaj /przewodniczący/
Monika Barszcz
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Sygn. powiązane
II OSK 1965/22 - Wyrok NSA z 2024-01-08
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 510
art. 27 ust 1,2;art 28; art 31 ust 2;
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7,77,80,107
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit a ; art 200 w zw.z art 205
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Łuczaj, Sędziowie sędzia WSA Monika Barszcz, sędzia WSA Aneta Dąbrowska (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Wioletta Matuszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2022 r. sprawy ze skargi O. U. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie zameldowania na pobyt stały 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej O. U. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
O. U. (dalej też: "skarżąca", "strona", "odwołująca się") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzją Wojewody [...] (dalej też: "Wojewoda", "organ odwoławczy", "organ drugiej instancji") z [...] maja 2021 r. uchylającą decyzję Prezydenta [...] (dalej też: "Prezydent", "organ pierwszej instancji") z [...] marca 2021 r. o odmowie zameldowania E. B. (dalej też: "uczestniczka") na pobyt stały w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...].
Stan sprawy przedstawia się następująco:
W dniu [...] września 2020 r. w Urzędzie [...] uczestniczka złożyła podanie o zameldowanie na pobyt stały w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...]. We wniosku wskazała, że mieszka pod ww. adresem ponad 1,5 roku, nie ma innego lokalu, ani meldunku czasowego ani stałego. W przedmiotowym lokalu mieszkała jej babcia M. U., którą się opiekowała aż do momentu przeniesienia jej do domu opieki. Opłacała też rachunki związane z lokalem. Do podania nie załączyła formularza zgłoszenia zameldowania.
Z uwagi na wątpliwości związane brakiem formularza zgłoszenia pobytu i potwierdzenia pobytu w lokalu przez osobę posiadającą do niego tytuł prawny– zostało wszczęte postępowanie administracyjne w sprawie zameldowania uczestniczki na pobyt stały pod ww. adresem. W toku postępowania wyjaśniającego wezwano uczestniczkę do złożenia wypełnionego formularza zgłoszenia zameldowania oraz dokumentu wskazującego stan prawny lokalu. Ustalono, że właścicielem lokalu na podstawie księgi wieczystej z [...] października 2020 r. jest skarżąca.
Wobec braku odpowiedzi na wezwanie do nadesłania formularza Prezydent pismem z [...] listopada 2020 r. zawiadomił uczestniczkę o pozostawieniu wniosku o zameldowanie bez rozpoznania.
W dniu [...] listopada 2020 r. uczestniczka złożyła drugi wniosek, wskazując na okoliczności zawarte w pierwotnym wniosku.
Prezydent [...] listopada 2020 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie zameldowania na pobyt stały uczestniczki postępowania.
Decyzją z [...] marca 2021 r. Prezydent [...] - na podstawie art. 31 w zw. z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności [(Dz. U. z 2021 r. poz. 510) - dalej w skrócie: "u.e.l."] – odmówił zameldowania E. B. na pobyt stały ww. lokalu.
W uzasadnieniu Prezydent wskazał, że pobyt osoby ubiegającej się o zameldowanie w lokalu musi mieć charakter pobytu legalnego, gdyż tylko taki uprawnia do zameldowania. Pobyt legalny zdaniem organu oznacza przebywanie w lokalu na zasadach zgodnych z prawem, za wiedzą i zgodą osoby uprawnionej do dysponowania lokalem. W toku postępowania administracyjnego wezwano skarżącą i uczestniczkę do złożenia wyjaśnień. Z protokołu przesłuchania skarżącej z [...] listopada 2020 r. wynika, że jest jedyną właścicielką przedmiotowego lokalu; uczestniczka wprowadziła się do lokalu po przeniesieniu babci do domu opieki, wtedy też weszła bezprawnie w posiadanie kluczy i bez wiedzy i zgody skarżącej zamieszkała wraz z dziećmi w spornym mieszkaniu. Obecnie uczestniczka nie chce opuścić mieszkania mimo próśb telefonicznych. Skarżąca wszczęła na drodze cywilnoprawnej procedurę opróżnienia lokalu. Z wyjaśnień uczestniczki złożonych podczas rozprawy administracyjnej z [...] stycznia 2021 r. wynika, że klucze do lokalu zostały jej przekazane przez właścicielkę w zamian za czynsz i opłatę mediów. Uczestniczka potwierdziła otrzymanie pisma o opróżnieniu lokalu, ale zaprzeczyła jakoby zamieszkiwała w przedmiotowym lokalu bezprawnie.
E. B. odwołała się od powyższej decyzji.
Po rozpatrzeniu odwołania, Wojewoda [...] decyzją z [...] maja 2021 r. uchylił decyzję Prezydenta [...] z [...] marca 2021 r. o odmowie zameldowania E. B. na pobyt stały w wyżej opisanym lokalu. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że w przypadku uczestniczki zostały spełnione ustawowe przesłanki do zameldowania na pobyt stały w spornym lokalu. Ze zgromadzonego materiału wynika, że uczestniczka mieszka w przedmiotowym lokalu od chwili przeniesienia M. U. do domu opieki. Powyższe ustalono na podstawie wyjaśnień stron złożonych na rozprawie administracyjnej. Dalej organ odniósł się do braku zgody skarżącej - jako właścicielki lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...] na zameldowanie w nim uczestniczki i wyjaśnił, że celem postępowania prowadzonego w sprawie zameldowania jest ustalenie, czy miejscem zlokalizowania centrum życiowego osoby dokonującej zgłoszenia pobytu stałego, jest adres wskazany w tym zgłoszeniu. Rejestracja zaś meldunku nie jest źródłem jakichkolwiek praw majątkowych, w tym własności lokalu, w którym zostało dokonane zameldowanie. Wyłączną podstawą do zameldowania stanowi ustalenie, że osoba zgłaszająca fakt pobytu przebywa pod danym adresem. Ma to związek z uznaniem, że ewidencja ludności jest rejestracją stanu faktycznego i nie stanowi formy kontroli legalności zamieszkania i pobytu, czyli posiadania prawa do korzystania z lokalu. Zaś istniejący pomiędzy stronami przedmiotowego postępowania konflikt i brak zgody właścicielki nieruchomości co do zamieszkiwania odwołującej w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...] może podlegać ocenie z punktu widzenia innych norm prawnych niż meldunkowe i może zostać rozwiązany na drodze cywilnoprawnej, a nie w toku postępowania administracyjnego.
O. U. w skardze na decyzję Wojewody z [...] maja 2021 r. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Skarżąca zarzuciła wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniami przepisów:
1) prawa materialnego, tj.:
- art. 31 ust. 1 w zw. z art. 27 ust. 1 w zw. z art. 28 u.e.l., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji wydanie decyzji o zameldowaniu uczestniczki na pobyt stały w lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...], pomimo przebywaniu jej w lokalu niezgodnie z wolą właścicielki, niezgodnie z prawem, - art. 31 ust. 2 u.e.l., poprzez brak zbadania charakteru pobytu uczestniczki w lokalu, pomimo znajdującego się w aktach sprawy pozwu o eksmisję, - art. 30 ust. 1 pkt 9 u.e.l., poprzez jego pominięcie, a tym samym zameldowanie uczestniczki, pomimo braku formalnego w postaci braku podpisu właściciela lokalu lub innego podmiotu posiadającego tytuł prawny do lokalu;
2) przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynika sprawy, a to:
- art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez jego zastosowanie, a w konsekwencji uchylenie decyzji organu I instancji, - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie, - art. 6 k.p.a., poprzez naruszenie przez organ drugiej instancji zasady praworządności, polegające na zameldowaniu uczestniczki na pobyt stały, pomimo faktu, że znalazła się w posiadaniu lokalu w sposób sprzeczny z prawem,
- art. 7, art. 77, art. 107 k.p.a., poprzez brak należytego wyjaśnienia w zakresie uzasadnienia w zakresie uzasadnienia faktycznego i prawnego, a także rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego przez organ odwoławczy, co implikuje naruszenie zasady prawdy obiektywnej w zakresie niepodjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, - art. 8 k.p.a., poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej.
W motywach skargi przedstawiono argumentację mającą uzasadniać sformułowany wniosek i postawione zarzuty. Skarżąca w sposób szczególny podkreśliła, że jako właścicielka lokalu, nigdy nie udostępniła lokalu uczestniczce (wnioskodawczyni), nie wyraziła zgody na jej zamieszkanie, a uczestniczka w sposób podstępny i bezprawny "zajęła lokal" pod pretekstem zawiezienia rzeczy do babci.
Wojewoda [...] - w odpowiedzi na skargę - wniósł o oddalenie skargi, tym samym podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. z 2022 r., poz. 329) – dalej w skrócie: "p.p.s.a."], sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Sąd badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany – stosownie do art. 134 p.p.s.a. – zarzutami i wnioskami skargi, uwzględnił skargę. W konsekwencji uznał, że decyzja Wojewody [...] z [...] maja 2021 r. narusza prawo w stopniu dającym podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, stosownie do art. 27 ust. 1 u.e.l., jest obowiązany zameldować się w miejscu pobytu stałego lub czasowego najpóźniej w 30 dniu, licząc od dnia przybycia do tego miejsca. W myśl art. 28 ust. 1 pkt 1 u.e.l., obywatel polski dokonuje zameldowania na pobyt stały lub czasowy w formie pisemnej, na formularzu, w organie gminy właściwym ze względu na położenie nieruchomości, w której zamieszkuje, przedstawiając do wglądu dowód osobisty lub paszport. Zameldowania można dokonać również w formie elektronicznej (art. 28 ust. 1 pkt 2 i art. 28 ust. 2a). Nadto, zgodnie z art. 28 ust. 2 u.e.l., obywatel polski dokonujący zameldowania na pobyt stały lub czasowy w formie, o której mowa w ust. 1 pkt 1, przedstawia potwierdzenie pobytu w lokalu, dokonane przez właściciela lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu na formularzu zgłoszenia pobytu stałego lub formularzu zgłoszenia pobytu czasowego oraz - do wglądu - dokument potwierdzający tytuł prawny do lokalu tego właściciela lub podmiotu. Dokumentem potwierdzającym tytuł prawny do lokalu, według art. 28 ust. 2b u.e.l.) może być w szczególności umowa cywilnoprawna, odpis z księgi wieczystej albo wyciąg z działów I i II księgi wieczystej, decyzja administracyjna lub orzeczenie sądu. W formularzu zgłoszenia pobytu stałego zamieszcza się m.in. podpis właściciela lokalu lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu (art. 30 ust. 1 u.e.l.). Zatem w celu zameldowania na pobyt stały obywatel polski przedstawia, oprócz wymienionych dokumentów tożsamości, potwierdzenie pobytu w lokalu (podpis na formularzu), dokonane przez właściciela lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu oraz do wglądu dokument potwierdzający tytuł prawny do lokalu tego właściciela lub podmiotu (wyrok WSA w Szczecinie z 20.01.2022 r., sygn. II SA/Sz 1172/21, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). Organ gminy wydaje decyzję administracyjną o zameldowaniu, jeżeli dane zgłoszone do zameldowania budzą wątpliwości lub
zachodzą wątpliwości co do stałego lub czasowego charakteru pobytu osoby pod deklarowanym adresem (art. 31 ust. 1 i ust. 2 u.e.l.). Przytoczone regulacje łącznie i kompleksowo określają procedurę meldunkową i tak powinny być odczytywane, a zatem nie ulega wątpliwości Sądu, że niezależnie od tego, iż zameldowanie jest jedynie rejestracją danych o miejscu pobytu osoby, a tym samym nie rodzi ani nie pozbawia uprawnień do lokalu, to jednak do zameldowania w danym lokalu uprawnia wyłącznie legalny w nim pobyt, oznaczający przebywanie na zasadach zgodnych z prawem, a takim jest przebywanie w lokalu za zgodą i wiedzą osoby uprawnionej do dysponowania lokalem (wyrok WSA w Szczecinie jw. i wyrok z 5.09.2007 r., sygn. II SA/Sz 342/07, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku braku potwierdzenia pobytu w lokalu, dokonanego przez osobę posiadającą do niego tytuł prawny, powstaje konieczność wykazania tej okoliczności wszelkimi środkami w toku postępowania administracyjnego, które kończy się wydaniem decyzji co do zameldowania bądź jego odmowy, wydanej na podstawie art. 31 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności (wyrok WSA w Lublinie z 7.09.2017 r., sygn. III SA/Lu 130/17, publ. Lex nr 2446509). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 stycznia 2021 r. w sprawie II OSK 2705/19 wskazał, że "Podstawowym warunkiem zameldowania jest legalny pobyt osoby w danym lokalu. Instytucja zameldowania nie może służyć legitymizowaniu pobytu, który nastąpił w wyniku naruszenia prawa. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2007 r., sygn. akt II OSK 773/06. W wyroku tym NSA stwierdził, że "Uprawniać do zameldowania w lokalu może jedynie pobyt legalny, związany z przebywaniem w lokalu na zasadach zgodnych z prawem, za wiedzą i zgodą osoby uprawnionej do dysponowania lokalem. Nie można czerpać uprawnień z zachowań sprzecznych z prawem, nie może ich sankcjonować zameldowanie i pobyt w lokalu będące następstwem naruszenia posiadania czy miru domowego. Wolność wyboru miejsca zamieszkania nie może prowadzić do naruszenia prawa i praw innych osób poprzez uczynienie ich bezskutecznymi". W kwestii zameldowania i zamiaru stałego w nim przebywania nie może odgrywać zasadniczego znaczenia subiektywne nastawienie osoby, która w sposób bezprawny weszła w posiadanie lokalu. Realizacja zamiaru
zameldowania się w cudzym lokalu nie może bowiem stanowić naruszenia praw osoby, która ma tytuł prawny do lokalu. Podkreślić należy, że instytucja zameldowania nie może sankcjonować samowoli, a więc sytuacji będącej następstwem naruszenia posiadania (wyrok NSA z 18.11.2016 r., sygn. II OSK 368/15). Niewskazanie w art. 28 ust. 2 u.e.l. wprost, że pobyt uprawniający do zameldowania powinien być pobytem legalnym nie daje podstaw do przyjęcia, że każdy pobyt, w tym pobyt nielegalny powinien skutkować dokonaniem zameldowania. Organy administracji oraz sądy przy wydawaniu rozstrzygnięć zobowiązane są do brania pod uwagę nie tylko przepisów ustaw i rozporządzeń ale przede wszystkim przepisów Konstytucji RP. Zgodnie zaś z art. 83 Konstytucji RP każdy ma obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Rozstrzygnięcia organów administracji oraz sądów nie mogą tym samym abstrahować od ww. obowiązku obywateli i powinny uwzględniać to, czy działania obywatela uprawniającego go do uzyskania zameldowania były działaniami zgodnymi z prawem (wyrok NSA z 21.01.2021 r., sygn. II OSK 2705/19, publ. orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawie bezspornie dane zgłoszone do zameldowania przez uczestniczkę postępowania budziły wątpliwości o zameldowaniu, zatem rozstrzygał w tym przedmiocie organ gminy w drodze decyzji administracyjnej. Organ pierwszej instancji omówił zameldowania uczestniczki postępowania. Stwierdził, że zamieszkiwanie wyżej wymienionej nie budzi wątpliwości, jednak pobyt ten następuje przy wyraźnym sprzeciwie skarżącej – właścicielki lokalu. Tymczasem zameldowanie uprawnia jedynie do przebywania w danym lokalu zgodnie z prawem, zamieszkiwanie musi mieć charakter pobytu legalnego. Z kolei organ drugiej instancji uchylił decyzję o odmowie zameldowania i zameldował uczestniczkę postępowania. Uznał, że przeprowadzone postępowanie potwierdziło fakt zamieszkiwania uczestniczki w lokalu, a konflikt i brak zgody właścicielki nieruchomości co do zamieszkiwania uczestniczki nie może podlegać ocenie w postępowaniu o zameldowanie. Sąd, podzielając stanowiska zaprezentowane w zacytowanych orzeczeniach sądów administracyjnych i mając na względzie stan sprawy, uznał rozstrzygnięcie organ odwoławczego za nielegalne.
Z dotychczas zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że przedmiotowa nieruchomość stanowi własność skarżącej, co znalazło potwierdzenie w księdze wieczystej urządzonej dla mieszkania jak i informacji z rejestru lokali. Uczestniczka twierdzi, że zamieszkała w lokalu legalnie, gdyż zawarła umowę ustną i opłaca rachunki. Wiedziała, że mieszkanie do którego się wprowadziła należy do skarżącej i to ona powinna wyrazić zgodę na jej zamieszkanie. Zgłaszając wniosek o zameldowanie miała świadomość, że takiej zgody nie uzyskała i może nie uzyska. Z protokołu przesłuchania skarżącej wynika, że klucze do spornego mieszkania, zostały przekazane uczestniczce celem przetransportowania rzeczy babci, która zamieszkiwała w przedmiotowym lokalu do czasu przeniesienia jej o domu opieki, nie zaś jak twierdzi uczestniczka w celu zamieszkiwania jej i dzieci. Po fakcie umieszczenia babci uczestniczka mimo telefonicznych próśb dotyczących oddania kluczy i wyprowadzenia się nie opuściła lokalu. Gdy prośby okazały się bezskuteczne skarżąca wystąpiła na drogę sądową z pozwem o eksmisję. W dokumentach znajdujących się w aktach sprawy znajduje się pozew o eksmisję z [...] marca 2020 r. i przedsądowe wezwanie do opuszczenia oraz opróżnienia lokalu (pismo z [...] września 2020 r.), które uczestniczka odebrała i do którego się nie zastosowała. W postępowaniu odwoławczym w sprawie o zameldowanie uczestniczki postępowania w spornym lokalu ustalono, że uczestniczka zamieszkuje w nim z zamiarem stałego pobytu, natomiast nie zostało ponownie zbadane ustalenie organu pierwszej instancji – czy zamieszkanie uczestniczki postępowania w lokalu ma charakter pobytu legalnego, jako uprawniającego do zameldowania. Wobec powyższego, Sąd stwierdził, że organ odwoławczy jak słusznie wskazała skarżąca wydał zaskarżoną decyzję z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 7 w zw. z art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również z naruszeniem przywołanych przepisów prawa materialnego, tj. ustawy o ewidencji ludności, które miało wpływ na wynik sprawy. Organ odwoławczy rozpoznając ponownie sprawę winien więc dokonać analizy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie we wskazanym wyżej przedmiocie. Tym samym mieć na względzie ocenę prawną dokonaną przez Sąd w poczynionych wyżej rozważaniach.
W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. – orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącej ich zwrot w kwocie 580 zł. Na tę kwotę złożyły się uiszczony przez skarżącą wpis od skargi w wysokości 100 zł i wynagrodzenie pełnomocnika z tytułu zastępstwa procesowego w kwocie 480 zł odpowiadającej stawce określonej na zasadzie § 14 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 z późn. zm.).
.