IV SA/Po 99/06

IV SA/Po 99/06 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2007-02-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-02-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Danuta Rzyminiak-Owczarczak
Izabela Kucznerowicz
Maciej Dybowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6030 Dopuszczenie pojazdu do ruchu
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant sekr. sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 lutego 2007 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w P. Z.P. sprawy ze skargi E.F.L. S.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]nr [...] w przedmiocie nieważności dowodu rejestracyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] /-/I. Kucznerowicz /-/M. Dybowski /-/D. Rzyminiak-Owczarczak MZ
Uzasadnienie
sygn. IV SA/Po 99/06
U Z A S A D N I E N I E
Prokurator Okręgowy w K. pismem z dnia [...]sierpnia 2005 r., na podstawie art. 184 § 1, art. 186, art. 157 § 1 i 3, art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. 98/00/1071 ze zm. – dalej kpa)
i art. 68 ust. 1, 5, 7 i 12 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. prawo o ruchu drogowym (j.t. Dz. U. 58/03/515 ze zm. - dalej prd) wniósł sprzeciw od ostatecznej decyzji Starosty Powiatowego w K. z dnia [...] grudnia 1999 r. nr [...], w przedmiocie rejestracji samochodu ciężarowego marki [...] [...]. Prokurator Okręgowy wniósł o stwierdzenie nieważności owej decyzji Starosty (k. 4), wskazując, że zasadne jest "stwierdzenie nieważności powyższej decyzji, tj. dowodu rejestracyjnego nr [...] nr druku [...]" (k. 2 akt administracyjnych).
W związku ze złożonym sprzeciwem, Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO) postanowieniem z dnia [...] września 2005 r. wszczęło z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności dowodu rejestracyjnego dla wyżej określonego samochodu ciężarowego uzasadniając, iż ze złożonego wniosku wynika, że przedmiotowy samochód po raz pierwszy zarejestrowano jako samochód osobowy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2005 r. nr [...] stwierdziło nieważność dowodu rejestracyjnego seria [...] wydanego w dniu [...] grudnia 1999 r. T.B. na samochód ciężarowy marki [...] [...] o numerze rejestracyjnym [...] i o nr nadwozia [...].
W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium wskazało, że na wniosek Prokuratora Okręgowego w K. wszczęło z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności owego dowodu rejestracyjnego. Starosta Powiatowy w K. zarejestrował przedmiotowy pojazd dnia [...] grudnia 1999 r. po raz pierwszy jako samochód osobowy o nr rejestracyjnym [...] dowód rejestracyjny seria [...]. Następnie pojazd ów poddano badaniu technicznemu dnia [...] grudnia 1999 r. w Okręgowej Stacji Kontroli Pojazdów w O. Na podstawie zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu technicznym pojazdu i opisie zmian dokonanych w tym pojeździe z dnia [...] grudnia 1999 r. wniosku, Starosta Powiatowy w K. zarejestrował ów pojazd jako samochód ciężarowy o numerze rejestracyjnym [...] dowód rejestracyjny seria nr [...]. W pojeździe dokonano przebudowy wnętrza pojazdu polegającej na zamontowaniu przegrody stałej za tylnymi fotelami na całej wysokości. Zgodnie z art. 68 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym według stanu prawnego w dacie wydania dowodu rejestracyjnego na samochód ciężarowy (Dz. U. 98/97/602 ze zm. - dalej prd) producent lub importer nowego typu pojazdu samochodowego oraz przedmiotów wyposażenia lub części był obowiązany uzyskać na nie świadectwo homologacji typu, wydane przez Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej. Za producenta uważa się również podmiot dokonujący montażu lub zabudowy pojazdów (art. 68 ust. 2 prd). W myśl art. 68 ust. 9 prd w razie wprowadzenia zmian w typie pojazdu, przedmiocie wyposażenia lub części wpływających na zmianę warunków stanowiących podstawę wydania świadectwa homologacji, producent lub importer jest obowiązany uzyskać nowe świadectwo homologacji na dany typ pojazdu, przedmiot wyposażenia lub część. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało uchwałę składu 5 Sędziów z dnia 23 października 2000 r. OPK 17/00 Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 09 listopada 2001 r. III RN 194/01.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy E.F.L. S.A. (dalej Spółka) zwrócił uwagę na istnienie w sprawie dwu istotnych aspektów, które nie zostały przez Kolegium uwzględnione w równorzędny sposób – kwestii samej zasadności decyzji rejestracyjnej i kwestii charakteru naruszenia prawa przez organ administracji. Podkreślono, że przesłanki wydania decyzji oparto na treści budzących zasadnicze wątpliwości interpretacyjne przepisach prd oraz rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 19 czerwca 1999 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz. U. nr 59/99/632 ze zm.- dalej rozporządzenie z 1999 r.) obowiązujących w dniu [...] grudnia 1999 r., to jest w dniu wydania decyzji rejestracyjnej. Podkreślono, że art. 68 ust. 1 prd stanowi o producencie lub importerze nowego typu pojazdu samochodowego, nie dotyczy podmiotu nabywającego pojazd od producenta lub importera oraz, że w opisywanej sytuacji nie ma zastosowania art. 68 ust. 2 prd, bowiem zamontowanie za drugim rzędem foteli przegrody stałej, nie sposób uznać za montaż pojazdu ani też za jego zabudowę. Samochód przerobiony indywidualnie przez właściciela nie musi posiadać świadectwa homologacji. Kolegium obowiązane jest do przeprowadzenia we własnym zakresie wyczerpującego postępowania w rozpatrywanej przez siebie sprawie. Stwierdzenie wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa jest równoznaczne ze stwierdzeniem, iż jej wydanie miało miejsce w warunkach jasnego, oczywistego i niewątpliwego stanu prawnego, co stoi w oczywistej sprzeczności ze wskazaną we wniosku rozbieżnością rozstrzygnięć sądowych i administracyjnych. W związku z powyższym, zarzucając brak należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego, naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego a w szczególności art. 7, art. 8 kpa i naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Decyzją z dnia [...]grudnia 2005 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy swą decyzję z dnia [...] października 2005 r., podtrzymując stanowisko wyrażone w tej decyzji. Nadto wskazano, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 18 grudnia 2000 r. sygn. OPK 18/00 stwierdził, że podmiot dokonujący w ramach prowadzonej działalności gospodarczej zmiany rodzaju oraz przeznaczenia pojazdu samochodowego osobowego po pierwszej rejestracji na ciężarowy ma obowiązek uzyskania nowego świadectwa homologacji. Z art. 68 ust. 1, 2 i 9 prd według stanu prawnego w dacie wydania dowodu rejestracyjnego na samochód ciężarowy w sposób oczywisty i jednoznaczny wynika obowiązek uzyskania świadectwa homologacji na dany typ pojazdu, przedmiot wyposażenia lub część przed dokonaniem zmiany w dowodzie rejestracyjnym rodzaju i przeznaczenia pojazdu z samochodu osobowego na ciężarowy.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wywiódł E.F.L. S.A. zarzucając mogące mieć wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, w postaci przyjęcia art. 156 § 1 pkt 2 kpa jako podstawy unieważnienia decyzji o rejestracji samochodu jako ciężarowego, podczas gdy w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło rażące naruszenie prawa, o którym mowa w wymienionym przepisie. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, w szczególności przytaczając argumenty uprzednio zaprezentowane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uznała, że uzasadnienia obu decyzji Kolegium są niewystarczające, a Kolegium pominęło wiele przesłanek, które obowiązane było przeanalizować, w szczególności ignorując praktycznie kwestię charakteru naruszenia prawa przez organ administracji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację faktyczną i prawną przedstawioną w decyzji z dnia [...] grudnia 2005 r. jak i decyzji ją poprzedzającej.
Uczestniczący w rozprawie Prokurator Prokuratury Okręgowej w P. Z.P. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga okazała się uzasadniona, choć z innych względów, niźli w niej podniesiono.
1. W postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca obecnie umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/ 02/1270 ze zm. – dalej ppsa). Zgodnie z tą zasadą, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją - obowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego.
2. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił, że dnia [...] grudnia 1999 r. Prezydent Miasta W. zarejestrował jako samochód ciężarowy uniwersalny samochód [...] [...] pod nr rejestracyjnym [...], o numerze podwozia [...] o nr silnika [...], a jego właścicielem od dnia [...] grudnia 1999 r. był EFL SA. Ustalenia powyższego dokonano na podstawie odpisu: zawiadomienia Wydziału Komunikacji Urzędu Miejskiego w W. z dnia [...] grudnia 1999 r.; faktury VAT z dnia [...] grudnia 1999 r. nr [...]; załącznika do owej faktury, dokumentu PK z dnia [...] grudnia 1999 r. (art. 106 § 3 i 5 ppsa; k. 53-56, 59-60 akt sądowych), którym to odpisom Sąd dał wiarę, bowiem nie nasuwały one wątpliwości co do ich autentyczności i wiarogodności. W pozostałym zakresie Sąd podzielił ustalenia faktyczne Samorządowego Kolegium Odwoławczego.
3. W niniejszej sprawie, rozstrzygając skargę w zakresie określonym art. 134 ppsa, Sąd uznał, że organy orzekające naruszyły przepisy postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ppsa).
Już z samej redakcji decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego wynika, że organ administracji przyjął, że dowód rejestracyjny stanowi decyzję administracyjną, skutkiem czego dopuszczalnym jest poddanie go weryfikacji w trybie art. 156 kpa. Z takim potraktowaniem dowodu rejestracyjnego nie sposób się zgodzić, choć przesłanki takiego podejścia można zrozumieć - w szczególności ani decyzja Starosty K. z dnia [...] grudnia 1999 r. nr [...] (k. 12v akt administracyjnych), ani z dnia [...] grudnia 1999 r. nr [...] (k. 9v akt administracyjnych), nie zawierają wskazania, czy Starosta dokonał rejestracji owego pojazdu jako samochodu osobowego, czy jako ciężarowego. Ustaleń w tej materii dokonać można było dopiero w zestawieniu z odpisami dokumentów: urzędowego - dowodu rejestracyjnego z dnia [...] grudnia 1999 r. nr [...], wystawionego przez Starostwo Powiatowe w K. na samochód osobowy [...] [...] nr [...] i prywatnego - wniosku bez daty o rejestrację tego samochodu jako samochodu osobowego - z przywołanym jako załącznik wyciągiem ze świadectwa homologacji (k. 12-12v, 10, 8 akt administracyjnych). Odpisy tych dokumentów wskazują, że decyzją z dnia [...] grudnia 1999 r. nr [...]Starosta zarejestrował ów pojazd jako samochód osobowy. Także dopiero analiza odpisu dokumentu prywatnego - wniosku bez daty prowadzi do wniosku, że decyzją z dnia [...] grudnia 1999 r. nr [...] Starosta zarejestrował ów samochód jako samochód ciężarowy (k. 9-9v akt administracyjnych). W aktach administracyjnych brak odpisu dowodu rejestracyjnego [...] (o którym orzekało Samorządowe Kolegium) - jedynie na odpisie wniosku (k. 9) znajduje się adnotacja z owym numerem.
4. Rejestracja pojazdu odbywa się w drodze decyzji administracyjnej, nie zaś czynności materialnoprawnej (art. 73 ust. 1 prd; uchwały: 7 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24.9.2001 - OPS 6/01 - Jur. 12/01/34 = ONSA 1/02/7; 5 Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15.11.1999: OPK 24/99 i OPK 25/99 - ONSA 2/00/54 i 55, akceptowane przez R. A. Stefańskiego "Prawo o ruchu drogowym. Komentarz" DW ABC 2005 s. 463 uw. 1) i tak sformułowana winna być sentencja decyzji z dnia [...] grudnia 2005 r. (na co trafnie zwracał uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w uzasadnieniach swych wyroków – przykładowo -
z dnia 9 grudnia 2004 r. - 4/II SA/Po 1686/02, w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] maja 2002 r. - nr [...]). Także aktualnie orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla, iż sam dowód rejestracyjny nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu art. 104 kpa (wyrok NSA z 15 marca 2006 r. sygn. I OSK 608/05). Jednakże utrwalonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego - na tle stosowania różnych przepisów materialnoprawnych - jest pogląd, że nietrafne ujęcie rozstrzygnięcia w sensie językowym, nie powoduje nieważności decyzji (odpowiednio - wyrok NSA z: 9.2.1993 - SA/Lu 1187/92 z aprobującą glosą W. Tarasa - Samorząd Terytorialny 11/93/68; 27.6.1997- I SA/Gd 691/96). Skoro zatem z sentencji i uzasadnienia decyzji (stanowiących jedną całość) wynika jednoznacznie, że Samorządowe Kolegium trafnie stwierdzało nieważność rejestracji owego pojazdu, to uchybienie procesowe w zakresie językowej redakcji sentencji decyzji - w połączeniu z dalszymi uchybieniami natury procesowej - było naruszeniem postępowania o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa), nie było zaś rażącym naruszeniem prawa, powodującym nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego.
Sądowi z urzędu wiadomym jest, że Prokurator Okręgowy w P. na rozprawach w dniu [...] lutego 2007 r. w sprawach IV SA/Po: 135/06, 266/06 i 369/06
(o bardzo zbliżonych stanach faktycznych i takich samych stanach prawnych) wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji i poprzedzających je decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego.
5. Dowód rejestracyjny nie jest decyzją administracyjną (choć potwierdza wydanie decyzji o zarejestrowaniu pojazdu), stąd podchodząc ściśle formalnie do tego problemu, nie można do dowodu rejestracyjnego stosować przepisów dotyczących decyzji, a więc m. in. w niniejszej sprawie art. 156 kpa. Przepis ten wyraźnie stanowi, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji. Uwzględniając powyższe przy ocenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego działającego w obu instancjach, Sąd ma na uwadze także wskazane powyżej związki między decyzją w sprawie dowodu rejestracyjnego i dowodem rejestracyjnym. Wyrażają się one także w tym, że pewne treści rozstrzygnięcia w sprawie rejestracji są zawarte w dowodzie rejestracyjnym, np. wskazanie rodzaju zarejestrowanego samochodu.
6. Przy rozpoznaniu sprawy organy administracyjne dopuściły się także i innych uchybień proceduralnych istotnie wpływających na rozstrzygnięcie, powodujących konieczność wyeliminowania ocenianych decyzji z obrotu prawnego. Organy te bowiem bez jakiegokolwiek dowodu przyjęły, iż E.F.L. ma przymiot strony postępowania administracyjnego. Za procedowaniem w tej sprawie z udziałem Spółki nie przemawiał żaden dokument dołączony do akt. Nawet z pism samej Strony nie wynikało wprost, by E.F.L. był kiedykolwiek właścicielem przedmiotowego pojazdu. Jedyny ślad zawiera pismo – sprzeciw Prokuratora Okręgowego w K. Tamże bowiem w ostatnim zdaniu wskazano, że "kolejnym właścicielem samochodu był E.F.L.". To sformułowanie było jednak niedostatecznie precyzyjne. Nawet jeśli wg twierdzeń Prokuratury własność pojazdu w chwili orzekania przez organy administracji publicznej można wywieść z akt spraw karnych, które wraz z aktem oskarżenia przekazano do Sądów powszechnych, to fakt ten winien mieć należyte udokumentowanie w aktach administracyjnych, czego w tej sprawie nie uczyniono. Fakt posiadania legitymacji procesowej przez Spółkę winien mieć należyte udokumentowanie w aktach administracyjnych, bowiem- przykładowo - konsekwencją skierowania decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie, jest zgodnie z art. 156 § 1 pkt 4 kpa, stwierdzenie nieważności takiej decyzji.
7. Samorządowe Kolegium z naruszeniem art. 10 § 1 kpa nie umożliwiło stronom wypowiedzenie się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
T.B., pierwszemu właścicielowi pojazdu, na którego wniosek wydano decyzję o rejestracji samochodu ciężarowego, nie doręczono zaskarżonej decyzji. Tym samym wobec T.B. nie zaczął biec termin do ewentualnego wywiedzenia skargi do Sądu Administracyjnego.
Ze względu na wymienione błędy proceduralno-prawne należy uchylić zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję SKO, jako orzeczenia naruszające przepisy postępowania w sposób, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 c ppsa).
8. Niniejsze orzeczenie Sądu nie narusza linii orzecznictwa, która wyraźnie zaznacza się w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu w sprawach ze skarg na decyzje dotyczące wcześniejszych decyzji odnośnie rejestracji samochodów ciężarowych bez świadectwa homologacji (po zamontowaniu w samochodzie osobowym stałej przegrody za tylnymi fotelami w celu przystosowania pojazdu do przewozu ładunków). Sąd nie podziela argumentów merytorycznych, podnoszonych w skardze.
Zdarzenia poprzedzające obie rejestracje podlegały unormowaniu przepisami ustawy Prawo o ruchu drogowym z dnia 20.6.1997 r. (Dz. U. 98/97/602 ze zm.). Wymogi rejestracji określał art. 72 prd i wydane na jego podstawie - obowiązujące w dacie obu rejestracji - rozporządzenie z 1999 r., a okoliczności obligujące do uzyskania świadectwa homologacji normował art. 68 ust. 1 i 9 prd i wydane dnia 7.10.1999 r. na podstawie art. 68 ust. 13 prd rozporządzenie MTiGM w sprawie homologacji pojazdów (Dz. U. 91/99 /1039), które weszło w życie 17.11.1999 r.
Choć literalne brzmienie znajdującego tu zastosowanie art. 72 prd w dniu wydania decyzji przez Starostę i w dniu wydania decyzji przez SKO różniło się, lecz wymogi dotyczące rejestracji, co do istoty nie zmieniły się. I tak prd wg brzmienia z 1999 r., wśród dokumentów stanowiących podstawę rejestracji wymieniało: "wyciąg ze świadectwa homologacji (...) lub zaświadczenie o pozytywnym wyniku badania technicznego pojazdu, jeżeli są wymagane" (art. 72 ust. 1 pkt 3). Przepis ów uległ zmianie i od 1.1.2002 r. (Dz. U. 129/01/1444) obowiązuje w następującym brzmieniu
(w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy):
"1. Rejestracji pojazdu dokonuje się na podstawie:
1)...
2)...
3) wyciągu ze świadectwa homologacji albo odpisu decyzji zwalniającej
pojazd z homologacji, jeżeli są wymagane,
4) zaświadczenia o pozytywnym wyniku badania technicznego
pojazdu, jeżeli jest wymagane,
5)...".
Sąd Wojewódzki w niniejszym składzie podziela pogląd, że obowiązek przedstawienia tych dokumentów ciążył na składającym wniosek, a w razie ich nieprzedstawienia nie mogła nastąpić rejestracja (wyrok NSA z 12.3.1998 r., II SA 32/98 LEX nr 41680; R. A. Stefański "Ustawa Prawo o ruchu drogowym - Komentarz" Dom Wydawniczy ABC 2005, str. 457 uw. 1).
Jeśli w konkretnym przypadku zachodził wymóg przedstawienia świadectwa homologacji, to organ rejestrujący winien był takiego dokumentu żądać.
Wymóg taki zachodził w przypadku zmiany kwalifikacji pojazdu [...] [...], który po pierwszej rejestracji - jako samochodu osobowego - został przerobiony z osobowego na ciężarowy i następnie (następnego dnia po pierwszej rejestracji), zarejestrowany został jako samochód ciężarowy.
W myśl art. 71 ust. 1 i 2 prd, dowód rejestracyjny jest dokumentem stwierdzającym dopuszczenie do ruchu pojazdu samochodowego, a pojazdy są dopuszczone do ruchu, jeśli spełniają warunki określone w art. 66 i są zarejestrowane. Spełnienie warunków określonych w art. 66 prd potwierdza świadectwo homologacji (art. 68).
W myśl art. 68 ust. 9, w razie wprowadzenia zmian w typie pojazdu, przedmiocie wyposażenia lub części wpływających na zmianę warunków stanowiących podstawę wydania świadectwa homologacji, producent lub importer jest obowiązany uzyskać nowe świadectwo homologacji na dany typ pojazdu, przedmiot wyposażenia lub część. Zgodnie z art. 68 ust. 2, za producenta uważa się również podmiot dokonujący montażu lub zabudowy pojazdów. Wg orzecznictwa, art. 68 ust. 9 prd w stanie prawnym przed wejściem w życie ustawy z 6.09.2001 r. o zmianie ustawy Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 129/01/1444) przewidywał obowiązek uzyskania nowego świadectwa homologacji w przypadku dokonania zmiany rodzaju i przeznaczenia pojazdu z samochodu osobowego na samochód ciężarowy (uchwała składu 5 Sędziów NSA z 1.07.2002 r. sygn. OPK 22/02- ONSA 2/03/52). W cyt. uchwale NSA przytoczył swe wcześniejsze uchwały i wyroki prezentujące stanowisko, iż zmiana rodzaju i przeznaczenia pojazdu przez przerobienie samochodu osobowego na ciężarowy, powodowała zmianę typu pojazdu w rozumieniu art. 68 ust. 9 prd, co rodziło obowiązek uzyskania nowego świadectwa homologacji.
Jakkolwiek wprowadzona zmiana polegała na wyodrębnieniu badań technicznych w innym punkcie, tym nie mniej i pierwotne jego brzmienie nie dawało podstaw do równorzędnego traktowania dwu różnych rodzajów badań, potwierdzających ich wyniki dokumentów, co stwierdził m. in. Sąd Najwyższy w wyroku z 9 listopada 2001 r. sygn. III RN 194/01 (OSNAP 5/02/103, z aprobującą glosą A. Bartosiewicza i A. Kubackiego - "Glosa“ 4/02/20). Sąd Najwyższy wyjaśnił nadto, że pojęcie "badania homologacyjne" mają na celu określenie między innymi także "rodzaju pojazdu" i stanowią podstawę do wydania "świadectwa homologacji" (art. 68 prd w zw. z § 5 ust. 1 pkt 1 i § 55 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 lutego 1993 r. w sprawie warunków technicznych i badań pojazdów - j.t. Dz.U. 155/96/772 ze zm. - dalej rozporządzenie z 1993 r.) a z drugiej - tzw. "badania techniczne pojazdu" stanowią podstawę do wydania zaświadczenia o wyniku badania technicznego pojazdu (art. 66 prd w zw. z § 5 ust. 1 pkt 2 i § 57 rozporządzenia z 1993 r.) a ich celem jedynie wyjątkowo może być ewentualnie także określenie danych objętych świadectwem homologacji i może mieć to miejsce wówczas gdy pojazd w ogóle nie posiada świadectwa homologacji (art. 68 ust. 10 i 11 oraz art. 72 ust. 1 pkt 3 prd w zw. z § 5 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia z 1993 r.). Sąd Najwyższy stwierdził kategorycznie, że w żadnym wypadku nie jest dopuszczalna zmiana danych określonych w "świadectwie homologacji" pojazdu w drodze wydania "zaświadczenia o wyniku badań technicznych" tego pojazdu.
Wejście w życie rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 kwietnia 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. 44/99/432) nie doprowadziło do istotnych zmian w stanie prawnym, ważkim dla rozstrzygnięcia sprawy, wobec utrzymania w mocy w szczególności § 55-62 rozporządzenia z 1993 r. (§ 58). Przed wejściem w życie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy- prd, przepis art. 68 ust. 9 prd przewidywał obowiązek uzyskania nowego świadectwa homologacji w przypadku dokonania zmiany rodzaju i przeznaczenia pojazdu z samochodu osobowego na ciężarowy (i odwrotnie). Na istnienie takiego obowiązku wskazywały trafnie: uzasadnienia wyroków NSA z 29 sierpnia 1997 r. - II SA 1649/96 i z 30 kwietnia 1998 r. - II SA 155/98, jak i uchwały 5 Sędziów NSA z 23.10.2000 r.- sygn. OPK 17/00 - ONSA 2/01/62 (akceptowana przez A. Bartoszewicza i R. Kubackiego - "Glosa" 11/01/21) i z 18.12.2000 r.- sygn. OPK 18/00 - ONSA 3/01/103, i powołany wyrok SN z 9.11.2001 r. - OSNAP 5/02/103.
Nie sposób dokonywać wykładni § 14 ust. 2 rozporządzenia z 1999 r. w oderwaniu od przepisów ustawy, na podstawie której wydano owo rozporządzenie wykonawcze. Utrwalonym jest zatem pogląd, że pojęcie "rodzaj pojazdu" nie występowało samodzielnie w ustawie Prawo o ruchu drogowym, lecz zawsze jako element i cecha typu pojazdu. Zmiana rodzaju i przeznaczenia pojazdu przez przerobienie samochodu osobowego na ciężarowy (czy odwrotnie) powodowała zmianę typu pojazdu w rozumieniu art. 68 ust. 9 prd, co rodziło obowiązek uzyskania nowego świadectwa homologacji. Takiej zmiany pojazdu nie można traktować mniej rygorystycznie niż zmiany przedmiotu wyposażenia lub części pojazdu, co także jest objęte dyspozycją art. 68 ust. 9 prd, nakładającego obowiązek uzyskania nowego świadectwa homologacji na dany przedmiot lub część pojazdu (uchwała 5 Sędziów NSA z 23.10.2000 r. - ONSA 2/01/62). Zmiana rodzaju pojazdu i jego przeznaczenia, związana z przerobieniem samochodu osobowego na ciężarowy (bądź odwrotnie), mieści się w pojęciu zmiany typu pojazdu w rozumieniu art. 68 ust. 9 prd (uchwała 5 Sędziów NSA z dnia 1.7.2002 r.- sygn. OPK 22/02- Wokanda 2/03/27).
Wykładnia tych przepisów, jak to wyżej przytoczono, w orzecznictwie organów odwoławczych, nadzorczych i Naczelnego Sądu Administracyjnego była konsekwentna i jednoznaczna; nie uzasadnia więc istnienia jakichkolwiek wątpliwości co do stanu prawnego po stronie organów dokonujących rejestracji pojazdów.
Obowiązek uzyskania świadectwa homologacji nałożony jest także na podmiot dokonujący montażu lub zabudowy pojazdu (art. 68 ust. 2 w zw. z ust. 1 prd) - a takim posłużył się poprzednik prawny Skarżącej, zlecając dnia [...] grudnia 1999 r. dokonanie zmian w owym pojeździe (k. 5, 6 akt administracyjnych). Występując z wnioskiem o rejestrację pojazdu miał zatem T.B. - prowadząc działalność gospodarczą w zakresie handlu pojazdami mechanicznymi osobowymi i ciężarowymi; naprawą, adaptacją i przebudową pojazdów (art. 106 § 4 ppsa; k. 7 akt administracyjnych załączonych do sprawy IV SA/Po 155/06) - obowiązek przedstawienia wyciągu z nowego świadectwa homologacyjnego (art. 72 ust. 1 pkt 3 prd) , a tego nie uzyskał i organowi rejestrowemu przy rejestracji przedmiotowego samochodu jako ciężarowego (k. 10, 9 akt administracyjnych) nie przedłożył.
Stanowiska tego nie podważa odmienna wykładnia prawa, dokonywana np. przez Wicedyrektora Departamentu Transportu Samochodowego Ministerstwa Transportu i Gospodarki Morskiej - w szczególności w piśmie z dnia [...] stycznia 2000 r., bowiem to nie urzędnik Ministerstwa, a Naczelny Sąd Administracyjny, uprawniony jest do dokonywania wykładni operatywnej (Maciej Zieliński "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" W. Pr. 2002 s. 59- 60). Nie sposób z idei państwa prawa (art. 2 Konstytucji) wyprowadzać wniosku, że na podstawie błędnej wykładni nierealistycznej (M. Zieliński- op. cit. s. 59), zaprezentowanej przez urzędnika Ministerstwa, podmiot gospodarczy, trudniący się profesjonalnie przerabianiem samochodów z osobowych na ciężarowe, nie musiał się liczyć z ryzykiem gospodarczym i prawnym zlecenia przerobienia samochodu z osobowego na ciężarowy, a następnie zarejestrowaniem takiego samochodu jako ciężarowego - bez wymaganej homologacji.
Nietrafny jest pogląd, że cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą mimo, że za takim poglądem opowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10.9.1999 - III SA 7586/98. W każdej dziedzinie wiedzy - także w nauce prawa i w orzecznictwie - następuje rozwój poglądów. We współczesnej nauce prawa odstąpiono od orzekania na podstawie przepisu, a oparto się na normach prawa. Normy te mogą być dekodowane z jednego przepisu, bądź z wielu przepisów - w tym znajdujących się w różnych aktach prawnych, także różnie umieszczonych w hierarchii źródeł prawa (np. Konstytucji, umowy międzynarodowej, ustawy, rozporządzenia wykonawczego). Pogląd o "prostym zestawieniu treści decyzji z treścią przepisu" odwołuje się do dawnej i zarzuconej koncepcji wykładni prawa, odwołującej się do zasady clara non sunt interpretanda. Od ponad 10 lat (od 1990 r.) Sąd Najwyższy odstąpił od stosowania tej zasady, zastępując ją zasadą interpretatio cesat in claris (interpretację należy zakończyć, gdy osiągnięto jej jednoznaczny rezultat) i w przytłaczającej większości przypadków, nawet przy uzyskaniu jednoznaczności językowej, sięgał do interpretacji systemowej i funkcjonalnej (A. Municzewski "Reguły wykładni w orzecznictwie Sądu Najwyższego (1990- 2000)" Szczecin 2000; M. Zieliński - op. cit. s. 56 i przypis 18). Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszym składzie ową metodę wykładni podziela, nie podzielając wykładni pojęcia rażącego naruszenia prawa, prezentowanej przykładowo w wyroku z dnia 10.9.1999 - III SA 7586/98. Rozbieżność wykładni jest częstym zjawiskiem i wiąże się zwykle z różnym przygotowaniem dokonujących wykładni do czynienia ze swych umiejętności użytku. Nie sposób przyjąć, by błędna wykładnia urzędnika administracji, czy też strony, opierającej swą aktywność gospodarczą na dokonywanej przez siebie wykładni prawa, mogła podważać trafną wykładnię operatywną najwyższych instancji sądowych.
Skoro do rejestracji owego samochodu jako samochodu ciężarowego bez koniecznej homologacji (w dodatku następnego dnia po zarejestrowaniu owego samochodu jako osobowego - ze stosowną homologacją), świadczy o ewidentnym przypadku bezprawia, którego nie można tolerować ani usprawiedliwiać, a co przemawiało za uznaniem, że decyzja Starosty z dnia [...] grudnia 1999 r. o zarejestrowaniu owego samochodu jako ciężarowy, rażąco naruszała prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa (odpowiednio - wyrok 5 Sędziów SN z 8.4.1994- III ARN 15/94 - OSNAP 3/94/36; wyrok NSA z 6.9.1984- II SA 737/84- GAP 18/88/45, akceptowane przez zespół pod red. A. Wróbla w: "Kpa. Orzecznictwo. Piśmiennictwo" Zakamycze 2002 s. 784 t. 69, s. 789 t. 89; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 września 1997 r.- sygn. III SA 1425/96).
Ponieważ to zarejestrowanie pojazdu decyduje o możliwości jego udziału w ruchu, a w rozpatrywanym przypadku brak było homologacji typu pojazdu w zakresie pojazdu ciężarowego, to nie było możliwe unieważnienie decyzji jedynie w części dotyczącej zmiany rodzaju pojazdu.
9. Prezentowany pogląd dotyczy także orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na tle podobnych, do rozpatrywanej, spraw ze skarg tej samej Strony skarżącej. Sąd uważa za wskazane jeszcze raz podkreślić, iż powodem uchylenia decyzji w niniejszej sprawie były dostrzeżone błędy proceduralno-prawne, a nie niewłaściwa interpretacja bądź zastosowanie przepisów prawnych. Zresztą te aspekty postępowania przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym nie podlegały odrębnej ocenie Sądu. Zgadzając się z wyrokiem NSA z dnia 26 maja 2004 r. -OSK 221/04, że stwierdzenie nieważności decyzji na tej podstawie, że została wydana z rażącym naruszeniem prawa wymaga w każdym przypadku nie tylko ustalenia treści normatywnej (przepisów prawnych), na podstawie której została wydana kwestionowana decyzja, ale także oceny czy przyjęcie innego rozumienia przepisów przez organ, który wydał podlegające ocenie orzeczenie, odbiega od prawidłowego rozumienia ich treści w stopniu, który może być uznany za rażące naruszenie prawa, należy wskazać, że zagadnienie to winno być przedmiotem odpowiednio pogłębionych rozważań w uzasadnieniu, spełniającym wymogi art. 107 § 1 i 3 kpa. Stąd też stanowisko organu co do wad w procesie rejestracji samochodów ciężarowych bez świadectwa homologacji (a więc czy stanowią one rażące naruszenie prawa) wymaga pogłębionego uzasadnienia podjętego w sprawie rozstrzygnięcia.
W związku z powyższym, organy administracji ponownie rozpatrując sprawę, winny zwrócić większą uwagę na wymagania formalne postępowania administracyjnego, mając na względzie powyższe wskazówki Sądu.
Ze wskazanych wyżej powodów, zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie mogły się ostać, zatem na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ppsa Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd nie rozstrzygnął wobec braku wniosku, o konieczności którego Spółkę pouczono w doręczonym jej zawiadomieniu o terminie rozprawy (art. 210 ppsa).
/-/I. Kucznerowicz /-/M. Dybowski /-/D. Rzyminiak-Owczarczak
MZ