IV SA/Po 939/24

IV SA/Po 939/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-01-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Katarzyna Witkowicz-Grochowska /sprawozdawca/
Sebastian Michalski
Tomasz Grossmann /przewodniczący/
Symbol z opisem
6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono bezskuteczność czynności
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi M. W. na czynność Wójta Gminy z dnia 3 października 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów dowozu niepełnosprawnego dziecka do szkoły 1. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; 2. zasądza od Wójta Gminy na rzecz skarżącej M. W. kwotę 200 zł (słownie: dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
W dniu 4 września 2024 r. Skarżąca M. W. zwróciła się do Gminy Z. z wnioskiem w sprawie zwrotu kosztów dowozu własnym środkiem transportu córki M. Ł., podlegającej obowiązkowi szkolnemu w roku szkolnym 2024/2025. Przedmiotem wniosku było dochodzenie zwrotu kosztów dowozu do Szkoły Podstawowej im. [...] w W. ) oddalonej o 26 km od miejsca zamieszkania ucznia ([...]) - przy wykorzystaniu samochodu prywatnego. Do wniosku załączono m.in. orzeczenia o niepełnosprawności M. Ł. i o potrzebie kształcenia specjalnego.
Pismem z 11 września 2024 r. Wójt Gminy zwrócił się do Dyrektora Publicznej Szkoły Podstawowej im. [...] w Z. , tj. szkoły położonej w odległości 1,5 km od miejsca zamieszkania uczennicy z zapytaniem o możliwość zapewnienia w szkole kształcenia dziecka niepełnosprawnego, które posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego na okres I etapu edukacyjnego w szkole podstawowej ze względu na niepełnosprawność sprzężoną - niepełnosprawność ruchową oraz intelektualną w stopniu lekkim, w zakresie: zajęć rewalidacyjnych, zajęć korekcyjno-kompensacyjnych lub o charakterze terapeutycznym z psychologiem/pedagogiem szkolnym, zajęć logopedycznych.
W odpowiedzi, pismem z dnia 16 września 2024 r. Dyrektor Publicznej Szkoły Podstawowej im. [...] w Z. poinformował organ o istnieniu możliwości zapewnienia dziecku niepełnosprawnemu kształcenia w szkole w zakresie objętym zapytaniem.
Pismem z dnia 17 września 2024 r. Wójt Gminy, powołując się na przepis art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, odmówił Skarżącej zwrotu kosztów dowozu dziecka do szkoły w W. . W piśmie wskazano, że odmowa ma podstawę w tym, że Publiczna Szkoła Podstawowa im. [...] w Z. jest "najbliższą szkołą" w rozumieniu przepisu art. 39 ust 4 ustawy Prawo Oświatowe, a organ ustalił, że wobec spełniania przez szkołę w Z. wszelkich zaleceń objętych przedstawionymi w sprawie orzeczeniami M. Ł. - nie ma uzasadnienia dla zwrotu kosztów dowozu ucznia do szkoły podstawowej w W. . W ocenie organu, w okolicznościach sprawy Publiczna Szkoła Podstawowa im. [...] w Z. pozwala na wypełnienie zaleceń orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego w stopniu nie mniejszym niż obrana przez Skarżącą szkoła w W. .
Pismem z dnia 23 września 2023 r. Skarżąca zwróciła się do Wójta o ponowne rozpoznanie jej sprawy i podtrzymała swój wniosek. Argumentowała, że szkoła w W. jako jedyna szkoła w okolicy spełnia wszystkie wymagania, które jej córka ma w orzeczeniu o kształceniu specjalnym.
W odpowiedzi Wójt pismem z dnia 03 października 2024 r. poinformował, że podtrzymuje swoje stanowisko w sprawie. Kwestię dowozu uczniów niepełnosprawnych do szkół reguluje art. 39 ust. 4 pkt 1 i art. 39a ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz.U. z 2024 r., poz. 737 ze zm.). Wójt wskazał, że podziela stanowisko, że pojęcia "najbliższej placówki" nie powinno się utożsamiać w prosty sposób z geograficzną bliskością szkoły, ale bierze się pod uwagę najbliżej położoną placówkę, która jest w stanie zapewnić realizację wszystkich zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Jednakże analiza przedłożonego orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego wskazuje, że najbliższą szkoła podstawową ogólnodostępną, która jest w stanie zapewnić realizację zaleceń zawartych w ww. orzeczeniu jest szkoła w obwodzie której dziecko mieszka. Organ wskazał, że Publiczna Szkoła Podstawowa im. [...] w Z. posiada wysoko wykwalifikowaną kadrę nauczycieli, warunki oraz wyposażenie, które są w stanie zapewnić kształcenie dziecku w zakresie zajęć rewalidacyjnych, zajęć korekcyjno-kompensacyjnych, zajęć o charakterze terapeutycznym z psychologiem, pedagogiem specjalnym, a także w zakresie zajęć logopedycznych.
Skargą z 22 listopada 2024 r. Skarżąca zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu czynność z zakresu administracji publicznej Wójta Gminy w postaci odmowy zwrotu kosztów dowozu dziecka do szkoły. Zarzuciła naruszenie:
1. art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez pominięcie czynności niezbędnej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy,
2. art. 7a Kodeksu postępowania administracyjnego to jest naruszenie zasady rozstrzygania wątpliwości prawnych na korzyść strony,
3. art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego to jest odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym,
4. art. 39 i art. 127 ustawy Prawo Oświatowe poprzez jego wadliwe zastosowanie.
W uzasadnieniu skargi Skarżąca wskazała, że bezsprzeczne w niniejszej sprawie jest, iż jej córka ma orzeczoną niepełnosprawność sprzężoną ruchową i intelektualną w stopniu lekkim. Zespół orzekający wraz z diagnozą przedstawił obszerne zalecenia dotyczące między innymi edukacji dziecka. Zgodnie z ustawą placówka, do której bezpłatny dowóz ma zapewnić organ, musi przybierać formę kształcenia wskazaną w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, a w przypadku wskazania przez Zespół Orzekający określonych typów tej formy kształcenia, również ten typ. Kolejność wymienionych w orzeczeniu możliwych form kształcenia specjalnego nie jest przypadkowa, albowiem Zespół Orzekający jest zobowiązany wskazać formę najkorzystniejszą dla dziecka lub ucznia. Z akt sprawy nie wynika, jaką formę kształcenia przyjęła wskazana przez Wójta Szkoła w Z. . Wójt w swoim rozstrzygnięciu poza rzekomym brakiem podstawy prawnej wskazał, iż szkoła w Z. jest szkoła najbliższą, a poza tym jest w stanie zapewnić jej dziecku edukację stosowną do jego potrzeb. Skarżąca wskazała, że według jej wiedzy wójt nie przeprowadził tu jednak żadnego postępowania dowodowego, nie dokonał analizy możliwości obydwu szkół w zakresie możliwości spełnienia potrzeb edukacyjnych niepełnosprawnego dziecka. Twierdzenia zawarte w pismach w tym zakresie są gołosłowne. Tym samym jej zdaniem doszło do naruszenia art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Dalej Skarżąca podkreśliła, że w zeszłym roku w tożsamym stanie faktycznym i prawnym uzyskała stosowny zwrot kosztów dowozu dziecka do przedszkola w Ł.. Wskazała, że szkoła w W. , do której teraz córka uczęszcza jako jedyna w okolicy spełnia wszystkie zalecenia, które córka ma w orzeczeniu o kształceniu specjalnym. Skarżąca wskazała, że jej córka ma tam przyjaciół, zna nauczycieli. Szkoła w W. , do której obecnie uczęszcza jest małą szkołą z małą liczbą dzieci w klasie w przeciwieństwie do szkoły w Z. . Szkoła zapewnia nauczyciela wspomagającego i zindywidualizowaną ścieżkę nauczania. Wydanie odmiennego rozstrzygnięcia na tym samym stanie faktycznym i prawnym stanowi odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, czym narusza art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Następnie Skarżąca argumentowała, że zgodnie ze stanowiskiem organu w art. 39 ust 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe przewidziano przewóz uczniów niepełnosprawnych, których kształcenie odbywa się na podstawie art. 127, tylko do "najbliższej" szkoły podstawowej. Tego pojęcia nie powinno się jednak jej zdaniem utożsamiać w prosty sposób z geograficzną bliskością wymienionych szkół do miejsca zamieszkania dziecka. Należy natomiast mieć na uwadze szczególne okoliczności danego przypadku, a ściślej - jeżeli "najbliższa" szkoła podstawowa nie może zapewnić dziecku odpowiednich metod pracy i nauki, dostosowanych do stopnia jego niepełnosprawności, to uczeń oraz jego rodzice (opiekunowie prawni) mogą mieć interes nie tylko faktyczny, ale i prawny w tym, aby dziecko uczęszczało do innej szkoły. Na "bliskość" zatem, o której mowa w przepisie, składają się zarówno element położenia geograficznego (odległość szkoły od miejsca zamieszkania), jak i element posiadania przez daną placówkę oświatową warunków umożliwiających prawidłowe kształcenie dzieci z konkretnym rodzajem niepełnosprawności. Ten drugi element powinien być oceniany indywidualnie w świetle orzeczenia o niepełnosprawności danego dziecka. Szkołą najbliższą, o której mowa, jest w tej sytuacji tylko szkoła pozwalająca realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka, a zatem dostosowana do zdolności psychofizycznych ucznia. Ten drugi element winien być oceniany indywidualnie w odniesieniu do treści orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, którego zaleceń, o charakterze quasi-opinii biegłych, nie może modyfikować organ reprezentujący gminę. Szkoła bliższa geograficznie, lecz w mniejszym stopniu pozwalająca urzeczywistnić wspomniane zalecenia, nie będzie szkołą najbliższą w rozumieniu powyższego przepisu. W związku z powyższym zdaniem M. W. wybór najbliższej szkoły musi odbywać się w oparciu o zalecenia zawarte w orzeczeniu o kształceniu specjalnym, a nie jedynie o kryterium geograficzne.
Końcowo Skarżąca wskazała, że analiza przepisu art. 127 ust. 7 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe faktycznie wskazuje na nieobowiązkowy charakter realizacji przez gminę określonego w nim zadania. Nie oznacza to jednak, że organ powołując się wyłącznie na uznaniowy charakter tego przepisu całkowicie zwolniony jest od jego stosowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu odpowiedzi podtrzymując uprzednio prezentowane stanowisko.
Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu w dniu 30 stycznia 2025 r. nie stawił się nikt, strony prawidłowo zawiadomiono o jej terminie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), kontrola sądu obejmuje orzekanie między innymi w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Stosownie natomiast do treści art. 146 § 1 P.p.s.a. sąd – uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a P.p.s.a. – uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności.
Sąd w niniejszym składzie podziela pogląd powszechnie przyjmowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, że wyrażona przez organ reprezentujący gminę (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) odmowa zapewnienia niepełnosprawnemu dziecku bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do szkoły jest czynnością w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., na którą przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Taka odmowa dotyczy bowiem uprawnień wynikających z przepisów prawa administracyjnego, do których z całą pewnością zaliczają się przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2024 r., poz. 737, dalej jako: "p.o") i ma jednocześnie charakter władczy, indywidualny i jest skierowana na zewnątrz struktur administracji gminnej, względem osoby wnioskującej o takie świadczenia.
Zgodnie z art. 53 § 2 P.p.s.a. jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. W niniejszej sprawie termin do wniesienia skargi upłynął w dniu 4 listopada 2024 r. (pismo z dnia 3 października 2024 r. stanowiące czynność Burmistrza zostało Skarżącej doręczone 4 października 2024 r.), a skarga wniesiona została w dniu 22 listopada 2024 r. zatem bez wątpienia z uchybieniem terminu. Jednakże zgodnie ze zdaniem drugim przepisu art. 53 § 2 P.p.s.a. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. W niniejszej sprawie Sąd uznał, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez winy Skarżącej, gdyż – co bezsporne – nie została on pouczona o terminie i trybie zaskarżenia przedmiotowej czynności w piśmie z 3 października 2024 r. W piśmie z 3 października 2024 r. wskazano jedynie, że na czynność przysługuje skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżąca pismem z dnia 31 października 2024 r. dopytywała o wskazanie podstawy prawnej potencjalnej skargi do Sądu. Pismem z dnia 5 listopada 2024 r. Wójt poinformował o treści art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., jednak pismo to wystosowano już po upływie 30-dniowego terminu na wniesienie skargi, a ponadto nadal nie wskazano w nim właściwego pouczenia o terminie do wniesienia skargi na czynność Wójta Gminy. Wprawdzie czynność będąca przedmiotem niniejszego postępowania podejmowana jest poza sformalizowanym postępowaniem administracyjnym – a więc przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie mają do niej wprost zastosowania – nie oznacza to jednak, że organ nie ma obowiązku pouczenia osoby, wobec której ta czynność jest podejmowana, o przysługujących jej środkach zaskarżenia i sposobie oraz terminie wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Obowiązek udzielania takiego pouczenia również w przypadku innych, niż unormowane przepisami k.p.a. decyzje i postanowienia administracyjne, władczych form działania administracji publicznej wynika bowiem z ogólnej zasady praworządnego działania organów administracji publicznej oraz zasady pogłębienia zaufania do organów administracji publicznej, wynikających z art. 7 i art. 2 Konstytucji RP. Powinność informowania o możliwościach i terminie odwołania (innego środka zaskarżenia) stanowi niewątpliwie jeden ze standardów "dobrej administracji". Wskazuje na to analiza unormowań Kodeksu Dobrej Praktyki Administracyjnej przyjętego przez Parlament Europejski w dniu 6 września 2001 r. (Dz. U. UE C z 2011 r. Nr 285, str. 3) – dalej zwanego "KDPA", w szczególności art. 19. Zgodnie z artykułem 19 KDPA, wydana przez instytucję decyzja, która może mieć negatywny wpływ na prawa lub interesy jednostki, zawiera informację o możliwościach złożenia odwołania od wydanej decyzji. Podaje się w szczególności następujące informacje: rodzaj środków odwoławczych, organy, do których można wnosić ewentualne odwołania, a także terminy ich wnoszenia. Co prawda powyższe postanowienia odnoszą się wprost do urzędników i innych funkcjonariuszy unijnych (zob. art. 2 ust. 1 KDPA), to w istocie kodyfikują one pewne ogólne zasady (standardy), których winny przestrzegać organy administracji publicznej każdego demokratycznego państwa prawnego, i tak też są one postrzegane w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. wyroki NSA z 27 września 2012 r. sygn. akt I OSK 1386/12 i z 4 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1111/18; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, w skrócie: "CBOSA"). Z powyższej zasady "dobrej administracji" należy zatem wyprowadzić obowiązek dochowania przez organ wszelkiej staranności, w tym pouczenia o prawie do wniesienia odwołania, przy czym zasady te - w ocenie Sądu - odnosić należy także do innych form działania organów administracji, skoro ustawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewiduje orzekanie przez sąd w sprawach skarg także na inne niż postanowienia i decyzje, akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, a także na akty organów jednostek samorządu terytorialnego, akty prawa miejscowego i akty nadzoru nad działalnością organów jednostek tego samorządu (art. 3 § 2 pkt 4-7 P.p.s.a.).
W utrwalonym orzecznictwie sądowym trafnie przyjmuje się, że brak pouczenia (podobnie jak pouczenie niepełne, błędne lub niejasne) powoduje, iż uchybienie terminu do wniesienia skargi jest niezawinione przez stronę i może być podstawą wniosku o przywrócenie terminu (por. postanowienia NSA: z 27.07.2011 r., II OSK 1592/11; z 09.02.2012 r., II OZ 61/12, CBOSA). Analogicznie należy przyjąć, że może być także podstawą do zastosowania przez sąd przepisu art. 53 § 3 P.p.s.a., tj. do uznania, iż uchybienie terminu do wniesienia skargi na czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a., nastąpiło bez winy skarżącego i przystąpić do rozpoznania skargę – co też uczynił Sąd w niniejszej sprawie.
Przedmiotem skargi jest czynność Wójta Gminy z dnia 3 października 2024 r. odmawiająca zwrotu kosztów dowozu własnym środkiem transportu niepełnosprawnego dziecka M. Ł. do Szkoły Podstawowej w W. .
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej czynności dotyczącej odmowy zwrotu kosztów przewozu niepełnosprawnego dziecka do placówki oświatowej stanowi art. 39 ust. 4 ust. 1 i art. 39a ust. 1 ustawy Prawo oświatowe. Zgodnie z tym pierwszym przepisem obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia. Powyższy obowiązek gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców (art. 39a ust. 1 p.o.).
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była czynność organu o odmowie przyznania zwrotu kosztów przewozu dziecka z niepełnosprawnością do najbliższej szkoły w rozumieniu art. 39 ust. 4 pkt 1 p.o.
W sprawie nie było sporu, że przepis art. 39 ust. 4 pkt 1 p.o. dopuszcza sytuację, iż dojazd ucznia ma być zapewniony nie do jednostki, która w ogóle jest najbliższa w rozumieniu geograficznym w stosunku do miejsca zamieszkania danego ucznia, ale do takiej najbliższej szkoły podstawowej, która umożliwia tym uczniom realizację obowiązku szkolnego, zgodnie z treścią orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego. Jeżeli przewozu nie zapewni sama gmina przepisy p.o. przewidują zwrot kosztów przewozu, a odmowa ich zwrotu może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy organ wykaże, że nie jest to najbliższa szkoła w stosunku do miejsca zamieszkania ucznia, mogąca zapewnić realizację orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego (a zatem istnieje inna, bliższa szkoła, w której jest możliwe wykonywanie zaleceń orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego). Obowiązki o których mowa w art. 39 ust. 4 p.o. i art. 32 ust. 6 p.o. gmina spełnia bowiem poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców według określonego wzoru i na podstawie umowy zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami (art. 39a ust. 1-4 p.o.).
Podkreślić należy, że zgodnie z treścią przepisu art. 127 ust. 1 p.o. kształceniem specjalnym obejmuje się dzieci i młodzież niepełnosprawne, niedostosowane społecznie i zagrożone niedostosowaniem społecznym, wymagające stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy. Kształcenie to może być prowadzone w formie nauki odpowiednio w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych, przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych i szkołach lub oddziałach integracyjnych, przedszkolach i szkołach lub oddziałach specjalnych, innych formach wychowania przedszkolnego i ośrodkach, o których mowa w art. 2 pkt 7 p.o. Uczniowi objętemu kształceniem specjalnym dostosowuje się odpowiednio program wychowania przedszkolnego i program nauczania do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia. Dostosowanie następuje na podstawie opracowanego dla ucznia indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego uwzględniającego zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, o którym mowa w ust. 10 (ust. 3 art. 127 p.o.). Kształcenie specjalne, jak wynika z art. 127 p.o., polega zatem na stosowaniu specjalnej organizacji nauki i metod pracy z dziećmi i młodzieżą niepełnosprawnymi oraz niedostosowanymi społecznie. Należy podkreślić, iż obowiązkiem wszystkich szkół i placówek jest uwzględnianie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz predyspozycji dzieci i młodzieży. Niektórym z nich system oświaty musi jednak stwarzać dalej idące udogodnienia w celu korzystania z konstytucyjnego prawa do nauki. Pojęcie kształcenia specjalnego obejmuje zatem nie tylko specjalnie dostosowany proces nauczania, wychowania i opieki, lecz wszelkie formy umożliwiania uczniom (wychowankom) trwale lub tylko czasowo niepełnosprawnym realizowania zindywidualizowanego kształcenia, form i programów nauczania lub uczestnictwa w zajęciach rewalidacyjnych. W każdym zatem przypadku kształceniem specjalnym obejmuje się wyłącznie dzieci i młodzież, które z uwagi na niepełnosprawność lub niedostosowanie społeczne nie są zdolne do udziału w procesie kształcenia organizowanym na zwykłych zasadach, dotyczących ogółu uczniów. Przy ocenie potrzeby objęcia ucznia kształceniem specjalnym znaczenie ma przede wszystkim stopień jego indywidualnych możliwości i potrzeb edukacyjnych. Przesłanką objęcia kształceniem specjalnym jest orzeczenie wydane przez zespół orzekający w poradni psychologiczno-pedagogicznej (M. Pilich [w:] A. Olszewski, M. Pilich, Prawo oświatowe. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2021, art. 127).
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2061, dalej: "rozporządzenie"), wydane na podstawie art. 127 ust. 18 p.o., wymienia jako jeden z aktów indywidualnych wydawanych przez zespoły w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych właśnie orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych oraz niedostosowanych społecznie, wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy.
Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia zespoły wydają orzeczenia i opinie dla dzieci i uczniów uczęszczających do przedszkoli, szkół i ośrodków, mających siedzibę na terenie działania poradni.
W art. 127 ust. 10 zdanie drugie p.o. przewiduje się wymaganie określenia w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego zalecanej formy kształcenia specjalnego, z uwzględnieniem rodzaju niepełnosprawności, w tym stopnia niepełnosprawności intelektualnej. Oznacza to znaczne rozbudowanie – w stosunku do ogólnych zasad Kodeksu postępowania administracyjnego – sentencji (części dyspozytywnej) orzeczenia, która nie ogranicza się jedynie do przyznania lub odmowy przyznania świadczenia administracyjnego, ale również kształtuje zakres i charakter tegoż świadczenia. Zalecenie wiąże organy prowadzące oraz organy szkół i placówek oświatowych i wychowawczych.
Z trzeci orzeczenia o niepełnosprawności z 05 kwietnia 2018 r. wynika, że M. Ł. została zaliczona do osób niepełnosprawnych. Orzeczeniem Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w W. Zespołu Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w P. z dnia 26 lipca 2024 r., nr [...] orzeczono o potrzebie kształcenia specjalnego małoletniej M. Ł. na okres nauki w szkole podstawowej (I etap edukacyjny) ze względu na niepełnosprawność sprzężoną ruchową oraz intelektualną w stopniu lekkim. W orzeczeniu tym Zespół szczegółowo określił zalecane warunki i formy wsparcia umożliwiającego realizację indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz zalecane cele rozwojowe i terapeutyczne. W ramach zaleceń objętych ww. orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego szkoła specjalna została wskazana jako najkorzystniejsza forma kształcenia ucznia; z kolei nauka w szkole integracyjnej lub szkole ogólnodostępnej została wskazana jako pozostałe możliwe formy kształcenia, przy uzasadnieniu, że w procesie edukacyjnym ucznia wskazane jest zastosowanie specjalnej organizacji nauki i metod pracy z uwzględnieniem specyfiki funkcjonowania osoby z niepełnosprawnością sprzężoną oraz wszechstronne stymulowanie rozwoju. Dalej Zespół zalecił w sytuacji pojawiających się znacznych trudności z realizacją wymagań edukacyjnych, prowadzenie niektórych/wybranych zajęć edukacyjnych w grupie do 5 osób lub indywidualnie z uczennicą. Zespół określił także zalecane działania ukierunkowane na poprawę funkcjonowania uczennicy i wzmacnianie jej uczestnictwa w życiu szkoły oraz formy wsparcia poprzez wykorzystanie technologii informacyjnych i komunikacyjnych, a także zalecane formy oceny efektów działań podjętych przez szkołę.
Jak wskazano powyżej, użyte w art. 39 ust. 4 p.o. "najbliższa" szkoła nie oznacza tylko i wyłącznie szkoły położonej w najbliższej odległości od miejsca zamieszkania uczennicy. Pod pojęciem tym rozumie się najbliższą placówkę, umożliwiającą jak najpełniejszą realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka lub orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego. Nie jest zatem wykluczone, że za najbliższą jednostkę, o której mowa w art. 39 ust. 4 p.o. uznać należy szkołę znajdującą się na terenie innej gminy, a nawet powiatu lub województwa, jeżeli na terenie gminy, w której niepełnosprawna uczennica mieszka, w najbliższej geograficznie odległości nie byłoby placówki zapewniającej uczennicy realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego dotyczących jej funkcjonowania, realizacji indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych z uwzględnieniem potencjału możliwości, wydanych z uwagi na stwierdzone niepełnosprawności dziecka (zob. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 4 lutego 2021 r., II SA/Sz 314/20, LEX nr 3195702). Kwestia ta nie budziła wątpliwości, po stronie skarżącej, ale także i organu.
Organ jednak w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że nie jest konieczne uczęszczanie M. Ł. do szkoły w W. , albowiem szkołą znajdująca się geograficznie bliżej miejsca zamieszkania dziecka, która spełnia odpowiednie wymogi, jest szkoła w Z. . Organ wskazał jedynie, że spełnienie wszystkich zaleceń wskazanych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego z 26 lipca 2024 r. możliwe jest w Publicznej Szkole Podstawowej im. [...] w Z. , która posiada wysoko wykwalifikowaną kadrę nauczycieli, warunki oraz wyposażenie, które są w stanie zapewnić kształcenie dziecka w zakresie zajęć rewalidacyjnych, zajęć korekcyjno-kompensacyjnych, zajęć o charakterze terapeutycznym z psychologiem, pedagogiem i pedagogiem specjalnym, a także zajęć logopedycznych. Zdaniem Sądu stanowisko Wójta jest w tym zakresie pozbawione wystarczającej argumentacji, zatem przedwczesne.
Kluczowa bowiem dla rozstrzygnięcia spornej sprawy jest ocena, czy szkoła w Z. , którą organ wskazuje jako najbliższą, jest w stanie spełnić wymogi i zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego z 26 lipca 2024 r. Zebrany materiał dowodowego w niniejszej sprawie nie potwierdza i nie wyklucza takiego stanowiska organu. Organ zwrócił się do Publicznej Szkoły Podstawowej im. [...] w Z. lakonicznym pismem o wskazanie, czy szkoła ta jest w stanie zapewnić kształcenie dziecka niepełnosprawnego, które posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego na okres I etapu edukacyjnego w szkole podstawowej ze względu na niepełnosprawność sprzężoną-niepełnosprawność ruchowa oraz intelektualną w zakresie: zajęć rewalidacyjnych, zajęć korekcyjno-kompensacyjnych lub o charakterze terapeutycznym z psychologiem/pedagogiem szkolnych, zajęć logopedycznych. Z pisma nie wynika, że dołączył do niego odpis orzeczenia, celem zapoznania się Dyrektora Szkoły w Z. z zaleceniami i wytycznymi wskazanymi w indywidualnym orzeczeniu uczennicy. W odpowiedzi Dyrektor Szkoły równie lakonicznie zapewnia, że Publiczna Szkoła Podstawowa im. [...] w Z. posiada wysoko wykwalifikowaną kadrę nauczycieli, warunki oraz wyposażenie, które są w stanie zapewnić kształcenie dziecku w zakresie zajęć rewalidacyjnych, zajęć korekcyjno-kompensacyjnych, zajęć o charakterze terapeutycznym z psychologiem, pedagogiem specjalnym, a także w zakresie zajęć logopedycznych.
W ocenie Sądu w istocie brak jest odniesienia się przez organ do szczególnych potrzeb i warunków kształcenia uczennicy posiadającej zindywidualizowane zalecenia i wytyczne co do kształcenia i poprawy funkcjonowania społecznego konkretnie określone w orzeczeniu o potrzebie kształcenia, co dopiero można by uznać za spełnienie warunku "najbliższej szkoły" umożliwiającej jak najpełniejszą realizację zaleceń zawartych w orzeczeniu o niepełnosprawności dziecka lub orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego.
Tym bardziej, że w orzeczeniu wskazano wyraźnie, że najkorzystniejsza forma kształcenia według ramowego planu nauczania dla szkoły podstawowej, to szkoła specjalna, dalej szkoła integracyjna lub szkoła ogólnodostępna. Organ wcale nie rozważył tej kwestii. W piśmie organu nie ma odniesienia się do sposobu realizacji szczegółowo wskazanych w przedmiotowym orzeczeniu zaleceń i wytycznych, jak wsparcie nauczyciela wspomagającego w celu współorganizowania kształcenia, możliwości pracy w grupach edukacyjnych do 5 osób, czy indywidualnie z uczennicą, a także odnoszących się do zastosowania specjalnej organizacji nauki i metod pracy z uczennicą uwzględniających jej specjalne potrzeby edukacyjne. Zalecenia w zakresie zajęć rewalidacyjnych, zajęć korekcyjno-kompensacyjnych, zajęć o charakterze terapeutycznym z psychologiem, pedagogiem specjalnym, a także w zakresie zajęć logopedycznych zostały dodatkowo uszczegółowione w treści orzeczenia, a z materiału dowodowego nie wynika, że Dyrektor Szkoły w Z. posiadał wiedzę w tym zakresie, zatem jego odpowiedź na zapytanie Wójta uznać należy za niewystarczającą i niepełną.
Organ zobowiązany był ocenić zagadnienie "najbliższej szkoły" kompleksowo i wnikliwie, mając na uwadze zalecenia i wytyczne konkretnego orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, a nie tylko formalnie. Zobligowany był zatem wziąć pod uwagę wszystkie potrzeby uczennicy wskazane w przedmiotowym orzeczeniu, czego w niniejszej sprawie w istocie nie uczynił.
Ponownie rozpatrując wniosek o zwrot kosztów dojazdu uczennicy do szkoły, organ zwrócił się do Dyrektora Szkoły w Z. w ten sposób, aby ten mógł wypowiedzieć się w pełnym zakresie co do możliwości spełnienia przez tę placówkę edukacyjną szczegółowych zaleceń wskazanych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego uczennic yM. Ł.. Może to nastąpić przez udostepnienie Dyrektorowi treści zanonimizowanego orzeczenia lub dokładne przytoczenie zawartych w nim zaleceń. Z akt postępowania wynika, że organ zaniechał przeprowadzania postępowania w tym zakresie przed wydaniem zaskarżonej czynności. W szczególności Dyrektorowi Szkoły w Z. nie opisano szczegółowych zaleceń i wytycznych odnoszących się do warunków kształcenia M. Ł..
W tym stanie sprawy, niemożliwe jest ustalenie, która placówka jest najbliższą w rozumieniu art. 39 ust. 4 ustawy Prawo oświatowe - pozwalającą w całości realizować zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego uczennicy M. Ł. z 26 lipca 2024 r., a zatem dostosowaną do jej zdolności i możliwości potencjału rozwojowego oraz występujących w środowisku nauczania i wychowania barier i ograniczeń utrudniających jej funkcjonowanie. Szkoła bliższa geograficznie, lecz w mniejszym stopniu pozwalająca urzeczywistnić wspomniane zalecenia, nie będzie szkołą najbliższą w rozumieniu cytowanego przepisu. W rezultacie, w ocenie Sądu I instancji, organ arbitralnie stwierdził, że szkoła w Z. zapewni właściwy sposób kształcenia i rozwoju uczennicy z konkretnym orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego.
W związku z powyższym, czynność Wójta Gminy z dnia 03 października 2023 r. naruszyła prawo, bowiem w istocie pozbawił osobę uprawnioną możliwości realizacji jej praw wynikających z art. 39 ust. 4 ustawy Prawo oświatowe. W konsekwencji Sąd orzekł o bezskuteczności czynności Wójta Gminy, jak w punkcie 1 wyroku na podstawie art. 146 § 1 P.p.s.a. W pkt 2 wyroku Sąd orzekł o kosztach postępowania na podstawie art. 200 P.p.s.a. uwzględniając poniesiony przez Skarżącą koszt wpisu od skargi w wysokości 200 zł.