IV SA/Po 786/23

IV SA/Po 786/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-01-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Jacek Rejman
Józef Maleszewski
Maciej Busz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sąd. WSA Jacek Rejman Protokolant ref. staż. Małgorzata Kusiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi "P. Spółka Akcyjna" z siedzibą w W. na decyzję Inspektor Sanitarny z dnia 10 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w P. z 9 listopada 2022 r. nr [...]; 2. zasądza od Inspektor Sanitarny na rzecz skarżącej kwotę 497 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w P. (dalej jako PPIS) decyzją z dnia 09.11.2022 r. nr [...] stwierdził u T. W. (dalej jako uczestnik) chorobę zawodową: przewlekłe choroby układu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy pod postacią przewlekłego zapalenia okołostawowego barku, wymienioną w poz. 19 pkt 4 wykazu chorób zawodowych określonych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1836 zwanego dalej: rozporządzeniem w sprawie chorób zawodowych), wydanych na podstawie art. 237 § 1 pkt 3-6 i § 11 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 1510 z późn. zm., zwanej dalej: k.p.)
W toku postępowania organ I instancji ustalił przebieg pracy uczestnika. Od 01.09.1982 r. do 14.08.1989 r. uczestnik był zatrudniony na stanowisku młodszy ciastkarz/ciastkowy w S. w S., od 15.08.1989 r. do 30.04.1991 r. zatrudniony był na stanowisku ciastkarza w P. w P., a od 01.05.1991 r. do 31.03.2000 r. pracował jako ciastkarz-operator w D. sp. z o.o. w P.. Następnie był zatrudniony na stanowisku listonosza od 03.04.2000 r. do 01.07.2007 r. w Urzędzie Pocztowym nr [...] w P., a od 02.07.2007 r. w P. S.A.
PPIS sporządził kartę oceny narażenia w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, z której wynika, że uczestnik będąc zatrudniony przez P. S.A. wykonywał następujące czynności zawodowe: pobieranie przesyłek z sortownicy umieszczonej nad biurkiem (czas czynności 1,5-2 godz.), pobieranie z urzędu ok. 100 listów poleconych i ok. 200-300 przesyłek zwykłych (z wyłączeniem paczek) oraz przekazów pieniężnych, pakowanie ich do skrzynek (ilość skrzynek w bagażniku ok. 6, waga skrzynki od 1 do 10 kg) i przenoszenie do bagażnika pojazdu służbowego, następnie dojazd do rejonu, pobieranie przesyłek z pojemników do torby i roznoszenie pieszo przesyłek do adresatów (waga torby z posegregowanymi przesyłkami ok. 5-8 kg).
Orzeczeniem z dnia 09.02.2022 r. nr [...] W. Centrum Medycyny Pracy w P. stwierdziło brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Lekarska jednostka orzecznicza I stopnia stwierdziła, że rozpoznane u uczestnika schorzenie (przerwanie ciągłości ścięgna mięśnia nadgrzebieniowego prawego) miało charakter ostry i nie daje podstaw do rozpoznania choroby zawodowej wymienionej w poz. 19 pkt 4 wykazu chorób zawodowych. Natomiast całkowite przerwanie ciągłości ścięgna mogłoby być ewentualnie rozpatrywane w kategoriach wypadku przy pracy, po spełnieniu warunków określonych w Kodeksie pracy.
Po rozpoznaniu odwołania od ww. orzeczenia złożonego przez uczestnika Instytut Medycyny Pracy w Ł. orzeczeniem z dnia 05.10.2022 r. nr [...] stwierdził rozpoznanie choroby zawodowej. Jednostka orzecznicza II stopnia ustaliła, że od 03.04.2000 r. uczestnik pracuje na stanowisku listonosza w P. S.A. Do jego obowiązków należy m.in. pobieranie przesyłek z sortownicy umieszczonej nad biurkiem. Czynność ta trwa od 1,5 do 2 godz. i wiąże się z unoszeniem rąk powyżej obręczy barkowej. Pobrane listy polecone, przesyłki i przekazy pieniężne pracownik pakuje do skrzynek i przenosi do bagażnika pojazdu służbowego (ok. 6 sztuk, ciężar skrzynki 1-10 kg). Dojeżdża samochodem do rejonu, pobiera przesyłki z pojemników do torby i roznosi do adresatów (ciężar torby z przesyłkami ok. 5-8 kg, ilość dostarczonych przesyłek jest zmienna). Torbę najczęściej zawiesza na lewym barku skrzyżnie tak, aby prawą kończyną górną pobierać korespondencję (jest praworęczny). W ciągu dnia pracownik okresowo zmieniał sposób noszenia torby na drugą stronę. Podczas badań przeprowadzonych w dniu 28.09.2022 r. w Oddziale Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Ł. uczestnik negował dolegliwości bólowe i ograniczenie ruchów w stawach barkowych po zastosowanym leczeniu operacyjnym i rehabilitacji. Pierwsze dolegliwości ze strony barku prawego zaczął odczuwać w marcu 2016 roku podczas segregacji przesyłek wymagającej unoszenia kończyny górnej prawej powyżej poziomu obręczy barkowej.
Jednostka orzecznicza II stopnia przeanalizowała historię schorzenia stwierdzonego u uczestnika. Ponadto wskazała, że podczas badania w Oddziale Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Ł. w zakresie ruchu, stwierdzono w obrębie barków obustronnie drobne blizny po artroskopii, prawidłowe ruchy stawów barkowych z dyskretnym przeskakiwaniem, stawy niebolesne z zachowaną symetryczną siłą mięśniową. Wyjaśniono, że w rozumieniu medyczno-prawnym, aby rozpoznać przewlekłe okołostawowe zapalenie barku o etiologii zawodowej należy wykazać, że rozwój choroby jest bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem związany przyczynowo ze sposobem wykonywania pracy. Lekarska jednostka orzecznicza II stopnia po przeanalizowaniu dostępnych danych dotyczących narażenia zawodowego wskazała, iż czynności zawodowe na stanowisku listonosza stwarzały warunki do przewlekłego przeciążenia stawów barkowych w wyniku dźwigania skrzynek z korespondencją, nacisku paska torby na obojczyki i stawy barkowe, sortowaniu korespondencji do wyżej ułożonych przegródek, skrzynek listowych. Przewlekłe przeciążenie ścięgien mięśni stożka rotatorów doprowadziło do ich kompresyjnej tendinopatii w związku z kumulacją mikrourazów, zaburzeniami procesów gojenia i zatarciem struktury włókien, a w konsekwencji do zmniejszenia wytrzymałości ścięgien na obciążenie mechaniczne. Wówczas istnieje duże ryzyko zerwania ścięgna przy niewielkim ruchu w zakresie stawu, nawet bez obciążenia zewnętrznego. W ocenie lekarskiej jednostki orzeczniczej II stopnia obustronne występowanie zmian chorobowych w okresie wykonywania pracy zawodowej i brak pozazawodowych czynników ryzyka tej choroby dodatkowo sugeruje etiologię zawodową przewlekłego zapalenia okołostawowego barku, wymienionego w poz. 19 pkt 4 wykazu chorób zawodowych.
Mając powyższe na względzie PPIS uzasadnił, że opinie lekarskie w postępowaniu dotyczącym choroby zawodowej mają kluczowe znaczenie i stanowią obligatoryjny dowód w sprawie mający walor opinii biegłego. Organ I instancji wobec rozbieżności stanowisk lekarskich jednostek orzeczniczych dał wiarę orzeczeniu lekarskiemu Instytutu Medycyny Pracy w Ł. , gdyż zostało wydane w oparciu o uzupełniony w sposób wszechstronny materiał dowodowy. Zdaniem organu I instancji opinia lekarska wydana przez Instytut Medycyny Pracy w Ł. , jest spójna i logiczna. Organ nie znalazł podstaw do jej kwestionowania, ponieważ orzeczenie lekarskie zostało wydane po przeprowadzeniu specjalistycznych badań i analizie dokumentacji lekarsko-orzeczniczej, zaś orzeczenie w swojej treści jest jednoznaczne.
W ocenie organu I instancji spełnione zostały wszystkie przesłanki warunkujące stwierdzenie choroby zawodowej, tj. rozpoznane schorzenie jest objęte wykazem chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, choroba zawodowa jest rozpoznana przez zakład służby zdrowia upoważniony do ich rozpoznawania, udokumentowano narażenie zawodowe oraz uznano na zasadzie wysokiego prawdopodobieństwa istnienie związku przyczynowego pomiędzy wykonywaną pracą a rozpoznanym schorzeniem.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyła P. S.A. (dalej jako skarżąca) zarzucając, że nie zgadza się z informacjami dotyczącymi ilości czynności wykonywanych przez uczestnika.
Skarżąca wskazała, że z informacji zawartych w uzasadnieniu decyzji wynika, że uczestnik w ciągu zmiany roboczej - przez 1,5 do 2 godzin pobiera przesyłki z sortownicy umieszczonej nad biurkiem. Skarżąca zakwestionowała źródło tych informacji oraz czasochłonność zadań wykonywanych przez uczestnika. W jej ocenie powyżej przedstawiony czas jest potrzebny na wykonywanie wszystkich czynności związanych z przygotowaniem obsługi danego rejonu doręczeń. W ich skład wchodzą:
- przebieranie się w odzież i obuwie robocze,
- pobieranie materiału do podzielenia z ekspedycji - przemieszczanie się między pomieszczeniami, praca ręczna,
- podzielenie materiału zgodnie z trasą chodu - praca ręczna, siedząca praca na stanowisku pracy, przy sortownicy konieczność umieszczania korespondencji w przegrodach, znajdujących się powyżej obręczy barkowej siedzącego pracownika,
- pobranie gotówki z kasy głównej - noszenie gotówki, przemieszczanie się między pomieszczeniami,
- pobranie tabletu i zaczytanie danych - praca siedząca,
- powrót do placówki macierzystej,
- rozliczenie się z pobranego materiału i gotówki,
- porządkowanie stanowiska pracy,
- przebranie się w odzież i obuwie prywatne,
- przytoczony powyżej zakres prac jest typowy dla pracowników zatrudnionych na stanowisku listonosza i uwzględniony w karcie analizy i oceny ryzyka zawodowego.
Z powyższego, zdaniem skarżącej, wynika, że sortowanie/umieszczanie/pobieranie korespondencji listowej z sortownicy, umieszczonej powyżej obręczy barkowej jest tylko wycinkiem szeregu innych czynności, które musi wykonać doręczyciel w procesie przygotowania się do obsługi rejonu doręczeń, który powinien zamknąć się w przedziale czasowym, wymienionym powyżej.
W odniesieniu do ciężaru korespondencji wyjaśniono, że uczestnik swój rejon doręczeń obsługuje przy wykorzystaniu samochodu prywatnego co oznacza, że cały materiał przeznaczony do doręczenia przechowywany jest w samochodzie. Listonosz ma możliwość zasilania się w korespondencję na bieżąco, bez konieczności zbytniego obciążania torby.
Podniesiono również, że przebieg zatrudnienia uczestnika zawiera informację, że przez [...] lat pracował on jako ciastkarz. Nie ma natomiast żadnej informacji, czy praca ta mogła przyczynić się do wystąpienia przewlekłych chorób układu ruchu.
Inspektor Sanitarny (dalej jako WPWIS) decyzją z 10.10.2023 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając zapadłe rozstrzygnięcie organ odwoławczy wyjaśnił, że w wykonaniu zapadłego w sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 09.03.2023 r., sygn. akt IV SA/Po 73/23, pismem z 25.05.2023 r. zwrócił się do W. Centrum Medycyny Pracy w P. z wnioskiem o wyjaśnienie rozbieżności pomiędzy orzeczeniem lekarskim nr [...] z 09.02.2022 r. wydanym przez lekarską jednostkę orzeczniczą I stopnia o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, a orzeczeniem lekarskim nr [...] z 05.10.2022 r. wydanym przez Instytut Medycyny Pracy w Ł. o rozpoznaniu choroby zawodowej.
W. Centrum Medycyny Pracy w P. pismem z 13.06.2023 r. wydało opinię uzupełniającą. Jednostka orzecznicza I stopnia stwierdziła, że wydanie przez nią orzeczenia lekarskiego zostało poprzedzone wnikliwą oceną całokształtu zgromadzonej dokumentacji medycznej oraz w oparciu o wyniki przeprowadzonych badań specjalistycznych i oceny narażenia zawodowego. Diagnostykę zaś przeprowadzili lekarze posiadający stosowne specjalizacje i spełniający wymogi określone w obowiązujących aktach prawnych. W ocenie W. Centrum Medycyny Pracy w P. rozpoznane u uczestnika okołostawowe zapalenie barku jest następstwem nagłego zdarzenia w miejscu pracy, co jednoznacznie wynika z dokumentacji medycznej oraz wywiadu i opisu zdarzenia podanego przez odwołującego. Dolegliwości w następstwie tego zdarzenia występują od września 2016 roku. Schorzenie z dużym prawdopodobieństwem miało cechy zdarzenia nagłego z przyczyn zewnętrznych i powinno być rozpatrywane jako wypadek przy pracy. Wobec powyższego W. Centrum Medycyny Pracy w P. nie znalazło podstaw do rozpoznania choroby zawodowej.
Organ odwoławczy uznał, że ww. opinia uzupełniająca wydana przez jednostkę orzeczniczą I stopnia nie wyjaśnia rozbieżności pomiędzy orzeczeniami lekarskimi wydanymi w sprawie. W związku z powyższym organ odwoławczy pismem z 20.06.2023 r. wystąpił z wnioskiem do W. Centrum Medycyny Pracy w P. o wskazanie, które z orzeczeń lekarskich jest tym decydującym w przedmiotowej sprawie. Jednostka orzecznicza I stopnia pismem z 24.07.2023 r. wskazała, że orzeczenie lekarskie wydane w wyniku ponownego badania przez Instytut Medycyny Pracy w Ł. jest ostateczne i stanowi podstawę do wydania decyzji w sprawie choroby zawodowej.
W odniesieniu do zarzutów odwołania organ II instancji, powołując się m.in. na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim z 04.09.2019 r., sygn. akt II SA/Go 197/19 wyjaśnił, że aby choroba uznana była za chorobę zawodową winna być wymieniona w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Ponadto rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych. Wobec powyższego – zdaniem organu odwoławczego - nie było konieczności wykazania narażenia zawodowego w poprzednich zakładach pracy, w których uczestnik był zatrudniony.
Uzasadniono, że lekarska jednostka orzecznicza II stopnia stwierdziła rozpoznanie choroby zawodowej, zaś W. Centrum Medycyny Pracy w P. pismem z 24.07.2023 wskazało, że orzeczenie wydane przez lekarską jednostkę orzeczniczą II stopnia jest ostateczne i stanowi podstawę do wydania decyzji w sprawie choroby zawodowej.
W ocenie organu odwoławczego wydane orzeczenie lekarskie zostało poprzedzone analizą zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym dokumentacji medycznej, a także oceną narażenia zawodowego. Orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy w Ł. w swojej treści jest jednoznaczne. Organ uznał je więc za dowód w rozumieniu art. 75 i art. 84 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej jako k.p.a.) w związku z § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych wyjaśniający istotne dla rozstrzygnięcia sporne kwestie wymagające wiedzy specjalistycznej.
Skargę na powyższą decyzję wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu P. S.A. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Alternatywnie skarżąca wniosła o "przeprowadzenie rozprawy administracyjnej" oraz przeprowadzenie dowodu z dokumentów i przesłuchanie stron.
Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1. naruszenie art. 107 §3 k.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia prawnego decyzji odnoszącego się do wszystkich aspektów zarzutów podnoszonych przez skarżącą, jak również stanu faktycznego w zakresie wyczerpującego uzasadnienia podstaw, które doprowadziły do stwierdzenia choroby zawodowej u uczestnika, co miało wpływ na wynik sprawy, albowiem brak pogłębionej analizy prawnej zarzutów doprowadził organ do wydania wadliwej decyzji;
2. naruszenie art. 7, art. 77§1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 25 ustawy o państwowej inspekcji sanitarnej, polegający na niedostatecznym wyjaśnieniu stanu faktycznego i zaniechania przedstawienia w decyzji wyników oceny tego stanu faktycznego, co powoduje brak możliwości dokonania kontroli sądowo-administracyjnej decyzji, jak również polegającym na jaskrawym naruszeniu podstawowych zasad postępowania dowodowego poprzez zaniechanie jakiejkolwiek kontroli przez organ, a oparcie się wyłącznie na wywiadzie zebranym od uczestnika;
3. naruszenie 77 k.p.a poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, bez jakiegokolwiek zebrania i właściwego rozpatrzenia dostępnego materiału dowodowego, że u uczestnika wystąpiła choroba zawodowa;
4. naruszenie art. 7 i 8 k.p.a. zgodnie z którymi organ administracji publicznej jest zobowiązany dokładnie wyjaśnić w oparciu o zebrany materiał dowodowy stan faktyczny sprawy, mając na względzie nie tylko interes społeczny, ale również słuszny interes obywateli i w ten sposób budując zaufanie do władzy publicznej;
5. naruszenie art. 75 i art. 84 k.p.a. w związku z § 5 ust 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych poprzez błędne uznanie, iż w przedmiotowej sprawie zaszły łącznie przesłanki umożliwiające wydanie decyzji stwierdzającej chorobę zawodową podczas gdy zaniechano ustalenia czy w środowisku pracy występował czynnik uciążliwy lub szkodliwy dla zdrowia;
6. brak odniesienia się do zarzutów sformułowanych przez skarżącą w odwołaniu.
W uzasadnieniu skargi zarzucono, że decyzja organu II instancji narusza przepisy k.p.a. w zakresie w jakim nie odnosi się do skonkretyzowanych zarzutów odwołania i w jakim nie wyjaśnia szczegółowych okoliczności faktycznych pozwalających na jej kontrolę sądowoadministracyjną.
Skarżąca podniosła zarzut, że na skutek podania nierzetelnych informacji w wywiadzie pozyskanym od uczestnika i niezweryfikowania tych informacji przez organ dokonano błędnych ustaleń, jakoby czynność w postaci pobierania przesyłek z sortownicy umieszczonej nad biurkiem trwała 1,5-2 h dziennie i wiąże się z unoszeniem rąk powyżej obręczy barkowej. Nadto wskazano, iż pobrane listy polecone, przesyłki i przekazy pracownik pakuje do skrzynek i przenosi do bagażnika pojazdu służbowego w liczbie 6 sztuk przy ciężarze skrzynki od 1-10 kg. Ustalono również, iż ciężar torby z przesyłkami to ok 5- 8 kg. W ocenie skarżącej organ zaniechał jakiejkolwiek kontroli czy oględzin w celu zweryfikowania podanych przez uczestnika informacji.
Tymczasem już w odwołaniu skarżąca wskazała, iż czas 1,5-2 h jest potrzebny na wykonanie wszelkich czynności związanych z kompleksowym przygotowaniem obsługi danego rejonu doręczeń, w skład których wchodzą wszelkie czynności począwszy od przebrania się w odzież i obuwie robocze, poprzez pobieranie materiału do podzielenia z ekspedycji, następnie podzielenie materiału zgodnie z trasą chodu, pobranie gotówki, pobranie tabletu, naszykowanie materiału do wyniesienia i przeniesienie korespondencji do wyjazdu. Samo zaś podzielenie materiału zgodnie z trasą chodu przy sortownicy umieszczonej nad biurkiem trwa średnio, zgodnie z wykonaną fotografią dnia roboczego do kilkunastu minut, przy czym zweryfikowano, iż pracownik wykonuje te czynności na stojąco, oraz zmierzono iż łączny czas układu rąk powyżej obręczy barkowej przy sortowaniu przesyłek zwykłych trwał 1 minutę 22 sekundy, natomiast łączny czas układu rąk powyżej obręczy barkowej przy sortowaniu przesyłek poleconych trwał 49 sekund.
Skarżąca nie podzieliła także wyrażonego w zaskarżonej decyzji stanowiska w zakresie wagi przesyłek pobieranych do doręczenia. Jak bowiem wynika z fotografii dnia roboczego waga wynosiła ok. 4 kg, a zdaniem skarżącej listonosz nie przenosi do pojazdu służbowego 6 skrzynek ważących do 10 kg i nie pobiera ok. 100 poleconych oraz 200-300 przesyłek zwykłych dziennie.
Ze sporządzonego przez skarżącą zestawienia za okres od 01.08.2023 r. do 18.10.2023 r. wynika, iż tylko podczas 10 dni pracownik pobrał powyżej 100 przesyłek poleconych, w pozostałych przypadkach były to ilości znacznie mniejsze.
Zdaniem skarżącej nie wzięto również w ogóle pod uwagę twierdzeń podnoszonych w odwołaniu, iż uczestnik obsługuje rejon tzw. samochodowy, pokonując podczas dnia roboczego kilkadziesiąt kilometrów i w związku z tym cały materiał do doręczenia znajduje się w samochodzie a podczas sukcesywnych przystanków do kolejnych miejsc doręczenia listonosz zasila się w posortowaną uprzednio korespondencję na bieżąco, bez konieczności zbytniego obciążania
Ponadto skarżąca podniosła, że zaniechano zbadania, czy wystąpiła przesłanka w postaci występowania w środowisku pracy czynnika uciążliwego lub szkodliwego dla zdrowia i to przy równoczesnym stwierdzeniu, że jest to element niezbędny do wydania decyzji stwierdzającej chorobę zawodową.
Nadto podkreślono w skardze, iż uczestnik, co wynika z przeprowadzonych badań lekarskich, ma pełną zdolność do pracy na wykonywanym stanowisku i nie stwierdzono wobec niego żadnych przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku listonosza.
Końcowo skarżąca podkreśliła, że istota skargi sprowadza się do tego, że w wyniku zaniecania wyjaśniania stanu faktycznego sprawy oraz braku odniesienia się do zarzutów wniesionych przez skarżącą, postępowanie dowodowe zostało w tej sprawie przeprowadzone z naruszeniem art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a., tj. bezstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności w sprawie.
Inspektor Sanitarny w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swą argumentację prezentowaną w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 25.01.2023 r. stawił się pełnomocnik organu. Pełnomocnik oświadczył, że wnosi i wywodzi jak w odpowiedzi na skargę oraz podkreślił m.in., że niezasadne są zarzuty naruszenia art. 107 § 3 k.p.a.
Sąd przeprowadził dowód z dokumentów załączonych do skargi oraz oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron, po czym zamknął rozprawę i po naradzie ogłosił wyrok.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 4292) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.
Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Inspektor Sanitarny z dnia 10.10.2023 r. utrzymująca w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w P. z 09.11.2022 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia u T. W. choroby zawodowej: przewlekle choroby układu ruchu wywołane sposobem wykonywania pracy pod postacią przewlekłego zapalenia okołostawowego barku, wymienioną w poz. 19 pkt 4 wykazu chorób zawodowych określonych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1836).
Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 1510 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1836).
W myśl art. 235ą k.p. za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim", na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. W przypadkach uznanych przez lekarza za uzasadnione stanem zdrowia pracownika, byłego pracownika albo w przypadku śmierci pracownika albo byłego pracownika lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie lekarskie na podstawie dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.
Zgodnie zaś z § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (§ 8 ust. 2 ww. rozporządzenia).
W niniejszej sprawie zostało wydane orzeczenie lekarskie W. Centrum Medycyny Pracy w P. nr [...] z 09.02.2022 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej oraz orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy w Ł. nr [...] z 05.10.2022 r. o rozpoznaniu choroby zawodowej. Podkreślenia wymaga, że powyższe orzeczenia lekarskie nie są spójne: W. Centrum Medycyny Pracy w P. wskazało, że schorzenie rozpoznane u uczestnika miało charakter ostry i z dużym prawdopodobieństwem mogłoby być rozpatrywane jako wypadek przy pracy. Natomiast Instytut Medycyny Pracy w Ł. wskazał, że schorzenie rozpoznane u uczestnika ma charakter przewlekły, związany z przeciążeniem ścięgien mięśni stożka rotatorów, które doprowadziło do ich kompresyjnej tendinopatii w związku z kumulacją mikrourazów, zaburzeniami procesów gojenia i zatarciem struktury włókien, a w konsekwencji do zmniejszenia wytrzymałości ścięgien na obciążenie mechaniczne. Orzeczenie lekarskie jednostki orzeczniczej I stopnia wskazuje więc na brak podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, sugerując wypadek przy pracy, natomiast jednostka orzecznicza II stopnia stwierdziła rozpoznanie choroby zawodowej.
Wskazać także należy, że w sprawie zapadał uprzednio wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 09.03.2023 r., sygn. akt: IV SA/Po 73/23, w którym Sąd wskazał, iż w świetle tak istotnych rozbieżności między wydanymi w sprawie orzeczeniami obu jednostek leczniczych, niezbędnym było dokładne wyjaśnienie powodów dla których jednostki te odmiennie oceniły schorzenie występujące u uczestnika.
W wykonaniu powyższego wyroku organ odwoławczy zwrócił się do jednostki orzeczniczej I stopnia z wnioskiem o wyjaśnienie różnic między zapadłymi orzeczeniami lekarskimi. Odpowiedź W. Centrum Medycyny Pracy nie rozwiała jednak zaistniałych wątpliwości, wobec czego organ II instancji ponownie zwrócił się do tej jednostki, aby wskazała, które z orzeczeń lekarskich jest w sprawie wiążące. Jednostka orzecznicza I stopnia stwierdziła, że orzeczenie lekarskie wydane w wyniku ponownego badania przez jednostkę II stopnia jest ostateczne i stanowi podstawę do wydania decyzji w sprawie choroby zawodowej. W oparciu o powyższe organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W ocenie orzekającego Sądu nie ulega wątpliwości, iż opinie lekarskie jednostek orzeczniczych I i II stopnia pozostają rozbieżne. Wyraźne różnice między nimi dostrzegał również organ administracji, który wydał zaskarżoną decyzję. W sytuacji, w której organ II instancji uznaje, że należy wyjaśnić powody rozbieżności treści opinii lekarskich, to na podstawie § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału.
Na kanwie niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że organ odwoławczy nie poczynił wszelkich kroków w celu wyeliminowania rozbieżności między orzeczeniami lekarskimi. W doktrynie i orzecznictwie podkreśla się, za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15.11.2011 r., II OSK 1921/11, że "użycie w przepisie zwrotów "dodatkowe uzasadnienie tego orzeczenia", "dodatkowa konsultacja" czy wreszcie "czynności niezbędne do uzupełnienia" nakazuje wprost uznać, że postępowanie w tym zakresie ma charakter uzupełniający (dodatkowy) w porównaniu z wydanymi uprzednio w sprawie orzeczeniami lekarskimi. Rodzaj podjętych działań przez organ warunkowany jest zakresem istniejących rozbieżności i wątpliwości, a tym samym rodzajem zgromadzonych kontrdowodów. W przypadku gdy zostanie wydana więcej niż jedna opinia, inspektor zobowiązany jest wyjaśnić ewentualne sprzeczności. Organ może żądać wydania kolejnych orzeczeń przez inne uprawnione jednostki organizacyjne w celu ujednolicenia stanowisk. Organ zobowiązany jest do wezwania biegłych lekarzy do uzupełnienia opinii w kierunku przez siebie wskazanym, bądź z urzędu zasięgnąć opinii innej placówki naukowej służby zdrowia. Jak trafnie przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 3.10.2006 r., VII SA/Wa 1066/06, inspektor sanitarny podejmuje działania zmierzające do uzupełnienia materiału dowodowego niezależnie od tego, czy pracownik skorzystał z prawa do ponownego badania, ponieważ wątpliwości co do kompletności i rzetelności oceny medycznej powinny być wyjaśnione przez organ z urzędu." (D. Makowski [w:] Komentarz do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych [w:] Prawo pracy. Rozporządzenia. Komentarz, red. K. W. Baran, Warszawa 2020, § 8, LEX)
Podkreślenia wymaga, że WPWIS zwrócił się o dodatkowe wyjaśnienia wyłącznie do jednostki orzeczniczej I stopnia. W ocenie orzekającego Sądu - wobec niewyjaśnienia przez tę jednostkę różnic między wydanymi w sprawie orzeczeniami lekarskimi - organ odwoławczy winien zwrócić się również do jednostki orzeczniczej II stopnia, aby ta wyjaśniła rozbieżności i odniosła się do kwestii uznanych za istotne przez organ orzekający w przedmiocie choroby zawodowej. Wydanie w niniejszej sprawie dwóch opinii lekarskich zawierających różne rozpoznania oraz brak przekonywującego wyjaśnienia powstałych rozbieżności obligowało orzekające w sprawie organy do dalszego ich wyjaśnienia przez podjęcie przewidzianych w § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych czynności zmierzających do uzupełnienia materiału dowodowego, czego organy nie uczyniły.
Zarówno PPIS, jak i WPWIS dokonały niewłaściwej oceny wydanych orzeczeń lekarskich, co do ich spójności oraz kompletności zawartej w nich argumentacji. Opinia uzupełniająca z dnia 13.06.2023 r., jak i pismo jednostki orzeczniczej I stopnia z dnia 24.07.2023 r., powstałych wątpliwości nie wyjaśniają. Ocena i stanowisko organów obu instancji, że opinie jednostek orzeczniczych lekarskich zostały należycie, wyczerpująco i przekonywująco uzasadnione jest wadliwe. Przypomnieć należy, że orzeczenia jednostek orzeczniczych muszą być zrozumiałe i przekonujące nie tylko dla lekarzy czy osób posiadających wiedzę medyczną, ale także dla stron, organów administracji oraz sądu (wyrok WSA w Gdańsku z 15.04.2021 r., III SA/Gd 1098/20, CBOSA).
Po drugie dostrzeżenia wymaga, że znajdujące się aktach opinie lekarskie zostały sporządzone na podstawie dokumentacji oceny narażenia zawodowego oraz wywiadu z uczestnikiem. Przypomnieć przy tym należy, że zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych właściwy państwowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, w szczególności przeprowadza ocenę narażenia zawodowego oraz sporządza kartę oceny narażenia zawodowego, którą wraz ze skierowaniem na badania przekazuje do jednostki orzeczniczej I stopnia. W przypadku gdy zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej jest w sposób oczywisty bezzasadne, właściwy państwowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie, wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, o którym mowa w zdaniu pierwszym. Zgodnie zaś z § 4 ust. 1a rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych ocenę narażenia zawodowego sporządza się na formularzu określonym w przepisach wydanych na podstawie art. 237 § 4 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, przy wykorzystaniu dokumentacji gromadzonej zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 298 (1) ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy przez pracodawców i jednostki organizacyjne Państwowej Inspekcji Sanitarnej, a jeżeli postępowanie dotyczy aktualnego zatrudnienia, w przypadku wątpliwości dotyczącej zgromadzonej dokumentacji, na podstawie oceny przeprowadzonej bezpośrednio u pracodawcy z uwzględnieniem oceny ryzyka zawodowego.
Na podstawie akt administracyjnych niniejszej sprawy nie sposób jednak ustalić, w jakich okolicznościach i na podstawie jakich informacji została sporządzona karta oceny narażenia zawodowego. Również w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie wyjaśnił, mimo, iż było to kwestionowane przez pracodawcę już w odwołaniu, na podstawie jakiego źródła ustalił okoliczności wskazane w karcie oceny narażenia zawodowego. Zakres czynności wykonywanych przez uczestnika w czasie jego pracy pozostaje - przynajmniej z punktu widzenia pracodawcy - sporny. W gestii organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie więc bądź należyte wyjaśnienie tej kwestii w uzasadnieniu decyzji, bądź - jeżeli organ nie dysponuje odpowiednią wiedzą - podjęcie stosownych działań w celu jej wyjaśnienia. Organy powinny mieć przy tym na uwadze treść § 4 ust. 1a rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, w tym także ustanowioną tym przepisem możliwość przeprowadzenia oceny bezpośrednio u pracodawcy.
Rozpoznający sprawę Sąd podkreśla, że orzeczenie lekarskie, o jakim mowa w § 6 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej. W orzecznictwie wskazuje się, że sąd administracyjny, kontrolując zgodność z prawem decyzji w przedmiocie choroby zawodowej może zakwestionować dokonane przez organ ustalenia faktyczne, co w konsekwencji prowadzi do podważenia również orzeczenia lekarskiego, ale tylko pod względem formalnym np. z powodu wydania go w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza, bądź przez uprawnionego lekarza, lecz niezatrudnionego we wskazanej w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych jednostce organizacyjnej, jednak nie może to dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego (np. wyrok WSA w Kielcach z 18.10.2021 r., II SA/Ke 618/21, CBOSA). W niniejszej sprawie ustalony przez organy stan faktyczny pozostawia istotne wątpliwości, które należy wyjaśnić przed merytorycznym załatwieniem sprawy.
Wobec jawiących się rozbieżności pomiędzy wydanymi w sprawie orzeczeniami lekarskimi należało uchylić decyzje organów I i II instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rzeczą organu powinno być poczynienie ustaleń zmierzających do wyjaśnienia podnoszonych przez skarżącą w odwołaniu i skardze ustaleń faktycznych, uzyskanie orzeczenia uzupełniającego, dodatkowej konsultacji lub podjęcie innych czynności niezbędnych do uzupełniania materiału dowodowego w celu wyjaśnienia rozbieżności w orzeczeniach jednostek orzeczniczych I i II stopnia. Nie jest wykluczone, że w przypadku zajścia istotnych zmian w materiale dowodowym, w szczególności dotyczących czasokresu czynności wykonywanych przez uczestnika oraz wagi przenoszonych przez niego przesyłek, konieczne stanie się pozyskanie nowego orzeczenia lekarskiego, co jednak Sąd pozostawia do rozwagi organom.
Uchybienia przepisom postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 77, art. 107 § 3 k.p.a. stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcia odpowiadały prawu materialnemu.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, orzekł jak w sentencji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącej kwotę 497 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.