IV SA/Po 65/25

IV SA/Po 65/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-03-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-01-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Jacek Rejman
Katarzyna Witkowicz-Grochowska /sprawozdawca/
Monika Świerczak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6191 Żołnierze zawodowi
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Asesor sądowy WSA Jacek Rejman po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 marca 2025 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej z dnia 14 listopada 2024 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania dodatkowego wynagrodzenia oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu prawomocnym wyrokiem z dnia 22 lutego 2024 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 17/24 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 7 listopada 2023 r. nr [...], którą Dowódca Jednostki Wojskowej, w wyniku rozpatrzenia sprawy z odwołania R. S. utrzymał w mocy decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] w M. nr [...] z dnia 25 sierpnia 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania dodatkowego wynagrodzenia.
Sąd polecił w ponownym postępowaniu ustalić w jakim trybie doszło do powierzenia Skarżącemu obowiązków w stosunku, do których domaga się on wypłaty dodatkowego wynagrodzenia, tj. czy pełnione dyżury mieściły się w zakresie podstawowych obowiązków służbowych Skarżącego czy też nie. Następnie powołując odpowiednie przepisy organy miały wypowiedzieć się co do zasadności żądania stron. Dodatkowo Sąd wskazał, że zaniechano wyjaśnienia z czego wynika nałożenie na [...] obowiązku pełnienia dyżurów ratowniczych (konieczne do oceny czy są to dyżury etatowe czy nieetatowe) – brak rozkazów w tym zakresie mimo, że organ je przywoływał, brak odniesienia się do nich w kontekście przepisów. Sąd wskazał, że brak w aktach zestawienia dyżurów i odniesienia ich do innych czynności wynikających z zakresu obowiązków żołnierza, celem wykazania, że wszystkie te czynności nie wykraczały poza zadania wynikające z zajmowanego stanowiska służbowego. Sąd stwierdził, że w decyzjach organów zabrakło odniesienia się do przyznawania dodatku przed kwietniem 2022 r.
W ponownie prowadzonym postępowaniu Dowódca Jednostki Wojskowej nr [...] wydał decyzję nr [...] z dnia 30 sierpnia 2024 r., którą ponownie nie przyznał kpt. R. S., w rozpatrywanym okresie, pełniącemu zawodową służbę wojskową w [...], zajmującemu stanowisko służbowe Starszy Pilot, [...], dodatkowego wynagrodzenia za pełnione całodobowe dyżury ratownicze w systemie poszukiwania i ratownictwa lotniczego w okresie od 8 kwietnia 2022 r. do 28 maja 2023 r.
W uzasadnieniu Dowódca Jednostki wskazał, że R. S., w dniu 27 lipca 2023 r. wystąpił z wnioskiem do Dowódcy [...] o wypłacenie dodatkowego wynagrodzenia za pełnione całodobowe dyżury ratownicze w systemie poszukiwania i ratownictwa lotniczego w okresie od 8 kwietnia 2022 r. do 28 maja 2023 r. (łącznie 66 dyżurów). W pierwszej kolejności organ odniósł się do przepisów mających zastosowanie w sprawie. Przywołał treść art. 432 ust. 1 pkt 7, art. 208 ust. 1 i art. 447 ustawy o obronie Ojczyzny. Dalej organ odwoływał się do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 kwietnia 2021 r. w sprawie wypłacania żołnierzom zawodowym dodatkowego wynagrodzenia i dokonał weryfikacji tego, czy wykonywane przez R. S. dyżury wykraczały poza podstawowe obowiązki żołnierza. W tym zakresie organ przywoływał Etat Jednostki nr [...], "Szczegółowy zakres działania [...]" stanowiący załącznik do Rozkazu nr [...] Dowódcy [...] z dnia 02 lipca 2021 roku w sprawie nadania "Szczegółowego zakresu działania [...]", dokumenty wydane do realizacji zadań w roku 2022 i 2023.
Organ wskazał, że do pełnienia dyżuru poszukiwawczo-ratowniczego wyznaczany jest personel posiadający odpowiednie uprawnienia i dopuszczenia do wykonywania lotów, nadane zgodnie z Programem Szkolenia Lotniczego na śmigłowcu [...]). Dyżury poszukiwawczo-ratownicze w służbie ASAR w rozpatrywanym okresie pełnione były na podstawie grafiku dyżurów na dany okres rozliczeniowy, a skład załogi pełniącej dyżur w danym dniu podawany był w Rozkazie dziennym Dowódcy JW nr [...]. Zgodnie z "Planem Pełnienia Dyżurów Ratowniczych w Służbie Poszukiwania i Ratownictwa Lotniczego (ASAR) oraz Systemie Ratownictwa Morskiego (SAR) na dany rok kalendarzowy" dyżur w [...] pełniony jest przez cały rok kalendarzowy włączając w to dni ustawowo wolne od pracy oraz dni świąteczne - co również wskazuje na jego stały charakter. W związku z pełnieniem przez personel latający [...] stałych dyżurów poszukiwawczo- ratowniczych wynikających z głównego zadania jednostki (Etat Jednostki nr [...]) rozkazem dziennym Dowódcy JW [...] nr [...] z dnia 15 kwietnia 2022 roku na podstawie § 10 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawie czasu służby żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1044 t.j). od dnia 04 kwietnia 2022 roku personelowi latającemu wchodzącemu w skład Klucza Lotniczego, oraz personelowi aeromedycznemu wchodzącemu w skład Zespołu Ratownictwa Medycznego pełniącemu dyżury poszukiwawczo-ratownicze w służbie ASAR ustalono rozliczanie czasu służby jako etatowe dyżury.
Zdaniem organu I instancji pełnienie etatowych dyżurów poszukiwawczo-ratowniczych przez uprawniony do tego personel latający w rozpatrywanym okresie nie wykraczał poza zwykłe obowiązki służbowe żołnierza zawodowego, za które przysługuje dodatkowe wynagrodzenie. Zdaniem organu I instancji intencją racjonalnego ustawodawcy wprowadzenia dodatkowej gratyfikacji finansowej w treści art. 208 i 447 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny oraz w następstwie wydanego na jej podstawie rozporządzenia była konieczność wypłacania dodatkowego wynagrodzenia, w przypadku wykonywania przez żołnierza zawodowego czynności powierzonych, które wykraczają poza zadania wynikające z zajmowanego przez niego stanowiska służbowego. W ocenie organu trudno uzasadnić stanowisko, że żołnierze zawodowi pełniący czynną służbę wojskową w ww. jednostkach, których zadaniem jest de facto pełnienie w głównej mierze ww. dyżurów pełniąc ww. dyżury wykraczają poza zakres ich podstawowych obowiązków. Nadto zauważyć należy, iż gdyby dowódca jednostki wojskowej chciał dodatkowo powierzyć żołnierzowi czasowe pełnienie obowiązków służbowych na podstawie treści art. 208 ustawy o obronie Ojczyzny, zatem musiałby poprzedzić to punktem o takiej treści w rozkazie dziennym, a wyciąg z tego rozkazu dziennego musiałby zostać włączony do teczki akt personalnych żołnierza.
Organ wskazał, że w trakcie prowadzonego postępowania wystąpił o wydanie interpretacji prawnej do organu nadrzędnego w zakresie dodatkowego wynagrodzenia za pełnienie całodobowych dyżurów ratowniczych w systemie poszukiwania i ratownictwa lotniczego. Z interpretacji Departamentu Kadr z dnia 11 czerwca 2024 roku (Z-851/2024), która jest dla organu wiążąca i którą organ popiera wynika, iż "zgodnie z brzmieniem art. 447 ust. 2 ustawy żołnierz zawodowy otrzymuje dodatkowe wynagrodzenie za wykonywanie czynności powierzonych, które wykraczają poza zadania wynikające z zajmowanego przez niego stanowiska służbowego. A contrario wykonywanie przez danego żołnierza czynności stanowiących "zwykłe" obowiązki służbowe żołnierza zawodowego nie podlega dodatkowej gratyfikacji w postaci dodatkowego wynagrodzenia. Z kolei w myśl § 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 6 kwietnia 2021 r. w sprawie wypłacania żołnierzom zawodowym dodatkowego wynagrodzenia (Dz.U. poz. 695) do czynności powierzonych wykraczających poza zwykłe obowiązki służbowe żołnierza zawodowego, za które przysługuje dodatkowe wynagrodzenie zalicza się pełnienie dyżurów bojowych w ramach systemu obrony powietrznej Rzeczypospolitej Polskiej i Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego, lotnicze dyżury poszukiwawczo-ratownicze pełnione w ramach służby poszukiwania i ratownictwa lotniczego oraz w ramach współdziałania jednostek organizacyjnych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej z Morską Służbą Poszukiwania i Ratownictwa.
Odnosząc się do powyższej kwestii organ wskazał, że ustawodawca w cytowanym art. 447 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyny posługuje się wyrażeniem "zadania wynikające z zajmowanego stanowiska służbowego" a zatem należy się odnieść do zadań faktycznie realizowanych przez żołnierza na zajmowanym stanowisku służbowym, mających charakter typowy, rutynowy, powtarzalny. Zadania te, co do zasady, powinny wynikać z zakresu obowiązków danego żołnierza na zajmowanym stanowisku służbowym, ale nie wydaje się to stanowić warunku sine qua non. Przyjęcie odmiennego rozumowania mogłoby bowiem sugerować swoistą subdelegację do dokumentu niemającego waloru prawa powszechnie obowiązującego, a stanowiącego co najwyżej akt kierownictwa wewnętrznego, co wydaje się niedopuszczalne. Prawidłowość przyjętego założenia potwierdza fakt, iż jednym z podstawowych zadań realizowanych przez daną jednostkę wojskową jest pełnienie dyżurów poszukiwawczo-ratowniczych w służbie ASAR.
Odwołanie od powyżej decyzji złożył R. S. reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
1. przepisów prawa materialnego, tj.
- art. 73 ust. 1 pkt 7 oraz art. 88 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 536 z późn. zm.; dalej: u.s.w.ż.z) w kształcie obowiązującym od dnia 8 kwietnia 2022 r. do dnia uchylenia ww. ustawy w zw. z § 3 pkt. 3 Rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 kwietnia 2021 r. w sprawie wypłacania żołnierzom zawodowym dodatkowego wynagrodzenia (Dz. U. z 2021 r. poz. 695 dalej: rozporządzenie),
- art. 432 ust. 1 pkt 7 oraz art. 447 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 2305 z późn. zm.; dalej: ustawa o obronie Ojczyzny) w zw. z § 3 pkt. 3 Rozporządzenia,
poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że:
- wykonywanie całodobowych lotniczych dyżurów poszukiwawczo-ratowniczych pełnionych w systemie poszukiwania i ratownictwa lotniczego (dalej jako "dyżury ratownicze" lub "dyżury poszukiwawczo-ratownicze") może mieścić się w zadaniach wynikających z zajmowanego przez żołnierza stanowiska służbowego, podczas gdy z powołanych wyżej przepisów, w szczególności § 3 ust. 3 Rozporządzenia, wynika że wykonywanie dyżurów ratowniczych jest zawsze czynnością powierzoną wykraczającą poza te zadania,
- zakres zadań wynikających z zajmowanego przez żołnierza stanowiska służbowego może być (w ww. kontekście) ustalany poprzez odesłanie do zadań całej jednostki wojskowej, których zakres określony jest dokumentami nieodnoszącym i się bezpośrednio do konkretnego stanowiska służbowego żołnierza, podczas gdy z powołanych wyżej przepisów - interpretowanych prawidłowo z uwzględnieniem pozostałych przepisów USWZZ i ustawy o obronie Ojczyzny oraz Rozporządzenia - wynika, że prawodawca wyraźnie wykluczył takie rozwiązanie, co poskutkowało niezasadną odmową przyznania skarżącemu dodatkowego wynagrodzenia za faktycznie wykonane przez niego dyżury ratownicze;
2. art. 8 ust. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a.") poprzez odstąpienie przez organ bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym.
Mając na uwadze powyższe zarzuty Odwołujący się wniósł podstawie art. 138 § 1 pkt. 2 k.p.a., o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie mu dodatkowego wynagrodzenia za pełnione całodobowe dyżury ratownicze w systemie poszukiwania i ratownictwa lotniczego w okresie od dnia 8 kwietnia 2022 r. do dnia 28 maja 2023 r. (66 dyżurów) w łącznej wysokości [...] zł.
Decyzją z dnia 14 listopada 2024 r. Dowódca Jednostki Wojskowej nr [...] utrzymał w mocy Decyzję nr [...] Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] z dnia 30 sierpnia 2024 roku w sprawie odmowy przyznania kpt. R. S. dodatkowego wynagrodzenia za pełnione całodobowe dyżury ratownicze w systemie poszukiwania i ratownictwa lotniczego w okresie od dnia 8 kwietnia 2022 r. do dnia 28 maja 2023 r.
W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na obowiązujące w sprawie przepisy prawa. Dalej stwierdził, że wbrew twierdzeniom Odwołującego się organ I instancji w sposób prawidłowy dokonał wykładni wskazanych przepisów i zarzut naruszenia prawa materialnego nie ma tu miejsca. Zdaniem organu II instancji nie można się zgodzić z zaproponowaną wykładnią przepisów przedstawioną przez Odwołującego się, albowiem jest ona sprzeczna z wykładnią językową, funkcjonalną i celowościową wskazanych przepisów. Organ II instancji w pełni zgadza się z interpretacją prawną przepisów zastosowaną przez organ I instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że dodatkowe wynagrodzenie za czasowe pełnienie obowiązków służbowych na innym stanowisku jest należnością pieniężną, mającą na celu zrekompensowanie żołnierzowi zwiększonego wysiłku związanego z wykonywaniem ponadnormatywnych zadań służbowych w wymiarze ilościowym, rodzajowym oraz temporalnym. Konsekwencją polecenia wydanego przez uprawnionego przełożonego jest de facto wykonywanie czynności składających się w wymiarze funkcjonalnym na dwa stanowiska służbowe - tego, na które został wyznaczony żołnierza zawodowy oraz tego, które mu czasowo powierzono. Należy przy tym podkreślić, że w obydwu przypadkach żołnierz zawodowy pełni służbę wojskową. Sposób ukształtowania uprawnień żołnierza zawodowego w związku z czasowym powierzeniem mu pełnienia obowiązków służbowych na nieobsadzonym stanowisku determinowany jest zasadą wynikającą z ar. 431 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny, w świetle której z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej żołnierz zawodowy otrzymuje tylko jedno uposażenie. Warunkiem powstania prawa do dodatkowego wynagrodzenia jest powierzenie czasowego pełnienia obowiązków służbowych przez okres co najmniej jednego miesiąca. Żołnierz zawodowy nabywa prawo do dodatkowego wynagrodzenia w pierwszym dniu miesiąca po upływie 30 dni łącznego wykonywania obowiązków służbowych na dwóch stanowiskach służbowych. Dodatkowe wynagrodzenie powinno być wypłacone w terminie 14 dni od dnia nabycia do niego prawa (art. 440 ust. 3 ustawy o obronie Ojczyzny). Organ odwoławczy, wskazał także na treść art. 88 ust. 2 u.s.w.ż.z. oraz art. 432 ust. 1 pkt 7 ustawy o obronie Ojczyzny, regulujących prawo do dodatkowego wynagrodzenia żołnierza zawodowego i zgodnie z uprzednio obowiązującymi, jak i aktualnymi przepisami dowódca jednostki wojskowej powierza żołnierzowi czasowe pełnienie obowiązków służbowych, w rozkazie dziennym, przed dniem ich objęcia. Z powyższego wynika, iż gdyby dowódca jednostki wojskowej powierzył dodatkowo żołnierzowi czasowe pełnienie obowiązków służbowych w zakresie pełnienia całodobowych dyżurów ratowniczych w systemie poszukiwania i ratownictwa lotniczego w okresie od 8 kwietnia 2022 r. do 28 maja 2023 r., musiałoby to zostać poprzedzone punktem o takiej treści w rozkazie dziennym, a wyciąg z tego rozkazu dziennego musiałby zostać włączony do teczki akt personalnych żołnierza. Ponadto gdyby dodatkowe powierzenie czasowego pełnienia obowiązków służbowych trwało dłużej niż 2 miesiące, żołnierzowi przysługiwałoby dodatkowe wynagrodzenie, którego wypłacanie również musiałoby zostać polecone odpowiednim punktem w rozkazie dziennym, a wyciąg z tego rozkazu dziennego musiałby zostać włączony do teczki akt personalnych żołnierza. Organ II instancji wskazał, że w dokumentach jednostki wojskowej, a w szczególności w teczce akt personalnych skarżącego, nie ma jednak jakiegokolwiek dokumentu, który potwierdzałby dodatkowe powierzenie czasowego pełnienia obowiązków, czy powierzenia dodatkowych obowiązków służbowych w zakresie pełnienia całodobowych dyżurów ratowniczych w systemie poszukiwania i ratownictwa lotniczego.
Odnosząc się z kolei do delegacji ustawowej zawartej w art. 447 ust. 3 ustawy o obronie Ojczyzny i rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 kwietnia 2021 r. w sprawie dodatkowego wynagrodzenia żołnierzy zawodowych, gdzie w § 3 pkt 3 wskazano, iż do czynności powierzonych wykraczających poza zwykłe obowiązki służbowe żołnierza zawodowego, za które przysługuje dodatkowe wynagrodzenie, zwanych dalej "czynnościami", zalicza się: 3) dyżury bojowe pełnione w ramach systemu obrony powietrznej Rzeczypospolitej Polskiej i NATO, lotnicze dyżury poszukiwawczo-ratownicze pełnione w ramach służby poszukiwania i ratownictwa lotniczego oraz w ramach współdziałania jednostek organizacyjnych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej z Morską Służbą Poszukiwania i Ratownictwa - to należy podnieść, iż w akcie wykonawczym ustawodawca wyraźnie podkreślił "czynności powierzone wykraczające poza zwykłe obowiązki służbowe". Fakt, iż w treści przepisu ustawodawca wskazał lotnicze dyżury poszukiwawczo-ratownicze pełnione w ramach służby poszukiwania i ratownictwa lotniczego nie przesądza, iż z uwagi na to Odwołujący winien otrzymać dodatkowe wynagrodzenie, albowiem nie spełnił podstawowego wymogu a mianowicie brak czynności powierzonej. Faktem jest zdaniem organu, jak wskazał w uzasadnieniu odwołania Odwołujący się, iż ustawodawca podczas opracowywania projektu nowego rozporządzenia planował objęcie prawem do dodatkowego wynagrodzenia wszystkich żołnierzy pełniących dyżury ratownicze w służbie poszukiwania i ratownictwa lotniczego (ASAR) i systemie ratownictwa morskiego (SAR). "Jedne z ważniejszych zaproponowanych przez MON zmian dotyczą zwiększenia zachęt finansowych do pełnienia dyżurów poszukiwawczo-ratowniczych i bojowych (...). Chodzi tu między innymi o żołnierzy, którzy pełnią dyżury w służbie poszukiwania i ratownictwa lotniczego (ASAR) oraz w systemie ratownictwa morskiego (SAR). W pełnienie obu tych rodzajów dyżurów są zaangażowane w sumie trzy lotnicze zespoły poszukiwawczo-ratownicze w: [...], [...] i [...]. Żołnierze czterech kolejnych zespołów pełnią z kolei dyżury wyłącznie w służbie ASAR nad obszarem lądowym RP. To zespoły w [...], [...], [...] i [...]. Problem w tym, że zgodnie z obowiązującymi przepisami na dodatkowe wynagrodzenie mogą dziś liczyć wyłącznie żołnierze zespołów z jednostek marynarki wojennej ([...], [...] i [...]). Dlatego MON postanowiło ujednolicić uposażenie za dyżury ratownicze oraz przyznać dodatkowe wynagrodzenie także załogom pełniącym dyżury w czterech pozostałych lokalizacjach". Jednakże organ wskazał, że projektowane zmiany nie znalazły odzwierciedlenia w nowym rozporządzeniu, albowiem treść § 3 pkt 3 Rozporządzenia jest tożsama i nie wprowadzono zmian w tym zakresie, a zatem dotychczasowa interpretacja prawna przepisu nie uległa zmianie. Odwołujący się dla zasadności swojego stanowiska podaje także treść zapisu § 21 ust. 3 Rozporządzenia jednakże analogicznie pomija fakt braku spełnienia "powierzenia czynności" co jak już wskazano w niniejszej sprawie jest istotne, aby odróżnić obowiązki podstawowe od obowiązków dodatkowych (wykraczające poza podstawowe zadania Odwołującego się).
Zdaniem organu II instancji podstawy prawne powołane przez Odwołującego się nie uzasadniają przyjęcia roszczenia, bowiem są sprzeczne z zakresem rzeczywiście wykonywanych przez Odwołującego się czynności w ramach podstawowych etatowych obowiązków żołnierza zawodowego. Odwołujący się był wyznaczony na stanowisko służbowe "starszy pilot" i w ramach jego podstawowych obowiązków mieściło się pełnienie dyżurów.
Końcowo organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie faktem jest, iż Odwołujący się na mocy decyzji uprzedniego Dowódcy [...] miał wypłacane dodatkowe wynagrodzenie z tytułu pełnionych dyżurów poszukiwawczo-ratowniczych, jednakże działanie dowódcy było sprzeczne z prawem i to ówczesny dowódca za błędne decyzje poniesie odpowiedzialność. Zgodnie z art. 8 k.p.a. do zwrotu bezpodstawnie wypłaconego dodatkowego wynagrodzenia nie będzie zobowiązany Odwołujący się, a Dowódca wydający bezprawną decyzję i tylko on będzie zobowiązany do naprawienia powstałej szkody w mieniu Skarbu Państwa, dlatego nie można zarzucić Organowi I instancji naruszenie art. 8 § 2 k.p.a. Dodatkowo należy wskazać, iż po objęciu stanowiska przez mjr. H. K. dowódca od razu wskazał, iż działanie jego poprzednika w tym zakresie było bezprawne i skutkowało powstaniem szkody w mieniu Skarbu Państwa. Odwołujący się akceptował taki stan rzeczy do 27 lipca 2023 roku, czyli przez okres ponad roku pomimo, iż do kwietnia 2022 roku, jak sam wskazał dodatkowe wynagrodzenie było wypłacane co miesiąc przez okres piastowania stanowiska przez poprzedniego dowódcę.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył R. S. reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika. Zaskarżonej decyzji podobnie, jak w odwołaniu, zarzucił:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
- art. 73 ust. 1 pkt 7 oraz art. 88 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 536 z późn. zm.; dalej: u.s.w.z.z.) w kształcie obowiązującym od dnia 8 kwietnia 2022 r. do dnia uchylenia ww. ustawy w zw. z § 3 pkt. 3 Rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 kwietnia 2021 r. w sprawie wypłacania żołnierzom zawodowym dodatkowego wynagrodzenia (Dz. U. z 2021 r. poz. 695 dalej: Rozporządzenie),
- art. 432 ust. 1 pkt 7 oraz art. 447 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2305 z późn. zm.; dalej: ustawa o obronie Ojczyzny) w zw. z § 3 pkt. 3 Rozporządzenia,
poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że:
- wykonywanie całodobowych lotniczych dyżurów poszukiwawczo-ratowniczych pełnionych w systemie poszukiwania i ratownictwa lotniczego (dalej jako "dyżury ratownicze" lub "dyżury poszukiwawczo-ratownicze") może mieścić się w zadaniach wynikających z zajmowanego przez żołnierza stanowiska służbowego, podczas gdy z powołanych wyżej przepisów, w szczególności § 3 ust. 3 Rozporządzenia, wynika że wykonywanie dyżurów ratowniczych jest zawsze czynnością powierzoną wykraczającą poza te zadania,
- zakres zadań wynikających z zajmowanego przez żołnierza stanowiska służbowego może być (w ww. kontekście) ustalany poprzez odesłanie do zadań całej jednostki wojskowej, których zakres określony jest dokumentami nieodnoszącym i się bezpośrednio do konkretnego stanowiska służbowego żołnierza, podczas gdy z powołanych wyżej przepisów - interpretowanych prawidłowo z uwzględnieniem pozostałych przepisów USWZZ i ustawy o obronie Ojczyzny oraz Rozporządzenia - wynika, że prawodawca wyraźnie wykluczył takie rozwiązanie, co poskutkowało niezasadną odmową przyznania Skarżącemu dodatkowego wynagrodzenia za faktycznie wykonane przez niego dyżury ratownicze;
2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 8 ust. 2 k.p.a. poprzez odstąpienie przez organ bez uzasadnionej przyczyny od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym;
3. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie przez organ w mocy wadliwej decyzji organu I instancji i powielenie dokonanych przezeń błędów, podczas gdy organ winien był dostrzec naruszenia prawa materialnego i decyzję tę zmienić oraz orzec o przyznaniu wynagrodzenia zgodnie z wnioskiem Skarżącego.
W związku z tym wniósł o zobowiązanie organu do wydania, w terminie jednego miesiąca od dnia uprawomocnienia się wyroku wydanego w niniejszej sprawie, decyzji administracyjnej przyznającej skarżącemu dodatkowe wynagrodzenie za pełnione całodobowe dyżury ratownicze w systemie poszukiwania i ratownictwa lotniczego w okresie od dnia 8 kwietnia 2022 r. do dnia 28 maja 2023 r. (66 dyżurów) w łącznej wysokości [...] zł, ewentualnie o uchylenie w całości decyzji organu I instancji poprzedzającej zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu wskazano, że wbrew temu co orzekł organ, wykonywanie dyżurów ratowniczych jest czynnością powierzoną wykraczającą poza zadania wynikające z zajmowanego stanowiska służbowego nie tylko wtedy, kiedy pełnienie dyżurów ratowniczych nie figuruje w rozkazie określającym zadania dla danego stanowiska służbowego żołnierza, ale w każdym przypadku wykonywania tej czynności. Potwierdza to treść przepisu na podstawie, którego wydano Rozporządzenie, tj. art. 88 ust. 3 o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Z treści przepisu upoważniającego do wydania Rozporządzenia wynika zdaniem Skarżącego, że ma ono wymieniać czynności, których charakter sprawia, że żołnierz zawsze winien otrzymywać za nie dodatkowe wynagrodzenie. Czynności te, zgodnie z treścią omawianego przepisu, z samej swojej natury mają wykraczać poza zadania wynikające z zajmowanych przez żołnierzy stanowisk służbowych. Posłużenie się tu stwierdzeniem ogólnym w liczbie mnogiej "czynności wykraczające poza zadania wynikające z zajmowanych przez żołnierzy stanowisk służbowych" nakazuje przyjąć, iż czynności, które Rozporządzenie wymienia, są czynnościami które nie mogą - generalnie - mieścić się w zadaniach wynikających z zajmowanych przez żołnierzy stanowisk służbowych. Chodzi tu o wszystkich żołnierzy ogółem, a nie o jednego konkretnego żołnierza.
Treść przepisu upoważniającego zdaniem Skarżącego wskazuje, a treść Rozporządzenia to potwierdza, że są to czynności ponadnormatywne, charakteryzujące się szczególną uciążliwością i stresogennością (np. dyżury bojowe lub medyczne), zwiększonym zagrożeniem dla zdrowia i życia żołnierza (np. loty próbne, doświadczalne skoki ze spadochronem, skoki z katapultowaniem, nurkowanie doświadczalne) lub wymagające dodatkowych, szczególnych, kwalifikacji (np. sprawowanie funkcji promotora lub recenzenta). Potwierdza to także fakt, że w przypadku jedynej stosunkowo zwyczajnej czynności wymienionej w Rozporządzeniu, jaką jest pełnienie całodobowych służb wewnętrznych i garnizonowych, w tym służb pełnionych w czasie ćwiczeń i szkoleń poligonowych
(§ 3 pkt 4 Rozporządzenia) wyraźnie zaznaczono, iż jest ona czynnością za którą przysługuje dodatkowe wynagrodzenie tylko wtedy, gdy służby te pełnione są nieetatowo. W pozostałych przypadkach takiego rozróżnienia nie wprowadzono, co dodatkowo potwierdza stawianą tezę.
Skarżący odniósł się do argumentu organu, który stwierdził, że z brzmienia § 3 pkt. 3 Rozporządzenia wynika jednoznacznie, że do czynności, za które przysługuje dodatkowe wynagrodzenie zalicza się dyżury ratownicze - ale tylko takie, które są służbami nieetatowymi. Skarżący wskazał, że wykładnia wyżej cytowanych przepisów jakiej dokonał organ leży w jawnej sprzeczności z literalną ich treścią. W żadnym z nich nie wskazano, ażeby dodatkowe wynagrodzenie przysługiwało żołnierzowi jedynie za nieetatowe dyżury ratownicze. W szczególności takiego zastrzeżenia nie wprowadza § 3 pkt. 3 Rozporządzenia, który jasno stanowi, że każdy dyżur ratowniczy jest dodatkową czynnością powierzoną. Gdyby intencją prawodawcy było wprowadzenie rozróżnienia, na które powołuje się organ, to zastrzegłby on wyraźnie w treści Rozporządzenia, że dodatkowe wynagrodzenie należy się wyłącznie za ratownicze dyżury nieetatowe. Powyższą perspektywę potwierdza właśnie treść - przywołanego wcześniej - § 3 pkt 4 Rozporządzenia, który stanowi że do czynności powierzonych wykraczających poza zwykłe obowiązki służbowe żołnierzy, za które przysługuje dodatkowe wynagrodzenie, zwanych dalej "czynnościami", zalicza się pełnienie nieetatowych całodobowych służb wewnętrznych i garnizonowych, w tym służb pełnionych w czasie ćwiczeń i szkoleń poligonowych.
Oznacza, to zdaniem Skarżącego, że gdyby dodatkową czynnością powierzoną miały być wyłącznie nieetatowe dyżury ratownicze, to prawodawca podkreśliłby to w treści Rozporządzenia, tak jak zrobił to w odniesieniu do całodobowych służb wewnętrznych i garnizonowych. Tymczasem, w przepisach nie wprowadzono rozróżnienia na etatowe i nieetatowe dyżury ratownicze, co oznacza, że przepisy odnoszące się do obowiązku zapłaty dodatkowego wynagrodzenia dotyczą wszelkich dyżurów tego typu.
Dalej wskazano, że powoływane przez organ rozkazy, które ustaliły "personelowi latającemu wchodzącemu w skład klucza lotniczemu [...] pełniącemu dyżury poszukiwawczo-ratownicze w służbie ASAR rozliczenie czasu służby jako etatowe dyżury" nie mogą być w żaden sposób miarodajne dla ustalenia zakresu zadań żołnierza wynikającego z zajmowanego przezeń stanowiska służbowego, a tym samym - dla ustalenia, za jakie czynności przysługuje mu dodatkowe wynagrodzenie. Rozkazy te wydawane są w oparciu o Rozporządzenie w sprawie czasu służby. Zgodnie z jego § 1, Rozporządzenie określa: dodatkowe dni wolne od służby dla żołnierzy zawodowych; rozkład czasu służby w tygodniu; sposób udzielania żołnierzom czasu wolnego; sposób prowadzenia ewidencji czasu służby oraz okoliczności powodujące przekroczenie normy tygodniowego czasu służby. Na postawie § 4 i § 10 Rozporządzenia w sprawie czasu służby, przełożony ustala zadania służbowe żołnierzy, a dowódca ustala rozkład czasu służby dla żołnierzy pełniących etatowe dyżury i opracowuje plan dyżurów. Przypisanie konkretnemu żołnierzowi, przez przełożonego, konkretnego zadania w postaci dyżuru ratowniczego, czy też ustalenie przez dowódcę rozkładu czasu służby i opracowanie przezeń planu dyżurów zakładającego, że dyżury ratownicze będą "dyżurami etatowymi" nie ma żadnego wpływu na to, czy dyżur ratowniczy mieści się w zakresie zadań wynikających z zajmowanego przez żołnierza stanowiska służbowego.
Samo brzmienie wstępu do katalogu z § 3 Rozporządzenia zdaniem R. S. nakazuje przyjmować, że wymienione tam czynności nie mogą w żadnym wypadku stanowić zadań wynikających z zajmowanych przez żołnierzy stanowisk służbowych i że za ich wykonywanie zawsze przysługuje dodatkowe wynagrodzenie (Do czynności powierzonych wykraczających poza zwykłe obowiązki służbowe żołnierzy, za które przysługuje dodatkowe wynagrodzenie, zwanych dalej "czynnościami", zalicza się). Oznacza to, że czynności, które wymienia § 3 Rozporządzenia zawsze są czynnościami wykraczającymi poza zwykłe obowiązki służbowe żołnierzy. Przyjęcie za dopuszczalne ominięcia przepisów art. 432 ust. 1 pkt 7 i art. 447 ust. 2 ustawy o obronie Ojczyzny, dookreślonych przepisami Rozporządzenia, poprzez umieszczanie czynności wymienionych w Rozporządzeniu w rozkazie określającym zadania dla danego stanowiska służbowego (np. poprzez określenie, że żołnierz na stanowisku płetwonurka ma w zakresie zadań służbowych wykonywanie nurkowań doświadczalnych) leży w jawnej sprzeczności z wykładnią literalną tychże przepisów. Niedopuszczalne jest więc pozbawienie żołnierza dodatkowego wynagrodzenia za wykonanie czynności wskazanej w § 3 Rozporządzenia, nawet jeżeli czysto formalnie jest ona umieszczona w zakresie zadań jego stanowiska służbowego (co i tak nie ma miejsca w przedmiotowej sprawie).
Z tego samego względu, zdaniem Skarżącego, nie może mieć dla niniejszej sprawy znaczenia to, że organ I instancji nie powierzył Skarżącemu wykonywania dyżurów ratowniczych wprost jako czynności dodatkowej i nie odnotował tego w jego aktach personalnych, co organ usiłuje przeforsować jako argument przemawiający za odmową wypłaty wynagrodzenia. Wszak ocena, czy Skarżący wykonuje czynność dodatkową wymienioną w Rozporządzeniu, a uprawniającą go do otrzymania dodatkowego wynagrodzenia nie może zależeć od tego, czy tak tę czynność postanowił zakwalifikować organ na etapie jej powierzania. Przeciwny wniosek doprowadziłby do sytuacji, w której stosowanie bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa, nie zawierających elementu uznaniowości, zależne byłoby wyłącznie od woli organu, co jest w sposób oczywisty sprzeczne z obowiązującą w Polsce hierarchią źródeł prawa oraz zasadą legalizmu i państwa prawnego.
Dalej argumentowano, że organ I instancji, na stronie 9 swojej decyzji - powołując się na racjonalność ustawodawcy i wykładnię celowościową omawianych przepisów - wskazał, że trudno uzasadnić stanowisko, iż żołnierze zawodowi pełniący czynną służbę wojskową w ww. jednostkach, których zadaniem jest de facto pełnienie w głównej mierze ww. dyżurów, pełniąc ww. dyżury wykraczają poza zakres ich podstawowych obowiązków. W ocenie organu intencją prawodawcy wprowadzającego ww. przepisy do ww. aktów prawnych, było premiowanie żołnierzy, którzy poza swoim podstawowym zakresem obowiązków realizują inne dodatkowe zadania. W zaskarżonej decyzji organ II instancji przychylił się do ww. interpretacji i powielił wyżej cytowane argumenty używając podobnych co cytowane wyżej sformułowań (s. 4 i 5 decyzji). Tymczasem zdaniem Skarżącego argumentacja organu jest błędna i stanowi wynik braku dokonania należytej wykładni celowościowej oraz funkcjonalnej ww. przepisów. Zwrócić trzeba w tym miejscu uwagę na następujące kwestie.
Zdaniem Skarżącego gdyby intencją ustawodawcy było wyłącznie premiowanie żołnierzy, którzy realizują dodatkowe zadania poza swoim podstawowym zakresem obowiązków, wówczas nie wprowadzałby on - na gruncie art. 432 ust. 1, art. 447 ust. 1 i 2 oraz Rozporządzenia - rozróżnienia między dodatkowo powierzonym czasowym pełnieniem obowiązków służbowych a wykonywaniem czynności powierzonych wykraczających poza zadania wynikające z zajmowanego stanowiska służbowego. W takim przypadku, przyznawanie dodatkowego wynagrodzenia wyłącznie za dodatkowo powierzone czasowe pełnienie obowiązków służbowych byłoby w pełni wystarczające, by premiować żołnierzy wykonujących zadania poza swoim podstawowym zakresem obowiązków. Ustawodawca wprowadził jednak dodatkowe i osobne pojęcie czynności powierzonych wykraczających poza zadania wynikające z zajmowanego stanowiska służbowego, co oznacza iż jego intencją było, by premiować żołnierzy wykonujących te konkretne czynności (wskazane szczegółowo w Rozporządzeniu), niezależnie od stanowiska służbowego zajmowanych przez tych żołnierzy. Stanowisko Skarżącego jest jego zdaniem o tyle bardziej uzasadnione, jeżeli weźmie się pod uwagę sposób, w jaki określane jest wynagrodzenie żołnierzy zawodowych. Głównym składnikiem tego wynagrodzenia jest - stosownie do art. 430 ustawy o obronie Ojczyzny - uposażenie zasadnicze. Uposażenie zasadnicze - zgodnie z art. 437 ustawy o obronie Ojczyzny - jest z kolei uzależnione od grupy uposażenia, do której zostało zaszeregowane zajmowane przez żołnierza stanowisko służbowe, przy czym na podstawie aktów wykonawczych do ww. przepisu można stwierdzić, że zaszeregowanie do grupy uposażenia, a tym samym i wysokość uposażenia zasadniczego, zależne są wyłącznie od stopnia etatowego danego żołnierza.
Zdaniem R. S. przyznawanie żołnierzom dodatkowego wynagrodzenia za wykonywanie czynności wskazanych w Rozporządzeniu niezależnie od zakresu zadań na danym stanowisku służbowym ma więc dodatkowy sens. Wykonywanie tych czynności nie jest bowiem uwzględnione w wysokości uposażenia zasadniczego przysługującego za służbę na danym stanowisku (bo ta zależna jest wyłącznie od stopnia etatowego), a pożądane jest różnicowanie wynagrodzenia żołnierzy wykonujących czynności wskazane w Rozporządzeniu od wynagrodzenia pozostałych żołnierzy, posiadających ten sam stopień etatowy, a niewykonujących tych czynności. Jak już wspomniano wcześniej, wykonywanie czynności wskazanych w Rozporządzeniu albo wymaga szczególnych kwalifikacji albo jest szczególnie uciążliwe. Ich wykonywanie musi być zatem dodatkowo premiowane, a żołnierze motywowani do ich podejmowania.
Skarżący podał, że jego stanowisko wzmacnia dodatkowo fakt, że w § 21 ust. 3 Rozporządzenia, wskazano (w odniesieniu do tzw. innych czynności, opisanych w § 3 pkt. 14 Rozporządzenia), że powierzanie czynności za dodatkowym wynagrodzeniem może być dokonywane w przypadku, gdy wykonywanie czynności, o których mowa w § 3 pkt 14. nie zostało ujęte w zakresach obowiązków służbowych przypisanych do stanowisk służbowych występujących w jednostce wojskowej. Skoro prawodawca wskazał wyłącznie w odniesieniu do tzw. innych czynności, opisanych w § 3 pkt. 14 Rozporządzenia, że mogą być powierzone jako czynności dodatkowe tylko wtedy, gdy nie zostały one ujęte w zakresie obowiązków służbowych przypisanych do stanowisk służbowych występujących w jednostce wojskowej, to oznacza, że takiego wymogu nie zastrzegł w odniesieniu do pozostałych czynności wymienionych w § 3 Rozporządzenia, w tym również dyżurów poszukiwawczo-ratowniczych. To z kolei prowadzi to konkluzji, że czynności te stanowią czynności powierzone wykraczające poza zadania wynikające z zajmowanych przez żołnierzy stanowisk służbowych niezależnie od tego, jakie są zakresy zadań obowiązków służbowych przypisanych do stanowisk służbowych występujących w jednostce wojskowej. Co szczególnie istotne, słuszności stanowiska Skarżącego dowodzi wprost wysłowiona intencja ustawodawcy przyświecająca mu przy wprowadzaniu Rozporządzenia.
Skarżący wskazał, że przed wejściem w życie Rozporządzenia obowiązywało rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 7 kwietnia 2004 r. w sprawie wypłacania żołnierzom zawodowym dodatkowego wynagrodzenia (Dz. U. Nr 108, poz. 1141 z późn. zm.; dalej: rozporządzenie poprzednie). Na jego mocy dodatkowe wynagrodzenie za pełnienie dyżurów ratowniczych otrzymywali jedynie ci żołnierze, którzy pełnili je nad morzem, tj. w ramach współdziałania jednostek organizacyjnych Marynarki Wojennej z Morską Służbą Poszukiwania i Ratownictwa. Dodatkowe wynagrodzenie nie przysługiwało z kolei żołnierzom którzy, tak jak skarżący, pełnili dyżury nad lądem (w ramach służby poszukiwania i ratownictwa lotniczego).Problem ten dostrzegł ustawodawca. W projekcie rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej zmieniającego rozporządzenie w sprawie sposobu wypłacania żołnierzom zawodowym dodatkowego wynagrodzenia sporządzonego w dniu 12 października 2020 r. (nr z wykazu prac legislacyjnych: 79; kadencja IX) ustawodawca planował zmianę § 3 pkt. 1a rozporządzenia poprzedniego poprzez przesunięcie go do jednostki redakcyjnej § 3 pkt. 1aa. Uzasadniając ww. zmianę, ustawodawca wskazał: zakłada się objęcie jednolitymi świadczeniami finansowymi wszystkich żołnierzy pełniących dyżury bojowe w ramach systemu Obrony Powietrznej RP (OP RP) oraz pełniących dyżury ratownicze w służbie poszukiwania i ratownictwa lotniczego (ASAR) i systemie ratownictwa morskiego (SAR). Zgodnie z obecnymi regulacjami prawo do dodatkowego wynagrodzenia przysługuje członkom załóg statków powietrznych, pełniącym dyżury bojowe w ramach systemu obrony powietrznej NATO oraz pełniącym dyżury lotnicze w ramach zespołów poszukiwawczo - ratowniczych (LZPR), w ramach współdziałania jednostek Sił Zbrojnych RP z Morską Służbą Poszukiwania i Ratownictwa (MSPiR). W chwili obecnej dyżury ratownicze w ramach służby ASAR i systemu SAR pełnione są w siedmiu lokalizacjach, z czego tylko w trzech miejscach załogi statków powietrznych, otrzymują dodatkowe wynagrodzenie [chodzi o jednostki pełniące dyżury nad morzem - [...], [...] i [...]], W celu ujednolicenia płatności za dyżury ratownicze, proponuje się przyznać dodatkowe wynagrodzenie również załogom pełniącym dyżury w pozostałych czterech lokalizacjach [czyli dyżury nad lądem pełnione przez jednostki w [...], [...], [...] oraz [...]. Ponadto zakłada się, że dodatkowe wynagrodzenie uzyskają również członkowie załóg pełniących dyżury bojowe w ramach systemu obrony powietrznej RP. Pełnienie dyżurów bojowych oraz dyżurów ratowniczych jest zadaniem o wysokim stopniu trudności. wykonywanym w ekstremalnie trudnych warunkach atmosferycznych, wymaga od personelu posiadania odpowiednio wysokich kwalifikacji oraz doświadczenia. Niezbędne jest więc stworzenie adekwatnych zachęt finansowych dla wszystkich żołnierzy wykonujących te zadania.
Organ nie odnotował zdaniem Skarżącego również, że treść § 3 pkt. 3 Rozporządzenia jest tożsama z projektowaną treścią § 3 pkt. 1aa rozporządzenia zmieniającego, którego dotyczyło wyżej przytoczone uzasadnienie. Organ nie odnotował też, że treść obu ww. jednostek jest istotnie odmienna od § 3 pkt. 1a rozporządzenia poprzedniego (wszystkie te jednostki redakcyjne dotyczą dyżurów ratowniczych). Oznacza to, że ustawodawca przyjmując Rozporządzenie ostatecznie wprowadził w życie projektowaną przez siebie zmianę stanu prawnego w zakresie wynagrodzenia za dyżury ratownicze i że uczynił to mając na względzie argumenty zawarte w przytoczonym wcześniej fragmencie uzasadnienia.
Następnie wskazano, że wbrew twierdzeniom organu, zakres zadań wynikających z zajmowanego przez żołnierza stanowiska służbowego nie może być definiowany poprzez odesłanie do dokumentów, które nie odnoszą się do tego stanowiska w sposób bezpośredni, a w szczególności do dokumentów, które regulują zakres zadań całej jednostki wojskowej (np. etatu), bądź też stanowią rozkazy odnoszące się do działalności takiej jednostki w sposób ogólny. Przemawia za tym kilka względów.
Zdaniem Skarżącego pojęcia jednostki wojskowej i jej etatu (który określa zadania jednostki wojskowej) oraz stanowiska służbowego i zakresu zadań, które wynika z zajmowanego stanowiska służbowego zostały wyraźnie od siebie rozdzielone. Jednostka funkcjonuje na podstawie etatu, który określa jej zadania, a także zadania obowiązujące na poszczególnych stanowiskach służbowych w tej jednostce. Żołnierz, obejmując stanowisko służbowe, sytuuje się w konkretnym miejscu hierarchii służbowej tej jednostki oraz wykonuje obowiązki dla tego konkretnego stanowiska służbowego, na które został wyznaczony decyzja uprawnionego organu. Nie jest w szczególności tak, że żołnierz podejmując służbę w danej jednostce automatycznie zobowiązany jest do realizacji wszystkich zadań tej jednostki i że wszystkie te zadania należy traktować jako mieszczące się w zakresie jego obowiązków. Gdyby tak było to wyżej przytoczone rozróżnienie definicyjne pozbawione byłoby sensu. Tak samo pozbawione sensu byłoby przyznawanie żołnierzowi dodatkowego wynagrodzenia w trybie art. 447 ust. 1 w zw. z art. 208 ustawy o obronie Ojczyzny. Przepisy te przewidują przyznanie żołnierzowi dodatkowego wynagrodzenia za czasowe pełnienie obowiązków służbowych na innym stanowisku, ale w ramach tej samej jednostki. Przepis ten nie mógłby funkcjonować, gdyby przyjąć, że zakres zadań wynikających z zajmowanego przez żołnierza stanowiska służbowego jest taki sam jak zakres zadań jednostki wojskowej, w której ten żołnierz służy. Nie można też pominąć faktu, że stosownie do art. 119 ustawy o obronie Ojczyzny, podstawowym dokumentem opisującym dane stanowisko służbowe jest Karta Opisu Stanowiska Służbowego. To ten dokument jest wymierny do określenia zakresu obowiązków żołnierza na danym stanowisku służbowym - a nie dokumenty odnoszące się do zadań całej jednostki.
Skarżący wskazał, że nie jest też prawdą twierdzenie organu, że każdy żołnierz będący pilotem w tej jednostce realizuje podstawowe zadanie jednostki i wykonuje dyżury poszukiwawczo-ratownicze (s. 5 decyzji). Do wykonywania dyżurów ratowniczych wymagane są odpowiednie wyszkolenie oraz kwalifikacje. Każdy żołnierz wykonujący dyżury ratownicze musi dysponować specjalnym dopuszczeniem do wykonywania lotów ratowniczych zarówno w dzień jak również w nocy. Dlatego też według KOSS (część III - kwalifikacje A, wymagane do spełnienia) wyszkolenie w lotach ratowniczych lub dopuszczenie do nich nie są warunkiem kandydowania do służby na stanowisku Pilota/Starszego Pilota w [...]. Na tym stanowisku mogą służyć żołnierze nie posiadający kwalifikacji niezbędnych do wykonywania dyżurów ratowniczych, a zatem nie wykonujący takich dyżurów. Nie można więc przyjąć automatycznie (jak chciałby organ), że służba na stanowisku pilota w [...] wiąże się nieodzownie z pełnieniem dyżurów ratowniczych, skoro do pełnienia służby na tym stanowisku nie jest wymagane posiadanie uprawnień niezbędnych do pełnienia tychże dyżurów. Sam skarżący rozpoczynając służbę w jednostce na stanowisku pilota takich uprawnień początkowo nie miał, a zatem dyżurów nie pełnił (co wynika z jego akt personalnych). Z tego samego względu w Rozkazie nie wymienia się wykonywania dyżurów ratowniczych jako obowiązku żołnierza. Natomiast "przygotowanie do pełnienia dyżurów ratowniczych w służbie ASAR" wskazywane jest jako uprawnienie żołnierza (ust. 3 pkt. 1 wyciągu stanowiącego załącznik do Rozkazu).
Końcowo podano, że Skarżący, za dyżury pełnione w okresie od maja 2021 r. do kwietnia 2022 r. regularnie otrzymywał od organu dodatkowe wynagrodzenie z tytułu pełnionych dyżurów, co wynika z akt sprawy i jest okolicznością przyznaną przez organ. Wydając zaskarżoną decyzję, organ odmówił Skarżącemu przyznania dodatkowego wynagrodzenia za dyżury pełnione od maja 2022 r., nie znajdując dla zmiany swojego stanowiska jakiejkolwiek uzasadnionej przyczyny - pomimo braku zmiany stanu prawnego lub faktycznego odnoszącego się do przedmiotowego okresu. W swojej decyzji organ I instancji wskazał tylko, że wcześniejsze rozstrzygnięcia podejmowane były przez poprzedniego Dowódcę JW [...] i że nie jest on w stanie ocenić ich słuszności. W zaskarżonej decyzji organ II instancji (odpowiadając na zarzuty skarżącego) stwierdził tyle, że postępowanie poprzedniego Dowódcy JW [...] było niezgodne z prawem. Z punktu widzenia Skarżącego, ww. przyczyny ciężko jest określić uzasadnioną zmianą utrwalonej praktyki. Wydając decyzję, organ działał, więc wbrew treści art. 8 ust. 2 k.p.a., który stanowi, że organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, co jest kolejną przesłanką przemawiającą za jej uchyleniem.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga okazała się niezasadna.
Stosownie do treści art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej jedynie pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2024 r., poz. 935 dalej "p.p.s.a."). Przy czym podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Dokonując tak rozumianej kontroli, Sąd doszedł do wniosku, że zaskarżona decyzja, a także decyzja ją poprzedzająca odpowiadają prawu, a ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji obu instancji stały się podstawą do wydania wyroku przez Sąd, który przyjął je jako własne.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że w niniejszej sprawie wydany został prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia
22 lutego 2022 r., sygn. akt IV SA/Po 17/24. W myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez "ocenę prawną" rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznanej sprawie. Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał dany akt, zostało uznane za błędne, bądź za prawidłowe. Natomiast "wskazania co do dalszego postępowania" dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpatrzenia sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (zob. A. Kabat (w:) B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2018, uw. 3 i 5 do art. 153). W świetle cytowanego art. 153 p.p.s.a. zarówno organ administracji publicznej ponownie rozpoznający sprawę, jak i wojewódzki sąd administracyjny, są, co do zasady, związani oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi we wcześniejszym, prawomocnym wyroku. Utrata mocy wiążącej takich ocen i wytycznych następuje jedynie wyjątkowo: przede wszystkim w razie wzmiankowanej w art. 153 p.p.s.a. zmiany stanu prawnego, powodującej, że pogląd sądu stanie się nieaktualny; a ponadto w razie zmiany, po wydaniu orzeczenia sądowego, istotnych okoliczności faktycznych, bądź też na skutek wzruszenia orzeczenia zawierającego ocenę prawną w przewidzianym do tego trybie (por. A. Kabat (w:) B. Dauter i in., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2018, uw. 9 do art. 153). Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże ich w sprawie (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r., I GSK 534/12, LEX nr 1487724, wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2015 r., II FSK 1404/13, LEX nr 1774161). Związanie sądu administracyjnego oznacza, że nie może on w przyszłości, orzekając w tej samej sprawie, formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz jest zobowiązany do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r., I GSK 534/12, LEX nr 1487724).
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie organów wojskowych w przedmiocie odmowy przyznania Skarżącemu dodatkowego wynagrodzenia za pełnione całodobowe dyżury ratownicze w systemie poszukiwania i ratownictwa lotniczego w okresie od 8 kwietnia 2022 r. do 28 maja 2023 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uprzednio rozpoznający sprawę wskazał w uzasadnieniu wyroku z 22 lutego 2022 r., że rozpatrzenie wniosku Skarżącego w pierwszej kolejności wymagało wyjaśnienia prawidłowej podstawy prawnej wniosku oraz zweryfikowania treści zawartego w nim żądania w odniesieniu do przepisów rangi ustawowej albowiem po stronie organu I instancji tego w ogóle zabrakło. Taką próbę podjął dopiero organ II instancji, jednakże nieskutecznie.
Po ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ I instancji w podstawie prawnej decyzji wskazał art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.) oraz w związku z art. 819, art. 822 ust., art. 447 ust. 3, art. 432 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. 208 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny, Dz. U. z 2024 r., poz. 248 z późn. zm. (wejście w życie: 23.04.2022 r. - art. 824 tej ustawy) oraz art. 73 ust.1 w powiązaniu z art. 25 ust.1 i art. 88 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (utrata mocy obowiązującej z dniem wejścia w życie ustawy o obronie ojczyzny - art. 823 pkt. 12) oraz na podstawie art. 447 ust. 3 ustawy o obronie Ojczyzny w zw. § 1, § 3 pkt 3,
§ 26 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 grudnia 2023 roku w sprawie dodatkowego wynagrodzenia żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2023 r., poz. 2677) obowiązujący do dnia 12 grudnia 2023 r., rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 kwietnia 2021 roku w sprawie wypłacania żołnierzom zawodowym dodatkowego wynagrodzenia (Dz. U. z 2021 r. poz.695 z późn. zm., akt utracił moc 23 października 2023 r.) zgodnie z art. 822 ust. 6 i art. 823 pkt. 12 ustawy o obronie Ojczyzny; § 10 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawie czasu służby żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1044 t.j.) akt utracił moc. Tożsame przepisy stanowiły podstawę decyzji organu odwoławczego.
W uzasadnieniu natomiast podano, że zastosowanie znalazły przepisy art. 432 ust. 1 pkt 7 w zw. z art. art. 208 ust. 1 ustawy o obronie Ojczyzny (wejście w życie: 23 kwietnia 2022 r. - art. 824 tej ustawy) oraz art. 73 ust. 1 w powiązaniu z art. 25 ust. 1 i art. 88 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (utrata mocy obowiązującej z dniem wejścia w życie ustawy o obronie Ojczyzny - art. 823 pkt 12). Zgodnie bowiem z art. 819 nowej ustawy, w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Zarazem według art. 822 ust. 6 ustawy o obronie Ojczyny dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie m.in. art. 78 ust. 4 i 5, art. 80 ust. 6, art. 80 ust. 7, art. 83 ust. 6, art. 84 ust. 2 i 3, art. 85 ust. 2, art. 86 ust. 15, art. 87 ust. 6, art. 88 ust. 3 s.w.ż.z. zachowują moc do dnia wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych odpowiednio m.in. art. 447 ust. 3 nowej ustawy. Na podstawie tego ostatniego przepisu zostało wydane rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 grudnia 2023 r. w sprawie dodatkowego wynagrodzenia żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2677) obowiązujący od dnia 12 grudnia 2023 r. (patrz: § 26). Akt ten zastąpił rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 kwietnia 2021 r. w sprawie wypłacania żołnierzom zawodowym dodatkowego wynagrodzenia (Dz. U. z 2021 r. poz. 695), które zostało uchylone z dniem 23 października 2023 r. (patrz: art. 822 ust. 6 i art. 823 pkt 12 ustawy o obronie Ojczyzny). Z uwagi na to stwierdzić należy, że wypełniono zalecenia Sądu w tym zakresie i wskazano właściwe podstawy prawne obu decyzji, co nie było kwestionowane przez Skarżącego.
Sąd uprzednio rozpoznający sprawę wskazał również, że organy winny ustalić w jakim trybie doszło do powierzenia Skarżącemu obowiązków, w stosunku do których domaga się on wypłaty dodatkowego wynagrodzenia, tj. czy pełnione dyżury mieściły się w zakresie podstawowych obowiązków służbowych, czy też nie. Następnie powołując odpowiednie przepisy organy miały wypowiedzieć się co do zasadności żądania strony (w tym do twierdzeń i zarzutów Skarżącego).
Dodatkowo Sąd wskazał, że zaniechano wyjaśnienia z czego wynika nałożenie na Klucz Lotniczy obowiązku pełnienia dyżurów ratowniczych (konieczne do oceny, czy są to dyżury etatowe, czy nieetatowe) – brak rozkazów w tym zakresie mimo, że organ je przywoływał, brak odniesienia się do nich w kontekście przepisów (a Skarżący konsekwentnie wskazywał, że pełnione dyżury wykraczały poza zadania wynikające ze stanowiska służbowego). Sąd wskazał, że brak w aktach zestawienia dyżurów i odniesienia ich do innych czynności wynikających z zakresu obowiązków żołnierza, celem wykazania, że wszystkie te czynności nie wykraczały poza zadania wynikające z zajmowanego stanowiska służbowego. Sąd stwierdził także, że w decyzjach organów zabrakło odniesienia się do przyznania dodatku przed kwietniem 2022 r.
W ponownie prowadzonym postępowaniu akta administracyjne przedstawione Sądowi zostały uzupełnione o rozkazy (wyciągi z nich), na które wskazywał Sąd poprzednio rozpoznający sprawę - rozkaz dzienny nr [...] Dowódcy JW [...] z dnia 15 kwietnia 2022 r. (k. 170 akt II inst.), rozkaz nr [...] Dowódcy JW [...] z dnia 19 lipca 2022 r. (k. 171 akt II inst.), rozkaz nr [...] Dowódcy [...] z dnia 22 grudnia 2021 r. w sprawie organizacji i funkcjonowania [...] na rok 2022 r. (k. 173 akt II inst.) i rozkaz nr [...] Dowódcy [...] z dnia 30 grudnia 2022 r. w sprawie organizacji i funkcjonowania na rok 2023 (k. 172 akt II inst.). Ponadto w aktach zaległy inne dokumenty istotne dla rozpoznania sprawy, a dotyczące realizacji zadań Skarżącego w 2022 i 2023 roku:
- Rozkaz Nr [...] Dowódcy [...] z dnia 21 grudnia 2021 roku do działalności Dowództwa [...] oraz jednostek wojskowych podległych Dowódcy [...] na 2022 rok, w którym Dowódca [...] określił zadanie główne w 2022 roku dla [...] oraz zadania do realizacji przez Dowódcę [...] (k. [...] akt adm. I inst.),
- Rozkaz Nr [...] Dowódcy [...] z dnia 27 grudnia 2021 roku w sprawie zabezpieczenia organizacji funkcjonowania wojskowej części służby poszukiwania i ratownictwa lotniczego (ASAR) w, którym Dowódca [...] rozkazał realizację zadań w związku zadaniem głównym jednostki (k. 151 akt adm. I inst.),
- Plan Pełnienia Dyżurów Ratowniczych w Służbie Poszukiwania i Ratownictwa Lotniczego (ASAR) oraz Systemie Ratownictwa Morskiego (SAR) w 2022 roku zatwierdzony przez Dowódcę Operacyjnego Rodzajów Sił Zbrojnych w dniu 30.11.2021 roku (ujęty jako załącznik nr [...] do Rozkazu nr [...] Dowódcy [...] w sprawie zabezpieczenia organizacji funkcjonowania wojskowej części służby poszukiwania i ratownictwa lotniczego (ASAR) z dnia 27 grudnia 2021 roku), w którym zamieszczony został wykaz stałych sił i środków wyznaczonych do pełnienia dyżurów ratowniczych w służbie ASAR i systemie SAR na 2022 rok jak również wykaz sił i środków wyznaczonych do pełnienia doraźnych dyżurów ratowniczych w służbie ASAR oraz wspierających służbę ASAR na 2022 rok jako dodatkowe siły i środki (k. 152-157 akt adm. I inst.),
- Rozkaz Nr [...] Dowódcy [...] z dnia 22 grudnia 2021 roku do działalności [...] na 2022 rok, w którym określono zadania do realizacji dla Zastępcy Dowódcy Grupy - Szefa Szkolenia [...] w zakresie realizacji głównego zadania [...], oraz zadanie główne [...] do realizacji w 2022 roku (k. 132 akt adm. I inst.),
- Rozkaz Nr [...] Dowódcy [...] z dnia 06 maja 2022 roku zmieniający Rozkaz Nr [...] Dowódcy [...] z dnia 2021 roku do działalności [...] na 2022 rok, w którym określono zadania do realizacji przez Zastępcę Dowódcy Grupy Szefa Szkolenia w zakresie gotowości mobilizacyjnej i bojowej, w zakresie szkolenia wojsk, w zakresie poszukiwania i ratownictwa lotniczego (k. 140 akt adm. I inst.),
- Rozkaz Dowódcy [...] Nr [...] w sprawie organizacji i funkcjonowania Dowództwa [...] na 2023 rok z dnia 09 grudnia 2022 roku, w którym Dowódca [...] określił zadanie główne dla [...] na 2023 rok (k. 175 akt adm. II inst.),
- Rozkaz Nr [...] Dowódcy [...] z dnia 19 grudnia 2022 r. w sprawie zabezpieczenia organizacji funkcjonowania wojskowej części służby poszukiwania i ratownictwa lotniczego (ASAR) w 2023 roku którym Dowódca [...] rozkazał realizację zadań w związku zadaniem głównym jednostki (k. 147 akt adm. I inst.),
- Rozkaz Nr [...] Dowódcy [...] z dnia 27 stycznia 2023 roku zmieniający Rozkaz Dowódcy [...] Nr [...] w sprawie organizacji i funkcjonowania Dowództwa [...] na 2023 rok z dnia 09 grudnia 2022 roku, w którym również zamieszczone zostało zadanie główne dla [...] do realizacji w 2023 roku (k. 174 akt adm. II inst.),
- Plan Pełnienia Dyżurów Ratowniczych w Służbie Poszukiwania i Ratownictwa Lotniczego (ASAR) oraz Systemie Ratownictwa Morskiego (SAR) w 2023 roku zatwierdzony przez Dowódcę Operacyjnego Rodzajów Sił Zbrojnych w dniu 29.11.2022 roku (ujęty jako załącznik nr [...] do Rozkazu nr [...] Dowódcy [...] z dnia 19 grudnia 2022 r. w sprawie zabezpieczenia organizacji funkcjonowania wojskowej części służby poszukiwania i ratownictwa lotniczego (ASAR) w 2023), w którym zamieszczony został wykaz stałych sił i środków wyznaczonych do pełnienia dyżurów ratowniczych w służbie ASAR i systemie SAR na 2022 rok jak również wykaz sił i środków wyznaczonych do pełnienia doraźnych dyżurów ratowniczych w służbie ASAR oraz wspierających służbę ASAR na 2022 rok jako dodatkowe siły i środki oraz plan pełnienia stałych dyżurów ratowniczych przez statki powietrzne w ramach służby ASAR i sytemu SAR (k. 148 akt adm. I inst.).
Dysponując tym materiałem dowodowym organy mogły przejść do wypełnienia dalszych wytycznych Sądu uprzednio rozpoznającego sprawę, czego dokonały w sposób prawidłowy, spełniając wymagania stawiane przez art. 153 p.p.s.a.
Dla porządku wskazać należy, że nie było w żadnej mierze kwestionowane, że Skarżący pełnił całodobowe dyżury ratownicze w systemie poszukiwania i ratownictwa lotniczego w okresie od 8 kwietnia 2022 r. do 28 maja 2023 r.
Spór w sprawie niniejszej sprowadza się do wykładni przepisów dotyczących przyznawania żołnierzowi zawodowemu dodatkowego wynagrodzenia. Organy stoją na stanowisku, że z przepisów powołanych w podstawie prawnej decyzji nie można wyciągnąć innego wniosku niż ten, żeby przyznać dodatkowe wynagrodzenie Skarżącemu konieczne było pełnienie przez niego obowiązków wykraczających poza jego zwykłe obowiązki służbowe, czego w niniejszej sprawie zabrakło. Skarżący natomiast twierdzi, że nawet mimo tego, że głównym zadaniem jednostki, w której służy jest pełnienie całodobowych dyżurów poszukiwawczo-ratowniczych, to i tak na podstawie § 3 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z 6 kwietnia 2021 r. przysługuje mu dodatkowe wynagrodzenie z tytułu lotniczych dyżurów poszukiwawczo-ratowniczych pełnionych w ramach służby poszukiwania i ratownictwa lotniczego. Sąd obecnie rozpoznający sprawę w pełni podziela ocenę dokonaną przez organy administracji.
Zgodnie z obowiązującym art. 432 ust. 1 pkt 7 ustawy z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2024 r., poz. 248, dalej także: "u.o.o.") żołnierze zawodowi otrzymują dodatkowe wynagrodzenie za dodatkowo powierzone czasowe pełnienie obowiązków służbowych i za wykonywanie czynności powierzonych, które wykraczają poza zadania wynikające z zajmowanego stanowiska służbowego.
Z kolei art. 208 ust. 1 u.o.o. stanowi, że dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz zawodowy jest wyznaczony na stanowisko służbowe, może dodatkowo powierzyć żołnierzowi czasowe pełnienie obowiązków służbowych w tej jednostce na stanowisku nieobsadzonym lub obsadzonym, na którym wyznaczony żołnierz czasowo nie wykonuje zadań oraz żołnierzy zawodowych w czasie oddelegowania. Przepis art. 447 u.o.o. przewiduje również, że:
1) żołnierzowi zawodowemu, któremu przez okres co najmniej 1 miesiąca dodatkowo powierzono czasowe pełnienie obowiązków służbowych w trybie określonym w art. 208 przysługuje dodatkowe wynagrodzenie;
2) żołnierz zawodowy otrzymuje dodatkowe wynagrodzenie również za wykonywanie czynności powierzonych, które wykraczają poza zadania wynikające z zajmowanego przez niego stanowiska służbowego.
Podobna regulacja obowiązywała w poprzednim stanie prawnym mającym zastosowanie w niniejszej sprawie na podstawie art. 819 ustawy o obronie Ojczyzny, w sprawach wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z przepisem art. 73 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (dalej także: "s.w.ż.z.") żołnierze zawodowi otrzymują dodatkowe wynagrodzenie za dodatkowo powierzone czasowe pełnienie obowiązków służbowych i za wykonywanie czynności powierzonych wykraczających poza zadania wynikające z zajmowanego stanowiska służbowego. Przepis art. 25 ust. 1 s.w.ż.z. stanowił, że dowódca jednostki wojskowej, w której żołnierz zawodowy jest wyznaczony na stanowisko służbowe, może dodatkowo powierzyć żołnierzowi czasowe pełnienie obowiązków służbowych w tej jednostce na stanowisku nieobsadzonym lub obsadzonym, na którym wyznaczony żołnierz czasowo nie wykonuje zadań służbowych. Nie dotyczy to sędziów sądów wojskowych i prokuratorów do spraw wojskowych.
Sąd podziela stanowisko organów, że już z treści przepisu art. 73 ust. 1 pkt 7 s.w.ż.z. jednoznacznie wynika, iż żołnierzowi można powierzyć czasowe wykonywanie obowiązków, które wykraczają poza zadania wynikające z zajmowanego przez niego stanowiska służbowego. Oznacza to, że powierzone obowiązki są to obowiązki dodatkowe i żołnierz zawodowy wykonuje je dodatkowo, poza zajmowane stanowisko służbowe, a zatem nie zostaje zwolniony z realizacji zadań wynikających z zajmowanego stanowiska.
Poza tym art. 88 s.w.ż.z. stanowił o dodatkowym wynagrodzeniu w przypadku czasowego pełnienia dodatkowych obowiązków służbowych. Żołnierzowi zawodowemu, któremu przez okres co najmniej dwóch miesięcy dodatkowo powierzono czasowe pełnienie obowiązków służbowych w trybie określonym w art. 25, przysługuje dodatkowe wynagrodzenie (art. 88 ust. 1 s.w.ż.z.). Żołnierz zawodowy otrzymuje dodatkowe wynagrodzenie również za wykonywanie czynności powierzonych, które wykraczają poza zadania wynikające z zajmowanego przez niego stanowiska służbowego (art. 88 ust. 3 s.w.ż.z.)..
Dyspozycja powyższych przepisów ustawowych stanowi zatem jednoznacznie, że za dodatkowe czynności służbowe oraz dodatkowo powierzone czasowe pełnienie obowiązków służbowych żołnierzowi zawodowemu przysługiwało dodatkowe wynagrodzenie. Chodzi zatem o dodatkową gratyfikację za zwiększony wymiar pełnionych zadań lub zwiększony wymiar czasu pełnienia zadań na stanowisku służbowym poza zakresem obowiązków służbowych przewidzianych dla danego stanowiska służbowego. Przy czym, nie powinno budzić wątpliwości, że powierzenie pełnienia takich dodatkowych obowiązków żołnierzowi zawodowemu winno mieć każdorazowo odzwierciedlenie w rozkazie dziennym.
Na podstawie art. 88 ust. 3 s.w.z.ż. zostało wydane Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 kwietnia 2021 r. w sprawie wypłacania żołnierzom zawodowym dodatkowego wynagrodzenia (Dz. U. z 2021 r. poz.695 z późn. zm., akt obowiązujący do 23 października 2023 r.). Zgodnie z jego treścią Minister Obrony Narodowej określi, w drodze rozporządzenia, wysokość oraz szczegółowe warunki i tryb wypłacania żołnierzom zawodowym dodatkowego wynagrodzenia, o którym mowa w ust. 1 i 2, z uwzględnieniem czynności powierzonych wykraczających poza zadania wynikające z zajmowanych przez żołnierzy stanowisk służbowych, które uprawniają do dodatkowego wynagrodzenia, a także stawek oraz terminów jego wypłacania. Określając wysokość dodatkowego wynagrodzenia, rozporządzenie powinno uwzględniać charakter i zakres wykonywanych czynności, pracochłonność i stopień wykorzystania czasu pozasłużbowego niezbędnego przy ich wykonywaniu, a także kwalifikacje i doświadczenie żołnierza zawodowego niezbędne przy wykonywaniu tych czynności.
Z § 1 tegoż Rozporządzenia wynika, że określa ono wysokość oraz szczegółowe warunki i tryb wypłacania żołnierzom zawodowym dodatkowego wynagrodzenia za czasowe pełnienie obowiązków służbowych oraz za wykonywanie czynności powierzonych, które wykraczają poza zadania wynikające z zajmowanych stanowisk służbowych, a także stawki i terminy jego wypłacania. Natomiast w § 3 pkt 3 rozporządzenie to przewidywało, że do czynności powierzonych wykraczających poza zwykłe obowiązki służbowe żołnierzy, za które przysługuje dodatkowe wynagrodzenie, zalicza się dyżury bojowe pełnione w ramach systemu obrony powietrznej Rzeczypospolitej Polskiej i NATO, lotnicze dyżury poszukiwawczo-ratownicze pełnione w ramach służby poszukiwania i ratownictwa lotniczego oraz w ramach współdziałania jednostek organizacyjnych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej z Morską Służbą Poszukiwania i Ratownictwa.
Z treści przywołanych powyżej ustawowych przepisów jednoznacznie wynika, iż żołnierzowi można powierzyć czasowo wykonywanie obowiązków, które wykraczają poza zadania wynikające z zajmowanego przez niego stanowiska służbowego. Dodatkowe wynagrodzenie przysługuje, zatem za dodatkowo powierzone czasowe pełnienie obowiązków służbowych i za wykonywanie czynności powierzonych wykraczających poza zadania wynikające z zajmowanego stanowiska służbowego. W ocenie Sądu zakres delegacji ustawowej określają przepisy art. 73 ust. 1 pkt 7 oraz art. 88 ust. 1, 2 i 3 s.w.ż.z. Delegacja ustawowa odnosi się zatem do czynności powierzonych wykraczających poza zadania wynikające z zajmowanych przez żołnierzy stanowisk służbowych, które uprawniają do dodatkowego wynagrodzenia uwzględniając charakter i zakres wykonywanych czynności, pracochłonność i stopień wykorzystania czasu pozasłużbowego niezbędnego przy ich wykonywaniu, a także kwalifikacje i doświadczenie żołnierza zawodowego niezbędne przy wykonywaniu tych czynności. Przy czym, nie ulega wątpliwości, że treść rozporządzenia winna być zgodna i zawierać się w delegacji ustawowej oraz powinna być odczytywana zgodnie z dyspozycją ustawy.
Tymczasem, z treści skargi wynika, że Skarżący dokonuje rozszerzającej wykładni przepisów ustawy i wydanych na ich podstawie przepisów wykonawczych. Z brzmienia § 3 pkt 3 Rozporządzenia wywodzi, bowiem prawo do dodatkowego wynagrodzenia z samego faktu pełnienia lotniczych dyżurów poszukiwawczo-ratunkowych pełnionych w ramach służby poszukiwania i ratownictwa lotniczego. Pomija jednak części normy odnoszącej się do powierzenia czasowego pełnienia dodatkowych obowiązków oraz wykonywania czynności powierzonych, które wykraczają poza zadania wynikające z zajmowanego przez żołnierza stanowiska służbowego.
Z zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wynika, że dyżury lotnicze poszukiwawczo-ratunkowe pełnione przez Skarżącego były dyżurami pełnionymi w ramach stanowiska służbowego Starszego Pilota, [...], [...], nadto w ramach etatowych czynności służbowych. Okoliczność ta potwierdza jednoznacznie rozkazy dzienne Dowódcy JW nr [...] wymienione szczegółowo w decyzji nr [...], które ustalały od dnia 4 kwietnia 2022 r. personelowi latającemu wchodzącemu w skład [...] oraz personelowi aeromedycznemu wchodzącemu w skład Zespołu Ratownictwa Medycznego pełniącemu dyżury poszukiwawczo-ratownicze w służbie ASAR rozliczenie czasu służby jako etatowe dyżury.
Skarżący pełnił obowiązki na stanowisku służbowym "Starszy Pilot, [...]". Z karty opisu jego stanowiska służbowego jednoznacznie wynika, że "Do zadań Starszego pilota należy: ppkt. 21 - realizacja wszystkich zadań nałożonych na Klucz Lotniczy w szczególności w zakresie szkolenia lotniczego oraz przedsięwzięć wynikających z gotowości mobilizacyjnej i bojowej (co również określono w Rozkazie Nr [...] Dowódcy [...] z dnia 06 maja 2022 roku zmieniający Rozkaz Nr [...] Dowódcy [...] z dnia 2021 roku do działalności [...] na 2022 rok).
Do pełnienia dyżuru poszukiwawczo-ratowniczego wyznaczany jest personel posiadający odpowiednie uprawnienia i dopuszczenia do wykonywania lotów, nadane zgodnie z Programem Szkolenia Lotniczego na śmigłowcu [...]). Dyżury poszukiwawczo-ratownicze w służbie ASAR w rozpatrywanym okresie pełnione były na podstawie grafiku dyżurów na dany okres rozliczeniowy, a skład załogi pełniącej dyżur w danym dniu podawany był w Rozkazie Dziennym Dowódcy JW nr [...]. Zgodnie z "Planem Pełnienia Dyżurów Ratowniczych w Służbie Poszukiwania i Ratownictwa Lotniczego (ASAR) oraz Systemie Ratownictwa Morskiego (SAR) na dany rok kalendarzowy" dyżur w [...] pełniony jest przez cały rok kalendarzowy włączając w to dni ustawowo wolne od pracy oraz dni świąteczne - co również wskazuje na jego stały charakter.
Nadto w "Zakresie obowiązków na poszczególnych stanowiskach służbowych (pracy) żołnierzy zawodowych [...] Poszukiwawczo-Ratowniczej" nadanych Rozkazem Dowódcy [...] Nr [...] z dnia 25 listopada 2021 r w sprawie nadania zakresu obowiązków dla stanowisk służbowych (pracy) podległych żołnierzy zawodowych i pracowników [...] nie określono w zakresie obowiązków personelu latającego, że pełnienie dyżurów traktowane jest jako dodatkowe zadanie.
Sąd podziela stanowisko organów, że pełnienie etatowych dyżurów poszukiwawczo-ratowniczych przez uprawniony do tego personel latający w rozpatrywanym okresie nie wykraczał poza zwykłe obowiązki służbowe żołnierza zawodowego, za które przysługuje dodatkowe wynagrodzenie. Głównym zadaniem personelu latającego [...] jest pełnienie dyżurów poszukiwawczo-ratowniczych pełnionych w ramach służby poszukiwania i ratownictwa lotniczego oraz w ramach współdziałania jednostek organizacyjnych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej z Morską Służbą Poszukiwania i Ratownictwa. W ocenie Sądu rację mają organy, że [...] jest jednostką przeznaczoną przede wszystkim do pełnienia dyżurów poszukiwawczo-ratowniczych pełnionych w ramach służby poszukiwania i ratownictwa lotniczego.
Przywołać w tym zakresie można Rozkaz nr [...] Dowódcy [...] na 2022 r. w którym wskazano, że zadaniem jednostki jest "utrzymywać siły i środki grupy Poszukiwawczo-Ratowniczej do pełnienia dyżurów poszukiwawczo-ratowniczych, zgodnie z planem pełnienia dyżurów na 2022 r., pełnić dyżury poszukiwawczo-ratownicze zgodnie z "Planem pełnienia dyżurów ratowniczych w służbie poszukiwania i ratownictwa lotniczego (ASAR), a zadaniem głównym jest utrzymanie w gotowości personelu (...) do pełnienia dyżurów ratowniczych.
Z kolei w Rozkazie nr [...] Dowódcy [...] na 2022 r. wskazano, że zadaniem grupy jest utrzymywanie siły i środków grupy poszukiwawczo-ratowniczej do pełnienia dyżurów poszukiwawczo-ratowniczych, zgodnie z planem pełnienia dyżurów na 2022 r., pełnienie dyżurów poszukiwawczo-ratownicze zgodnie z "Planem pełnienia dyżurów ratowniczych w służbie poszukiwania i ratownictwa lotniczego (ASAR). W Rozkazie nr [...] ws. organizacji i funkcjonowania [...] czas realizacji zadań służbowych określono jak następuje: "Szef, [...] oraz Zespół ratownictwa Medycznego realizują dyżury poszukiwawczo-ratownicze w systemie ASAR w godzinach zgodnych z załącznikiem nr [...], Dyżur ratowniczy pełniony w systemie całodobowym od 8:00 do 8:00 następnego dnia". Rozkaz [...] iW sprawie nadana szczegółowego zakresu działania [...] wskazywał, że przeznaczona do utrzymania w gotowości sił i środków w systemie narodowego ratownictwa lotniczego poprzez pełnienie dyżurów ratowniczych.
Natomiast Rozkaz [...] stanowił, że dowódcy polecono opracowanie i przedstawienie do zatwierdzenia plany dyżurów na kolejne dwudziestoośmiodniowe okresy, tak aby na każdego z nich przypadało łącznie po 160 godzin służby, w tym: sześć etatowych dyżurów, sześć godzin szkolenia doskonalącego, dziesięć godzin do dyspozycji dowódcy jednostki wojskowej.
Zgodzić należy się zatem z organem, że dyżury pełnione przez Skarżącego pozostają na poziomie zwykłych obowiązków służbowych wykonywanych w ramach realizacji głównego zadania jednostki czyli utrzymania w gotowości sił i środków w systemie narodowego ratownictwa lotniczego poprzez pełnienie dyżurów ratowniczych.
Gdyby dowódca jednostki wojskowej powierzył dodatkowo żołnierzowi czasowe pełnienie obowiązków służbowych w zakresie pełnienia całodobowych dyżurów ratowniczych w systemie poszukiwania i ratownictwa lotniczego w okresie od 8 kwietnia 2022 r. do 28 maja 2023 r., musiałoby to zostać poprzedzone punktem o takiej treści w rozkazie dziennym, a wyciąg z tego rozkazu dziennego musiałby zostać włączony do teczki akt personalnych żołnierza. Ponadto gdyby dodatkowe powierzenie czasowego pełnienia obowiązków służbowych trwało dłużej niż 2 miesiące, żołnierzowi przysługiwałoby dodatkowe wynagrodzenie, którego wypłacanie również musiałoby zostać polecone odpowiednim punktem w rozkazie dziennym, a wyciąg z tego rozkazu dziennego musiałby zostać włączony do teczki akt personalnych żołnierza. W dokumentach jednostki wojskowej, a w szczególności w teczce akt personalnych Skarżącego. Ze przedłożonych akt nie wynika, że tego rodzaju rozkazy zostały wydane, który potwierdzałby dodatkowe powierzenie czasowego pełnienia obowiązków służbowych w zakresie pełnienia całodobowych dyżurów ratowniczych w systemie poszukiwania i ratownictwa lotniczego. W istocie sam Skarżący nie podnosił, że takie rozkazy zostały mu wydane. Co więcej, nie twierdził że wykonywane obowiązki służbowe pełnił w takim dodatkowym charakterze.
Zgodnie z przywołanym już brzmieniem § 3 pkt 3 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 6 kwietnia 2021 r. w sprawie wypłacania żołnierzom zawodowym dodatkowego wynagrodzenia wynika jednoznacznie, że do czynności wkraczających poza zwykłe obowiązki służbowe żołnierzy, za które przysługuje dodatkowe wynagrodzenie, zalicza się dyżury bojowe pełnione w ramach systemu obrony powietrznej Rzeczypospolitej Polskiej i NATO, lotnicze dyżury poszukiwawczo-ratownicze pełnione w ramach służby poszukiwania i ratownictwa lotniczego oraz w ramach współdziałania jednostek organizacyjnych Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej z Morską Służbą Poszukiwania i Ratownictwa - ale tylko takie, które nie wynikają z głównych zadań jednostki określonych w Etacie Jednostki. To, że w treści przepisu ustawodawca wskazał lotnicze dyżury poszukiwawczo-ratownicze pełnione w ramach służby poszukiwania i ratownictwa lotniczego nie przesądza, że Skarżący winien otrzymać dodatkowe wynagrodzenie, albowiem nie spełnił podstawowego wymogu, a mianowicie brak jest dodatkowej czynności powierzonej. Zarzuty skargi w powyższym zakresie okazały się zatem niezasadne.
Skarżący nie ma racji powołując się na § 21 ust. 3 Rozporządzenia. W jego przypadku zabrakło bowiem "powierzenia czynności" jako czynności dodatkowych, co jak już wskazano w niniejszej sprawie jest kluczowe, aby odróżnić obowiązki podstawowe od obowiązków dodatkowych (wykraczających poza podstawowe zadania służbowe Skarżącego).
Wskazać również należy, że uzasadnienie do projektu Rozporządzenia zmieniającego Rozporządzenie z dnia 7 kwietnia 2004 r. w sprawie wypłacania żołnierzom zawodowym dodatkowego wynagrodzenia nie ma znaczenia dla rozpoznania niniejszej sprawy. Zdaniem Sądu, wykładania mających w sprawie zastosowanie przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz Rozporządzenia z 6 kwietnia 2021 r. jest jasna, o czym mowa była powyżej. Bez znaczenia dla rozpoznania niniejszej sprawy są również uprzednio wydawane decyzje przyznające Skarżącemu dodatkowe wynagrodzenie, albowiem nie są one przedmiotem oceny Sądu oraz Sąd nie dokonuje kontroli ich poprawności. Do zarzutu skargi w tym zakresie odniosły się również organy wypełniając zalecenia Sądu. Nie doszło przy tym do naruszania art. 8 § 2 k.p.a., albowiem okoliczność czasowego wypłacania dodatkowego wynagrodzenia Skarżącemu z tego tytułu nie oznacza utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktywnych i prawnym.
Zgodzić należy się z organami, że z analizy akt sprawy, uzupełnionej o wskazane rozkazy i inne dokumenty, nie wynika, aby Skarżący spełniał warunki uzasadniające przyznanie i wypłatę mu dodatkowego wynagrodzenia, o których mowa w art. 432 ust. 1 pkt 7 oraz art. 447 ust. 2 i 3 ustawy o obronie Ojczyzny, oraz art. 73 ust. 1 pkt 7 i art. 88 ust. 1 i 2 s.w.ż.z. a także przepisach zawartych w Rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z 6 kwietnia 2021 r. w sprawie wypłacania żołnierzom zawodowym dodatkowego wynagrodzenia, ponieważ pełnienie przez Skarżącego tzw. dyżurów poszukiwawczo-ratowniczych nie wykraczało poza zadania wynikające z zajmowanego stanowiska służbowego.
W świetle powyższego, w ocenie Sądu, organy w sposób szczegółowy, w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, wyjaśniły, od kiedy, w jakim charakterze i na jakiej podstawie Skarżący pełnił obowiązki w ramach zawodowej służby wojskowej, w tym na jakiej podstawie Skarżący pełnił dyżury poszukiwawczo-ratownicze. Tym samym, nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. art. 80 k.p.a., art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Z powyższych względów zaskarżona decyzja Dowódcy Jednostki Wojskowej nr [...] z dnia 14 listopada 2024 r., jak i poprzedzająca ją decyzja Dowódcy JW Nr [...] z 30 sierpnia 2024 r. odpowiadają prawu. W tym stanie sprawy, wobec niezaistnienia również naruszenia innych przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania w sposób mający wpływ na wynik sprawy, skarga okazała się nieuzasadniona. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić w całości, jak Sąd orzekł w wyroku.
Sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. przez trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.) w związku z wnioskiem Skarżącego i organu o rozpoznanie sprawy w tym trybie.
Odnośnie wniosku organu o przyznanie kosztów postępowania należy wskazać, że jak wynika z treści art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Zgodnie z art. 200 p.p.s.a. zwrot kosztów postępowania przysługuje skarżącemu od organu w przypadku uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji. Przepisy ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują natomiast zwrotu kosztów postępowania organowi w przypadku oddalenia skargi przez sąd pierwszej instancji.