IV SA/Po 642/25

IV SA/Po 642/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-11-05
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Katarzyna Witkowicz-Grochowska /sprawozdawca/
Monika Świerczak /przewodniczący/
Wojciech Rowiński
Symbol z opisem
6136 Ochrona przyrody
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) Sędzia WSA Wojciech Rowiński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 05 listopada 2025 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 kwietnia 2025 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego A. S. kwotę 7417 zł (słownie: siedem tysięcy czterysta siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 20 lutego 2025 r., znak: [...] wymierzył A. S. (dalej jako: skarżący) administracyjną karę pieniężną w wysokości [...] zł za usunięcie drzew bez dokonania zgłoszenia zamiaru ich usunięcia z terenu działek numerach ewidencyjnych [...] i [...], arkusz 28, obręb [...]), znajdujących się w P. przy ul. [...] (pkt 1), zobowiązał skarżącego do uiszczenia całości kary w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna (pkt 2) oraz umorzył postępowanie w części w zakresie usunięcia 332 m˛ krzewów z rodzaju Rubus sp. bez wymaganego zezwolenia (pkt 3).
W uzasadnieniu swej decyzji organ I instancji wyjaśnił, że w dniu 8 marca 2024 r. pracownik Wydziału Klimatu i Środowiska Urzędu Miasta [...] przyjął zgłoszenie od Straży Miejskiej Miasta [...], dotyczące usunięcia drzew bez wymaganego zezwolenia z terenu działki o numerze ewidencyjnym [...], arkusz 28, obręb [...] znajdującej się w P. przy ul. [...]. Z otrzymanego zgłoszenia sporządzono notatkę służbową.
W związku uzasadnionym podejrzeniem możliwości zatarcia czy usunięcia ewentualnych dowodów organ I instancji tego samego dnia przeprowadził oględziny na terenie działek o numerach ewidencyjnych: [...] i [...], arkusz 28, obręb [...] znajdujących się w P. przy ul. [...].
Dalej organ I instancji argumentował, że teren ww. działek jest obiektem otwartym, nieogrodzonym, w związku z czym poprzez jego ogólnodostępność możliwe było przeprowadzenie oględzin. Podczas oględzin obecny był M. T. dokonujący wycinki wraz ze swoimi dwoma pracownikami, którzy działali na zlecenie skarżącego. Posługiwali się piłami spalinowymi oraz koparką, za pomocą której karczowali drzewa i usuwali krzewy. Mężczyźni zostali poinformowani, że ich czyn jest niezgodny z prawem i nakazano im zakończenie prac. M. T., na prośbę pracowników organu I instancji, skutecznie skontaktował się ze skarżącym, który oświadczył, że jest to teren rolny i przywraca jego rolnicze użytkowanie. Stwierdził również, że teren został zbadany przez doświadczonego dendrologa, który potwierdził, iż działanie to jest zgodne z prawem. Właściciel w rozmowie wspomniał o gniazdach, które uprzednio znajdowały się na terenie działki i które zostały zniszczone, powołując się na brak obowiązku odstępstw na niszczenie siedlisk, które wydaje Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska, ponieważ zatrudniony na terenie dendrolog określił, iż nie są one konieczne ze względu na nieobowiązujący jeszcze sezon lęgowy. Skarżący oświadczył wówczas, że będzie uprawiać borówkę amerykańską na przedmiotowych działkach.
Prace związane z niszczeniem były nadal prowadzone pomimo upomnienia, w związku z czym pracownicy organu I instancji wezwali policję. Świadkami zdarzenia od momentu przyjazdu Policji byli również mieszkańcy osiedla, którzy poinformowali, iż właściciel nieruchomości informował mieszkańców o swoich zamiarach dotyczących budowy budynków mieszkalnych, na co odpowiadali ówcześnie wyraźnym sprzeciwem.
Podczas oględzin stwierdzono:
- usunięte 84 egzemplarze drzew, których obwody pnia na wys. 5 cm były większe niż 80 cm - w przypadku topoli, wierzb, klonów jesionolistnych, 65 cm - w przypadku robinii akacjowej oraz 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew - pomiary oraz gatunki przedmiotowych drzew zostały określone w protokole i są zgodne z tabelą stanowiącą załącznik nr 1 do niniejszej decyzji,
- usunięte krzewy z rodzaju Rubus sp., których powierzchnia podczas oględzin nie była możliwa do zmierzenia na skutek zniszczenia ich przez maszyny ciężkie,
- liczne muszle ślimaka winniczka będącego gatunkiem objętym częściową ochroną,
- brak możliwości stwierdzenia występowania i liczby gniazd ptasich na przedmiotowym terenie, ze względu na całkowitą wycinkę drzew i krzewów wraz z przemieszczeniem części wyciętych pni i gałęzi za pomocą koparki ładowarki.
Powierzchnia usuniętych krzewów została zmierzona na podstawie ortofotomapy z 2022 roku dostępnej w Systemie Informacji Przestrzennej i wyniosła ona 332 m˛.
Następnie organ I instancji wskazał, że skarżący był świadomy, że jego działanie było niezgodne z prawem, ponieważ 30 listopada 2022 r. wystąpił do Wydziału Klimatu i Środowiska ze zgłoszeniem zamiaru usunięcia drzew z przedmiotowej nieruchomości, jednak zgłoszenie zostało wycofane.
Zgodnie z informacjami zawartymi w Systemie Informacji Przestrzennej ZGiKM [...], teren powyższych działek stanowi klasoużytek R (rola) i objęty jest miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego obszaru "[...]" w P. ustanowionym Uchwałą Nr [...] Rady Miasta [...] w dniu 16 maja 2000 r. Wyżej wymieniony plan określa funkcję przedmiotowych działek jako:
- tereny usług oraz tereny zieleni publicznej, które zostały określone dla działki o numerze ewidencyjnym [...],
- tereny parkingów, które zostały określone dla działki o numerze ewidencyjnym [...]. Ponadto przedmiotowe działki są określone w klasyfikacji gruntów jako grunt rolny klasy IV.
Następnie w dniu 19 kwietnia 2024 r. organ I instancji wezwał skarżącego do złożenia pisemnych wyjaśnień poprzez podanie na jakiej podstawie dokonano usunięcia 84 drzew oraz 332 m˛ krzewów, bez uzyskania zezwolenia na ich usunięcie. W związku z brakiem odpowiedzi na ww. wezwanie, zostało ono ponowione pismem z dnia 14 czerwca 2024 r.
W dniu 1 lipca 2024 r. skarżący, drogą mailową, załączając skan pisma, udzielił odpowiedzi na wezwanie organu I instancji z 14 czerwca 2024 r., a następnie w dniu 7 lipca 2024 r., za pośrednictwem Poczty Polskiej, przekazał w oryginale swą odpowiedź opatrzoną podpisem, w której powołuje się na art. 83f ust. 1 pkt u.o.p., mówiący o braku obowiązku uzyskiwania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów, które usuwane są w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego.
Kolejno w dniach 6 września 2024 r. oraz 22 listopada 2024 r. organ I instancji przeprowadził dwukrotnie ponowne oględziny na terenie działek o numerach ewidencyjnych [...] i [...], arkusz 28, obręb [...] znajdujących się w P. przy ul. [...], w celu stwierdzenia czy przywrócono przedmiotowe nieużytkowane działki do użytkowania rolniczego. Stwierdzono brak takich działań i ponowne pokrycie terenu roślinnością samoistną.
Organ I instancji ustalił na podstawie informacji, które wpłynęły do organu w dniach 10 stycznia 2025 r. oraz 2 lutego 2025 r. oraz wypowiedzi mieszkańców przekazanych organowi w dniu oględzin tj. 8 marca 2024 r., że skarżący przedstawiał swoje zamierzenia inwestycyjne w dniu 28 września 2023 r. na spotkaniu z mieszkańcami, a zamierzenia te zostały opisane jeszcze wcześniej w kwartalniku Rady Osiedla [...] nr [...], Kwiecień-Czerwiec 2023 "[...]", w którym wspominano o zamiarze zorganizowania wrześniowego spotkania mieszkańców z inwestorem. W lokalnej gazetce skarżący przedstawił swoje trzy pomysły na urządzenie przedmiotowego terenu tj. akademik, centrum handlowo-usługowe, bloki mieszkalne. Zarówno w broszurze, jak i na spotkaniu wrześniowym skarżący nie wspominał o przywracaniu gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego.
Dalej organ I instancji argumentował, że aby strona mogła skorzystać ze zwolnienia określonego w art. 83f ust. 1 pkt u.o.p., grunt rolny powinien nadawać się do rolniczego wykorzystania, a z materiałów zebranych w sprawie wynika, że przedmiotowy grunt nie został przywrócony do użytkowania rolniczego.
W związku z powyższym organ I instancji stwierdził, że na podstawie art. 83f ust. 4 i 5 u.o.p., usunięte drzewa wymagały zgłoszenia do organu zamiaru ich usunięcia i przeprowadzenia przez organ czynności kontrolnych, zgodnie z art. 83f ust. 6-8 u.o.p., czego skarżący nie uczynił.
Wysokość administracyjnej kary pieniężnej została określona na podstawie art. 89 ust. 1 u.o.p., zgodnie z którym administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 6) ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust. 1 u.o.p., a w przypadku, w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty (przedmiotowy przypadek), administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było.
Wyliczenie ww. kary zostało przedstawione w załączniku nr 1 do decyzji. Za podstawę do obliczenia wymierzonej kary, wyliczonej w oparciu o art. 85 ust. 1 i 4b, w związku z art. 89 ust. 1 w związku z ust. 4 u.o.p., posłużyły wymiary średnic pni drzew, zweryfikowane przez pracowników organu I instancji podczas oględzin w dniu 8 marca 2024 r. a także stawki opłat wskazane w Rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 3 lipca 2017 r. w sprawie wysokości stawek opłat za usunięcie drzew i krzewów (Dz. U. z 2017 r., poz. 1330). W związku z brakiem możliwości określenia pomiarów obwodów pni usuniętych drzew mierzonych na wys. 130 cm, w celu obliczenia obwodów pni drzew przyjmuje się: najmniejsze średnice pni drzewa o numerze inwentaryzacyjnym 62 oraz obwody mierzone na wysokości 5 cm drzew o numerach inwentaryzacyjnych: 1-61 oraz 63-84 (zgodnie z tabelą, stanowiącą załącznik nr 1 do niniejszej decyzji) i pomniejsza ich wyliczony (w przypadku drzewa nr inw. 62) oraz zmierzony (w przypadku drzewa nr inw.: 1-61 oraz 63-84) obwód o 10% wartości.
Zgodnie z art. 83f ust. 1 pkt 3a), mówiącym o wyjątkach od obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów, art. 83 ust. 1 nie stosuje się do drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Z uwagi na brak przesłanek do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, o której mowa w art. 88 ust. 1 u.o.p., w związku z art. 83f ust. 1 pkt 3a), postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe i podlega umorzeniu w części dotyczącej usunięcia 332 m2 krzewów z rodzaju Rubus sp.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł skarżący, podnosząc w szczególności, że do usunięcia drzew doszło w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego. Skarżący argumentował m.in., że organ I instancji nie uzasadnił dlaczego nie odniósł się do klasyfikacji gruntów zawartej w katastrze, a zastosował postanowienia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego (uchwała nr [...] Rady Miasta [...] z dnia 16 maja 2000 r.), zgodnie z którym funkcję przedmiotowych działek określono odpowiednio jako tereny usług i tereny zieleni publicznej oraz tereny parkingów. Zdaniem skarżącego o usunięciu drzew w celu przywrócenia gruntów do użytkowania rolniczego przesądza przeznaczenie działek w klasyfikacji gruntów. Skarżący podniósł, że obie działki zostały obsiane facelią błękitną i pozostają gruntem rolnym. Ponadto skarżący wskazał, że wystąpił do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o przyznanie płatności na rok 2024.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 23 kwietnia 2025 r., znak: [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Kolegium wyjaśniło, że skarżący w 2022 roku zgłaszał zamiar usunięcia drzew, po czym zgłoszenie wycofał w roku 2023. Ponadto skarżący w 2023 r. w biuletynie Rady Osiedla [...] informował o swoich zamierzeniach inwestycyjnych. Kolegium nie dało wiary twierdzeniom skarżącego, że celem usunięcia drzew było przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego, co nie wymaga uzyskania zezwolenia na wycięcie drzew i krzewów ani dokonania zgłoszenia o zamiarze ich usunięcia. Podstawą zastosowania normy z art. 83f ust. 1 pkt 3b ustawy o ochronie przyrody nie jest subiektywne przekonanie podmiotu dokonującego wycinki, lecz konkretne okoliczności danej sprawy. Podstawowym obowiązkiem podmiotu, który chce usunąć drzewa lub krzewy z nieruchomości jest uzyskanie zezwolenia wydawanego przez właściwy organ, jednakże w określonych przypadkach w tym w uregulowanym w art. 83f ust. 1 pkt 3b ustawy o ochronie przyrody, zezwolenie takie nie jest wymagane - w przypadku drzew lub krzewów usuwanych w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego.
Zdaniem SKO skarżący błędnie przyjmuje, że dla zastosowania art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. wystarczy, aby grunt z którego usuwane są drzewa był zaklasyfikowany jako użytek rolny. Przywrócenie użytkowania rolniczego dotyczy bowiem gruntu, który wcześniej był użytkowany rolniczo, ale funkcję tę utracił. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wynika, że teren, z którego skarżący usunął drzewa był terenem użytkowanym rolniczo oraz kiedykolwiek spełniał funkcję typową dla użytków rolnych. Skarżąc w żaden sposób nie podnosił czy i kiedy oraz w jaki sposób grunt był wykorzystywany rolniczo, by móc mówić o jego przywróceniu do tego sposobu użytkowania.
Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że działania jakie skarżący podejmował na działkach [...] i [...], mające świadczyć o przywróceniu gruntów do rolniczego użytkowania, miały w istocie charakter pozorny. Z notatek służbowych z dnia 09 września 2024 r. oraz z dnia 22 listopada 2024 r. wynika, że pracownicy organu pierwszej instancji nie stwierdzili w tych dniach, aby na działkach była prowadzona działalność rolnicza. Przywrócenie gruntów do użytkowania rolniczego musi mieć charakter trwały. W ocenie Kolegium powinien to być przynajmniej okres w jakim możliwe jest wymierzenie kary za usunięcie drzew na podstawie art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody tj. 5 lat od końca roku, w którym usunięto lub zniszczono drzewo lub krzew albo uszkodzono drzewo (art. 89 ust. 10 ustawy o ochronie przyrody). Jeżeli nawet skarżący podejmował działania, które miały świadczyć o przywróceniu gruntów do użytkowania rolniczego to w świetle zgromadzonych dowodów nie miały one charakteru trwałego, co potwierdzałoby że drzewa usunięto właśnie w tym celu.
W ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie wycinka drzew nie została dokonana w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego. Na marginesie organ II instancji wskazał, że wobec deklarowanych przez skarżącego zamierzeń inwestycyjnych, organ mógł wydać decyzję art. 88 ust. 1 pkt 1 u.o.p. (usunięcie drzew bez wymaganego zezwolenia), a nie art. 88 ust. 1 pkt 6 (usunięcie drzew bez zgłoszenia zamiaru ich usunięcia). Wyjaśniono, że jest to jednak okoliczność nieistotna z punktu widzenia słuszności wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej oraz jej wymiaru.
Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 23 kweitnai2 2025 r. wywiódł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania. Ponadto skarżący wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 61 § 2 pkt 1 p.p.s.a., a w przypadku niewstrzymania wykonania decyzji stosownie do powyższego wniosku, wniósł o jej wstrzymanie na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. W sprawie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody, albowiem natychmiastowe wykonanie kary administracyjnej wiąże się ze zbyt ciężkim uszczerbkiem majątkowym dla skarżącego, który nie dysponują tak wysoką kwotą, co w konsekwencji może spowodować dla niego trudności w utrzymaniu minimalnego poziomu egzystencji.
Dodatkowo na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodu z:
1) dokumentacji fotograficznej terenu działek o numerach ewidencyjnych [...] i [...], arkusz 28, obręb [...] w [...] z maja 2025 r.,
2) decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z/s w [...], nr [...] w sprawie płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 z dnia 13 stycznia 2025 r.,
- celem wykazania faktu: przywrócenia przez skarżącego terenu do użytku rolniczego, otrzymania przez skarżącego płatności bezpośrednich za rok 2024 r., a w konsekwencji potwierdzenia, że skarżący użytkuje teren w celach rolniczych, co oznacza, że nie był on zobowiązany do występowania do Prezydenta Miasta [...] o zezwolenie na wycinkę drzew.
3) zeznania o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2024 złożonego przez A. S. do Urzędu Skarbowego w [...],
- celem wykazania faktu: zasadności wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody.
Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:
1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 77 Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2024.572 t.j. z dnia 2024.04.15; dalej jako "k.p.a.") w zw. z art. 7 k.p.a. polegające na:
a. niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego, w tym częściowym pominięciu dowodów w postaci: dokumentacji fotograficznej obrazującej przywrócenia terenu do produkcji rolniczej, wniosku o przyznanie płatności na rok 2024, opinii przyrodniczej i dendrologicznej przed wycinką zadrzewień na działkach nr [...] i [...], ark., obręb [...],
b. bezkrytycznym przyznaniu pełnego przymiotu wiarygodności notatce służbowej z dnia 6 września 2024 r. oraz notatce służbowej z dnia 22 listopada 2024 r., podczas gdy notatki te stanowią jedynie spostrzeżenia pracowników organu I instancji, poczynione w dodatku w miesiącach jesiennych, w których nie występuje faza wzrostowa facelii, a ponadto niepodparte są żadną dokumentacją fotograficzną, która pozwoliłaby na przyjęcie, że stwierdzony tam brak działań mających na celu przywrócenia gruntu nieużytkowanego do użytkowania rolniczego faktycznie wystąpił,
c. bezkrytycznym przyjęciu ustaleń faktycznych organu I instancji w zakresie rzekomego nieużytkowania terenu w celach rolniczych, podczas gdy teren obsiany był od kwietnia 2024 r. facelią błękitną a obecnie jest obsiany grochem,
- co doprowadziło do poczynienia błędnych ustaleń faktycznych poprzez przyjęcie, że skarżący nie działał w celu przywrócenia gruntu nieużytkowanego do użytkowania rolniczego podczas gdy z całokształtu okoliczności sprawy wynika, że skarżący usunął odroślą drzew w celu przywrócenia gruntu nieużytkowanego do użytkowania rolniczego,
2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu faktycznym decyzji, dlaczego organ odmówił wiarygodności dowodom w postaci: dokumentacji fotograficznej obrazującej przywrócenia terenu do produkcji rolniczej, wniosku o przyznanie płatności na rok 2024, opinii przyrodniczej i dendrologicznej przed wycinką zadrzewień na działkach nr [...] i [...], ark. 28, obręb [...], przy jednoczesnym ustaleniu stanu faktycznego w sposób niezgodny z wnioskami płynącymi z tych dowodów, co w rezultacie uniemożliwia skuteczną kontrolę legalności zaskarżonej decyzji,
3. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 67 § 2 k.p.a. w zw. z art. 68 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. poprzez wadliwą kontrolę decyzji organu I instancji i utrzymanie jej w mocy podczas gdy z kluczowej dla biegu postępowania czynności z dnia 8 marca 2024 r. w postaci pomiaru obwodów i średnic ściętych drzew nie został sporządzony protokół (uwzględniający narzędzie przy pomocy, którego dokonano pomiaru czy też metodyki dokonania pomiaru), co w rezultacie uniemożliwiło stronie wypowiedzenie się co do przeprowadzonego dowodu a w konsekwencji okoliczność w postaci rzekomego wycięcia przez skarżącego drzew o obwodach oraz średnicach wskazanych w notatce służbowej (karta akt: 313 i n.) nie mogła zostać uznana za udowodnioną w toku postępowania,
4. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 67 § 2 k.p.a. w zw. z art. 68 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. poprzez wadliwą kontrolę decyzji organu I instancji i utrzymanie jej w mocy podczas gdy z kluczowych dla biegu postępowania czynności w postaci oględzin terenu w dniach 6 września 2024 r., 22 listopada 2024 r., nie zostały sporządzone protokoły a jedynie notatki służbowe, co w rezultacie uniemożliwiło stronie wypowiedzenie się co do przeprowadzonego dowodu a w konsekwencji okoliczność w postaci rzekomego nieużytkowania terenu w celach rolniczych nie mogła zostać uznana za udowodnioną w toku postępowania,
5. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 79 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. poprzez niezawiadomienie skarżącego o terminach czynności oględzin w dniach: 8 marca 2024 r., 6 września 2024 r., 22 listopada 2024 r., co uniemożliwiło mu wypowiedzenie się co do stwierdzeń organów dotyczących ilości rzekomo wyciętych drzew oraz rzekomego działania przez skarżącego w innym celu niż przywrócenia gruntu nieużytkowanego do użytkowania rolniczego, a w konsekwencji powyższe okoliczność nie mogły zostać uznane za udowodnione w toku postępowania,
6. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 84 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie w toku postępowania opinii biegłego z zakresu dendrologii, podczas gdy okoliczność ustalenia właściwej metodyki obliczania obwodów pni w celu kwalifikacji odrośli wymagała wiadomości specjalnych (na co wskazywała m.in. opinia prawna sporządzona przez r. S na zlecenie organu I instancji), co w rezultacie doprowadziło do ustalenia wysokości kary administracyjnej w sposób arbitralny i niepodparty wiedzą specjalistyczną,
7. naruszenie prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 83f ust. 1 pkt 3b ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. (t.j. Dz.U.2024.1478 z dnia 2024.10.04) o ochronie przyrody podczas gdy przepis ten znajduje zastosowanie w sprawie, albowiem skarżący dokonał wycinki odrośli drzew w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego.
Argumentując na rzecz podniesionych zarzutów skarżący wskazał w szczególności, że organ II instancji dokonał błędnego ustalenia stanu faktycznego poprzez uznanie, że skarżący nie działał w celu przywrócenia terenu do użytkowania rolniczego, a twierdzenia te pozostają w sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.
Skarżący wyjaśnił, że jak wynika z przedłożonej dokumentacji fotograficznej, teren jest użytkowany rolniczo. Wiosną 2024 r. całość gruntu została obsiana facelią, której zbiór nastąpił w lipcu 2024 r. Świadczy o tym również dokumentacja fotograficzna, którą dysponował już organ II instancji, albowiem zostało ona załączona do odwołania. Obecnie grunt obsiany jest grochem, co także potwierdza dokumentacja fotograficzna przedłożona w załączeniu.
Dalej skarżący wskazał, że otrzymał na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z siedzibą w [...], nr [...] w sprawie płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 z dnia 13 stycznia 2025 r., dopłaty także z tytułu uprawy facelii, zgodnie z wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2024.
W ocenie skarżącego przyznanie przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa płatności za rok 2024 stanowi jednoznaczne potwierdzenie, że skarżący spełnił wszystkie przesłanki wymagane do uzyskania wsparcia w ramach odpowiedniego mechanizmu płatności bezpośrednich, w tym również wymóg prowadzenia działalności rolniczej na danym gruncie. Oznacza to, że ARiMR - po przeprowadzeniu postępowania - uznała, iż skarżący rzeczywiście podejmował realne, a nie jedynie deklaratywne działania w celu przywrócenia gruntów uprzednio nieużytkowanych do produkcji rolniczej. Warto dodatkowo zaznaczyć, że powierzchnia gruntu oraz jego zagospodarowanie było kontrolowane przez Agencją za pomocą systemu satelitarnego (str. 2) W świetle powyższego, nie sposób kwestionować faktu, że skarżący prowadził działalność rolniczą w rozumieniu przepisów regulujących system płatności bezpośrednich.
Jednocześnie jedynymi dowodami stojącymi w sprzeczności do powyższych stwierdzeń są dwie notatki służbowe sporządzone przez pracowników organu I instancji. Poza uchybieniami natury formalnej popełnionymi w toku ich sporządzania obserwacje poczynione w treści notatki obarczone są błędem niedostosowania czasu obserwacji do okresu wzrostowego facelii. Skarżący wyjaśnił, że w miesiącach jesiennych nie następuje wzrost tej rośliny, a więc nie może dziwić, że pracownice organu w tym czasie nie dostrzegły, że grunt jest aktywnie wykorzystywany w celach rolniczych. Jak wskazuje się w opracowaniach branżowych poświęconych facelii błękitnej jej termin siewu przypada między trzecią dekadą marca a drugą dekadą kwietnia. Warto też zaznaczyć, że pełen okres wegetacyjny rośliny wraz z zawiązaniem nasion trwa około 90-110 dni. Zbiór facelii błękitnej następuje więc w drugiej połowie lipca i wtedy właśnie dokonał go skarżący.
Dodatkowo skarżący podniósł, że notatki sporządzone w dniach 6 września 2024 r. i 22 listopada 2024 r. nie zostały poparte żadną dokumentacją fotograficzną. Nie ma nawet dowodu, że pracownicy organu I instancji faktycznie weszli na teren gruntu i uważnie przeanalizowali każdy jego m˛. Jest więc wysoce prawdopodobne, że rzeczone oględziny ograniczyły się jedynie do krótkiej obserwacji prowadzonej ze znacznej odległości.
Dalej skarżący argumentował, że zaskarżonemu rozstrzygnięciu przeczyła znaczna część materiału dowodowego, którym organ II instancji dysponował, albowiem do odwołania skarżący załączył: dokumentację fotograficzną obrazującą przywrócenie terenu do produkcji rolniczej, wniosek o przyznanie płatności na rok 2024 oraz opinię przyrodniczą i dendrologiczną przed wycinką zadrzewień na działkach nr [...] i [...], ark. 28, obręb [...]. Organ II instancji nie wskazał jednak w uzasadnieniu, z jakich względów odmówił wiarygodności tymże dowodom, podczas gdy na mocy art. 107 § 3 k.p.a. był do tego zobowiązany. W realiach niniejszej sprawy powyższe uchybienie skonkretyzowało się poprzez niewskazanie z jakich względów organ II instancji uznał przedłożone przez skarżącego dowody za niewiarygodne. Uniemożliwia to podjęcie skutecznej polemiki z ustaleniami organu, a w konsekwencji prowadzi do braku możliwości skutecznej kontroli legalności zaskarżonego aktu.
W ocenie skarżącego organ II instancji oprócz niewywiązania się z obowiązku uzasadnienia, dlaczego uznał określone fakty za nieudowodnione, zaniechał także poczynienia samodzielnych ustaleń faktycznych w tym zakresie. SKO pomimo obiektywnej możliwości przeprowadzenia oględzin całego terenu i poczynienia w tym względzie samodzielnych ustaleń, bezkrytycznie przyjęło ustalenia faktyczne organu I instancji, pomimo tego, że oględziny przeprowadzone w dniach 6 września 2024 r. i 22 listopada 2024 r. nie zostały podparte żadną dokumentacją fotograficzną, a ponadto miały miejsce w miesiącach jesiennych, w których nie występuje faza wzrostowa facelii ani większości innych roślin uprawianych rolniczo.
Dalej skarżący zarzucił, że w toku postępowania doszło również do rażącego ograniczenia stronie możliwości wypowiedzenia się w przedmiocie przeprowadzonych czynności, bowiem skarżący nie został poinformowany o oględzinach mających miejsce w dniach: 8 marca 2024 r., 6 września 2024 r., 22 listopada 2024 r. Tezy organu I instancji, że o terminie oględzin przeprowadzonych w dniu 8 marca 2024 r. skarżący został poinformowany telefonicznie (już w trakcie trwania oględzin), pozostają – w ocenie skarżącego - całkowicie nieprzekonujące. Jak wynika z samego uzasadnienia decyzja organu I instancji oraz protokołu czynności z 8 marca 2024 r., skarżący został jedynie poinformowany o tym, że oględziny trwają, jednak pracownicy nie zaproponowali, że mogą je wstrzymać aż do przybycia skarżącego. Istotą obowiązku, o którym mowa w art. 79 § 1 k.p.a. jest zapewnienie stronie czynnego udziału w czynności, zaś skarżący został tej możliwości pozbawiony, gdyż z uwagi na brak poinformowania go z wyprzedzeniem o terminie czynności nie mógł w niej osobiście uczestniczyć. Co do niezawiadomienia skarżącego o terminie oględzin w dniach 6 września 2024 r. i 22 listopada 2024 r., skarżący podniósł, że jego absencja uniemożliwiła mu skontrolowanie czy pracownicy organu i instancji faktycznie dokonali dokładnych oględzin całego terenu, czy też dokonali obserwacji ze znacznej odległości albo nawet spoza terenu gruntu.
Skarżący ponadto podniósł, że kolejne uchybienie stanowi brak sporządzenia protokołu z czynności w postaci:
- pomiaru obwodów i średnic ściętych drzew z dnia 8 marca 2024 r.,
- oględzin gruntu z dnia 6 września 2024 r.,
- oględzin gruntu z dnia 22 listopada 2024 r.
Skarżący zarzucił, że z czynności oględzin każdorazowo należy sporządzić protokół, zaś niesporządzenie protokołu z powyższych czynności uniemożliwiło stronie aktywny udział w postępowaniu oraz merytoryczne ustosunkowanie się do wniosków wskazanych w poszczególnych notatkach. Niezaprotokołowanie oględzin przeprowadzonych w dniach 6 września 2024 r. oraz 22 listopada 2024 r. uniemożliwiło ustalenie, jakie dokładnie czynności w ich toku zostały dokonane, a co kluczowe - jak dokładna była sama obserwacja. Z kolei brak sporządzenia protokołu z mierzenia obwodów i średnic drzew uniemożliwił kontrolę chociażby tego, jakim narzędziem oraz metodyką posługiwali się pracownicy dokonując pomiarów. Z uwagi na powyższe, zarówno określenie gatunków drzew i krzewów, jak i uzyskane wyniki, nie mogą zostać uznane za prawidłowe (zastosowanie nieznanego narzędzia, przy nieokreślonej i niepotwierdzonej fotografiami metodyce, w tym określenia najmniejszej średnicy oraz braku określenia błędu pomiarów). Podważa to rzetelność wykonanych oględzin, zatem nie mogą one być podstawą do naliczania kar.
Następnym uchybieniem, do którego doszło w toku postępowania jest – zdaniem skarżącego - niepowołanie biegłego z zakresu dendrologii, który posiadałby wiadomości specjalne w zakresie mierzenia obwodów pni w celu kwalifikacji odrośli.
Pomiar obwodów i średnic drzew wymaga specjalistycznej wiedzy, albowiem niezwykle łatwo jest popełnić błąd przy przedmiotowym pomiarze, a wynik stanowi ostatecznie podstawę do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej. Zarówno organ I, jak i II instancji, miał pełną świadomość, że kwestia pomiaru obwodów i średnic drzew wymaga opinii dendrologa, albowiem w aktach sprawy znajduje się opinia r. S., wykonana na zlecenie organu I instancji, w której zalecono konsultacje z dendrologiem w zakresie mierzenia obwodów pni w celu kwalifikacji odrośli. W konsekwencji skarżący stwierdził, że pomiar leżących pni, przeprowadzony przez osoby nieposiadające właściwych kwalifikacji w tym zakresie, nie odpowiada standardom dendrometrii, zatem nie może być uznany za dowód w postępowaniu.
Następnie skarżący podkreślił, że po usunięciu odrośli drzew nie poprzestał na jednorazowej ingerencji w grunt, lecz podjął konkretne działania przygotowawcze do jego użytkowania w sposób rolniczy. W szczególności na gruncie tym została w 2024 roku wysiana facelia błękitna - roślina typowo rolnicza, wykorzystywana m.in. jako poplon oraz roślina miododajna, poprawiająca strukturę gleby i przygotowująca ją do dalszej uprawy. W przekonaniu skarżącego jest to działanie, które w sposób oczywisty świadczy o zamiarze i rozpoczęciu rolniczego zagospodarowania gruntu. Co więcej, obecnie grunt również jest użytkowany rolniczo, gdyż w 2025 roku został na nim zasiany groch.
Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem organu II instancji, że ze zwolnienia o jakim mowa art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p., można skorzystać wyłącznie wtedy, gdy przywrócenie gruntu do działalności rolniczej ma charakter trwały. Owa trwałość w ocenie SKO należy wiązać z pięcioletnim terminem. Stanowisko organu II instancji, nie znajduje oparcia ani w przepisach prawa ani w orzecznictwie. W art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. ustawodawca nie wprowadził jakiegokolwiek wymogu, by przywrócenie gruntów do użytkowania rolniczego musiało trwać przez określony czas. Wręcz przeciwnie - literalna wykładnia tego przepisu oraz jego cel wskazują, że wystarczające jest istnienie rzeczywistego zamiaru przywrócenia gruntu do użytkowania rolniczego oraz podjęcie działań w tym kierunku.
W ocenie skarżącego organ w sposób nieuprawniony przyjął, że warunkiem zastosowania art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. jest uprzednie prowadzenie na danym terenie działalności rolniczej. Skarżący wyjaśnił, że w danym przepisie chodzi nie o to, czy na danym terenie była prowadzona działalność rolnicza, lecz o to czy można prowadzić na tym terenie taką działalność. Logicznym jest, że skoro dochodzi do wycinki drzew, krzewów lub ich odrośli to grunt nie mógł być użytkowany rolniczo, skoro znajdowała się na nim roślinność uniemożliwiająca uprawę.
Z ostrożności skarżący wskazał jednak, że nawet przy przyjęciu, że warunkiem zastosowania art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. jest uprzednie prowadzenie działalności rolniczej na danym terenie, to był on uprawniony do dokonania wycinki bez zezwolenia. Z informacji zawartych w opinii przyrodniczej i dendrologicznej przed wycinką zadrzewień na działkach nr [...] i [...], ark. 28, obręb [...], Gmina [...] przy ulicy [...], przedłożonej wraz z odwołaniem organowi II instancji wynika bowiem, że działki objęte niniejszym postępowaniem miały charakter gruntów rolnych również w ujęciu historycznym. Potwierdza to fragment mapy północnej części [...] z 1944 roku, zamieszczony na stronie 8 opinii. Z mapy tej wynika jednoznacznie, że omawiany teren wykorzystywany był wówczas rolniczo, co znajduje odzwierciedlenie w obecnej strukturze zagospodarowania przestrzennego - m.in. w braku zabudowy trwałej. Dane historyczne w powiązaniu z późniejszymi okresami faktycznego użytkowania gruntu (w tym działaniami podejmowanymi przez skarżącego, takimi jak obsianie działki facelią) świadczą o zachowaniu funkcjonalnej ciągłości w zakresie rolniczego przeznaczenia nieruchomości. Tym samym – w ocenie skarżącego - podjęte przez niego działania nie były pozorne - przeciwnie, wpisują się one w utrwalony sposób wykorzystywania gruntu jako rolnego.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swą dotychczasową argumentację w sprawie.
Pismem z dnia 21 lipca 2025 r. skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów (wniosku o przyznanie płatności z ARMiR oraz dokumentacji fotograficznej), podnosząc przy tym, że SKO w odpowiedzi na skargę nie odniosło się do postawionych w skardze zarzutów.
Postanowieniem z dnia 29 lipca 2025 r., sygn. akt: IV SA/Po 642/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna, choć z innych względów niż wskazane w skardze.
Sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. przez trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.) w związku z wnioskiem organu i brakiem żądania przeprowadzenia rozprawy przez skarżącego.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi
i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego
i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym kończące postępowanie w sprawie.
Przechodząc dalej wskazać należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Przedmiotem tak rozumianej kontroli jest w niniejszej sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej jako: SKO lub Kolegium) z dnia 23 kwietnia 2025 r., znak: [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 20 lutego 2025 r., znak: [...] w przedmiocie wymierzenia A. S. administracyjnej kary pieniężnej w wysokości [...] zł za usunięcie drzew bez dokonania zgłoszenia zamiaru ich usunięcia z terenu działek o numerach ewidencyjnych [...] i [...], arkusz 28, obręb [...]), znajdujących się w [...] przy ul. [...] (pkt 1), zobowiązania skarżącego do uiszczenia całości kary w terminie 14 dnia od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna (pkt 2) oraz umorzenia postępowania w części w zakresie usunięcia 332 m˛ krzewów z rodzaju Rubus sp. bez wymaganego zezwolenia (pkt 3).
W tym miejscu, wskazać należy, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Wnioskowane w skardze w punktach od 1 – 2 dowody nie były niezbędne do wyjaśnienia istotnych okoliczności w tej sprawie. Okoliczności wynikające z dokumentów były także znane już na etapie postępowania administracyjnego. W kontekście powyższego, dla rozstrzygnięcia sprawy nie miały zatem znaczenia złożone do skargi dokumenty, albowiem dowodziły one jedynie okoliczności, które wynikały już z akt administracyjnych sprawy, a także nie prowadziły do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie.
Materialnoprawny wzorzec kontroli legalności zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1478 z późn. zm., dalej jako: "u.o.p.").
Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 1 u.o.p. usunięcie drzewa lub krzewu z terenu nieruchomości lub jej części może nastąpić po uzyskaniu zezwolenia wydanego na wniosek posiadacza nieruchomości - za zgodą właściciela tej nieruchomości.
Stosownie zaś do art. 83f ust. 1 pkt 3a i 3b u.o.p. przepisów art. 83 ust. 1 nie stosuje się do drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej (pkt 3a); drzew lub krzewów usuwanych w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego (pkt 3b).
Zgodnie z art. 83f ust. 4 u.o.p. w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 3a, właściciel nieruchomości jest obowiązany dokonać zgłoszenia do organu, o którym mowa w art. 83a ust. 1, zamiaru usunięcia drzewa, jeżeli obwód pnia drzewa mierzonego na wysokości 5 cm przekracza:
1) 80 cm - w przypadku topoli, wierzb, klonu jesionolistnego oraz klonu srebrzystego;
2) 65 cm - w przypadku kasztanowca zwyczajnego, robinii akacjowej oraz platanu klonolistnego;
3) 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew.
W myśl art. 88 ust. 1 u.o.p. wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za:
1) usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia;
2) usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości;
3) zniszczenie drzewa lub krzewu;
4) uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa;
5) usunięcie drzewa pomimo sprzeciwu organu, o którym mowa w art. 83f ust. 8, i bez zezwolenia, o którym mowa w art. 83f ust. 16;
6) usunięcie drzewa bez dokonania zgłoszenia, o którym mowa w art. 83f ust. 4, lub przed upływem terminu, o którym mowa w art. 83f ust. 8.
Kara, o której mowa w ust. 1, jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości (art. 88 ust. 2 u.o.p.). Uiszczenie kary następuje w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja w sprawie wymierzenia kary stała się ostateczna. (art. 88 ust. 3 u.o.p.).
Stosownie zaś do art. 85 ust. 1 u.o.p. opłatę za usunięcie drzewa ustala się mnożąc liczbę cm obwodu pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm i stawkę opłaty.
Zgodnie z art. 85 ust. 2 u.o.p. jeżeli drzewo na wysokości 130 cm:
1) posiada kilka pni - za obwód pnia drzewa przyjmuje się sumę obwodu pnia o największym obwodzie oraz połowy obwodów pozostałych pni;
2) nie posiada pnia - za obwód pnia drzewa przyjmuje się obwód pnia mierzony bezpośrednio poniżej korony drzewa.
Opłatę za usunięcie krzewu ustala się mnożąc liczbę metrów kwadratowych powierzchni gruntu pokrytej usuwanymi krzewami i stawkę opłaty (art. 85 ust. 2 u.o.p.).
Zgodnie z art. 89 ust. 1 u.o.p. administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1-3, 5 i 6, ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust. 1, a w przypadku, w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty, administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było.
Jeżeli ustalenie obwodu usuniętego lub zniszczonego drzewa jest niemożliwe z powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się, przyjmując najmniejszą średnicę pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10% (art. 89 ust. 4 u.o.p.). W przypadku usunięcia drzewa lub krzewu obumarłego albo nierokującego szansy na przeżycie, złomu lub wywrotu, wysokość administracyjnej kary pieniężnej obniża się o 50% (art. 89 ust. 6 u.o.p.).
Nie nalicza się opłat za usunięcie drzew lub krzewów, na których usunięcie nie jest wymagane zezwolenie (art. 86 ust. 1 pkt 1 u.o.p.).
W rozpoznawanej sprawie organy ustaliły, że skarżący dokonał usunięcia z terenu działek numerach ewidencyjnych [...] i [...], arkusz 28, obręb [...], znajdujących się w [...] przy ul. [...], 84 egzemplarzy drzew, których obwody pnia na wys. 5 cm były większe niż 80 cm - w przypadku topoli, wierzb, klonów jesionolistnych, 65 cm - w przypadku robinii akacjowej oraz 50 cm - w przypadku pozostałych gatunków drzew oraz krzewów z rodzaju Rubus sp., których powierzchnia została ustalona na podstawie ortofotomapy z 2022 roku dostępnej w Systemie Informacji Przestrzennej i wyniosła ona 332 m˛.
Na kanwie niniejszej sprawy skarżący nie kwestionuje usunięcia z terenu swojej nieruchomości drzew i krzewów. Osią sporu jest w natomiast okoliczność, czy skarżący dokonał usunięcia drzew z terenu ww. nieruchomości w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego, a w konsekwencji czy do ich usunięcia wymagane było dokonanie zgłoszenia.
W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy prawidłowo odmówiły zastosowania art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p.
Wyjaśnić należy, że do skorzystania ze zwolnienia, o którym mowa w art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p., niezbędne jest aby teren, z którego usuwane jest drzewo został przywrócony do rolniczego użytkowania. Ustawodawca nie uzależnił przedmiotowego zwolnienia od ziszczenia się żadnej innej przesłanki poza zamiarem usunięcia drzew lub krzewów w celu zdefiniowanym jako "przywrócenie gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego". Przy wykładni powyższego przepisu nacisk – zdaniem Sądu - należy położyć na wyrażenie: "przywrócić". Zaznaczyć należy, że terminy "przywrócić" "przywracać" oznaczają " «doprowadzić coś do poprzedniego stanu lub wprowadzić coś na nowo»; «sprawić, że ktoś się znajdzie w takiej sytuacji lub w takim stanie, w jakim był poprzednio»" (zob. Słownik języka polskiego, PWN, https://sjp.pwn.pl). Zatem, przywrócić do użytkowania rolniczego można grunt, który był w ten sposób (rolniczy) pierwotnie użytkowany, lecz zaniechano wykorzystywania go do działalności rolniczej w efekcie czego stał się gruntem "nieużytkowanym". Oznacza to, że art. 83f ust. 1 lit. 3b u.o.p. ma zastosowanie do usunięcia drzew lub krzewów rosnących na gruncie rolnym, który był gruntem użytkowanym rolniczo zanim porósł drzewami i/lub krzewami, które mają być wycięte (zob. wyrok NSA z 04 lutego 2025 r., sygn. akt III OSK 1680/24; WSA w Olsztynie z 9 lutego 2023 r., II SA/Ol 873/22; wyrok WSA w Gdańsku z 14 marca 2024 r., II SA/Gd 602/23, CBOSA.).
Co w okolicznościach kontrolowanej sprawy szczególnie istotne jest to, że z materiału dowodowego nie wynika, aby teren przedmiotowych działek był uprzednio wykorzystywany rolniczo. Także skarżący w toku postępowania nie podnosił, że przedmiotowy grunt był wcześniej użytkowany rolniczo, ani nie przestawił na tą okoliczność konkretnych dowodów, poza powołaniem się na stanowisko zawarte w przedłożonej przez niego do odwołania prywatnej Opinii przyrodniczej i dendrologicznej z 25 lutego 2024 r. (str. 8 i 10 opinii). Z opinii tej wynika, tylko tyle, że historycznie rolnicze użytkowanie działek potwierdza załączony fragment mapy północnej części [...] z 1944 r. Stwierdzenia te nie zostały poparte żadnymi dokładnymi i pozwalającymi się zweryfikować danymi i źródłami, a załączona mapa jest ogólna, nieczytelna, bez legendy i z mało precyzyjnym wskazaniem przedmiotowych działek. Co więcej, z przedłożonej przez skarżącego Opinii przyrodniczej i dendrologicznej wynika, że na terenie nieruchomości występowały "młode drzewa, odrośla po przeprowadzonej w roku 2017 wycince i krzewy" (str. 24 opinii). Jeżeli zatem na spornym obszarze już w 2017 roku dokonywano wycinki drzew, to przyjąć należy, że także przez rokiem 2017 porośnięta była drzewami, zatem nie mogła być użytkowana rolniczo. Ponadto, skoro przed wycinką dokonaną w 2024 roku na działkach znajdowały się odrośla po wycince z 2017 roku, to wynika z tego, że po roku 2017 także nie użytkowano rolniczo spornej nieruchomości (czego dowodzić może również obwód pni wyciętych drzew, które – jak powszechnie wiadomo – wymagają wielu lat, aby osiągnąć ustalone parametry). W tym stanie sprawy skarżący nie wykazał, ani nawet nie uprawdopodobnił, że uprzednio działki były użytkowane rolniczo i wycinka drzew była spowodowana przywróceniem poprzedniego rolniczego użytkowania tego gruntu.
Podstawą zastosowania normy z art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. nie może być subiektywne przekonanie podmiotu dokonującego wycinki, lecz konkretne okoliczności danej sprawy. Innymi słowy, stanowisko o przywracaniu gruntów do użytkowania rolniczego nie może opierać się wyłącznie na twierdzeniu strony (por. wyrok NSA z 17 września 2024 r., III OSK 60/23). W toku postępowania administracyjnego powinny być zgromadzone dowody przemawiające za tym, że dany grunt był kiedyś użytkowany rolniczo i w związku z tym istnieje szansa na przywrócenie takiego sposobu użytkowania. Jednocześnie, zdaniem Sądu, ciężar dowodu na okoliczność przywracania gruntu do użytkowania rolniczego, zgodnie z ogólnymi regułami, spoczywa na tym, kto wywodzi określone skutki prawne z występujących okoliczności faktycznych (wyrok WSA w Gdańsku z 05 lutego 2025 r., sygn. akt: II SA/Gd 887/24, CBOSA).
W ocenie Sądu nie można także uznać, by dla zastosowania art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. decydujące znaczenie mogło mieć to, że przedmiotowe działki oznaczone są w ewidencji gruntów i budynków jako grunt orny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 15 maja 2025 r. (sygn. akt II SA/Po 140/25, CBOSA) wskazał, że gdyby prawodawca z obowiązku wyrażonego w art. 83 ust. 1 pkt 1 u.o.p. chciał zwolnić drzewa usuwane z wszelkich gruntów rolnych, to wyraziłby to w inny sposób, niż uczynił to w art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. Prawodawca wprost wskazał, że ów zwolnienie odnosi się do drzew usuwanych w celu przywrócenia gruntów nieużytkowanych do użytkowania rolniczego. Zatem to stwierdzenie bezpośredniego dążenia przez posiadacza lub właściciela nieruchomości do przywrócenia gruntów do użytkowania rolniczego, a nie sama potencjalna możliwość takiego użytkowania z uwagi na charakter danych gruntów, jest konieczne, by sięgnąć po wyjątek wyrażony w art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. Pogląd ten podziela w pełni Sąd w niniejszym składzie.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że przypisanie użytkowania rolniczego musi wiązać się w wykazaniem faktycznego wykonywania w przeszłości działań, którym można przypisać określenia "użytkowanie rolnicze". Sąd podziela pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wyrażony w wyroku z 05 lutego 2025 r., sygn. akt: II SA/Gd 887/24, CBOSA, zgodnie z którym "zwolnienie z obowiązku uzyskania zezwolenia, o którym mowa w art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p., dotyczy przywracania gruntów nieużytkowanych do "użytkowania rolniczego" w znaczeniu gruntów wykorzystywanych rolniczo, a zatem w działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego."
Na kanwie niniejszej sprawy skarżący w żaden sposób nie wykazał, że jego zamiarem jest faktyczne (realne) "przywrócenie" gruntu do użytkowania rolniczego w rozumieniu art. 83 ust. 1 pkt 3b u.o.p. – i to nie tyle z uwagi na obecne wykorzystanie gruntu, jak to podkreślano w sprawie, lecz jego poprzednie rolnicze użytkowanie. Oceny tej nie zmieniają gołosłowne twierdzenia skarżącego, że teren był wykorzystywany rolniczo w roku 1944. Z akt, ani z okoliczności sprawy nie wynika by na działce skarżącego podejmowano poprzednio działalność, którą można byłoby określić jako użytkowanie rolnicze.
Zdaniem Sądu, to na stronie skarżącej ciąży obowiązek wykazania zaistnienia okoliczności wymienionych w art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. Analiza stanowiska skarżącego prowadzi do wniosku, że okoliczności zwalniające z obowiązku dokonania zgłoszenia usunięcia drzew nie zostały przez stronę wykazane, ani nawet uprawdopodobnione. Jednocześnie – jak już wyjaśniono - okoliczność, że ewidencja gruntów wskazuje na rolniczy status nieruchomości nie oznacza automatycznie, że skarżący nie miał obowiązku dokonania zgłoszenia usunięcia drzew. Jak to już zostało wcześniej wskazane, o zwolnieniu z obowiązku zgłoszenia nie decyduje charakter gruntu wynikający z danych ewidencji gruntów i budynków, ale cel dokonywanej wycinki zmierzający do przywrócenia gruntów nieużytkowanych rolniczo do użytkowania rolniczego.
Dodatkowo nie można pominąć ustaleń organów obu instancji, że pierwotny zamiar skarżącego odnosił się do usunięcia drzew i krzewów na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej o jakich mowa w art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p. Z akt sprawy wynika bowiem, że pismem z 30 listopada 2022 r. skarżący wystąpił ze zgłoszeniem zamiaru usunięcia odrostów z terenu powyższej nieruchomości, które to zgłoszenie na skutek braku uzupełnienia ostatecznie zostało cofnięte (k. 1-5 akt adm. I inst.). Nadto, w aktach sprawy znajdują się informacje o zamiarze zabudowy przedmiotowych działek (k. 383-394 akt adm. I inst.).
Nie miały zatem istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, że po wycince drzew i krzewów skarżący dokonał wysiewu faceli błękitnej, a w 2025 r. wysiewu grochu, co miało służyć wykazaniu, że skarżący usunął odrośla w celu przywrócenia gruntu nieużytkowanego do użytkowania rolniczego. W tym kontekście bez znaczenia były zarzuty naruszenia art. 67 § 2 k.p.a. w zw. z art. 68 § 1 k.p.a. oraz art. 79 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. odnośnie niezawiadomienia skarżącego o terminach oględzin z dnia 6 września 2024 r. i 22 listopada 2024 r. i braku sporządzenia protokołu z oględzin, a jedynie notatek służbowych.
Mając to wszystko na uwadze, w ocenie Sądu orzekające w sprawie organy prawidłowo odmówiły zastosowania art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. Ponadto wyjaśnienia wymaga, że organ I instancji podjął szereg czynności zmierzających do ustalenia okoliczności faktycznych mających znaczenie dla zastosowania wyjątku, o którym mowa w tym przepisie. Przede wszystkim organ ten skierował do skarżącego dwa wezwania (pisma z 19.04.2024 r. i 14.06.2024 r.) zmierzające do ustalenia, na jakiej podstawie skarżący usunął drzewa i krzewy bez uzyskania zezwolenia na ich usunięcie, czy dokonania zgłoszenia – czym zapewnił skarżącemu możliwość czynnego udziału w sprawie, w tym możliwość ustosunkowania się do zebranego materiału dowodowego i okoliczności sprawy. Natomiast brak zawiadomienia o treści art. 10 § 1 k.p.a. przez organ odwoławczy Sąd uznaje za uchybienie zasadom postępowania, które nie miało wpływu na wynik sprawy, skoro organ ten nie przeprowadzał żadnego dodatkowego postępowania wyjaśniającego.
Podsumowując tę część rozważań stwierdzić należy, iż wyrażona przez organy ocena, w świetle której zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdza, by usunięcie drzew nastąpiło w celu przywrócenia przedmiotowych działek nieużytkowanych do użytkowania rolniczego, mieści się w swobodnej ocenie dowodów, o której mowa w art. 80 k.p.a.
W ramach zarzutów naruszenia art. 67 § 2 k.p.a. w zw. z art. 68 § 1 k.p.a. oraz art. 79 § 1 k.p.a. w zw. z art. 81 k.p.a. odnośnie niezawiadomienia skarżącego o terminie oględzin z dnia 8 marca 2024 r. skarżący kwestionuje brak zawiadomienia go o przeprowadzeniu kontroli i umożliwienia mu wypowiedzenie się co do stwierdzenia organu o rzekomym działaniu przez skarżącego w innym celu niż przywrócenie rolniczego użytkowania przedmiotach działek. Podstawę prawną czynności kontrolnych stanowi art. 83f ust. 20 u.o.p., zgodnie z którym wójt, burmistrz lub prezydent miasta sprawują kontrolę przestrzegania i stosowania przepisów rozdziału 4 ustawy, a do kontroli tej stosuje się odpowiednio art. 379 i art. 380 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2023 r. poz. 2556 z późn. zm. - dalej: p.o.ś.). Marszałek województwa, starosta oraz wójt, burmistrz lub prezydent miasta sprawują kontrolę przestrzegania i stosowania przepisów o ochronie środowiska w zakresie objętym właściwością tych organów (art. 379 ust. 1 p.o.ś.). Organy te mogą upoważnić do wykonywania funkcji kontrolnych pracowników podległych im urzędów marszałkowskich, powiatowych, miejskich lub gminnych lub funkcjonariuszy straży gminnych (art. 379 ust. 2 p.o.ś.). Kontrolujący, wykonując kontrolę, jest uprawniony m.in. do: wstępu wraz z rzeczoznawcami i niezbędnym sprzętem przez całą dobę na teren nieruchomości, obiektu lub ich części, na których prowadzona jest działalność gospodarcza, a w godzinach od 6 do 22 - na pozostały teren. Kontrolujący upoważniony jest także do przeprowadzania badań lub wykonywania innych niezbędnych czynności kontrolnych (art. 379 ust. 3 pkt 1 i 2 p.o.ś.). Z kolei stosownie do art. 380 ust. 1 p.o.ś., z czynności kontrolnych kontrolujący sporządza protokół, którego jeden egzemplarz doręcza kierownikowi kontrolowanego podmiotu lub kontrolowanej osobie fizycznej.
Z powyższych przepisów wynika zatem uprawnienie inspektorów organu I instancji do wstępu na teren przedmiotowej nieruchomości oraz do wykonania niezbędnych czynności kontrolnych. Nie ulega też wątpliwości, że z czynności z dnia 8 marca 2024 r. sporządzono protokół (k. 91 akt adm. I inst.). Brak w aktach sprawy dowodu wskazującego, że protokół ten został doręczony skarżącemu jako podmiotowi kontrolowanemu, niewątpliwie stanowiło uchybienie, ale uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżący został zawiadomiony o wszczęciu postępowania w sprawie usunięcia drzew i krzewów, brał czynny udział w postępowaniu poprzez wyrażenie pisemnego stanowiska w sprawie i był pouczany o treści art. 10 k.p.a. W przypadku oględzin z 8 maca 2024 r. wskazać należy, że chodzi o czynności kontrolne przeprowadzone przed wszczęciem postępowania administracyjnego, co w tej sprawie miało miejsce. Nie była to zatem czynność dowodowa przeprowadzona w ramach postępowania administracyjnego, do której zastosowanie mają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, natomiast protokół sporządzony z tych czynności mógł stanowić dowód w postępowaniu administracyjnym na podstawie art. 75 § 1 k.p.a. W konsekwencji brak jest również podstaw do przyjęcia, że skarżący powinien zostać zawiadomiony o czynnościach kontrolnych, ponieważ norma z art. 79 § 1 k.p.a., z której wynika, że strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem, znajduje zastosowanie dopiero w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym, a zatem już po jego wszczęciu (por. wyrok NSA z 22 maja 2024 r., III OSK 1943/22, LEX nr 3726756). W tej sprawie postępowanie wszczęto pismem z 26 marca 2024 r., a więc już po przeprowadzeniu czynności kontrolnych.
Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Stanowisko skarżącego w tym zakresie sprowadza się w istocie do kwestionowania możliwości uwzględnienia jako dowodów w sprawie protokołu czynności kontrolnych z uwagi na uchybienia formalne. Natomiast "sprzeczność z prawem", o której stanowi art. 75 § 1 k.p.a. nie dotyczy uchybień przepisom postępowania w toku przeprowadzania dowodów. Tego rodzaju uchybienia w każdym przypadku muszą zostać ocenione w kontekście ich wpływu na wynik postępowania. Natomiast norma z art. 75 § 1 k.p.a. zabrania uwzględnienia dowodów, których przeprowadzenie jest sprzeczne z prawem, co oczywiście nie dotyczy czynności kontrolnych prowadzonych na podstawie art. 83f ust. 20 u.o.p., w związku z art. 379 i art. 380 p.o.ś. Argumentacja skarżącego w tym zakresie nie kwestionuje zatem w istocie ustaleń organów co do przeprowadzenia wycinki drzew i krzewów, w szczególności przez przedstawienie własnej argumentacji lub dowodów, ale podważa jedynie formalną stronę przyjętego dowodu. Tego rodzaju argumentacja nie mogła odnieść zamierzonego skutku. Brak zawiadomienia skarżącego o terminie czynności kontrolnych nie stanowił uchybienia, ponieważ norma z art. 79 § 1 k.p.a. nie znajdowała zastosowania przed wszczęciem postępowania administracyjnego. Z kolei brak doręczenia skarżącemu protokołu z czynności kontrolnych (brak takiego potwierdzenia w aktach sprawy) stanowiło uchybienie, które nie miało wpływu na wynik sprawy, ponieważ skarżący miał możliwość zapoznania się z tym dokumentem jeszcze przed wydaniem decyzji organu I instancji (k. 399-400 akt adm. I inst.). Nie skorzystał z prawa jakie daje mu art. 10 § 1 k.p.a., poprzestając jedynie na wyrażeniu swojego stanowiska w piśmie z 27 czerwca 2024 r., a także z 7 stycznia 2025 r. Należy mieć również na uwadze, że w toku postępowania administracyjnego skarżący nie kwestionował wycinki drzew, a jedynie wskazywał konieczność zastosowania wyłączenia z art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p.
Niezasadny okazał się także zarzut niewskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dlaczego organ odmówił wiarygodności dowodom, zwłaszcza prywatnej Opinii przyrodniczej i dendrologicznej przedłożonej przez skarżącego. Stanowisko organu sprowadza się bowiem do ustalenia stanu faktycznego i stwierdzenia na jego podstawie, że w sprawie nie doszło do przywrócenia użytkowania rolniczego działek nr [...] i [...] w rozumieniu art. 83f ust. 1 pkt 3b u.o.p. Natomiast przedłożona do odwołania Opinia odnosiła się do weryfikacji stanu drzewostanu oraz środowiska przyrodniczego i identyfikacji zagrożeń dla niego podczas planowanych prac w zakresie przywracania do użytkowania rolniczego. Weryfikacja miała na celu ustalenie stanu formalno-pranego działki oraz faktycznego stanu środowiska przyrodniczego w tym drzewostanu oraz potwierdzenie możliwości wycinki w odniesieniu do obowiązujących aktów prawych przed dokonaniem wycinki. Tymczasem, organy obu instancji orzekały w przedmiocie kary pieniężnej na podstawie własnych ustaleń faktycznych i przepisów prawa, które w ich ocenie znajdowały zastosowanie w sprawie. Odmienne ustalenia organów i zastosowanie przepisów prawa od tych, które za właściwe uważał skarżący, dokonujący wycinki na własne ryzyko i odpowiedzialność, nie mogą stanowić skutecznego zarzutu istotnego naruszania prawa mającego wpływ na wynik sprawy, zwłaszcza że Sąd ocenił działania organów jako prowadzące do zgodnego z prawem rozstrzygnięcia.
Nadto, skarżący zakwestionował sposób dokonanych przez pracowników organu pomiarów obwodów ściętych drzew oraz ich średnic przy pomocy narzędzia pomiarowego bez podania jego atestu, czy metodyki dokonania pomiarów wskazując, że pomiaru winien dokonać biegły dendrolog. Z dokumentacji zdjęciowej wynika, że pomiarów dokonano przy użyciu taśmy mierniczej "fiber" - 10 m (k. 300v, 294, 288, 257 akt adm. I inst.), która powszechnie uważana jest za idealną do różnego rodzaju profesjonalnych pomiarów (np. w zależności od jej długości – krawieckich, budowanych, geodezyjnych). Zarzut ten w ocenie Sądu nie odniósł zamierzonego skutku.
W ocenie Sądu niezasadny jest też zarzut skarżącego, że pomiarów drzew winien dokonać biegły dendrolog. Z przywołanej przez skarżącego opinii radcy prawnego z 28 marca 2023 r., znajdującej się w akta sprawy (k. 41 i poprzednie akt adm. I inst.), w zakresie procedury zgłoszeniowej usunięcia drzewa, wynika, że dla kwalifikacji odrośli jako drzewa wielopiennego czy ewentualnie korony zasadnym byłoby zasięgnięcie konsultacji z osobą posiadającą wykształcenie dendrologiczne, jednak z zastrzeżeniem - jeżeli pracownicy organu dokonujący takich oględzin takiej wiedzy by nie posiadali. W ocenie Sądu, pracownicy Wydziału Klimatu i Środowiska Urzędu Miasta [...] są wyspecjalizowanymi pracownikami posiadającymi specjalistyczną wiedzę z zakresu ochrony środowiska i przyrody, zatem gdyby nie potrafili samodzielnie dokonać pomiarów obwodów czy średnicy drzewa z pewnością skorzystaliby z pomocy i wiedzy biegłego dendrologa. Nadto, co istotne z przepisów ustawy wynika, że organ właściwy do wydania zezwolenia dokonuje oględzin, zarówno w celu ustalenia gatunku drzewa, jak i obwodu pnia (art. 83f ust. 6 u.o.p.). Dopiero, gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne organ może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii (art. 84 § 1 k.p.a.). Z ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy organy słusznie uznały, że brak jest podstaw do zwrócenia się do biegłego o wiadomości specjalne. Nie można bowiem tracić z pola widzenia obowiązujących i wiążących organy administracji publicznej zasad szybkości i prostoty postępowania.
Sąd dopatrzył się jednak naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 85 ust. 1 art. 89 ust. 1 i 4 u.o.p. z innych przyczyn niż podniesiono w skardze. W ocenie Sądu wyjaśnienia wymaga sposób określenia wysokości kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zgłoszenia (ujętych w tabeli nr 1 stanowiącej załącznik do decyzji organu I instancji).
Jak już zostało wcześniej wskazano, zgodnie z art. 89 ust. 1 u.o.p. administracyjną karę pieniężną, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1-3, 5 i 6, ustala się w wysokości dwukrotnej opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu, o której mowa w art. 84 ust. 1, a w przypadku, w którym usunięcie drzewa lub krzewu jest zwolnione z obowiązku uiszczenia opłaty - jak w niniejszej sprawie z uwagi na objęcie go obowiązkiem zgłoszenia - administracyjną karę pieniężną ustala się w wysokości takiej opłaty, która byłaby ponoszona, gdyby takiego zwolnienia nie było. Jeżeli ustalenie obwodu usuniętego lub zniszczonego drzewa jest niemożliwe z powodu braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się, przyjmując najmniejszą średnicę pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10% (art. 89 ust. 4 u.o.p.).
Organ I instancji wskazał w tym zakresie, że w związku z brakiem możliwości określenia pomiarów obwodów pni usuniętych drzew mierzonych na wysokości 130 cm, w celu obliczenia obwodów pni drzew przyjmuje się: najmniejsze średnice pni drzew o numerze inwentaryzacyjnym 62 oraz obwody mierzone na wysokości 5 cm o numerach inwentaryzacyjnych 1-61 i 63-84 i pomniejsza ich wyliczony (w przypadku drzewa nr 62) oraz zmierzony w pozostałych przypadkach obwód o 10% wartości. Organ przyjął zatem, że w przypadku braku możliwości stwierdzenia jaki jest obwód drzewa na wysokości 130 cm z uwagi na brak kłody, za zasadne należało uznać skorzystanie z art. 89 ust. 4 u.o.p. Zauważyć jednak trzeba, że przepis ten wymaga dokonania wyliczeń obwodu w oparciu o najmniejszą średnicę pnia. Próżno natomiast szukać w zgromadzonym materiale dowodowym wyliczenia takiego obwodu. Analiza przedstawionych wyników sugeruje, iż organ jako podstawę wyliczenia kary przyjął obwody mierzone na wysokości 5 cm, a w przypadku drzewa nr 62 obwód wyliczony w oparciu o średnicę mierzoną na tej wysokości, pomniejszając je o 10%. Z uwagi na powstające w tym względzie wątpliwości organ zobowiązany był do ich wyjaśnienia, a nie czyniąc tego istotnie naruszył art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.
Nadto, zauważyć należy, że organ nie dokonał prawidłowych wyliczeń w zakresie pomniejszenia obwodu o 10 %, bowiem już przy drzewach wskazanych w punktach od 12 tabeli w istocie nie pomniejszył wartości obwodu o 10 %, tylko pomnożył obwód na wysokości 5 cm przez stawkę dla danego drzewa, gdy z przepisu art. 85 ust. 1 w zw. z art. 89 ust. 1 i 4 u.o.p. wynika, że opłatę ustala się mnożąc liczbę cm obwodu pnia drzewa mierzonego na wysokości 130 cm i stawkę opłaty, a w przypadku braku kłody, obwód do wyliczenia administracyjnej kary pieniężnej ustala się, przyjmując najmniejszą średnicę pnia i pomniejszając wyliczony obwód o 10%. Z uwagi na powstające w tym względzie wątpliwości i niespójność wyliczeń przedstawionych w tabeli nr 1 organ ponownie rozpatrując sprawę zobowiązany będzie do ich wyjaśnienia i ponownego przeliczenia wysokości kary za poszczególne usunięte drzewa.
Skargę należało więc uwzględnić z tej przyczyny, że organ I instancji wyczerpująco nie wyjaśnił okoliczności ustalenia kary pieniężnej za usunięcie drzew bez zgłoszenia oraz błędnie nie pomniejszył wartości obwodu o 10 % dla ustalenia wysokości kary. Wątpliwości tych i wad nie dostrzegł organ odwoławczy, czym uchybił przepisom prawa materialnego i postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Z uwagi na brak przesłanek do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, o której mowa w art. 88 ust. 1 u.o.p. w związku z art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p. – organ I instancji umorzył postępowanie administracyjne w części dotyczącej usunięcia 332 m˛ krzewów z rodzaju Rubus sp., jak w punkcie 3 decyzji. Rozstrzygnięcie to jest korzystne dla skarżącego (art. 134 § 2 p.p.s.a.).
Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni powyższą ocenę prawną i wskazania Sądu. Konieczne jest ponowne zweryfikowanie i wyjaśnienie okoliczności stanowiących podstawę do obliczeń administracyjnej kary pieniężnej w oparciu o prawidłowo ustalone pomiary obwodów pni drzew i ponowne wyliczenie wysokości kary za poszczególne drzewa. Z kolei w motywach uzasadnienia organ przekonywająco przedstawi swój tok rozumowania, poddający się kontroli sądowej. W szczególności przedstawi w sposób przejrzysty jednostkowe kary uwzględniające brzmienie art. 85 ust. 1 u.o.p., art. 89 ust. 4 u.o.p. W razie potrzeby organ odwoławczy skorzysta z art. 136 § 1 k.p.a.
Sąd zauważa przy tym, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy działu IVA k.p.a. dotyczącego administracyjnych kar pieniężnych, a w szczególności art. 189a § 1 i § 2 k.p.a. przewidujące odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, przy uwzględnieniu szczególnych okoliczności wskazujących na znikomą wagę naruszenia, która jest przesłanką wydania decyzji na podstawie art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. i odstąpienie od nałożenia kary, poprzestając na pouczeniu. Sąd podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 września 2020 r., sygn. II OSK 1111/20 (CBOSA), że dyrektywy wymiaru kar administracyjnych przewidziane w k.p.a. nie znajdą zastosowania w przypadku kar nakładanych decyzjami związanymi, czyli takich, w stosunku do których ustawodawca nakazuje stosować pewien jednoznaczny mechanizm wyliczania. Takimi karami są kary pieniężne wymierzane na podstawie art. 88 u.o.p. W przypadku administracyjnych kar pieniężnych przewidzianych w u.o.p., jest bowiem mowa o sankcji pieniężnej przewidzianej w ustawie, nakładanej, w drodze decyzji administracyjnej, m.in. za usunięcie drzewa lub krzewu. Decyzja o wymierzeniu kary pieniężnej jest decyzją związaną, co oznacza, że w przypadku stwierdzenia usunięcia drzewa lub krzewu na właściwym organie spoczywa obowiązek wymierzenia kary pieniężnej niezależnie od motywów jakimi kierował się usuwający drzewo. Odpowiedzialność ta ma charakter zobiektywizowany, a ustawową przesłanką nałożenia kary pieniężnej jest usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia lub zgłoszenia. Dla powstania odpowiedzialności z tego tytułu niezbędne jest jedynie wykazanie zaistnienia określonych w tym przepisie znamion działania przez sprawcę tego deliktu administracyjnego.
Instytucja odstąpienia od wymierzenia kary administracyjnej lub umorzenia wymierzonej kary administracyjnej, przewidziana w powołanych przepisach ma zastosowanie tylko wtedy gdy w ustawie materialnoprawnej regulującej przedmiot danej kary administracyjnej brak jest uregulowania ww. kwestii. Stosownie bowiem do treści art. 189a § 2 k.p.a. wymienionych przepisów Kodeksu nie stosuje się w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych:
1. przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej,
2. odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary administracyjnej lub udzielenia pouczenia,
3. terminów przedawnienia nakładania administracyjnej kary pieniężnej,
4. terminów przedawnienia egzekucji administracyjnej kary pieniężnej,
5. odsetek od zaległej administracyjnej kary pieniężnej,
6. udzielania ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej.
Skoro w ustawie o ochronie przyrody uregulowano sposób wymierzania kar pieniężnych za usunięcie drzew lub krzewów oraz kwestię ewentualnego odstąpienia od wymierzenia kary (wyłącznie przy działaniu w stanie wyższej konieczności), przepisy ogólne zawarte w dziale IV a k.p.a. nie mogły znaleźć zastosowania (tak też WSA w Białymstoku z 21 lutego 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 5/23, CBOSA).
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c orzekł, jak w punkcie 1 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącego łącznie kwotę 7417 zł, na którą składają się wynagrodzenie adwokata w wysokości 5.400 zł (§ 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.), kwota uiszczonej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz 2.000 zł uiszczone tytułem wpisu od skargi.