IV SA/Po 323/25

IV SA/Po 323/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-11-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-04-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski
Sebastian Michalski
Wojciech Rowiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargi
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Rowiński (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Sędzia WSA Sebastian Michalski Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2025 r. sprawy ze skarg K. J., B. J., Ł. T., M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 stycznia 2025 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań oddala skargi w całości.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 30 stycznia 2025 r., znak: [...] (dalej: decyzja z 30 stycznia 2025 r.) uchyliło pkt III decyzji Wójta Gminy [...] (dalej: Wójt) z dnia 10 listopada 2023 r., znak: [...] (dalej: decyzja z 10 listopada 2023 r.) określającej środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia pn. Budowa gazociągu [...], w zakresie załącznika numer [...] przedstawiającego wykaz działek stanowiących teren realizacji przedsięwzięcia, zaś w pozostałym zakresie Kolegium utrzymało w mocy decyzję Wójta.
Powyższe decyzje wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z 10 listopada 2023 roku Wójt Gminy [...], działając na podstawie art. 104 i art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 z późn. zm., dalej: k.p.a.), art. 71 ust. 1, ust. 2 pkt 2, art. 73 ust. 1, art. 75 ust. 1 pkt 4, art. 77 ust. 1, art. 79 ust. 1, art. 80, art. 82ust. 1 i ust. 3, art. 85 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2023 r., poz. 1094 z późn. zm., dalej: u.o.o.ś. albo ustawa ocenowa), po rozpatrzeniu wniosku z dnia 21 kwietnia 2021 r. P. Sp. z o.o. z siedzibą w T. Oddział [...] (dalej: inwestor) po przeprowadzeniu oceny oddziaływania na środowisko przedsięwzięcia, określił środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia pn. Budowa gazociągu [...], miejsce realizacji - wykaz działek zgodnie z załącznikiem nr [...] do niniejszej decyzji. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
W uzasadnieniu Wójt wskazał, że planowane przedsięwzięcie jest inwestycją towarzyszącą terminalowi i zgodnie z deklaracją inwestora będzie realizowane na podstawie ustawy z dnia 24 kwietnia 2009 r. o inwestycjach w zakresie terminalu regazyfikacyjnego skroplonego gazu ziemnego w Świnoujściu (Dz. U. z 2023 r. poz. 924 z późn. zm., dalej: specustawa). Inwestycja (przedsięwzięcie) wskazana jest w art. 38 pkt 4 lit. q) specustawy i stała się inwestycją towarzyszącą terminalowi po wejściu w życie ustawy z dnia 20 kwietnia 2021 r. o zmianie ustaw regulujących przygotowanie i realizację kluczowych inwestycji w zakresie strategicznej infrastruktury energetycznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 922), która weszła w życie 27 maja 2021 r. Ze względu na brzmienie art. 75 ust. 1 pkt 1 lit. f) ustawy ocenowej Wójt rozważał właściwość organu do wydania przedmiotowej decyzji. Nie zdecydował się jednak przekazać sprawy Regionalnemu Dyrektorowi Ochrony Środowiska w [...].
Na etapie złożenia przez inwestora raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko ponownie rozważano wątpliwość związaną z właściwością organu właściwego do wydania przedmiotowej decyzji. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w [...] wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 18 maja 2023 r. (sygn. akt III OW 74/23) postanowił wskazać Wójta Gminy [...] jako organ właściwy w sprawie.
Odwołanie od decyzji Wójta z dnia 10 listopada 2023 r. złożyli uczestnicy: B. J., S. L., Ł. T., M. M. i M. W..
Decyzją z dnia 27 lutego 2024 r. SKO na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchyliło decyzję z 10 listopada 2024 r. w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało na wygaśniecie pełnomocnictwa do reprezentowania inwestora w toku postępowania pierwszosinstancyjnego, a także niedopasowanie raportu oddziaływania na środowisko do obecnie obowiązujących wymogów stawianych przez ustawę ocenową co do ilości wariantów. W zaleceniach dla organu I instancji wskazano także na potrzebę rozważania konieczności przeprowadzenia rozprawy administracyjnej.
Następnie sprzeciw od powyższej decyzji wniósł inwestor, wnosząc jednocześnie o jej uchylenie w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej także: WSA lub WSA w Poznaniu) wyrokiem z dnia 20 czerwca 2024 r., sygn. akt: IV SA/Po 221/24 (dalej: wyrok WSA z 20 czerwca 2024 r.) uchylił decyzję SKO z dnia 27 lutego 2024 r. W ocenie WSA w Poznaniu braki związane z pełnomocnictwem mogą być uzupełnione w toku postępowania odwoławczego i nie stanowią podstawy do wydania decyzji kasatoryjnej w myśl art. 138 § 2 k.p.a. Ponadto, zdaniem WSA uzasadnienie decyzji w zakresie ilości wariantów było niejasne i niespójne. Sąd wskazał, że: "Art. 66 ust. 1 pkt 5 u.o.o.ś. w aktualnym, mającym zastosowanie do przedmiotowej sprawy, brzemieniu, jest bardziej liberalny niż dotychczas obowiązujący. Przepis ten stanowi bowiem, że raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko powinien zawierać m.in. opis wariantów przedsięwzięcia uwzględniający szczególne cechy przedsięwzięcia lub jego oddziaływania na środowisko, ze wskazaniem wariantu wybranego do realizacji, racjonalnego wariantu alternatywnego oraz racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska; racjonalny wariant najkorzystniejszy dla środowiska może być tożsamy z wariantem wybranym do realizacji albo racjonalnym wariantem alternatywnym. W poprzednim brzmieniu tego przepisu po początkowej rozbieżności w orzecznictwie, uformowała się jednolita linia orzecznicza, w myśl której raport musi zawierać co najmniej 3 warianty (por. wyrok NSA z 13.06.2023 r., III OSK 1384/22, LEX nr 3582092). W myśl natomiast aktualnego brzmienia art. 66 ust. 1 pkt 5 u.o.o.ś. wystarczy, gdy raport zawiera 2 warianty – skoro racjonalny wariant najkorzystniejszy dla środowiska może być tożsamy z wariantem wybranym do realizacji albo racjonalnym wariantem alternatywnym. Jednocześnie organ odwoławczy w uzasadnieniu nie wskazał, który z przedstawionych w raporcie wariantów nie spełnia kryteriów wskazanych w świetle obecnie obowiązującego art. 66 ust. 1 pkt 5 u.o.o.ś. Przeciwnie, Kolegium wprost stwierdziło, że mając na uwadze konieczność zaktualizowania raportu o opis wariantów zgodnie z nowym brzmieniem art. 66 ust. 1 pkt 5 u.o.o.ś., odstąpiło od pełnego badania prawidłowości wariantowania przedmiotowej inwestycji".
WSA w Poznaniu zauważył także, że SKO nie wyjaśniło dlaczego doszło do wniosku, że wariant alternatywny najprawdopodobniej znajduje się w strefie kontrolowanej, a zgodnie z przepisem nie można wznosić obiektów budowanych w strefie kontrolowanej gazociągu. Kolegium nie doprecyzowało, o jaki istniejący już gazociąg chodzi. Niejasne – zdaniem WSA – było także zalecenie uzupełnienia raportu "o wyjaśnienia dotyczące ewentualnej lokalizacji trasy gazociągu na terenie złoża piasków kwarcowych oraz wydanej koncesji górniczej, zarówno w aspekcie konfliktów społecznych jak i oddziaływania skumulowanego".
W wyroku WSA z 20 czerwca 2024 r. zauważono także, że sugestie skierowane do organu I instancji, że winien zorganizować rozprawę administracyjną, kłócą się ze stwierdzeniem, że organ ten wywiązał się z obowiązku zapewnienia udziału społeczeństwa w ramach przedmiotowego postępowania.
SKO prowadząc ponownie postępowanie pismem z dnia 13 września 2024 r. zwróciło się do inwestora o uzupełnienie materiału dowodowe o aktualne pełnomocnictwo udzielone D. A. oraz potwierdzenie czynności tego pełnomocnika działającego bez umocowania przez mocodawcę. Wezwano także inwestora do zajęcia stanowiska w kwestii istnienia racjonalnego wariantu alternatywnego, zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 66 ust. 1 pkt 5 u.o.o.ś., oraz o złożenie wyjaśnień dotyczących ewentualnej "lokalizacji trasy gazociągu na terenie złoża piasków kwarcowych".
W odpowiedzi inwestor pismem z dnia 18 października 2024 r. przedłożył stosowne wyjaśnienia.
Kolejno, SKO zwróciło się także do Wójta z prośbą o wyjaśnienie czy załącznik nr [...] do decyzji z 10 listopada 2023 r. jest aktualny. W odpowiedzi wskazano, że załącznik nie jest aktualny, stąd SKO wezwało inwestora do zaktualizowania danych zawartych we wniosku o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Inwestor pismem z dnia 19 grudnia 2024 r. zaktualizował dane w zakresie numerów działek, z uwzględnieniem stanu z wydanej decyzji środowiskowej oraz stanu obecnego w zakresie terenu realizacji przedsięwzięcia w wariancie preferowanym.
Następnie, wymienioną we wstępie decyzją z dnia 30 stycznia 2025 r. (znak: [...]) SKO uchyliło pkt III decyzji Wójta z dnia 10 listopada 2023 r. (znak: [...]) w zakresie załącznika numer [...] przedstawiającego wykaz działek stanowiących teren realizacji przedsięwzięcia oraz w pozostałym zakresie utrzymało w mocy przedmiotową decyzję.
SKO wskazało, że w sprawie, w której wydawana jest decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach, kluczowym dowodem jest raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko (dalej: raport). Raport jest dokumentem prywatnym, a zawarte w nim stwierdzenia podlegają ocenie jak każdy dowód w sprawie, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów. Zadaniem organu prowadzącego postępowanie jest sprawdzenie zawartości raportu w kontekście spełnienia wymogów formalnych i merytorycznych. W raporcie wskazano, iż planowana inwestycja polega na budowie gazociągu [...]. Projektowany gazociąg liczy łącznie około 11,4 km długości (0+000 - 11+478 km) i przebiega na przez różne biotopy. Przedsięwzięcie będzie realizowane na terenie województwa [...], w powiecie [...], w gminie [...], zgodnie z przebiegiem trasy gazociągu przedstawionym w załączniku graficznym w dokumentacji przedsięwzięcia – trasa gazociągu przebiega przez teren obrębów: [...].
W raporcie wskazano też, że budowa gazociągu będzie prowadzona odcinkami o długości ok. 100 m. Gazociąg będzie budowany głównie metodą wykopu otwartego. Jedynie w miejscach skrzyżowań z drogami utwardzonymi i ciekami gazociąg zostanie ułożony metodą bezwykopową. Wykopy realizowane będą z zastosowaniem urządzeń mechanicznych oraz ręcznie w rejonach kolizji z istniejącą infrastrukturą.
Kolejno Kolegium zaznaczyło, że w toku ponownie przeprowadzonego postępowania odwoławczego, wystąpiło do inwestora z prośbą o wyjaśnienie powstałych wątpliwości wokół wariantów. Inwestor wskazał, że raport (na podstawie którego wydana została decyzja z 10 listopada 2023 r.) w swojej treści zawiera przedstawiony wariant preferowany oraz wariant alternatywny inwestycji. Inwestycja na odcinku 11,5 km posiada wykazane dwa warianty różniące się czterema fragmentami wskazanymi poniżej:
- w km 0+000 - 0+560 trasa inwestycji w obu wariantach jest możliwa do realizacji z tym, że w wariancie preferowanym wycinka drzew w kompleksie Ls jest mniejsza oraz dla wariantu alternatywnego wymagane byłoby uzyskanie odstępstwa od przepisów technicznych przy prowadzeniu inwestycji przez działkę [...] i [...] ob. [...];
- w km 2+532 - 3+257 trasa alternatywna przebiega w większości przez wydzielone działki pod zagospodarowanie pod zabudowę jednorodzinną, trasa preferowana omija je i przechodzi skrajem sadów - oba warianty są możliwe do realizacji;
- w km 9+418 - 9+630 wariant preferowany oddala się od zabudowy mieszkaniowej, przybliżając do rowu wychodząc z działki właścicieli prywatnych na działce [...] ob. [...], wariant alternatywny przebiega przez teren właścicieli prywatnych pomiędzy budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym a ogrodzeniem nieruchomości;
- w km 9+965 - 11+005 przebieg wariantu alternatywnego wymaga uzyskania odstępstwa od przepisów technicznych w związku z zagospodarowaniem działki [...] ob. [...], wariant preferowany w części zbliża się do drogi powiatowej nr [...] i wykorzystuje teren pomiędzy drogą a linią napowietrzną wchodząc mniejszym zakresem we własność prywatną – oba warianty są możliwe do realizacji.
Kolegium podkreśliło, że w jego ocenie – inwestor, jako podmiot działający profesjonalnie w branży gazociągowej – dysponuje fachową wiedzą co do koniecznej infrastruktury pozwalającej na prawidłowe funkcjonowanie projektowanych sieci gazowych.
Dalej wskazano, że w rzeczywistości wariant inwestycyjny przebiega przez tereny o mniejszej intensywności zabudowy. Powyższe argumenty są oczywiście związane z korzyściami dla inwestora, jednak przede wszystkim wiążą się ze zmniejszeniem intensywności konfliktów społecznych w przedmiotowej inwestycji oraz zmniejszają oddziaływanie na ludzi na etapie budowy inwestycji (hałas prac budowalnych, poruszanie się ciężkiego sprzętu). Rozpatrując warianty pod kątem wartości przyrodniczej, Kolegium zauważyło, że jest ona praktycznie taka sama – nie ma istotnych różnic, co wynika z podobnych biotopów jakie przecinają, dużym udziałem odcinka wspólnego oraz niewielkich odległości między swoim przebiegiem. Jedynym elementem różnicującym jest wielkość wycinki przewidziana na danych wariantach, która w wariancie alternatywnym wynosi 5702 szt., a na wariancie preferowanym 6136. Na wariancie preferowanym do wycinki przeznaczonych jest o 434 obiekty (drzewa, krzewy, żywopłoty) więcej niż na alternatywnym. Jednak przy takiej skali wycinki na całości przedsięwzięcia różnica ta będzie niewielka - 7%, a przy wdrożeniu działań minimalizujących ograniczających wycinkę do niezbędnego minimum można ją będzie jeszcze dodatkowo obniżyć. Dodatkowo SKO zaznaczyło, że w najcenniejszym pod względem przyrodniczym odcinku – dolinie rzeki [...] – nie ma różnic w wycince między wariantami.
W ocenie Kolegium podstawowym argumentem przyrodniczym przemawiającym za wyborem wariantu preferowanego jest jego długość. Wariant preferowany ma długość 11.480 metrów i jest o 194 metry krótszy niż wariant alternatywny mający 11.674 metrów. Krótszy przebieg pociąga za sobą szereg korzystniejszych dla środowiska konsekwencji na szczególnych etapach inwestycji. Podsumowując, Kolegium podkreśliło, że wariant preferowany należy uznać za korzystniejszy.
Odpowiadając na zarzuty odwołania, SKO wskazało, że dopuszczalne są sytuacje, w których proponowane przez wnioskodawcę warianty realizacji inwestycji posiadają częściowo jednakowy przebieg. Ponadto, Kolegium uzyskało zapewnienie od inwestora, iż przedłożone warianty zarówno w wariancie preferowanym i alternatywnym są możliwe do realizacji. Wariant preferowany do realizacji w mniejszym stopniu ingeruje we własność prywatną oraz trasa gazociągu nieznacznie jest krótsza w kompleksie niewielkiego lasu na działce [...] i [...] ob. [...]. Brak jest podstaw do stwierdzenia w tej sprawie, że warianty mają charakter pozorny.
Zdaniem SKO to inwestor, a nie pozostałe strony postępowania, określa przebieg planowanego przedsięwzięcia. Odwołujący się w toku postępowania administracyjnego przedstawiają inne możliwości przebiegu planowanej trasy gazociągu, ale nie można wymagać od inwestora, żeby uwzględniał je w ramach wariantowania przedsięwzięcia, skoro nie planuje takiego przebiegu inwestycji.
SKO podkreśliło także, że projektowana inwestycja została włączona do ustawy o inwestycjach w zakresie terminalu regazyfikacyjnego skroplonego gazu ziemnego w [...], która tym samym uzyskuje priorytet nad innymi inwestycjami. Kolegium stwierdziło, że faktem jest, że lokalizacja takiego typu przedsięwzięcia zawsze jest niezgodna z interesem właścicieli terenów, którzy zamieszkują w pobliżu, bądź nabyli nieruchomości w innych celach inwestycyjnych. Natomiast celem planowanego przedsięwzięcia jest zwiększenie przepustowości sieci gazowej wysokiego ciśnienia, poprawienie wydajności i stanu technicznego sieci gazowych, w celu zwiększenia możliwości dostaw gazu dla nowych odbiorców. Inwestor poinformował, że złożono szereg wniosków o określenie warunków przyłączenia do sieci gazowej zarówno przez odbiorców indywidualnych, jak i instytucjonalnych. Możliwość przyłączenia kolejnych odbiorców uzależniona jest od realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia. Kolegium podkreśliło, że realizacja gazociągu leży w szeroko rozumianym interesie publicznym i jest niezwykle istotną kwestią dla rozwoju regionu. Zawsze w tego typu sprawach interes prywatny będzie w konflikcie z interesem społecznym. Wskazano, że w przedmiotowej sprawie organ uwzględnił interes mieszkańców wybierając wariant najkorzystniejszy dla środowiska. Ponadto, organ w szczegółowy sposób określił warunki realizacji przedsięwzięcia, mające na celu zminimalizowanie i kompensację jego oddziaływania na środowisko, w tym na życie i zdrowie ludzi. W ocenie Kolegium, po zastosowaniu rozwiązań określonych w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, możliwe będzie zminimalizowanie negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.
Z powyższą decyzją SKO z 30 stycznia 2025 r. nie zgodzili się uczestnicy postępowania administracyjnego: K. J., B. J., M. M., Ł. T. oraz S. L. (dalej: skarżący), którzy osobno wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargi na ww. decyzję SKO.
Postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2025 r. (sygn. akt IV SA/Po 323/25) WSA w Poznaniu połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zainicjowane skargami wniesionymi przez skarżących i postanowił prowadzić je dalej pod sygn. akt IV SA/Po 323/25. Następnie postanowieniem z dnia 11 lipca 2025 r. WSA w Poznaniu odrzucił skargę S. L., jako złożoną po upływie ustawowego terminu do jej wniesienia.
W swoich skargach skarżący wnosili o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zobowiązanie organu II Instancji do wydania decyzji uchylającej decyzję organu I instancji w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla planowanego przedsięwzięcia oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez odmowę wydania decyzji środowiskowej.
Ponadto, skarżący zarzucili SKO naruszenie:
- art. 80 ust. 1 pkt 2 u.o.o.ś. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez niezasadne utrzymanie w mocy decyzji Wójta Gminy [...], mimo braku ku temu podstaw;
- art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji określającej środowiskowe uwarunkowania na realizację przedsięwzięcia bez dokładnego oraz wyczerpującego zebrania i rozważenia materiału dowodowego, w wyniku przekroczenia granic swobodnej oceny materiału dowodowego;
- art. 75 k.p.a., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i odmowę przeprowadzenia dowodu z akt postępowania prowadzonego przez Wójta Gminy [...] (znak [...]), w sprawie zmiany pierwotnej decyzji środowiskowej dla realizowanego przedsięwzięcia, w szczególności argumentacji podniesionej przez inwestora, zgodnie z którą proponowana wtedy trasa gazociągu w ocenie inwestora nie była możliwa do realizacji, podczas gdy w niniejszym postępowaniu trasa ta przedstawiona została jako wariant alternatywny, a tym samym możliwy do przeprowadzenia, co prowadzi do wniosku, że argumentacja inwestora stanowiąca podstawę zmiany pierwotnej decyzji środowiskowej wprowadzała organ w błąd;
- art. 10 § 1 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a., poprzez nieprawidłowe ustalenie stron postępowania, skutkujące brakiem zapewnienia skarżącemu prawa do czynnego udziału w postępowaniu;
- art. 80 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 66 ust. 1 pkt 5 u.o.o.ś., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, skutkujące wydaniem decyzji określającej środowiskowe uwarunkowania dla planowanego przedsięwzięcia, mimo niespełnienia wymogów formalnych przez raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, w szczególności w zakresie opisania wariantów i ich oddziaływania na środowisko w sposób niepozwalający na ich rzetelne porównanie;
- art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 7 grudnia 2023 roku - Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2024 r. poz. 54, dalej: P.o.ś.), poprzez naruszenie zasady przezorności, wydając pozytywną decyzję w oparciu o ustalenia wynikające z raportu niespełniającego wymagań formalnych;
- art. 80 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 66 ust. 1 pkt 15 u.o.o.ś., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, skutkujące utrzymaniem w mocy decyzji określającej środowiskowe uwarunkowania dla planowanego przedsięwzięcia, nieuwzględniającej konfliktów i kosztów społecznych i środowiskowych związanych z planowanym przedsięwzięciem.
W odpowiedzi na skargi organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wnosząc jednocześnie o ich oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Skargi były niezasadne.
Przedmiotem zaskarżenia (oceny legalności) w niniejszej sprawie jest decyzja ustalająca środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia pn. Budowa gazociągu [...] (dalej: Przedsięwzięcie lub Inwestycja).
Materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy ocenowej. Zgodnie z art. 71 ust. 1 tej ustawy, decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach określa środowiskowe uwarunkowania dla realizacji konkretnego przedsięwzięcia. Postępowanie toczące się w przedmiocie jej wydania dotyczy planowanego dopiero przedsięwzięcia i sprowadza się do ustalenia czy inwestycja w kształcie opisanym przez inwestora we wniosku zagraża środowisku oraz czy spełnia wymagania i parametry w zakresie ochrony środowiska (por. wyroki NSA z dnia 22 kwietnia 2010 r., sygn. II OSK 696/09 oraz z dnia 30 czerwca 2010 r., sygn. II OSK 988/09, wszystkie powoływane orzeczenia dostępne w internetowej bazie orzeczeń CBOSA, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Zgodnie z art. 59 ust. 1 u.o.o.ś., przeprowadzenie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko jest wymagane w przypadku przedsięwzięcia mogącego zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, natomiast w myśl art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy, przeprowadzenie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko jest wymagane, w przypadku przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, gdy obowiązek powyższy został stwierdzony na podstawie art. 63 ust. 1 u.o.o.ś.
Stosownie do art. 73 ust. 1 u.o.o.ś (ustawy ocenowej) postępowanie w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach wszczyna się na wniosek podmiotu planującego podjęcie realizacji przedsięwzięcia. Wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach następuje przed uzyskaniem decyzji o pozwoleniu na budowę, decyzji o zatwierdzeniu projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego oraz decyzji o pozwoleniu na wznowienie robót budowlanych czy decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu (art. 72 ust. 1 pkt 1 i 3 u.o.o.ś.).
Kolejno, w myśl art. 80 ust. 1 u.o.o.ś., jeżeli była przeprowadzona ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, właściwy organ wydaje decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, biorąc pod uwagę: 1) wyniki uzgodnień i opinii, o których mowa w art. 77 ust. 1; 2) ustalenia zawarte w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko; 3) wyniki postępowania z udziałem społeczeństwa; 4) wyniki postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli zostało przeprowadzone.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, podkreślić trzeba, że Przedsięwzięcie zalicza się do przedsięwzięć mogących potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, dla którego potrzeba przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko może być wymagana, gdyż zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 31 rozporządzenia z dnia 10 września 2019 roku w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2019 roku, poz. 1839; dalej: rozporządzenie z dnia 10 września 2019 roku), takim przedsięwzięciem są instalacje do przesyłu gazu inne niż wymienione w § 2 ust. 1 pkt 20 oraz towarzyszące im tłocznie lub stacje redukcyjne, z wyłączeniem gazociągów o ciśnieniu nie większym niż 0,5 MPa i przyłączy do budynków. Jak trafnie zauważyło SKO, Przedsięwzięcie stanowi instalację do przesyłu gazu, która ma średnicą mniejszą niż 800mm (200mm) oraz długość mniejszą niż 40 km (11,4 km), a zatem nie stanowi przedsięwzięcia zawsze znacząco oddziałującego na środowisko zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 20 rozporządzenia z dnia 10 września 2019 roku, a jednocześnie ciśnienie w zaplanowanym gazociągu jest większe niż 0,5 MPa (6,3 MPa). Oznacza to więc – tak jak zostało to wyżej wskazane – że planowana Inwestycja kwalifikuje się jako przedsięwzięcie mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko w rozumieniu przepisów przywołanego rozporządzenia.
Dalej wskazać trzeba, że prawidłowo Wójt postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2021 r. stwierdził obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla Przedsięwzięcia, z uwagi na wyrażoną wcześniej opinię Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] o potrzebie przeprowadzenia takiej oceny oddziaływania (postanowienie z dnia 8 czerwca 2021 r.). Wójt słusznie także określił zakres raportu, wskazując, że powinien on być zgodny z wymaganiami określonymi w art. 66 ustawy ocenowej.
Przez ocenę oddziaływania na środowisko według art. 3 ust. 1 pkt 8 ustawy ocenowej rozumie się postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko planowanego przedsięwzięcia, obejmujące w szczególności: weryfikację raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, uzyskanie wymaganych ustawą opinii i uzgodnień, zapewnienie możliwości udziału społeczeństwa w postępowaniu. Z kolei w myśl art. 62 ust. 1 ustawy ocenowej w ramach oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko określa się, analizuje oraz ocenia bezpośredni i pośredni wpływ danego przedsięwzięcia na środowisko oraz zdrowie i warunki życia ludzi, dobra materialne, zabytki, wzajemne oddziaływanie między tymi elementami, dostępność do złóż kopalin, ryzyko wystąpienia poważnych awarii oraz katastrof naturalnych i budowlanych, podatność danego przedsięwzięcia na zmiany klimatu, możliwości oraz sposoby zapobiegania i zmniejszania negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko oraz wymagany zakres monitoringu. Ponadto, jak stanowi art. 77 ust. 1 ustawy ocenowej, jeżeli wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach poprzedza ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, przed wydaniem decyzji organ właściwy uzgadnia warunki realizacji przedsięwzięcia i zasięga opinii wskazanych tam organów. Nadto, przed wydaniem decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach organ właściwy do jej wydania zapewnia możliwość udziału społeczeństwa w postępowaniu, w ramach którego przeprowadza ocenę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko (art. 79 ust. 1 ustawy ocenowej). Klamrą spinająca przywołane obowiązki organu jest art. 80 ust. 1 ustawy, który jednoznacznie stanowi, że jeżeli była przeprowadzona ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, właściwy organ wydaje decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, biorąc pod uwagę wyniki uzgodnień i opinii, o których mowa w art. 77 ust. 1, ustalenia zawarte w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, wyniki postępowania z udziałem społeczeństwa oraz wyniki postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli zostało przeprowadzone. Decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach wydaje się po stwierdzeniu zgodności lokalizacji przedsięwzięcia z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, jeżeli plan ten został uchwalony (art. 80 ust. 2 ustawy ocenowej).
Analiza przywołanych przepisów ustawy jednoznacznie dowodzi, że decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach nie jest decyzją uznaniową. Oznacza to, że organ właściwy do wydania tej decyzji winien przeprowadzić postępowanie przewidziane przepisami powołanej ustawy i jest zobligowany wydać tę decyzję, jeżeli inwestor spełni wymagania określone jej przepisami. Decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach określa wyłącznie wpływ planowanego przedsięwzięcia na środowisko i wymagania, jakie powinny być spełnione, by zminimalizować skutki negatywnego wpływu na środowisko czynników dla niego szkodliwych. Ocena oddziaływania na środowisko jest więc szczególną procedurą mającą na celu ocenę skutków realizacji danego przedsięwzięcia na środowisko i jego elementy, decydującą o możliwości realizacji przedsięwzięcia. Nadto należy zaakcentować, że z ustawy wynika także precyzyjnie określony katalog okoliczności uzasadniających odmowę wydania zgody na realizację przedsięwzięcia. Mianowicie, wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia można odmówić jedynie w razie wystąpienia niezgodności lokalizacji przedsięwzięcia z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, jeżeli plan ten został uchwalony (art. 80 ust. 2 ustawy); odmowy uzgodnienia warunków realizacji przez organ uzgadniający (art. 77 ust. 1 ustawy), co wynika z wiążącego charakteru uzgodnienia; braku zgody wnioskodawcy na realizację przedsięwzięcia w wariancie innym niż proponowany, jeżeli z oceny oddziaływania na środowisko wynika zasadność realizacji przedsięwzięcia w innym wariancie (art. 81 ust. 1 ustawy ocenowej), gdy z oceny oddziaływania na środowisko wynika, że przedsięwzięcie może znacząco negatywnie oddziaływać na obszar [...], a za realizacją przedsięwzięcia nie przemawiają konieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogi o charakterze społecznym lub gospodarczym i brak jest rozwiązań alternatywnych (art. 81 ust. 2 ustawy), jeżeli z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wynika, że przedsięwzięcie może spowodować nieosiągnięcie celów środowiskowych zawartych w planie gospodarowania wodami dorzecza (art. 81 ust. 3 ustawy ocenowej); jeżeli z przeprowadzonego postępowania wynikać będzie niemożliwe do zlikwidowania czy zminimalizowania do poziomu dopuszczalnych emisji, negatywne oddziaływanie przedsięwzięcia na środowisko.
Odnosząc powyższe regulacje do prawidłowo ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych należy stwierdzić, że nie zaistniały warunki do odmowy zgody na realizację Przedsięwzięcia.
W przedmiotowej sprawie zostało złożone 5 skarg, przy czym 4 z nich mają identyczną treść, a wiele zarzutów powtarza się we wszystkich skargach, stąd w tym zakresie należało odnieść się do nich łącznie. Ponadto, skarga S. L. została odrzucona prawomocnym postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 11 lipca 2025 r. Jedyny zarzut, który różni się od pozostałych zarzutów sformułowanych we wszystkich skargach – to zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a., poprzez nieprawidłowe ustalenie stron postępowania, skutkujące brakiem zapewnienia skarżącemu prawa do czynnego udziału w postępowaniu – wywiedziony przez K. J.. Do powyższego zarzutu Sąd odniesie się w dalszej części uzasadnienia.
W pierwszej kolejności odpowiedzieć jednak należało na zarzut naruszenia art. 6 ust. 2 P.o.ś. – naruszenie zasady przezorności. Jest to podstawowa zasada, którą kierują się organy ochrony środowiska. W nauce prawa trafnie wskazuje się, że organ wydający decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach przy określaniu tego obowiązku powinien kierować się wynikającą z art. 6 P.o.ś. zasadą przezorności, obligującą do przewidzenia wszystkich skutków ingerencji w środowisko (por. K. Gruszecki [w:] Komentarz do ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, wyd. III, LEX/el. 2020, art. 82). Norma ta jest realizacją zawartej w art. 191 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) polityki Unii Europejskiej w dziedzinie środowiska. W powyższym przepisie wskazano, że polityka ta opiera się na zasadzie ostrożności oraz na zasadach działania zapobiegawczego, naprawiania szkody w pierwszym rzędzie u źródła i na zasadzie "zanieczyszczający płaci". Zasada ostrożności stanowi ogólną zasadę prawa unijnego nakładającą na odpowiednie władze obowiązek podjęcia stosownych środków w celu zapobieżenia określonemu potencjalnemu ryzyku, nadając przy tym pierwszeństwo wymogom związanym z ochroną (m.in. środowiska naturalnego) przed innymi interesami. Należy podkreślić, że środki ochronne przyjęte przez UE w ramach realizacji polityki w dziedzinie ochrony środowiska nie stanowią przeszkody dla państwa członkowskiego w utrzymaniu lub ustanawianiu bardziej rygorystycznych środków ochronnych. Państwa członkowskie mają obowiązek wyboru środków i formy ochrony najbardziej właściwych dla zapewnienia skuteczności dyrektyw.
Przepis art. 6 ust. 2 P.o.ś. stanowi bezpośrednie odbicie zasady przezorności i nakłada na organy ochrony środowiska obowiązek rozstrzygania z jej uwzględnieniem. Z zasady ostrożności wynika ciążący na wszystkich podmiotach obowiązek dołożenia należytej staranności w ocenie skutków, jakie dla środowiska może przynieść nowa inwestycja, czy działalność. Wykazanie braku negatywnego oddziaływania jest obowiązkiem inwestora. Należy stwierdzić, że jeżeli nie można wiarygodnie uzasadnić, że oddziaływanie jest nieznaczące, to należy przyjąć, że może być ono znaczące. Racjonalne wątpliwości co do ryzyka wystąpienia oddziaływania zawsze interpretuje się na korzyść środowiska, a nie na korzyść inwestycji (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2017 r. sygn. akt II OSK 2002/15).
Zasada ostrożności nie oznacza bezwzględnego zakazu podejmowania wszystkich inwestycji, które wiążą się z ingerencją w środowisko naturalne, lecz nakazuje odpowiednie rozpoznanie ryzyka dla środowiska w celu zezwolenia na realizację przedsięwzięć, które zgodnie z prawem są dopuszczalne (nieznaczące negatywne oddziaływanie albo znaczące negatywne oddziaływanie w szczególnych warunkach, w przypadku obszarów Natura 2000 określonych w art. 34 ustawie z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, Dz. U. z 2024 r. poz. 1478 ze zm). Celem postępowania administracyjnego jest właśnie rozpoznanie tego ryzyka. Służy temu zarówno specjalny środek dowodowy, jaki jest raport oddziaływania na środowiska, jak też prowadzenie postępowania przez wyspecjalizowane organy, łączące wiedzę z zakresu prawa z wiedzą ekspercką z dziedziny ochrony środowiska. Należy podkreślić w tym miejscu, że raport oddziaływania na środowisko ma zasadnicze znaczenie w sprawie, w której inwestor występuje o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Dokument ten jest rodzajem dowodu, któremu prawo materialne przypisuje szczególne wymagania. Raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko jest dokumentem, którego prawidłowe sporządzenie wymaga od jego autora określonej wiedzy fachowej i który w efekcie obejmuje tzw. wiadomości specjalne. Mimo że raport nie jest opinią biegłego w technicznoprawnym tego słowa znaczeniu, tj. w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., gdyż jest sporządzany nie na zlecenie organu, lecz inwestora, to raportowi – z uwagi zwłaszcza na jego kompleksowość, fachowość i centralne miejsce w procedurze oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko – przypisuje się szczególną moc dowodową (por. wyrok NSA z 11 lipca 2013 r., sygn. II OSK 639/13).
Biorąc pod uwagę powyższe uwagi, uznać należało, że organy nie dopuściły się naruszenia zasady przezorności, uregulowanej w art. 6 ust. 2 P.o.ś., prawidłowo rozpoznając wszystkie ryzyka dla środowiska i zezwalając na realizację Przedsięwzięcia.
Skarżący zarzucali także w skargach naruszenie art. 80 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 66 ust. 1 pkt 5 u.o.o.ś., poprzez niespełnienie wymogów formalnych przez raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, w szczególności w zakresie opisania wariantów i ich oddziaływania na środowisko w sposób niepozwalający na ich rzetelne porównanie. Zarzuty te okazały się jednak nietrafne.
Co istotne, skarżący na etapie postępowania administracyjnego, w tym odwoławczego, nie przedstawili kontrraportu, który podważałby dotychczasowy raport, na którym oparły się organy administracji, wydając decyzję o uwarunkowaniach środowiskowych dla Przedsięwzięcia. Jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, raport jest dokumentem prywatnym, ale opracowanym przez osoby posiadające wiadomości specjalne. Raportowi o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko przysługuje szczególna wartość dowodowa, która wynika z kompleksowego charakteru analizy planowanego do realizacji przedsięwzięcia. Podważenie jego ustaleń może nastąpić jedynie, co do zasady, poprzez przedstawienie równie kompletnej analizy uwarunkowań przyrodniczych (tzw. kontrraportu), sporządzonej przez specjalistów dysponujących równie fachową wiedzą jak autorzy raportu, której wnioski pozostawałyby w rażącej sprzeczności do tych zawartych w raporcie przedłożonym przez inwestora (zob. wyroki NSA z dnia 28 października 2016 r., sygn. II OSK 844/16 oraz z dnia 23 listopada 2010 r., sygn. II OSK 1848/10). Zatem zarzuty i zastrzeżenia strony wobec ustaleń raportu nie mogą być gołosłowne, a powinny zostać poparte np. ekspertyzą, która w sposób udokumentowany wskaże wady raportu. Kontrdowody przeciwko specjalistycznemu raportowi powinny reprezentować wartość merytoryczną na co najmniej równym poziomie kompleksowości, a nie stanowić uwag negujących założenia w nim zawarte, niepopartych głębszą analizą (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 11 lutego 201 r., sygn. II SA/Bd 750/14). Raport powinien być spójny, rzetelny i kompleksowy i powinien zostać poddany ocenie przez prowadzące postępowanie organy, zaś sąd administracyjny nie może poddawać ocenie merytorycznej ustaleń faktycznych raportu, jeśli ocena ta wymaga wiadomości specjalnych. Ocena sądu odnośnie raportu może dotyczyć tylko tego, czy raport jest kompletny i spójny oraz czy spełnia wymagania ustawowe (por. wyroki NSA z dnia 29 listopada 2016 r., sygn. II OSK 552/15, z dnia 29 września 2016 r., sygn. II OSK 662/15, z dnia 28 sierpnia 2014 r., sygn. II OSK 495/13, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 września 2015 r., sygn. II SA/Po 459/15).
W ocenie Sądu raport, na którym oparły się organy administracji, spełnia wszystkie te kryteria.
Skarżący zarzucali, że opis wariantów wskazany przez inwestora ma charakter pozorny. Ich zdaniem wariantom nie można przypisać charakteru alternatywnego, bowiem jak sam inwestor wskazał w innym, poprzednio toczącym się postępowaniu przed tutejszym Sądem (sygn. II SA/Po 335/20), nie jest możliwa realizacja jednego z wariantów.
W tym miejscu podkreślenia wymaga, że Sąd orzekający w niniejszym składzie związany jest w myśl art. 153 P.p.s.a. oceną prawną dokonaną w sprawie wcześniej przez WSA w Poznaniu. W uzasadnieniu wyroku z 20 czerwca 2024 r. (sygn. IV SA/Po 221/24) Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie zastosowanie mają "nowe" przepisy ustawy ocenowej. Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2023.1890, dalej u.z.o.o.ś.) do postępowań wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie u.z.o.o.ś. stosuje się przepisy dotychczasowe z wyjątkiem m.in. art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy ocenowej.
Zatem w myśl nowego, aktualnego i znajdującego zastosowanie w niniejszej sprawie brzmienia art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy ocenowej, raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko powinien zawierać informacje umożliwiające analizę kryteriów wymienionych w art. 62 ust. 1 oraz zawierać opis wariantów przedsięwzięcia uwzględniający szczególne cechy przedsięwzięcia lub jego oddziaływania na środowisko, ze wskazaniem wariantu wybranego do realizacji, racjonalnego wariantu alternatywnego oraz racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska; racjonalny wariant najkorzystniejszy dla środowiska może być tożsamy z wariantem wybranym do realizacji albo racjonalnym wariantem alternatywnym. Oznacza to, że wystarczy, gdy raport zawiera 2 warianty – skoro racjonalny wariant najkorzystniejszy dla środowiska może być tożsamy z wariantem wybranym do realizacji albo racjonalnym wariantem alternatywnym.
Kolejno – odpowiadając na zarzuty skarżących – należy wskazać, że w orzecznictwie podkreśla się, że wariant proponowany przez wnioskodawcę do realizacji nie może pokrywać się z racjonalnym wariantem alternatywnym (por. wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2014 r., sygn. II OSK 464/13). Racjonalny wariant alternatywny zawsze powinien spełniać dwie cechy - być jednocześnie "alternatywnym" i "racjonalnym". Brak którejkolwiek z tych cech będzie powodował, że wskazany przez inwestora jako racjonalny wariant alternatywny faktycznie nim nie jest. Racjonalność wariantu oznacza, że wariant taki faktycznie mógłby zostać wybrany przez organ dokonujący oceny raportu zamiast wariantu zaproponowanego przez inwestora. Z kolei "alternatywność" oznacza, że racjonalny wariant musi się różnić od wariantu proponowanego przez inwestora w zakresie oddziaływania na środowisko. Z tego powodu za wariant alternatywny nie może być uznany tzw. "wariant zerowy", ponieważ w ogóle nie oddziałuje na środowisko. W każdej sprawie kryteria alternatywności powinny zostać zindywidualizowane w oparciu o rodzaj przedsięwzięcia, dla którego inwestor występuje o ustalenia środowiskowych uwarunkowań (por. wyroki NSA z dnia 5 marca 2015 r., sygn. II OSK 1858/13 oraz z dnia 15 kwietnia 2025 r. sygn. III OSK 6994/21).
W realiach niniejszej sprawy inwestor przedstawił dwa warianty: preferowany oraz alternatywny. W toku ponownie przeprowadzonego postępowania, po wydanym wyroku WSA w Poznaniu z dnia 20 czerwca 2024 r. (sygn. IV SA/Po 221/24), Kolegium zwróciło się do inwestora z prośbą o wyjaśnienie powstałych wątpliwości wokół wariantów. W odpowiedzi inwestor złożył szczegółowe wyjaśnienia, które następnie Kolegium przywołało w zaskarżonej decyzji. Wynika z nich, że warianty różnią się czterema fragmentami. Po pierwsze, w wariancie preferowanym wycinka drzew w kompleksie oznaczonym "Ls" jest mniejsza niż w wariancie alternatywnym. Po drugie, w wariancie alternatywnym trasa inwestycji przebiega w większości przez wydzielone działki pod zagospodarowanie pod zabudowę jednorodzinną, zaś w wariancie preferowanym trasa omija powyższe działki i przechodzi skrajem sadów. Po trzecie, wariant preferowany oddala się od zabudowy mieszkaniowej, przybliżając do rowu wychodząc z działki właścicieli prywatnych na działce [...] ob. [...], natomiast wariant alternatywny przebiega przez teren właścicieli prywatnych pomiędzy budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym a ogrodzeniem nieruchomości. Wreszcie, przebieg wariantu alternatywnego wymaga uzyskania odstępstwa od przepisów technicznych w związku z zagospodarowaniem działki [...] ob. [...], zaś wariant preferowany w części zbliża się do drogi powiatowej nr 3096P i wykorzystuje teren pomiędzy drogą a linią napowietrzną wchodząc mniejszym zakresem we własność prywatną.
Z powyższych różnic wynika zatem, że wariant preferowany przebiega przez tereny o mniejszej intensywności zabudowy. Jednocześnie zgodzić należy się z twierdzeniem Kolegium, że wartość przyrodnicza obu wariantów jest praktycznie taka sama, z wyłączeniem wielkości wycinki drzewa, która w wariancie preferowanym zakłada wycinkę większej ilości drzew niż w wariancie alternatywnym. Ponadto, istotną różnicą jest krótsza długość wariantu preferowanego (194 m różnicy). Podkreślić należy także rzetelność przygotowanego zestawienia (tabeli), prezentującego komponent, wariant korzystniejszy oraz uzasadnienie (str. 80 zaskarżonej decyzji).
Dlatego też Sąd ocenił, że wariant alternatywny nie ma charakteru pozornego. Można go odróżnić od wariantu preferowanego. Wariant alternatywny jest zarazem wariantem racjonalnym, bowiem faktycznie mógłby zostać wybrany do realizacji, zamiast wariantu zaproponowanego przez inwestora. Jak wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego dopuszczalne są sytuacje, w których proponowane przez wnioskodawcę warianty realizacji inwestycji posiadają częściowo jednakowy przebieg. Wariantowanie przedsięwzięć liniowych ma na celu wypracowanie zróżnicowanych rozwiązań dla ochrony określonych dóbr istotnych ze środowiskowego punktu widzenia (zob. wyrok NSA z dnia 14 września 2021 r., sygn. III OSK 528/21). W przypadku przedsięwzięć liniowych zróżnicowanie wariantów pod względem wpływu na środowisko rozpatruje się w kontekście całokształtu przedsięwzięcia, a nie jego wybranych fragmentów. Wariantowanie tego rodzaju przedsięwzięcia nie oznacza jedynie zaproponowania, całkowicie odmiennych przebiegów tras gazociągu na całej jej długości (zob. wyrok NSA z dnia 9 maja 2023 r. sygn. III OSK 3374/21).
Na marginesie zaznaczyć przy tym należy, że podnoszona przez skarżących w skargach okoliczność przedstawienia tożsamego wariantu alternatywnego w sprawie, w której WSA w Poznaniu orzekł niezgodność decyzji środowiskowej z prawem, nie ma dla niniejszej sprawy znaczenia. Przywoływanym przez skarżących wyrokiem z dnia 28 października 2020 r. (sygn. II SA/Po 335/20) WSA w Poznaniu uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 marca 2020 r. (nr [...]) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w zakresie, w jakim utrzymywała w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 stycznia 2020 r. (nr [...]). Podkreślenia jednak wymaga, że u podstaw rozstrzygnięcia zawartego w powyższym wyroku legło naruszenie prawa przez organy, poprzez ustalenie środowiskowych uwarunkowań dla inwestycji, której plan miejscowy w ogóle nie dopuszcza. WSA w Poznaniu wprost zaznaczyło, że nie można kwestionować – w ramach postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach – raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Dlatego też zarzuty skarżących okazały się bezzasadne, gdyż rzeczony tożsamy wariant alternatywny w ogóle nie był przedmiotem oceny dokonanej przez WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 28 października 2020 r. (sygn. II SA/Po 335/20).
Z podobnych przyczyn niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 75 k.p.a., gdzie skarżący domagali się uznania za dowód w postępowaniu o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach akt z wcześniejszych postępowań dotyczących budowy przedmiotowego gazociągu. Rację miały organy uznając, że wskazane w żądaniu skarżących akta sprawy nie mogły przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, stąd prawidłowo – w myśl art. 75 § 1 k.p.a. – nie zostały dopuszczone jako dowód w sprawie. Postępowanie w sprawie planowanego przedsięwzięcia, dla którego określono uwarunkowania środowiskowe, jest postępowaniem nowym, niepowiązanym z wcześniejszymi postępowaniami. W oparciu o aktualny materiał dowodowy uzyskiwane były opinie i uzgodnienia wymagane w tym postępowaniu, zaś strony miały prawo do czynnego udziału w postępowaniu w oparciu o przepisy k.p.a. Prawidłowo przyjęło Kolegium, że dla sprawy nie mogło mieć znaczenia uprzednie wydanie decyzji środowiskowych dla innych przedsięwzięć, jak też to, że ostatecznie zostały one unieważnione.
Również trafnie zauważyło Kolegium, że twierdzenia skarżących dotyczące niemożliwości realizacji wariantu alternatywnego opierają się w głównej mierze na aktach z dotychczasowych postępowań dla przedsięwzięć o odmiennym rzeczowo zakresie (znak spawy: [...], znak sprawy: [...], znak sprawy: [...]). Podkreślenia wymaga, że skarżący nie zgłaszali zastrzeżeń odnośnie wariantów przedstawionych w raporcie w niniejszej sprawie oraz jego uzupełnieniu w ramach przedmiotowego postępowania, nie wnieśli swoich uwag i wniosków, a dokumenty z innych postępowań, przywołane przez skarżących, nie mogły stanowić podstawy oceny wariantów trasy w niniejszym postępowaniu.
Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 15 ustawy ocenowej, w myśl którego raport powinien zawierać analizę możliwych konfliktów społecznych związanych z planowanym przedsięwzięciem. Wbrew temu, co twierdzą skarżący, kwestie oddziaływania inwestycji na ludzi zostały przeanalizowane w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Oczywistym przy tym jest, że każda inwestycja potencjalnie znacząco oddziaływująca na środowisko co do zasady będzie co najmniej pośrednio uciążliwa dla szeroko rozumianego sąsiedztwa i generować będzie potencjalne konflikty społeczne, a regulacja z art. 66 ust. 1 pkt 15 ustawy ocenowej nie ma zapewnić wyeliminowanie tych konfliktów, lecz jedynie uwzględnianie ich w przeprowadzanych analizach.
Niezasadny okazał się zarzut naruszenia przepisów procesowych tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Wbrew zarzutom skarg organ odwoławczy dysponował całym niezbędnym materiałem dowodowym, potrzebnym do wydania przedmiotowej decyzji, dokonał jego swobodnej, a nie dowolnej oceny, a w konsekwencji prawidłowo ustalił stan faktyczny niezbędny do wydania decyzji. Skarżący upatrują naruszenia tych przepisów w brakach raportu, a także nieprzeprowadzeniu dowodu z akt zgromadzonych w innych postępowaniu ([...]), co zostało już wyżej omówione. Należy jedynie powtórzyć, że skarżący w toku postępowania administracyjnego nie złożyli kontrraportu, który podważałby ustalenia raportu, na którym oparły się organy administracji.
Finalnie odnieść należało się także do zarzutu podnoszonego jedynie przez jednego ze skarżących (K. J.), a dotyczącego naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. w związku z art. 28 k.p.a., poprzez nieprawidłowe ustalenie stron postępowania, skutkujące brakiem zapewnienia skarżącemu prawa do czynnego udziału w postępowaniu. Przede wszystkim wskazać należy, że zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zasada udziału strony w postępowaniu dotyczy nie tylko postępowania przed organem I instancji, lecz także postępowania odwoławczego i postępowań nadzwyczajnych. W rozpoznawanej sprawie skarżącemu nie doręczano osobiście zawiadomień, bowiem zastosowanie w sprawie znalazł art. 74 ust. 3 ustawy ocenowej. Zgodnie z jego treścią jeżeli liczba stron postępowania w sprawie wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach lub innego postępowania dotyczącego tej decyzji przekracza 10, do zawiadomienia stron innych niż podmiot planujący podjęcie realizacji przedsięwzięcia stosuje się przepisy art. 49 Kodeksu postępowania administracyjnego, z tym że zawiadomienie to następuje w formie publicznego obwieszczenia w siedzibie organu właściwego w sprawie oraz przez udostępnienie pisma w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej tego organu. Dlatego też brak osobistego doręczenia pism K. J. w toku niniejszego postępowania nie stanowiło naruszenia przepisów prawa.
Nadmienić także należy – choć nie było to przedmiotem skarg – że Kolegium prawidłowo wydało decyzję reformatoryjną, o której mowa w art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Skoro w toku postępowania doszło do zmiany numerów działek ewidencyjnych wchodzących w skład terenu inwestycji, to prawidłowo zmiana ta została uwzględniona przez Kolegium, które w pkt I zaskarżonej decyzji uchyliło punkt III decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 10 listopada 2023 r. w zakresie załącznika numer [...] przedstawiającego wykaz działek stanowiących teren realizacji przedsięwzięcia i orzekło w tym zakresie, dodając aktualny załącznik nr [...].
Reasumując Sąd uznał, że w przedmiotowym postępowaniu organy dokonały rzetelnej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko weryfikując treść raportu, uzyskując wymagane opinie i uzgodnienia oraz zapewniając społeczeństwu możliwość udziału w postępowaniu. Organy nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w sposób, który odpowiednio miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a złożona w niniejszej sprawie skargi nie zasługiwały na uwzględnienie.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.