IV P 43/14

Sygn. akt IV P 43/14 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 01 kwietnia 2014 roku Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Ząbkowicach Śląskich IV Wydział Pracy w składzie: Przewodniczący: SSR Tomasz Fudali Protokolant: Bernadetta Mączka po rozpoznaniu w dniu 01 kwietnia 2014 roku w Z. na rozprawie sprawy z powództwa: R. T. przeciwko: R. S. i A. S. (...) Spółki Cywilnej P . (...) w P. o ustalenie, iż powód nie korzystał z urlopu bezpłatnego I. ustala, iż powód R. T. , będąc pracownikiem pozwanych R. S. i A. S. (...) Spółki Cywilnej P . (...) w P. , w okresie od dnia 16 maja 2013 roku do dnia 31 maja 2013 roku nie korzystał z urlopu bezpłatnego; II. nakazuje pozwanym R. S. i A. S. (...) Spółki Cywilnej P . (...) w P. uiścić solidarnie na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Ząbkowicach Śląskich kwotę 30 (słownie: trzydzieści) złotych tytułem opłaty stosunkowej od pozwu, której powód, jako pracownik wnoszący powództwo, nie miał obowiązku uiścić. Sygn. akt IV P 43/14 UZASADNIENIE Powód R. T. , po ostatecznym sprecyzowaniu zgłoszonego roszczenia, wniósł o ustalenie, iż w okresie od dnia 16 maja 2013 r. do dnia 31 maja 2013 r., będąc pracownikiem pozwanych R. S. i A. S. (...) Spółki Cywilnej P . (...) w P. , nie korzystał z urlopu bezpłatnego. Uzasadniając tak zgłoszone żądanie powód wskazał, iż nie występował do pozwanego pracodawcy z wnioskiem o udzielenie urlopu bezpłatnego, jak również zarzucił, że nie polega na prawdzie zapis zawarty w wydanym powodowi świadectwie pracy z dnia 31 lipca 2013 r. a dotyczący tego, iż w w/w okresie powód korzystał z takiego urlopu. Pozwani R. S. i A. S. (...) Spółki Cywilnej P . (...) w P. wnieśli o oddalenie powództwa w całości i o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanych kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W pierwszej kolejności pozwani kategorycznie zaprzeczyli wszelkim twierdzeniom powoda, zawartym w pozwie. Pozwany pracodawca jednoznacznie wskazał, iż powód w okresie od dnia 16 maja 2013 r. do dnia 31 maja 2013 r. korzystał z urlopu bezpłatnego , co zostało prawidłowo zawarte, określone w świadectwie pracy powoda, które powód bez zastrzeżeń przyjął i podpisał jeszcze w dniu 6 sierpnia 2013 r. i nigdy nie kwestionował treści wydanego mu świadectwa pracy, a w szczególności nigdy nie zwracał się do pracodawcy ani na piśmie, ani ustnie o jego sprostowanie. Kolejno pozwani podnieśli, że powód dopiero pół roku po wydaniu mu przez pracodawcę świadectwa pracy wytoczył przed tut. sądem powództwo o sprostowanie świadectwa pracy i przedmiotowa sprawa, która toczyła się pod sygn. akt IV P 15/14, zakończyła się prawomocnym wyrokiem oddalającym powództwo. Pozwany pracodawca wyjaśnił następnie, iż w powyższej sprawie powód zwrócił się bowiem bezpośrednio do sądu pracy o sprostowanie świadectwa pracy z pominięciem pracodawcy, tj. z pominięciem trybu określonego w art. 97 § 2 1 k.p. – mimo, że został prawidłowo pouczony o sposobie sprostowania świadectwa pracy, które to pouczenie zawarte było w otrzymanym przez powoda przedmiotowym świadectwie – i już tylko z tego powodu powództwo to zasługiwało na oddalenie. W literaturze i orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, jak dalej wywiódł pozwany pracodawca, że wystąpienie do sądu pracy o sprostowanie świadectwa pracy z pominięciem pracodawcy spowoduje, że sąd pracy oddali powództwo, ponieważ ,,uprzednie wystąpienie do pracodawcy o sprostowanie świadectwa pracy jest materialnoprawną przesłanką powództwa” , zaś ,, terminy przewidziane w art. 97 § 2 1 k.p. są terminami prawa materialnego , stąd oddala się powództwo, gdy pozew został wniesiony po upływie terminów określonych w tym przepisie, jeżeli ich nie przywrócono”. Niezależnie od powyższego, mając na uwadze treść art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c. , pozwani podkreślili, że powód dla poparcia swych twierdzeń w sprawie o sprostowanie świadectwa pracy nie przedstawił żadnego dowodu , a pozwani twierdzeniom tym stanowczo przeczyli. Odnosząc się natomiast merytorycznie do treści żądania pozwu z dnia 5 marca 2014r. o ustalenie – pozwani zarzucili, że powód również i w tym przypadku nie przedstawił żadnego dowodu dla poparcia swych twierdzeń, mimo obowiązujących w tym zakresie norm wynikających z treści art. 6 k.c. oraz 232 k.p.c. Kolejno pozwany pracodawca stwierdził, że wprawdzie przepisy prawa pracy oraz przepisy postępowania cywilnego z zakresu prawa pracy ukształtowane zostały przez ustawodawcę w sposób obejmujący szczególną ochroną pracownika, to jednak nie oznacza to, że pracownik zwolniony jest z obowiązku dowodzenia zgodnie z ogólnymi zasadami, a co za tym idzie, jeżeli powód wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne z pewnych faktów to ciężar ich udowodnienia spoczywa w całości i wyłącznie tylko na powodzie. Pozwani przede wszystkim podnieśli jednak, iż powód korzystał z urlopu bezpłatnego, co prawidłowo zawarte zostało w świadectwie pracy powoda, które powód bez zastrzeżeń przyjął i podpisał jeszcze w sierpniu 2013 r. Strona pozwana zwróciła uwagę, że powód dopiero po prawie półrocznym okresie od otrzymania prawidłowo wystawionego świadectwa pracy pozywa stronę pozwaną, mimo, że został prawidłowo pouczony o sposobie sprostowania świadectwa pracy, które to pouczenie zawarte było w otrzymanym przez powoda przedmiotowym świadectwie pracy. W świetle powyższego pozwany pracodawca wskazał, że jakkolwiek w orzecznictwie dopuszcza się możliwość wytoczenia powództwa o ustalenie treści świadectwa pracy, nawet w sytuacji upływu terminów do jego sprostowania, to jednak budzi wątpliwości – mając na względzie w zasadzie identyczne brzmienie treści pozwu – czy in concreto wytoczone powództwo nie zmierza do obejścia przepisów o terminach do sprostowania świadectwa pracy, które w sposób oczywisty z winy powoda zostały uchybione. Nawet gdyby hipotetycznie przyjąć, jak dalej wywiedli pozwani, zasadność twierdzeń powoda to nie można tracić z pola widzenia trafnego zapatrywania wyrażonego w orzecznictwie , że ,, ( ….) Kodeks pracy przewiduje stosowny tryb sprostowania świadectwa pracy, inicjowany na wniosek pracownika. Oznacza to, że ma on obowiązek sprawdzić otrzymane świadectwo pracy i kwestionować zawarte w nim wadliwości. Nie zwalnia to pracodawcy z obowiązku odpowiedniego – zgodnego z prawem – ukształtowania treści świadectwa. Jeśli jednak ujawni się wadliwość świadectwa pracownik, który świadectwa nie kwestionował, musi – wspólnie z pracodawcą – ponieść konsekwencje owej wadliwości (…)” ( vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 6 września 2012 r., III AUa 354/12). Niezależnie od powyższego strona pozwana zaakcentowała, iż zgodnie z treścią art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny – natomiast powód nie wykazał interesu prawnego w wytoczeniu powództwa o ustalenie, który to ,, (…) interes prawny stanowi przesłankę merytoryczną powództwa o ustalenie, zatem brak interesu prawnego prowadzi od oddalenia powództwa ( …)” ( vide: A. Zieliński, Kodeks postępowania cywilnego, Komentarz, 6. Wydanie C.H. Beck, Warszawa 2012, s.355). Mając to wszystko na względzie pozwany pracodawca stoi w niniejszej sprawie na stanowisku, że powództwo nie zasługuje na uwzględnienie i winno być oddalone. Sąd ustalił w sprawie następujący stan faktyczny: Powód R. T. był zatrudniony na podstawie umowy o pracę przez pozwanych R. S. i A. S. (...) Spółki Cywilnej P . (...) w P. w okresie od dnia 1 sierpnia 2006 r. do dnia 31 lipca 2013 r. w charakterze piekarza w pełnym wymiarze czasu pracy. W dniu 05 sierpnia 2013 r. pozwany pracodawca wydał powodowi świadectwo pracy z dnia 31 lipca 2013 r. w którym m.in. wskazał, że powód w okresie od dnia 16 maja 2013 r. do dnia 31 maja 2013 r. , tj. przez 16 dni, korzystał z urlopu bezpłatnego udzielonego w trybie art. 174 § 1 k.p. dowód: akta osobowe powoda - umowa o pracę na czas określony zawarta w dniu 1 sierpnia 2006 r., umowa o pracę na czas określony zawarta w dniu 01 marca 2007 r., umowa o pracę na czas nieokreślony zawarta w dniu 1 września 2007 r., świadectwo pracy z dnia 31 lipca 2013 r. Pozwem z dnia 15 stycznia 2014 r., skierowanym przeciwko pozwanym, powód wniósł o sprostowanie w/w świadectwa pracy poprzez usunięcie z jego treści zapisu dotyczącego udzielenia powodowi urlopu bezpłatnego w terminie od dnia 16 maja 2013 r. do dnia 31 maja 2013 r. Prawomocnym wyrokiem z dnia 18 lutego 2014 r. , sygn. akt IV 15/14, Sąd Rejonowy – Sąd Pracy w Ząbkowicach Śląskich oddalił w całości powyższe powództwo wobec naruszenia przez powoda terminów prawa materialnego przewidzianych w art. 97 § 2 1 k.p. dowód: akta sprawy tut. Sądu Pracy o sygn. IV P 15/14 – pozew z dnia 15 stycznia 2014 r., odpowiedzi na pozew z dnia 31 stycznia 2014 r., prawomocny wyrok Sądu Rejonowego – Sądu Pracy w Ząbkowicach Śląskich z dnia 18 lutego 2014 r. Powód, będąc pracownikiem pozwanych, korzystał w dniach 24 i 25 września 2012 roku z urlopu okolicznościowego z tytułu zawarcia związku małżeńskiego, a następnie w okresie od dnia 09 października 2012 r. do dnia 22 października 2012 r. z urlopu ojcowskiego. Wnioski o udzielenie w/w urlopów powód składał pozwanemu pracodawcy na piśmie. Wnioski te zostały następnie załączone do akt osobowych – pracowniczych powoda. dowód: akta osobowe powoda – wniosek powoda z dnia 24 września 2012 r. o udzielenie urlopu okolicznościowego, wniosek powoda z dnia 24 września 2012 r. o udzielenie urlopu ojcowskiego. Powód w okresie od dnia 16 maja 2013 r. do dnia 31 maja 2013 r. nie korzystał z urlopu bezpłatnego, lecz świadczył pracę na rzecz pozwanych, zgodnie z łączącą strony umową o pracę na czas nieokreślony. Powód nie występował do pozwanego pracodawcy o udzielenie urlopu bezpłatnego obejmującego powyższy okres, w jakiejkolwiek formie, tj. ani w formie ustnej, ani pisemnej. dowód: przesłuchanie powoda R. T. k. 18 odwr. – 19, akta osobowe powoda. Sąd zważył: Powództwo, w ocenie Sądu Pracy, jest zasadne i jako takie zasługuje w całości na uwzględnienie. W niniejszej sprawie nie budzi żadnych wątpliwości, iż powód, pouczony w trybie art. 477 zdanie drugie k.p.c. , wniósł ostatecznie o ustalenie, że w okresie od dnia 16 maja 2013 r. do dnia 31 maja 2013 r., będąc pracownikiem pozwanych, nie korzystał z urlopu bezpłatnego i taki urlop nie został mu udzielony. Tak sformułowane roszczenie powoda jest zatem oparte na przepisie art. 189 k.p.c. , który stanowi, że powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Wstępnie zauważyć należy również, iż ma rację strona pozwana, że przesłanką merytoryczną powództwa o ustalenie jest zatem interes prawny, rozumiany jako potrzeba ochrony sfery prawnej powoda i brak takiego interesu prowadzi do oddalenie powództwa. Wprawdzie powód w niniejszej sprawie nie potrafił w sposób precyzyjny, komunikatywny wykazać istnienia interesu prawnego w zgłoszonym jak wyżej żądaniu ustalenia, to jednak Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, iż powód posiada taki interes, a zatem jego powództwo winno być merytorycznie rozstrzygnięte. Powód podczas przesłuchania w charakterze strony na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2014 r., na pytanie przewodniczącego składu orzekającego dotyczące tej kwestii odpowiedział, że posiada interes prawny w tak sformułowanym ostatecznie powództwie, albowiem wskazanie, twierdzenie, że w okresie spornym korzystał z urlopu bezpłatnego jest ,,zafałszowaniem”, jest niezgodne z prawdą. Odnosząc się do oświadczenia powoda o powyższej treści to należy w pierwszej kolejności podkreślić, że powód w rozpatrywanej sprawie występował bez udziału profesjonalnego pełnomocnika z odpowiednim przygotowaniem i wiedzą jurydyczną, prawniczą. Stąd też niewątpliwie obca jest powodowi nomenklatura , terminologia prawnicza, a tym bardziej sens i znaczenie używanych w tej materii pojęć. Ponadto , na co zwróciła już uwagę strona pozwana, w sprawach zakresu prawa pracy pozycja pracownika jako powoda ma szczególny charakter, zaś obowiązujące przepisy prawne zostały ukształtowane przez ustawodawcę w sposób obejmujący pracownika szczególną ochroną, o czym świadczą chociażby regulacje art. 466 i art. 477 k.p.c. Niezależnie od powyższego powód, zdaniem Sądu meriti, w sposób pośredni wskazał na istnienie interesu prawnego w zgłoszonym żądaniu opartym na podstawie art. 189 k.p.c. akcentując jednoznacznie , że pozwany pracodawca za okres sporny, tj. od dnia 16 maja 2013 r. do dnia 31 maja 2013 r., nie odprowadził składek na ubezpieczenie społeczne. W ocenie sądu oczywiste jest, że powód posiada interes prawny w wytoczeniu w/w powództwa o ustalenie, rozumiany jako potrzeba ochrony jego sfery prawnej, albowiem żądanie ustalenia faktu prawotwórczego o nie korzystaniu z urlopu bezpłatnego dotyczy w konsekwencji żywotnych, istotnych uprawnień pracownika i to nie tylko w sferze zatrudnienia ale również ubezpieczenia społecznego. Zgodnie bowiem z art. 174 § 2 k.p. okresu urlopu bezpłatnego nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. Jak wyjaśnił Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 27 listopada 1996 r., III AUa 888/96, istotą urlopu bezpłatnego udzielonego na podstawie art. 174 Kodeksu pracy jest zwolnienie pracownika z obowiązku wykonywania zatrudnienia i zwolnienie pracodawcy z obowiązku wypłacania wynagrodzenia. Okres urlopu bezpłatnego nie jest wliczany do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze, ani też do okresu pracy, od którego zależą prawa do świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego pracowników. Godzi się także zaakcentować, iż zgodnie z ugruntowaną i jednolitą judykaturą sądową dowód przeciwko stwierdzeniom zawartym w świadectwie pracy jako dokumencie może być prowadzony w każdym czasie w ramach postępowania o konkretne roszczenie , także po upływie terminów określonych w art. 97 § 2 1 k.p. Zarówno bowiem umowa o pracę, jak i świadectwo pracy stanowią dokumenty prywatne w rozumieniu art. 245 k.p.c. , które są dowodem jedynie tego, że osoby, które je podpisały, złożyły oświadczenie zawarte w dokumencie. Jak każdy dokument nieurzędowy podlegają one zatem ocenie Sądu zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co oznacza, że Sąd może prowadzić postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia, czy okoliczności objęte przedmiotowymi oświadczeniami zgodne są z rzeczywistym stanem rzeczy ( zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 lipca 2009 r., II PK 1/09, OSNP 2011/5-6/71, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 8 listopada 2012 r., III AUa 1179/11, LEX nr 1267222). W kontekście powyższego stwierdzić zatem należy, iż oddalenie prawomocnym wyrokiem sądowym powództwa o sprostowanie świadectwa pracy wytoczonego przez powoda w sprawie o sygn. akt IV P 15/14 i to ze względu na naruszenie terminów prawa materialnego przewidzianych w art. 97 § 2 1 k.p. , nie niweczy w żaden sposób żądania powoda zgłoszonego w niniejszym postępowaniu sądowym. Odnosząc się natomiast merytorycznie do żądania powoda to przede wszystkim wymaga podkreślenia, iż stosownie do normy prawnej zawartej w art. 174 § 1 k.p. na pisemny wniosek pracownika pracodawca może udzielić mu urlopu bezpłatnego. Już zatem z literalnego brzmienia powołanej regulacji prawnej wynika, iż wniosek pracownika o udzielenie urlopu bezpłatnego powinien mieć formę pisemną. Tymczasem w aktach osobowych powoda brak takiego wniosku. Ponadto obowiązujące w tej materii przepisy jednoznacznie wymagają, a to § 6 ust. 2 pkt 2 lit. h rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawa związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika ( Dz.U. z 1996 r. Nr 62, poz. 286 ze zm.) , aby w aktach osobowych pracownika znajdowały się pisma ( w tym także stosowny wniosek pracownika) dotyczące udzielenia urlopu bezpłatnego ( vide: Komentarz do art. 174 Kodeksu pracy autorstwa Kazimierza Jaśkowskiego, stan prawny na dzień 01.01.2014 r., System Informacji Prawnej LEX). Z tych też względów Sąd dał wiarę twierdzeniom powoda i uznał je za obdarzone istotną mocą dowodową, gdy powód podczas przesłuchania w charakterze strony zeznał, iż w okresie spornym nie korzystał z urlopu bezpłatnego, jak również nie występował do pozwanego pracodawcy o udzielenie takiego urlopu i to w jakiejkolwiek formie, tj. ani w formie ustnej, ani pisemnej. Podkreślenia wymaga również, iż w aktach osobowych powoda znajduje się dokumentacja ( w tym także stosowne pisemne wnioski pracownika) dotycząca udzielenia powodowi w 2012 r. odpowiednio urlopu okolicznościowego i ojcowskiego. Okoliczność ta, zdaniem Sądu pierwszej instancji, dodatkowo przemawia za wiarygodnością twierdzeń powoda co do nie występowania przez niego z pisemnym wnioskiem o udzielenie urlopu bezpłatnego i nie korzystania z takiego urlopu. Z powołanych jak wyżej motywów Sąd odmówił natomiast przymiotu wiarygodności przeciwnym twierdzeniom pozwanych. W tym miejscu podnieść należy, iż pozwana R. S. , podczas przesłuchania na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2014 r., nie potrafiła nawet jednoznacznie wskazać na okoliczności towarzyszące rzekomemu udzieleniu powodowi urlopu bezpłatnego albowiem zeznała ,, Nie przypominam sobie, czy ten urlop bezpłatny był z powodem ustalany ustnie, czy też powód składał w tym zakresie podanie na piśmie”. Tymczasem stosownie do utrwalonego orzecznictwa sądowego, wniosek pracownika o urlop bezpłatny powinien wskazywać czas trwania urlopu, co z jednej strony oznacza, że pracodawca bez uzgodnienia z pracownikiem nie może mu udzielić urlopu w czasie innym niż określony w jego pisemnym wniosku, z drugiej jednak – że do pracodawcy należy decyzja, czy udzieli urlopu w wymiarze oznaczonym przez pracownika, czy też w wymiarze krótszym. Udzielenie urlopu bezpłatnego niezgodnie z warunkami zawartymi w art. 174 k.p. , tzn. z inicjatywy pracodawcy i bez pisemnego wniosku pracownika, jest w świetle prawa bezskuteczne ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2003 r. , I PK 559/02, LEX nr 842907, wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 21 listopada 1996 r., III AUr 34/96, G. Prawna TK 2011/254/12, wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 15 października 1996 r., III AUa 34/96, OSA 1997/10/35, OSAŁ 1996/4/85). Reasumują, biorąc to wszystko pod rozwagę, Sąd meriti doszedł do przekonania, iż powództwo zasługuje na podstawie art. 189 k.p.c. na uwzględnienie w całości. O kosztach sądowych, a ściślej o opłacie podstawowej od pozwu, której powód jako pracownik wnoszący powództwo nie miał obowiązku uiścić, Sąd postanowił w oparciu o przepis art. 113 ust.1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ( jednolity tekst : Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.). Zgodnie bowiem z poglądem prawnym wyrażonym w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 05 marca 2007 roku ( sygn. I PZP 1 /07, OSNP 2007/19-20/269) ,, Sąd w orzeczeniu kończącym w instancji sprawę z zakresu prawa pracy , w której wartość przedmiotu sporu nie przewyższa kwoty 50.000 zł., obciąży pozwanego pracodawcę na zasadach określonych w art. 113 ust.1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 167, poz. 1398 ze zm.) kosztami sądowymi, których nie miał obowiązku uiścić pracownik wnoszący powództwo lub odwołanie do sądu (art. 96 ust. 1 pkt 4 tej ustawy) z wyłączeniem opłat od pism wymienionych w art. 35 ust. 1 zdanie pierwsze tej ustawy ”. Wysokość tej opłaty ( 30 zł) została natomiast ustalona na podstawie przepisu art. 14 ust. 3 przywołanej powyżej ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych . Odpowiedzialność solidarną pozwanych z tego tytułu uzasadnia zaś przepis art. 864 k.c. , który stanowi, że za zobowiązania spółki cywilnej wspólnicy odpowiedzialni są solidarnie. Z przedstawionych powyżej względów Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.