IV KKN 462/97

Sygn. akt IV KKN 462/97 
 
 
W Y R O K  
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
Dnia 7 lutego 2001 r. 
 
 
Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie 
następującym: 
 
 
Przewodniczący: SSN – Jacek Sobczak 
 
 
Sędziowie:           SSN – Przemysław Kalinowski 
         SSN – Lidia Misiurkiewicz (spr.) 
 
 
Protokolant – Jolanta Grabowska 
 
przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej – Krzysztofa Parchimowicza 
 
po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2001 r. 
sprawy T. S. i E. S. 
skazanych z art. 265 § 1 dkk i in. 
z powodu kasacji, wniesionych przez obrońcę skazanych T. S. i E. S. 
od wyroku Sądu Wojewódzkiego w N. 
z dnia 3 kwietnia 1997 r., sygn. II Ka […] 
utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w N. 
z dnia 29 listopada 1996 r., sygn. II K […] 
 
1. uchyla zaskarżony wyrok Sądu Wojewódzkiego w N. i utrzymany 
nim w mocy wyrok Sądu Rejonowego w N. – w stosunku do T. S. 

 
2 
i E. S. a także na podstawie art. 536 kpk w zw. z art. 435 kpk 
uchyla wyrok Sądu Rejonowego w N. z dnia 29 listopada 1996 r. 
sygn. II K […] – w odniesieniu do J. B. i S. S. i przekazuje sprawę 
wyżej wymienionych oskarżonych do ponownego rozpoznania 
Sądowi Rejonowemu w N., 
2. zarządza zwrot opłat od kasacji – T. S. i E. S.. 
 
 
U Z A S A D N I E N I E 
 
 
Wyrokiem Sądu Rejonowego w N. z dnia 29 listopada 1996 r. uznani 
zostali za winnych: 
1. T. S. tego, że „w okresie od maja 1994 r. do listopada 1994 r. w N. 
będąc zatrudniony jako administrator cmentarza komunalnego w N. wydał 
zgodę S. S. na budowę grobowca po uiszczeniu opłat, w miejsce grobu R. L. 
mimo, iż od czasu jej pochowania nie upłynęło 20 lat, po czym na zlecenie 
dokonał budowy tego grobowca dopuszczając się znieważenia prochów 
w miejscu spoczynku zmarłej R. L., a następnie namówił E. i S. S. 
do sporządzenia podrobionych dokumentów w postaci oświadczenia J. B. – 
w celu stworzenia pozorów legalności swego,  działania, działając tym 
na szkodę A. i J. L. i  za  to skazany   na   podstawie  art. 197 § 1 dkk i art. 18 
§ 1 dkk w zw. z art. 265 § 1 dkk w zw. z art. 10 § 2 kk, przy czym 
na podstawie art. 265 § 1 dkk w zw. z art. 10 § 3 dkk Sąd wymierzył 
oskarżonemu 
10 
miesięcy 
pozbawienia 
wolności 
z 
warunkowym 
zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat próby. W oparciu o przepis art. 75 
§ 1 dkk wymierzono oskarżonemu 500 złotych grzywny, a na podstawie art. 

 
3 
42 § 1 dkk orzeczono karę dodatkową zakazu sprawowania funkcji 
administratora cmentarza na okres 2 lat; 
2. E. S. tego, że w listopadzie 1994 r. w Ś. działając wspólnie i w porozumieniu 
z J. B. i S. S. dokonała podrobienia dokumentów w postaci oświadczenia 
J. B. i umowy kupna sprzedaży grobu R. L. przez wpisanie wcześniejszej 
daty sporządzenia tych dokumentów tj. 25 maja 1994 r. w celu stworzenia 
pozorów ich autentyczności i użyciu ich jako autentycznych w Urzędzie 
Gminy w C. czym działała na szkodę A. i J. L. i za to na podstawie art. 265 
§ 1 w zw. z art. 54 dkk skazana na karę 500 złotych grzywny. 
Nadto powyższym wyrokiem uznani zostali za winnych: 
3. J. B. tego, że w listopadzie 1994 r. w Ś. rejonu n. działając wspólnie 
i w porozumieniu ze S. i E. S. dokonał podrobienia dokumentów w postaci 
oświadczenia i umowy kupna – sprzedaży grobu ziemnego poprzez ich 
antydatowanie w celu użycia ich jako autentycznych w Urzędzie Gminy 
w C., a zawierając w tych dokumentach nieprawdziwe dane wprowadził 
w błąd pracowników w/w Urzędu w zakresie przysługujących mu uprawnień 
do grobu ziemnego R. L. i w ten sposób wyłudził poświadczenie nieprawdy 
w przedmiocie scedowania praw do tego grobu na rzecz S. S. umożliwiając 
jej wybudowanie w miejscu wymienionego grobu, grobowca rodzinnego 
pomimo, iż od czasu pochowania wymienionej nie upłynęło 20 lat czym 
działał na szkodę A. i J. L. i za to skazany na podstawie art. 265 § 1 dkk 
i art. 267 dkk w zw. z art. 10 § 2 dkk i na podstawie art. 265 § 1 dkk w zw. z 
art. 10 § 2 dkk przy zastosowaniu art. 73 § 1 oraz art. 74 § 1 dkk oraz art. 
75 § 1 dkk Sąd wymierzył oskarżonemu karę 6 miesięcy pozbawienia 
wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 lat próby 
oraz 300 złotych grzywny. 
4. S. S. tego, że – w miesiącu listopadzie 1994 r. w Ś. działając wspólnie 
i w porozumieniu z J. B. i E. S. dokonała podrobienia dokumentów w postaci 

 
4 
oświadczenia J. B. i umowy kupna – sprzedaży grobu R. L. poprzez wpisanie 
wcześniejszej daty sporządzenia tych dokumentów, tj. 25.05.1994r. w celu 
stworzenia pozorów ich autentyczności, użycia ich jako autentycznych w 
Urzędzie Gminy w C., czym działała na szkodę A. i J. L. i za to na podstawie 
art. 265 § 1 w zw. z art. 54 dkk skazana na karę 300 złotych grzywny. 
Opisany wyżej wyrok Sądu Rejonowego zaskarżył apelacją obrońca 
oskarżonych – E. S. i T. S. zarzucając obrazę prawa materialnego i przepisów 
postępowania mające wpływ na treść orzeczenia oraz błąd w ustaleniach 
faktycznych i wniósł o uniewinnienie wyżej wymienionych dwojga oskarżonych 
od zarzucanych im czynów (k. 228). 
 
Sąd Wojewódzki w N., wyrokiem z dnia 3 kwietnia 1997 r. sygn. 
II Ka […], utrzymał w mocy zaskarżony wyrok Sądu Rejonowego w stosunku 
do T. S. i E. S.. 
 
Ten wyrok Sądu Wojewódzkiego zaskarżył w trybie kasacji obrońca 
E. S. i T. S. i zarzucając 
- „rażące naruszenie prawa materialnego przez uznanie, że czyny oskarżonych 
wyczerpują ustawowe znamiona przestępstw określonych w przepisach art. 
265 § 1 i 197 § 1 kk, ponadto przez uznanie, że przedmiotowa umowa oraz  
oświadczenie są „dokumentami” w rozumieniu art. 120 § 13 kk, 
- rażące naruszenie przepisów postępowania, w szczególności przepisu art. 4 § 
1 kpk, przez przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów i dokonanie 
oceny w sposób dowolny, przy czym uchybienia powyższe skutkowały 
bezpośrednio na wynik postępowania, albowiem zaskarżonym wyrokiem 
utrzymano w mocy wyrok skazujący oboje oskarżonych”, wniósł 
- „o zmianę zaskarżonego wyroku przez zmianę wyroku Sądu I instancji i 
uniewinnienie oskarżonych od zarzucanych im czynów”. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 

 
5 
 
Niezależnie od treści całej kasacji, w której jednocześnie zarzuca się 
obrazę prawa materialnego i procesowego – w rzeczy samej sprowadzającej się 
do zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia 
przez naruszenie – zdaniem autora kasacji – art. 4 § 1 dkpk, zarzut kasacji 
obrazy art. 265 § 1 dkk przez uznanie, że czyny oskarżonych wyczerpują 
znamiona tego przestępstwa jest zasadny. Co prawda rażące naruszenie 
ustawowych znamion przestepstwa z art. 265 § 1 dkk kasacja upatruje przede 
wszystkim w uznaniu, że będąca przedmiotem zarzutu umowa i oświadczenie są 
„dokumentami” w rozumieniu przepisu art. 120 § 13 dkk, co jak słusznie 
wykazał Sąd odwoławczy nie jest zarzutem trafnym, to nie sposób w ogóle nie 
podzielić zarzutu rażącego naruszenia prawa materialnego przez przyjęcie, że 
działanie skazanych E. S. i T. S. wyczerpywało ustawowe znamiona 
przestepstwa określonego w art. 265 § 1 dkk (art. 270 § 1 kk). 
 
Podkreślić przy tym należy, że sformułowane zarzuty w tym przedmiocie 
mają taką formę, że nie wychodząc poza granice kasacji należało zarzut w tym 
zakresie uwzględnić (rażące naruszenie prawa materialnego przez uznanie, że 
czyny oskarżonych wyczerpują ustawowe znamiona przestępstw określonych w 
przepisach art. 265 § 1 ...). 
 
Jak wynika z ustaleń faktycznych Sądu Rejonowego, w pełni 
akceptowanych przez Sąd odwoławczy, umowa kupna – sprzedaży grobu R. L. 
i oświadczenie J. B., mające charakter dokumentów, w rzeczy samej 
sporządzone zostały przez E. i S. S. w porozumieniu z J. B. przy czym zawierały 
nieprawdę przez wpisanie wcześniejszej daty ich sporządzenia „w celu 
stworzenia pozorów ich autentyczności i użycia ich jako autentycznych ...” (k. 
224 i k. 249). 
 
Okoliczności tej nie sposób kwestionować. Ustalenia w tym przedmiocie, 
wbrew twierdzeniom autora kasacji, nie naruszają reguł postępowania, zostały 

 
6 
dokładnie omówione i ocenione przez orzekające w sprawie Sądy – pierwszej 
i odwoławczej instancji. 
 
Nie ulega wątpliwości, że gdyby w zakresie ustaleń faktycznych w tym 
przedmiocie zostały naruszone przepisy postępowania, zarzut jednoczesnego 
naruszenia prawa materialnego byłby zarzutem oczywiście bezzasadnym. 
 
Chybiony jest również zarzut obrazy art. 197 dkk w odniesieniu do T. S.. 
Zarówno Sąd Rejonowy jak i Sąd odwoławczy w sposób prawidłowy (k. 222-
224 i k. 249v) przyjęły, że fakt postawienia grobowca na zlecenie S. S. 
w oparciu o fikcyjne dane – w miejscu pochówku zmarłej R. L. stanowił 
znieważenie miejsca spoczynku tej zmarłej. 
 
Błędnie jednak – jak podniesiono na wstępie – Sądy obu instancji 
przyjęły, nie dokonując w tym zakresie żadnych ustaleń, że sposób w jaki doszło 
do sporządzenia umowy kupna – sprzedaży grobu R. L. i oświadczenia J. B. 
realizował znamiona przestepstwa z art. 265 § 1 dkk (art. 270 § 1 kk). 
 
Z niekwestionowanych ustaleń obu Sądów wynika, że oba wyżej 
wymienione dokumenty były antydatowane, nie sporządzone w dacie na nich 
uwidocznionej a dopiero po wybudowaniu grobowca w miejscu pochówku 
R. L.. 
 
Art. 265 kk z 1969 r. (podobnie jak art. 270 § 1 kk) przewiduje dwie 
postaci fałszowania dokumentów – podrobienie i przerobienie.  
Dokument jest podrobiony wówczas, gdy nie pochodzi od tej osoby, w imieniu 
której został sporządzony, zaś przerobiony jest wtedy, gdy osoba 
nieupoważniona zmienia dokument autentyczny. 
 
Przez podrobienie dokumentu należy więc rozumieć sporządzenie 
dokumentu polegające na zachowaniu pozorów, że pochodzi on od innej osoby; 
przerobienie dokumentu zachodzi wówczas, gdy nadano mu inną treść od 
autentycznej. Stanowisko zarówno doktryny jak i orzecznictwa w tym 
przedmiocie jest utrwalone i jednoznaczne.  

 
7 
 
Z treści zarzutów postawionych E. S. a także nie objętych kasacją – J. B. 
i S. S. wynika, że podrobienie przez nich dokumentów w postaci oświadczenia 
J. B. i umowy kupna – sprzedaży grobu R. L., do czego E. i S. S. namówił T. S., 
polegało na wpisaniu wcześniejszej daty sporządzenia tych dokumentów 
(25 maja 1994 r.). 
 
Oczywiście błędny jest pogląd, że dla bytu przestępstwa z art. 265 § 1 dkk 
nie musi zaistnieć fakt fizycznego dokonania niezgodnych z prawdą poprawek 
oraz, że fałszowanie dokumentu mające znaczenie prawne może polegać także 
na 
zawarciu 
w 
owym 
dokumencie 
danych, 
czy 
okoliczności 
nie 
odzwierciedlających rzeczywistego stanu rzeczy. 
 
Dla realizacji znamion podrobienia (czy przerobienia) dokumentu nie ma 
znaczenia czy jego treść odpowiada stwierdzanemu w nim stanowi 
faktycznemu. Okoliczność ta ma znaczenie tylko w wypadku tzw. fałszu 
intelektualnego, który przewiduje art. 266 § 1 dkk (art. 271 § 1 kk) a nie art. 265 
kk z 1969 r. 
 
Podniesiona kwestia nie była w ogóle przedmiotem  jakichkolwiek ustaleń 
i ocen zarówno Sądu Rejonowego jak i Sądu odwoławczego i dlatego 
zachodziła potrzeba uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu Wojewódzkiego w N. 
jak i utrzymanego nim w mocy wyroku Sądu Rejonowego w N. w stosunku do 
T. S. i E. S. i jednocześnie potrzeba uchylenia wyroku Sądu Rejonowego (nie 
zaskarżonego apelacją) – w oparciu o przepis art. 536 kpk w zw. z art. 435 kpk – 
wobec J. B. i S. S. z powodu tych samych względów, które przemawiały za 
uchyleniem wyroków w odniesieniu do T. S. i E. S. i przekazania sprawy wyżej 
wymienionych oskarżonych do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w 
N.. 
 
Należało bowiem wykazać w oparciu o jakie przesłanki orzekające w 
sprawie Sądy uznały, że wyżej wymienieni oskarżeni realizowali ustawowe 
znamiona przestępstwa z art. 265 § 1 dkk. 

 
8 
 
W związku z treścią wyroku opłata od kasacji wniesiona przez E. S. 
i T. S. podlega zwrotowi (art. 527 § 4 kpk).  
 
Przewodniczący: SSN (Jacek Sobczak) 
 
Sędziowie: SN (Przemysław Kalinowski) 
 
SN (Lidia Misiurkiewicz) 
 
 
 
 
 
aw 
f/es