Pełny tekst orzeczenia IV KKN 344/96

Sygn. akt IV KKN 344/96

W Y R O K
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 kwietnia 2001 r.

Sąd Najwyższy w Warszawie - Izba Karna na rozprawie w składzie
następującym:

Przewodniczący: SSN – Dorota Rysińska (spraw.)

Sędziowie: SSN – Józef Skwierawski

SSN – Feliks Tarnowski

Protokolant – Elżbieta Brejniak

przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej – Stefana Szustakiewicza

po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2001 r.
sprawy B. K.
oskarżonego z art. 169 d.kk i art. 176 d.kk w zw. z art. 58 d.kk i art. 10 § 2 d.kk
z powodu kasacji, wniesionej przez prokuratora
od wyroku Sądu Wojewódzkiego w K.
z dnia 12 czerwca 1996 r., sygn. IV Ka […]
zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w K.
z dnia 26 marca 1996 r., sygn. II K […]

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego
rozpoznania
Sądowi
Okręgowemu
w
K.
w
postępowaniu
odwoławczym.

2
U Z A S A D N I E N I E

Wyrokiem z dnia 26 marca 1996 r. Sąd Rejonowy w K. uznał B. K.
za winnego tego, że w okresie od 10 maja 1993 r. do 20 czerwca 1994 r. w K.,
działając w warunkach przestępstwa ciągłego, wielokrotnie dopuścił się czynów
nierządnych z opóźnioną w rozwoju i przez to w znacznym stopniu pozbawioną
zdolności rozpoznania ich znaczenia i pokierowania swoim postępowaniem,
liczącą poniżej 15 lat E. F. w ten sposób, że obnażał się, dotykał jej narządów
rodnych i w kontakcie z jej ciałem wykonywał ruchy frakcyjne, tj. za winnego
przestępstwa z art. 169 d.kk i art. 176 d.kk w zw. z art. 58 d.kk w zw. z art. 10
§ 2 d.kk i za czyn ten, na mocy powołanych przepisów skazał oskarżonego,
zaś na podstawie art. 176 d.kk w zw. z art. 10 § 3 d.kk wymierzył mu karę
jednego roku i sześciu miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie,
na mocy art. 73 § 1 i 2 d.kk i art. 74 § 1 d.kk warunkowo zawiesił na okres
próby czterech lat, wymierzając na mocy art. 75 § 1 d.kk karę grzywny
w kwocie 400 zł.

Wyrok ten zaskarżyli zarówno obrońca oskarżonego jak i prokurator.

Obrońca, zarzucając wyrokowi obrazę przepisów postępowania, która
miała wpływ na treść orzeczenia, a to art. 2 § 1 pkt 1 i 2, art. 3 § 1 i 3, art. 372 §
1 pkt 1 kpk – wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku przez uniewinnienie
oskarżonego lub o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania.

Apelacja zaś prokuratora skarżyła wyrok w części dotyczącej kary, na
niekorzyść oskarżonego i zarzucając rażącą niewspółmierność kary w stosunku
do
wysokiego
stopnia
niebezpieczeństwa
społecznego
przypisanego
oskarżonemu czynu, wnosiła o zmianę wyroku przez podwyższenie kary
pozbawienia wolności do 2 lat i 6 miesięcy oraz uchylenie warunkowego
zawieszenia wykonania kary.

Sąd Wojewódzki w K. wyrokiem z dnia 12 czerwca 1996 r. zmienił
zaskarżony wyrok w ten sposób, że oskarżonego B. K. uniewinnił od zarzutu
oskarżenia a kosztami postepowania obciążył Skarb Państwa.

Kasację od powyższego wyroku wniósł prokurator, zaskarżając powyższy
wyrok w całości – na niekorzyść oskarżonego. Zarzucił on wyrokowi rażące
naruszenie przepisów prawa procesowego, mające wpływ na treść orzeczenia, a
to art. 4 § 1 d.kpk w zw. z art. 2 § 1 pkt 2 d.kpk i art. 3 § 1 dkpk oraz art. 357
d.kpk i art. 372 § 1 pkt 1 d.kpk w szczególności przez:
- poczynienie dowolnych, nie mających oparcia w materiale dowodowym
ustaleń i fragmentaryczną, wybiorczą ocenę materiału dowodowego w
oparciu o wyjaśnienia oskarżonego, zaświadczenie lekarza ginekologa i
wyrwany z kontekstu fragment opinii biegłego seksuologa, z pominięciem
całokształtu ujawnionych dowodów i ich wzajemnych relacji – co nie może
stanowić samodzielnej podstawy kategorycznych ocen i sądów
- bezzasadne odmówienie wiary zeznaniom pokrzywdzonej E. F. i jej babki
J. L.
oraz
bezzasadne
i
bez
podania
wystarczających
motywów
zakwestionowanie
opinii
biegłych
psychologów
I.
Z.
i
M.
P.
oraz wynikających z tych opinii wniosków, pozwalających na prawidłową
ocenę zeznań małoletniej pokrzywdzonej
- zaniechanie prawidłowego, wyczerpującego wskazania w uzasadnieniu
orzeczenia, dlaczego Sąd odwoławczy nie uznał dowodów przemawiających
za tezą oskarżenia, a więc na niekorzyść oskarżonego.
Podnosząc powyższe zarzuty, prokurator wniósł o uchylenie wyroku Sądu
Wojewódzkiego w K. i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temuż
Sądowi.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Część prezentowanych w kasacji zarzutów uznać należało za zasadną. W
szczególności podzielić należało stawiany wyrokowi sądu odwoławczego zarzut
obrazy art. 372 § 1 pkt. 1 kpk z 1969 r. Jakkolwiek bowiem przepisem, który

4
zawierał wymogi odnoszące się do uzasadnienia wyroku sądu drugiej instancji
była norma art. 406 § 2 d.kpk (obecnie art. 457 § 2 kpk), to nie ulega
wątpliwości, iż w określonych sytuacjach pisemne motywy wyroku sądu
odwoławczego nie tylko winny odnosić się do zgłoszonych w środku
odwoławczym
zarzutów
i
wniosków,
ale
zawierać
także
elementy
charakterystyczne dla uzasadnienia pierwszoinstancyjnego. Dotyczy to
w szczególności sytuacji, gdy sąd apelacyjny dokonuje zmiany zaskarżonego
wyroku co do istoty, a zatem, kiedy dokonuje w sprawie odmiennych,
stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, ustaleń faktycznych. W takim
wypadku, sąd ten obowiązany jest podać powody, dla których dokonał
odmiennej, niż uczynił to sąd pierwszej instancji, oceny dowodów, przy czym
obowiązek ten odnosi się wówczas do całokształtu dowodów, które
dla rozstrzygnięcia są istotne, a które zostały inaczej ocenione w toku
drugoinstancyjnego rozpoznania sprawy. Obowiązek ten nabiera tym większej
wyrazistości, gdy się uwzględni, iż sąd odwoławczy, z natury rzeczy nie ma –
tak jak sąd pierwszej instancji – bezpośredniego kontaktu z przeprowadzonymi
dowodami. Przejęcie zatem na siebie przez sąd odwoławczy funkcji sądu
merytorycznego przy zasadniczej zmianie rozstrzygnięcia sądu pierwszej
instancji, pociąga za sobą oczywistą konieczność szczegółowego wskazania
przesłanek odmiennego orzeczenia przez wyczerpujące odniesienie się
do wszystkich faktów i dowodów zgromadzonych w sprawie i mających
znaczenie dla rozstrzygnięcia. Na powinność taką Sąd Najwyższy wielokrotnie
zwracał uwagę (por. m. in. wyroki : z dnia 11 marca 1993r., III KRN 21/93,
OSNKW 1993, z. 5-6, poz. 34 i z dnia 15 lutego 1996 r. III KRN 197/95,
Prok. I Pr. 1996, z. 9, poz. 9) i do poglądów tych należy się w tym miejscu
odwołać.
Z opisywanych powyżej powinności, orzekający w niniejszej sprawie Sąd
Wojewódzki w K. nie wywiązał się w sposób dostateczny, zaś wytknięty
w skardze kasacyjnej charakter uchybień motywacyjnej części zaskarżonego

5
wyroku przekonuje, że uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na treść
rozważanego orzeczenia.
Istotą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie było dokonanie prawidłowej
oceny dowodu z zeznań małoletniej, dotkniętej niedorozwojem umysłowym,
pokrzywdzonej E. F.. Sąd odwoławczy, odmiennie niż uczynił to sąd pierwszej
instancji, odmówił wiary zeznaniom tego świadka. W ocenie swej odniósł się
do treści konkretnych depozycji małoletniej, które, zdaniem tego sądu, zarówno
podawały w wątpliwość możliwość dopuszczenia się przez oskarżonego B. K.
przestępstwa, zwłaszcza w opisywanej przez pokrzywdzoną (i jej babkę,
świadka J. L.) formie, jak i wskazał na przyczyny, dla których małoletnia mogła
składać zeznania związane z seksualnym tłem, będących przedmiotem
rozpoznania czynów. Istotnie, dokonanie analizy zeznań pokrzywdzonej
pod kątem treści, jakie zeznania te zawierały było niezbędne, zwłaszcza
w związku z treścią stawianych w apelacji obrońcy oskarżonego zarzutów
oraz wobec faktu, iż sąd pierwszej instancji praktycznie od oceny takiej się
uchylił, bazując w niej przede wszystkim na opiniach biegłych psychologów,
którzy wyrazili stanowisko, że zeznania pokrzywdzonej mogą stanowić
pełnowartościowy materiał dowodowy. Powyższe nie zmienia jednak faktu, iż
skoro sąd odwoławczy doszedł do odmiennych, niż sąd pierwszej instancji
wniosków w przedmiocie wiarygodności zeznań pokrzywdzonej, jego
obowiązkiem było nie tylko zaakcentowanie tych okoliczności i dowodów,
które, zdaniem tego sądu, przemawiały za trafnością przyjętego przez siebie
stanowiska, ale również odniesienie się do tych, które świadczyły
za stanowiskiem przeciwnym; ocena ta winna przy tym wskazywać powody,
dla których sąd ten dowodów przeciwnych nie przyjął, choć legły one u podstaw
rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. W szczególności więc zauważyć
należało, iż Sąd Wojewódzki jedynie dokonał krytyki opinii biegłej psycholog
I. Z., która przeprowadzała czynności w toku postępowania przygotowawczego,
natomiast całkowicie pominął milczeniem treść opinii biegłego psychologa

6
M. P., który uczestniczył w przesłuchaniu pokrzywdzonej przez Sąd Rejonowy
i który – poza wnioskami wynikającymi z badań specjalistycznych –
zaprezentował swe spostrzeżenia dotyczące zachowania małoletniej w trakcie
składania zeznań, w tym również wynikające z bezpośredniego jej kontaktu
z obecnym wówczas oskarżonym. Uchylenie się przez sąd odwoławczy
od zaprezentowania swej oceny w przedmiocie pozytywnej opinii tego biegłego
na temat wartości dowodowej zeznań E. F. stanowiło poważne uchybienie
normie art.372 §1 pkt. 1 d.kpk , tym bardziej rażące, że w ten sposób
Sąd Wojewódzki zbagatelizował jednocześnie znaczenie, jakie dla rozstrzygania
ma zasada bezpośredniości. Fakt, iż realizacja tej zasady – z natury rzeczy –
doznaje w postępowaniu odwoławczym ograniczenia, stawia przecież tym
większe wymagania wobec sposobu analizowania istotnych dla rozstrzygnięcia
dowodów, z którymi sąd odwoławczy nie miał bezpośredniego kontaktu.
W tym kontekście nie sposób więc również pominąć, że przy dokonywaniu
własnej oceny zeznań pokrzywdzonej Sąd Wojewódzki także posiłkował się
opinią specjalistyczną, jednakże dowód ten – w postaci, dotyczącej osoby
oskarżonego, opinii biegłego seksuologa– nie odnosił się, co oczywiste,
do wszystkich kwestii istotnych dla prawidłowej oceny zeznań pokrzywdzonej.
Nie dyskredytując zatem w żadnej mierze wniosków płynących z opinii
biegłego seksuologa co do wątpliwej treści depozycji małoletniej (i jej babki),
opisujących sposób przestępnego działania oskarżonego, stwierdzić należało, iż
skonfrontowanie tych wniosków, podobnie jak i innych wynikających z zeznań
pokrzywdzonej okoliczności, do których – jako podających w wątpliwość ich
wartość obciążającą oskarżonego – sąd odwoławczy przywiązał wagę,
ze specjalistycznymi opiniami psychologicznymi odnoszącymi się do osoby
pokrzywdzonej, jawiło się dla prowadzonej analizy jako oczywiście niezbędne.
Brak w omawianym zakresie stanowiska sądu odwoławczego przesądza ocenę,
iż rozstrzygnięcie tego sądu nie poddaje się kontroli kasacyjnej w zakresie
pozostałych zarzutów zgłoszonych we wniesionej skardze.

7
Przedstawione powyżej uchybienia w zakresie motywacyjnej części
zaskarżonego kasacją wyroku stanowiły o konieczności jego uchylenia i
przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Wydaje się jednak, iż rozstrzygający ponownie sprawę sąd ma możliwość
naprawienia powstałego uchybienia jedynie po uprzednim rozważeniu
ewentualności odebrania uzupełniających opinii specjalistycznych, o których
mowa była wyżej. Winien zatem sąd rozważyć, czy we własnym zakresie zdoła
ocenić i rozstrzygnąć sprzeczności, jakie rysują się między opinią biegłego
seksuologa i biegłych psychologów (o ile mają one rzeczywisty charakter) oraz
czy zdoła dokonać rzetelnej oceny opinii psychologicznych na temat wartości
dowodowej zeznań pokrzywdzonej bez uzupełniającego ich przesłuchania na
konkretne, wynikające z treści tych zeznań okoliczności. W każdym jednak
razie, niezależnie od sposobu rozstrzygnięcia sprawy, stanowisko swoje sąd
odwoławczy winien uzasadnić w sposób czyniący zadość wymogom prawa
procesowego.

Przewodniczący: SSN (Dorota Rysińska)

Sędziowie: SN (Józef Skwierawski)

SN (Feliks Tarnowski)

aw
f/es