IV KK 185/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy, rozpoznając kasację obrońcy skazanego A.S., uchylił zaskarżony wyrok sądu okręgowego oraz zmieniony nim wyrok sądu pierwszej instancji, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Bielsku-Białej. Rozstrzygnięcie to nastąpiło z urzędu, na podstawie art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k., z uwagi na stwierdzenie bezwzględnej przyczyny odwoławczej. Sąd Najwyższy ustalił, że od momentu powzięcia przez prokuratora uzasadnionych wątpliwości co do poczytalności skazanego, powstał stan obrony obligatoryjnej. Pomimo tego, na rozprawie przed sądem pierwszej instancji oraz na dwóch terminach rozprawy odwoławczej, skazany występował bez obrońcy, a sąd nie wydał postanowienia o ustaniu obowiązku obrony. Sąd Najwyższy nie stwierdził natomiast innych podnoszonych w kasacji bezwzględnych przyczyn odwoławczych, takich jak przedawnienie karalności czynów czy brak skargi uprawnionego oskarżyciela. W związku z uchyleniem wyroku z przyczyn niezależnych od zarzutów kasacyjnych, Sąd Najwyższy zarządził zwrot opłaty od kasacji.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących obrony obligatoryjnej i bezwzględnych przyczyn odwoławczych w postępowaniu karnym.
Dotyczy specyficznej sytuacji braku wydania postanowienia o ustaniu obrony obligatoryjnej.
Zagadnienia prawne (3)
Czy naruszenie prawa do obrony poprzez prowadzenie rozprawy bez obligatoryjnego obrońcy, w sytuacji braku wydania przez sąd postanowienia o ustaniu obowiązku obrony, stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, nieobecność obrońcy na rozprawie w przypadku braku wydania przez sąd postanowienia o ustaniu obligatoryjności obrony, stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że od momentu powzięcia przez prokuratora wątpliwości co do poczytalności oskarżonego, powstaje stan obrony obligatoryjnej. Stan ten nie ustaje z chwilą wydania opinii biegłych, lecz dopiero z chwilą wydania postanowienia przez sąd na podstawie art. 79 § 4 k.p.k. Brak takiego postanowienia, a mimo to prowadzenie rozprawy bez obrońcy, stanowi rażące naruszenie prawa do obrony, będące bezwzględną przyczyną odwoławczą.
Czy doszło do przedawnienia karalności czynów przypisanych oskarżonemu w punkcie I tiret 1, 2 i 3 wyroku Sądu I instancji, biorąc pod uwagę zmiany przepisów o przedawnieniu i wstrzymanie biegu terminu z powodu pandemii COVID-19?
Odpowiedź sądu
Nie, nie doszło do przedawnienia karalności tych czynów.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy szczegółowo przeanalizował przepisy intertemporalne dotyczące zmian w Kodeksie karnym w zakresie przedawnienia, a także wpływ ustawy COVID-19 na bieg terminów. Stwierdził, że stosując odpowiednie przepisy, terminy przedawnienia nie upłynęły ani w dacie orzekania przez sąd odwoławczy, ani w dacie wyroku Sądu Najwyższego.
Czy zmiana opisu czynu w zakresie pokrzywdzonego, przy niezmienności pozostałych elementów, stanowi wyjście poza granice oskarżenia i brak tożsamości czynu?
Odpowiedź sądu
Nie, sama zmiana co do osoby pokrzywdzonego, przy niezmienności pozostałych elementów przestępstwa, nie stanowi wyjścia poza granice oskarżenia i nie prowadzi do wniosku o braku tożsamości czynu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że różnica co do osoby pokrzywdzonego wyklucza tożsamość czynu tylko wtedy, gdy łączy się z innymi zmianami. W analizowanej sprawie modyfikacja dotyczyła jedynie pokrzywdzonego, co nie naruszało granic oskarżenia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| A.S. | osoba_fizyczna | skazany |
Przepisy (36)
Główne
k.p.k. art. 439 § 1
Kodeks postępowania karnego
Uchylenie wyroku z powodu bezwzględnej przyczyny odwoławczej, w tym nieobecności obligatoryjnego obrońcy.
k.p.k. art. 79 § 1
Kodeks postępowania karnego
Obrona obligatoryjna.
k.p.k. art. 79 § 3
Kodeks postępowania karnego
Obowiązkowa obecność obrońcy na rozprawie.
k.p.k. art. 79 § 4
Kodeks postępowania karnego
Ustanowienie postanowienia o ustaniu obligatoryjności obrony.
Pomocnicze
k.p.k. art. 518
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 536
Kodeks postępowania karnego
Sąd Najwyższy działa z urzędu poza granicami kasacji.
k.k. art. 209 § 1
Kodeks karny
Przestępstwo niealimentacji.
k.k. art. 286 § 1
Kodeks karny
Przestępstwo oszustwa.
k.k. art. 297 § 1
Kodeks karny
Przestępstwo poświadczenia nieprawdy.
k.k. art. 270 § 1
Kodeks karny
Przestępstwo fałszerstwa dokumentu.
k.k. art. 11 § 2
Kodeks karny
Zbieg przepisów.
k.k. art. 91 § 1
Kodeks karny
Ciąg przestępstw.
k.k. art. 4 § 1
Kodeks karny
Zasada stosowania ustawy względniejszej.
k.p.k. art. 17 § 1
Kodeks postępowania karnego
Okoliczności wyłączające ukaranie.
k.p.k. art. 424 § 1
Kodeks postępowania karnego
Wymogi uzasadnienia wyroku.
k.p.k. art. 433 § 2
Kodeks postępowania karnego
Zakres kontroli odwoławczej.
k.p.k. art. 457 § 3
Kodeks postępowania karnego
Uzasadnienie wyroku sądu odwoławczego.
k.p.k. art. 7
Kodeks postępowania karnego
Zasada swobodnej oceny dowodów.
k.p.k. art. 410
Kodeks postępowania karnego
Podstawa ustaleń faktycznych.
k.p.k. art. 167
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek ujawnienia dowodów.
k.p.k. art. 170 § 1
Kodeks postępowania karnego
Oddalenie wniosku dowodowego.
k.p.k. art. 170 § 1a
Kodeks postępowania karnego
Oddalenie wniosku dowodowego jako niedopuszczalne.
k.k. art. 101 § 1
Kodeks karny
Terminy przedawnienia.
Ustawa o zmianie ustawy – Kodeks karny art. 1 § pkt 1 lit. a)
Wydłużenie okresów przedawnienia.
Ustawa o zmianie ustawy – Kodeks karny art. 2
Przepisy intertemporalne dotyczące przedawnienia.
k.k. art. 102
Kodeks karny
Wydłużenie terminu przedawnienia o 5 lat po przejściu postępowania w fazę in personam.
Ustawa o zmianie ustawy – Kodeks karny art. 1
Zmiana okresu wydłużenia terminu przedawnienia.
Ustawa o zmianie ustawy – Kodeks karny art. 2
Stosowanie nowych przepisów o przedawnieniu.
t.j. Dz. U. 2023, poz. 1327 ze zm. art. 15zzr¹ § 1
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19
Wstrzymanie biegu terminu przedawnienia czynów.
k.p.k. art. 17 § 1
Kodeks postępowania karnego
Okoliczności wyłączające ukaranie.
k.p.k. art. 399 § 1
Kodeks postępowania karnego
Zmiana kwalifikacji prawnej czynu.
k.p.k. art. 411 § 2
Kodeks postępowania karnego
Przekroczenie terminu odroczenia wydania wyroku.
k.p.k. art. 202 § 1
Kodeks postępowania karnego
Dopuszczenie dowodu z opinii biegłych.
k.k. art. 31 § 1
Kodeks karny
Poczytalność sprawcy.
k.k. art. 31 § 2
Kodeks karny
Znaczne ograniczenie poczytalności.
k.p.k. art. 527 § 4
Kodeks postępowania karnego
Zwrot opłaty od kasacji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie prawa do obrony poprzez prowadzenie rozprawy bez obligatoryjnego obrońcy.
Odrzucone argumenty
Przedawnienie karalności czynów. • Brak skargi uprawnionego oskarżyciela. • Niewłaściwa kontrola odwoławcza. • Oddalenie wniosków dowodowych.
Godne uwagi sformułowania
uchyla zaskarżony wyrok, a także zmieniony nim wyrok Sądu I instancji i przekazuje sprawę Sądowi Rejonowemu w Bielsku-Białej do ponownego rozpoznania • wystąpienie tzw. bezwzględnej przyczyny odwoławczej, o której mowa w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. • stan obrony obligatoryjnej obowiązywał w postępowaniu od dnia wydania postanowieniu o dopuszczeniu dowodu z opinii biegłych psychiatrów • uchybienie o randze bezwzględnej przyczyny odwoławczej określonej w art. 439 § 1 pkt 10 k.p.k. stanowi nieobecność obrońcy na rozprawie w przypadku braku wydania przez sąd postanowienia, o którym mowa w art. 79 § 4 k.p.k., stwierdzającego brak obligatoryjności obrony
Skład orzekający
Andrzej Tomczyk
przewodniczący
Zbigniew Puszkarski
członek
Małgorzata Wąsek-Wiaderek
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących obrony obligatoryjnej i bezwzględnych przyczyn odwoławczych w postępowaniu karnym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku wydania postanowienia o ustaniu obrony obligatoryjnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy fundamentalnego prawa do obrony w procesie karnym i pokazuje, jak jego naruszenie może prowadzić do uchylenia wyroku, nawet jeśli zarzuty kasacyjne były inne. Jest to ważna lekcja dla praktyków prawa.
“Naruszenie prawa do obrony: Sąd Najwyższy uchyla wyrok z powodu braku obrońcy na rozprawie!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.