IV KK 134/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 13 sierpnia 2025 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Piotr Mirek (przewodniczący)
SSN Michał Laskowski
SSN Paweł Wiliński (sprawozdawca)
Protokolant Agnieszka Niewiadomska
przy udziale prokuratora Jerzego Kopcia del. do Prokuratury Krajowej,
w sprawie J.G.
uniewinnionego od popełnienia zarzucanego mu czynu
z art. 241 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie
w dniu 13 sierpnia 2025 r.,
kasacji wniesionej przez prokuratora - na niekorzyść
od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach
z dnia 19 listopada 2024 r., sygn. akt VI Ka 484/24,
zmieniającego wyrok Sądu Rejonowego w Tarnowskich Górach
z dnia 27 marca 2024 r., sygn. akt II K 2379/23,
na podstawie art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. uchyla zaskarżony wyrok
i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Gliwicach do
ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Michał Laskowski Piotr Mirek Paweł Wiliński
IV KK 134/25
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 27 marca 2024 r., sygn. akt II K 2379/23, Sąd Rejonowy w
Tarnowskich Górach umorzył na podstawie art. 17 § 1 pkt 3 k.p.k. postępowanie
karne przeciwko J. G. o czyn z art. 241 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k.
Po
rozpoznaniu
apelacji
obrońcy
oskarżonego
oraz
oskarżyciela
publicznego Sąd Okręgowy w Gliwicach, wyrokiem z dnia 19 listopada 2024 r., sygn.
akt VI Ka 484/24, zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnił J.G. od
popełnienia zarzucanego mu czynu, a w pozostałym zakresie utrzymał wyrok w
mocy.
Kasację w tej sprawie wniósł zastępca Prokuratora Rejonowego w
Tarnowskich Górach, zaskarżając wyrok Sądu odwoławczego w całości, na
niekorzyść J.G., zarzucając:
„rażące naruszenie prawa karnego materialnego, mające istotny wpływ na treść
orzeczenia, a to art. 241 § 1 k.k.. poprzez jego niewłaściwą wykładnię,
polegającą na niezasadnym przyjęciu, że postępowanie sprawdzające
prowadzone na podstawie art. 307 § 1 k.p.k., z którego informacje zostały przez
oskarżonego rozpowszechnione, nie jest postępowaniem przygotowawczym, a
co za tym idzie nie jest objęte dyspozycją wymienionego przepisu, co
doprowadziło do zmiany zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie
oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czyn.”
W oparciu o ten zarzut skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku
Sądu Okręgowego w Gliwicach i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
temu Sądowi.
W toku rozprawy kasacyjnej Prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o
stwierdzenie bezwzględnej przyczyny odwoławczej, wskazanej w art. 439 § 1 pkt. 2
k.p.k., związanej z udziałem w składzie orzekającym Sądu Okręgowego w Gliwicach
sędziego X. Y.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Rozpoznanie wniesionej kasacji, niezależnie od podniesionego w niej zarzutu,
doprowadziło do ujawnienia, że w sprawie wystąpiła bezwzględna przyczyna
IV KK 134/25
3
odwoławcza z art. 439 § 1 pkt. 2 k.p.k., związana z zasiadaniem w składzie Sądu
odwoławczego sędziego X. Y. Obligowało to Sąd Najwyższy do uchylenia
zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach i przekazania przedmiotowej
sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania w postępowaniu odwoławczym.
Przed wskazaniem szczegółowych argumentów należy podkreślić, że Sąd
Najwyższy w niniejszym składzie w pełni podziela, utrwalone w orzecznictwie
stanowisko, że z samego faktu, iż w składzie orzekającym zasiada sędzia sądu
powszechnego powołany na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej
przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie
Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r., poz. 3), nie wynika
jeszcze wadliwość wydanego przez ten sąd orzeczenia. Jak bowiem podkreślił Sąd
Najwyższy w uchwale trzech połączonych Izb z dnia 23 stycznia 2020 r., BSA I-4110-
1/2020 (OSNK 2020, z. 2, poz. 7), „nienależyta obsada sądu w rozumieniu art. 439
§ 1 pkt 2 k.p.k. (…) zachodzi także wtedy, gdy w składzie sądu bierze udział osoba
powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym albo wojskowym na wniosek
Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy
z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych
ustaw,
jeżeli
wadliwość
procesu
powoływania
prowadzi,
w
konkretnych
okolicznościach, do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności w
rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw
Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw
człowieka i podstawowych wolności”.
Wskazane orzeczenie ma moc zasady prawnej i wiąże wszystkie orzekające
składy Sądu Najwyższego. Wprawdzie podejmując próbę podważenia zakresu jego
związania niekiedy podnosi się błędny argument wskazujący na wyrok Trybunału
Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2020 r., sygn. akt U 2/20, OTK-A 2020, poz. 61.
Słusznym jest jednak w tym zakresie odwołanie się do utrwalonego w orzecznictwie
Sądu Najwyższego stanowiska, że wskazane orzeczenie Trybunału, wykraczające
jaskrawo poza katalog wiążących orzeczeń sądu konstytucyjnego wskazanych w art.
188 ust. 1 Konstytucji, nie uzyskało mocy powszechnie obowiązującego orzeczenia,
nie może uchylić uchwały trzech połączonych Izb Sądu Najwyższego, ani przesądzić
o jej obowiązywaniu. W konsekwencji stanowić on może jedynie wyraz określonego
IV KK 134/25
4
i niewiążącego poglądu prawnego Trybunału Konstytucyjnego (tak m.in.
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2022 r., I KO 79/21 i KO 80/21;
por. także m.in.: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2023 r., IV KZ
59/21; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 maja 2023 r., V KK 17/23; wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 14 czerwca 2023 r., II KK 489/21).
Stanowisko wyrażone w uchwale BSA I-4110-1/2020 znajduje swoje
potwierdzenie w uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, I KZP 2/22, z dnia 2
czerwca 2022 r., w której Sąd Najwyższy uznał, że Krajowa Rada Sądownictwa
ukształtowana w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o
zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw nie
jest organem tożsamym z organem konstytucyjnym, którego skład i sposób
wyłaniania reguluje Konstytucja RP, w szczególności w art. 187 ust. 1, a „w wyniku
zmian ustawowych, dokonanych ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o
Krajowej Radzie Sądownictwa, organ ten przestał spełniać cechy organu
konstytucyjnego, co uchyliło domniemanie spełnienia przez osoby powołane przez
Prezydenta RP z rekomendacji takiej Krajowej Rady Sądownictwa na stanowisko
sędziego kryteriów niezawisłości i bezstronności. Bezpośrednie uzależnienie od
władzy politycznej decyzji podejmowanych w procedurze nominacji sędziowskich,
uzasadniło przekonanie, że o nominacjach tych mogą decydować względy
pozamerytoryczne” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2022 r., II KK
206/21).
W świetle powyższego brak bezstronności i niezawisłości sądu, w składzie
którego zasiadał sędzia sądu powszechnego, który uzyskał nominację w wadliwym
procesie przed Krajową Radą Sądownictwa od 17 stycznia 2018 r., należy ustalać in
concreto. W konsekwencji przeprowadzając test niezależności i bezstronności sądu
w kontekście ewentualnego zaistnienia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art.
439 § 1 pkt 2 k.p.k., należy mieć na względzie stopniowalność kryteriów doboru do
sądów różnego rzędu, gdyż surowsze są wymagania w stosunku do sędziów
ubiegających się o awans do sądów, które znajdują się wyżej w strukturze
sądownictwa. To zaś przesądza o konieczności oceny w ramach testu niezawisłości
konkretnego sędziego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 października 2022
r., II KS 32/21, czy z dnia 30 maja 2023 r., II KK 23/22) okoliczności takich jak np.: 1)
IV KK 134/25
5
równoczesność (lub zbliżony czas) uruchomienia drogi awansowej z objęciem
ważnego stanowiska w administracji sądowej w drodze arbitralnej decyzji Ministra
Sprawiedliwości; 2) utajnienie obrad KRS w zakresie danej kandydatury; 3)
negatywna opinia zgromadzenia ogólnego sędziów; 4) porównanie osiągnięć
zawodowych kandydata z doświadczeniem zawodowym i poparciem środowiska dla
kontrkandydatów, to, czy kandydat w ogóle miał kontrkandydata do awansu, czy też
był jedyną osobą, która wzięła udział w danym konkursie; 5) przyjmowanie stanowisk
funkcyjnych w sądzie dyscyplinarnym zbieżne w czasie z uzyskaniem awansu na
stanowisko wyższe sędziowskie; 6) fakt uzyskania nominacji na stanowiska
funkcyjne pozostające w dyskrecjonalnej kompetencji władzy politycznej; 7)
wykonywanie określonych zadań lub funkcji na podstawie arbitralnych decyzji władzy
politycznej, co obejmuje również tzw. delegacje ministerialne, dodatkowe
zatrudnienie w jednostkach bezpośrednio podporządkowanych władzy politycznej; 8)
charakter sprawy, do której rozstrzygnięcia ukształtowano dany skład sądu; 9)
działalność publiczna i wypowiedzi danego sędziego, wykraczające poza
gwarantowane przez Konstytucję ramy udziału w debacie publicznej, a wskazujące
na
zaangażowanie
w
realizację
określonych
celów
politycznych
władzy
wykonawczej; 10) składanie podpisu na listach poparcia dla kandydatów do
niekonstytucyjnie ukształtowanej KRS.
Jednocześnie dostrzec należy, że kadencyjna aktywność tych organów
władzy wykonawczej, w tym przede wszystkim Ministra Sprawiedliwości, które m.in.
w latach 2017-2023 podejmowały intensywne, wykraczające poza konstytucyjne
ramy trójpodziału władzy, działania zmierzające do podporządkowania swojej woli
sądów i orzekających w nich sędziów, została już zakończona. Jednak ryzyko takich
zachowań i naruszenia trójpodziału władzy nie ustało, a założyć należy z ostrożności,
że w dającej się przewidzieć przyszłości nie zniknie. Równocześnie, z punktu
widzenia wymiaru sprawiedliwości, sprawowanego przez sądy jako jednego z trzech
organów władzy w państwie, koniecznym jest i wymaganym nieprzerwane stanie na
straży przestrzegania sędziowskiej bezstronności i niezależności. Obowiązek ten jest
tym ważniejszy do realizacji, że smutną spuścizną lat walki władzy wykonawczej z
niezależnymi od nich sądami jest obniżający się etos sędziego. Tymczasem
niewzruszonym obowiązkiem sędziego jest być niezależnym, zaś każdy dowód
IV KK 134/25
6
braku tej niezależności, podległości wobec władzy politycznej, sprzyjania
podporządkowania sądów interesom innych podmiotów, musi być szczególnie
wnikliwie badany i oceniany. Co jednak nie mniej ważne, z punktu widzenia jednostki,
która w sądzie realizuje swoje konstytucyjne prawo do rozpoznania sprawy przed
sądem niezależnym, bezstronnym i niezawisłym (art. 45 ust. 1 Konstytucji) nakaz
zapewnienia tego standardu nie traci nigdy na aktualności. Każdy uczestnik
postępowania i każdy zewnętrzny obiektywny obserwator winien mieć pewność oraz
przekonanie, że sprawa rozpoznana będzie niezależnie od oczekiwań polityków, woli
przedstawicieli organów władzy wykonawczej, ustawodawczej, a nawet także
sądowniczej. Dodać należy przy tym, że utrata niezależności przez sędziego,
ujawnienie podległości wobec władzy wykonawczej w zamian za awanse zawodowe,
nominacje, stanowiska, czy wykazana współpraca przy dekonstrukcji niezawisłości
sądownictwa nie mają w istocie charakteru jednorazowego, lecz podważają w ujęciu
szerszym zaufanie do konkretnego sędziego w wykonywaniu przez niego funkcji
arbitra, jako podmiotu bezstronnego i niezależnego. Wszystkie powyższe powody
wskazują na konieczność kontynuowania także obecnie szczególnie dbałej kontroli
standardów bezstronności, wyznaczonych uchwałą 3 połączonych Izb SN w 2020 r.,
BSA I-4110-1/2020.
W stosunku do sędziego X. Y. ujawnione zostały następujące okoliczności
mające znaczenie dla oceny stopnia w jakim sędzia zasiadając w składach
orzekających sądu realizuje standard bezstronności i niezależności:
1.
X. Y. został mianowany asesorem sądowym […] 2005 r. i pełnił obowiązki w
Sądzie Rejonowym w K., następnie w Sądzie Rejonowym w K., a […] 2009 r.
został powołany na stanowisko sędziego w tym Sądzie, gdzie orzekał do
grudnia 2017 r. kolejno w I Wydziale Cywilnym, X Wydziale Wykonywania
Orzeczeń, IX Wydziale Grodzkim;
2.
Nadal jako Sędzia Sądu Rejonowego w K. został z dniem […] 2017 r.
powołany przez Ministra Sprawiedliwości na prezesa Sądu Rejonowego w P.,
na co wyraził zgodę w formie pisemnej dwa dni później, tj. w dniu […] 2017 r.
(k. 37SN), następnie na własny wniosek (k. 36SN) został […] 2018 r.
delegowany do pełnienia obowiązków sędziego w Sądzie Rejonowym w P. –
na okres pełnienia funkcji prezesa Sądu (k.38SN). Dodać należy, że
IV KK 134/25
7
zaakceptowane przez w/w sędziego powołanie na stanowisko prezesa sądu
rejonowego w innym rejonie niż dotychczasowe miejsce pełnienia służby
sędziego nastąpiło w ramach tzw. faksowej wymiany prezesów sądów
powszechnych przez Ministra Sprawiedliwości Z.Z.;
3.
[…] 2018 r. sędzia X. Y. otrzymał dodatek funkcyjny sędziego wizytatora sądu
okręgowego w związku z delegowaniem do Sądu Rejonowego w P. na czas
pełnienia funkcji prezesa tego Sądu (k.42SN);
4.
decyzją Wiceministra Sprawiedliwości Ł. P. został od […] 2018 r. przeniesiony
na stanowisko Sędziego Sądu Rejonowego w P. wraz z etatem;
5.
w 2018 r. sędzia X. Y. podpisał listy poparcia dla kandydujących do
niekonstytucyjnie ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa: J.D. oraz J.M.;
6.
decyzją z […] 2019 r. został przez Wiceministra Sprawiedliwości Ł.P. odwołany
z dniem […] 2019 r. z funkcji prezesa Sądu Rejonowego w P., a kolejną
decyzją z tego samego dnia został delegowany do Sądu Okręgowego w
Gliwicach ze skutkiem od […] 2019 r. (k.48SN);
7.
jednocześnie w dniu […] 2019 r. sędzia X. Y. został powołany przez Ministra
Sprawiedliwości Z.Z. na prezesa Sądu Okręgowego w […] na okres 6 lat, a
powołanie przesłane zostało pierwotnie do Sądu Okręgowego w formie
elektronicznej […] 2019 r. „ze względu na zawarty w decyzji termin” (k.53SN);
8.
sędzia X. Y. powołanie na prezesa Sądu Okręgowego w […] przyjął, pomimo
że nie odbył w tym sądzie nawet jednego dnia delegacji, oraz co istotne
pozostawał nadal sędzią Sądu Rejonowego w P., oraz nie bacząc na fakt, że
nie ma na tym szczeblu organizacji sądownictwa i orzecznictwa
doświadczenia, nadto że chodzi o Sąd wyższego szczebla niż Sąd w którym
orzekał, co więcej Sąd należący do innego okręgu sądów powszechnych, a w
Sądzie tym orzeka wielu doświadczonych sędziów, w tym także mających
znaczące doświadczenie organizacyjne, kadrowe i orzecznicze;
9.
sędzia X. Y. wziął udział w ogłoszonym w Monitorze Polskim z […] 2018 r.
(poz. […]) konkursie na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego w K.;
10.
Kolegium Sądu Apelacyjnego w […] w dniu […] 2019 r. negatywnie
zaopiniowało kandydaturę sędziego, a mimo to uzyskał on w dniu […] 2020 r.
pozytywną opinię KRS (Nr […]), w której wskazano, że „subiektywne
IV KK 134/25
8
przekonanie sędziego wizytatora nie może bowiem rzutować w sposób
bezwzględny na wyniki wszechstronnej oceny kandydatury”, zaś ocena
Kolegium Sadu Apelacyjnego oceniona została jako nieznajdująca oparcia w
zgromadzonych materiałach dotyczących sprawy i nieumotywowana;
11.
postanowieniem z dnia […] 2021 r. X. Y. został powołany na stanowisko
sędziego Sądu Okręgowego w K. (k.55SN), pozostając Prezesem Sądu
Okręgowego w […];
12.
sędzia X. Y. złożył w dniu […] 2021 r. wniosek o przeniesienie na miejsce
służbowe z Sądu Okręgowego w K. do Sądu Okręgowego w Gliwicach, a
podsekretarz stanu A.D. decyzją z […] lutego i ze skutkiem od […] lutego 2021
r. przeniosła sędziego na stanowisko sędziego Sądu Okręgowego w
Gliwicach;
13.
w 2022 r. sędzia X. Y. podpisał listy poparcia dla kandydujących do
niekonstytucyjnie ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa: J.D. oraz L.M.;
14.
[…] 2022 r. sędzia X. Y. powołany został przez Ministra Sprawiedliwości Z.Z.
do pełnienia jednocześnie funkcji pełnomocnika sądowego do spraw
wdrożenia systemów informatycznych w sądach powszechnych dla Sądu
Okręgowego w […] (k.60SN) i uzyskał z tego tytułu podwyższenie o 15%
dodatku służbowego prezesa (k.61SN, k.69SN);
15.
sędzia X. Y. wziął udział w ogłoszonym w Monitorze Polskim z […] 2022 r.
konkursie na stanowisko sędziego Sądu Apelacyjnego w […] i w marcu 2023
r. otrzymał pozytywna opinię wystawioną przez Prezesa Sądu Apelacyjnego
w […] W.M. (k.71SN), jednak Kolegium Sądu Apelacyjnego w [...] w dniu […]
2023 r. odroczyło opiniowanie w sprawie kandydatury sędziego, jednocześnie
w piśmie z […] 2023 r. skierowanym do Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...]
sędzia X. Y. wskazał, że w toku posiedzenia Kolegium nie wyraził on zgody na
wykorzystanie
podczas
obrad
dokumentów
z
jego
wcześniejszych
postępowań awansowych na stanowiska sędziowskie z obawy przed
odstąpieniem od opiniowania w celu zapoznania się z tymi dokumentami
przez Kolegium, wezwał Prezesa SA w [...] do uznania, że mimo odroczenia
doszło do wydania uchwały przez Kolegium w jego sprawie, wezwał do jej
IV KK 134/25
9
umieszczenia w systemie teleinformatycznym w związku z postępowaniem
awansowym i do nadania sprawie dalszego biegu (k.73-74SN);
16.
sędzia X. Y. uzyskał w […] 2023 r. nominację na stanowisko sędziego Sądu
Apelacyjnego w [...] w pionie cywilnym, pomimo negatywnej opinii sędziego
wizytatora wskazującego na brak doświadczenia w orzekaniu w sprawach
cywilnych (k.78SN);
17.
pismem z dnia […] 2024 r. Minister Sprawiedliwości A.B. wystąpił do Kolegium
Sądu Okręgowego w […] o opinię informując o zamiarze odwołania sędziego
X. Y. z funkcji Prezesa i zawieszając go w tej funkcji (k.76-80SN); sędzia
przedstawił w tej sprawie własne pisemne stanowisko, wskazując m.in. że nie
są mu znane żadne okoliczności i powody powołania go na stanowiska
prezesa inne niż dotyczące pozytywnej oceny jego pracy, że nie posiadał
kontaktów innych niż służbowe z politykami, nie dostrzega by w związku z
podpisaniem list poparcia do KRS w 2018 r. nastąpiło przyspieszenie kariery
zawodowej, oraz że wyraził zgodę na objęcie funkcji prezesa SO w […]
„wsłuchując się w głos przedstawicieli […] środowiska sędziowskiego” (k.81-
87SN);
18.
pismem z dnia […] 2024 r. sędziowie Sądu Rejonowego w Zabrzu przedstawili
stanowisko popierające odwołanie sędziego X. Y. z funkcji Prezesa SO w […]
i apelowali do w/w o złożenie rezygnacji z pełnionej funkcji (k.88SN), co
jednoznacznie wskazuje na skrajnie odmienną ocenę postawy sędziego X. Y.
przez sędziów środowiska […], niż ta przez niego deklarowana;
19.
pismem z […] 2024 r. Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Okręgowego w
Gliwicach negatywnie oceniło postępowanie Sędziego X. Y. związane z
udziałem w 2018 i w 2022 r. w składaniu list poparcia dla kandydatów do
„nieprawidłowo ukształtowanej Krajowej Rady Sądownictwa powołanej przez
polityków”, oraz objęcie stanowiska sędziego sądu wyższego rzędu zwłaszcza
po uchwale 3 połączonych Izb Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. oraz
wyroku TSUE z 19 listopada 2019 r. (C-585/18), a także wskazało, że
negatywnie ocenia objęcie przez sędziego X. Y. funkcji prezesa sądu „w
nieznanej
jednostce
organizacyjnej
wymiaru
sprawiedliwości,
bez
jakiegokolwiek doświadczenia – zarówno orzeczniczego jak i zarządczego na
IV KK 134/25
10
poziomie sądu wyższego rzędu niż ten w którym sędzia dotychczas pełnił
służbę, nadto bez zasięgnięcia opinii sędziów kierowanej jednostki. Całkowita
nietransparentność takiej procedury rodzi wątpliwości co do niezależności
osób przyjmujących funkcje od władzy wykonawczej.” W uchwale tej
wskazano także, że „Nie sposób natomiast nie zauważyć związku pomiędzy
powierzeniem Panu sędziemu X. Y. funkcji prezesa Sądu Okręgowego w […],
ze złożeniem przez niego podpisów na listach poparcia kandydatom do
Krajowej Rady Sądownictwa w 2018 i 2022 roku. To kryterium łączy większość
nominacji na stanowiska prezesów i wiceprezesów sądów […] okręgu
sądowego, dokonanych począwszy od 9 listopada 2017 r.” (k.89SN);
20.
Kolegium Sądu Okręgowego w […] w dniu […] 2024 r. po zapoznaniu się ze
stanowiskiem sędziego X. Y. i wysłuchaniu jego głosu jednomyślnie
pozytywnie zaopiniowało odwołanie w/w sędziego z funkcji prezesa (k.90SN),
co nastąpiło decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia […] 2024 r. (k.91SN);
21.
na wniosek Prezesa Sądu Okręgowego w K. z dnia […] 2024 r., uzasadniony
negatywną opinią Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Okręgowego w
[…], sędzia X. Y. został odwołany przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z
funkcji
pełnomocnika
sądowego
do
spraw
wdrożenia
systemów
informatycznych w sądach powszechnych dla Sądu Okręgowego w […]
(k.94SN).
Wskazane powyżej okoliczności jednoznacznie przesądzają, że dla
zewnętrznego odbiorcy, awans zawodowy sędziego X. Y. łączy się w sposób
oczywisty z akceptacją zmian kadrowych w sądownictwie dokonywanych dla jego
podporządkowania władzy wykonawczej, z faktem podpisania list poparcia dla
sędziów kandydujących do KRS wyłanianej w jawnie niekonstytucyjnej procedurze
przez polityków zmierzających w ramach tzw. reformy wymiaru sprawiedliwości do
podporządkowania sądów i sędziów woli politycznej wyrażanej przez ówczesnego
Ministra Sprawiedliwości oraz zaliczeniem do grona tych sędziów, którzy uzyskując
konkretne korzyści zawodowe lub osobiste kierunek tych zmian akceptowali i
wspierali. Bez wątpienia także znając już treść orzecznictwa Sądu Najwyższego, jak
i międzynarodowych Trybunałów, z których wynika bezspornie, że KRS nie jest
organem, o którym stanowi Konstytucja RP, X. Y. aktywnie wspierał tę procedurę i
IV KK 134/25
11
startujących w niej kandydatów. Udzielanie poparcia kandydatom i członkom KRS
daje też podstawy do twierdzenia, że niewątpliwie aprobował on zmiany w wymiarze
sprawiedliwości, których celem było podporządkowanie sądownictwa władzy
wykonawczej.
Przedstawiona ścieżka zawodowa sędziego i okoliczności zajmowania przez
niego kolejnych stanowisk oraz jego postępowanie prowadzące do powołania go na
prezesa innego niż właściwy mu z racji powołania Sądu Rejonowego w P., delegacji
do Sądu Okręgowego w Gliwicach, powołanie na stanowisko prezesa Sądu
Okręgowego w […] w pierwszym dniu delegacji i uzyskiwane w związku z tym
zawodowe korzyści przesądzają o braku spełnienia standardu niezależności i
niezawisłości przez sąd, w składzie którego orzekał.
Zaistnienie w sprawie bezwzględnej przyczyny odwoławczej w postaci
nienależycie obsadzonego sądu na etapie postępowania odwoławczego skutkuje
uchyleniem zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach i przekazaniem
sprawy do ponownego rozpoznania temu sądowi w postępowaniu odwoławczym.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, Sąd odwoławczy powinien mieć na uwadze
należytość obsady Sądu.
Niezależnie od powyższego zasadnym jest wskazanie, że obowiązkiem Sądu
odwoławczego będzie także odniesienie się do kwestii relacji czynności
sprawdzających, o których mowa w art. 307 k.p.k. i postanowienia o odmowie
wszczęcia dochodzenia do zakresu kryminalizacji zachowania polegającego na
rozpowszechnianiu wiadomości z postępowania przygotowawczego, wskazanego w
art. 241 k.k. Od ustalenia, czy zachowanie oskarżonego mieściło się choćby
potencjalnie w granicach zachowania zabronionego pod groźbą kary zależy bowiem
rozstrzygnięcie tej sprawy. Nie powinno przy tym ujść uwadze, że czynności
sprawdzające, służące ze swej istoty jedynie ustaleniu czy zachodzą podstawy do
wszczęcia śledztwa czy dochodzenia, nie są czynnościami tego śledztwa czy
dochodzenia, a jedynie je poprzedzają. Co więcej, nie wlicza się ich z mocy art. 307
k.p.k. do czasu trwania postępowania przygotowawczego. Jest to także powód, dla
którego co do zasady nie dokonuje się w ich trakcie czynności wymagających
spisania protokołu, z wyjątkiem przyjęcia wniosku o ściganie, przesłuchania
zawiadamiającego czy ustnego zawiadomienia o przestępstwie. Oczywiście błędne
IV KK 134/25
12
było zatem zawarte w kasacji stanowisko prokuratora kwestionujące przyjęcie przez
Sąd Okręgowy, że czynności sprawdzające nie stanowią części postępowania
przygotowawczego, skoro w istocie jego częścią nie są. Powoływane zaś w kasacji
prokuratora
poglądy,
wskazujące
na
utożsamianie
pojęcia
„czynności
sprawdzających” z terminem „postępowanie przygotowawcze”, stanowią przykład
stosowania wykładni rozszerzającej na niekorzyść. Przypomnieć tymczasem należy
o niedopuszczalności stosowania co do zasady na gruncie prawa karnego wykładni
rozszerzającej na niekorzyść, w tym co do terminów i pojęć określających zakres
normy sankcjonowanej. W tym przypadku odnosi się to do rozszerzenia zakresu
pojęcia „wiadomości z postępowania przygotowawczego”, o którym mowa w art. 241
k.k. na czynności sprawdzające z art. 307 k.p.k.
Jednocześnie jednak umknęło Sądowi Okręgowemu w Gliwicach to, że w
niniejszej sprawie nie tyle doszło do opublikowania przez oskarżonego informacji z
czynności sprawdzających, lecz oskarżony opublikował treść postanowienia o
odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego i ujawnił informacje zawarte
w jego uzasadnieniu. Zatem choć z jednej strony stanowisko tego Sądu uznającego,
że czynności sprawdzające nie są częścią postępowania przygotowawczego było
prawidłowe, to jednocześnie błędne okazało się uznanie, że postanowienie o
odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego jest częścią „czynności
sprawdzających”. Tymczasem orzeczenie o odmowie wszczęcia dochodzenia czy
śledztwa, jako imperatywne oświadczenie woli wydane przez uprawniony organ
postępowania przygotowawczego, realizujący obowiązek wynikający z zasady
legalizmu, jest czynnością mieszczącą się niewątpliwie w pojęciu czynności
postępowania przygotowawczego. Rozstrzyga bowiem o samym bycie tego
postępowania i zawiera wypowiedź co do podstaw jego prowadzenia. Zatem już
samo upublicznienie treści postanowienia i informacji z postanowienia o odmowie
wszczęcia śledztwa czy dochodzenia mieści się w zakresie kryminalizacji
wskazanym w art. 241 k.k. Kwestia ta ma w niniejszej sprawie znaczenie kluczowe,
zaś Sąd Okręgowy w Gliwicach winien tym razem sprostać obowiązkowi prawidłowej
oceny stanu faktycznego i wykładni obowiązujących przepisów.
Nie powinno wreszcie umknąć z pola widzenia tego Sądu i to w jakich
okolicznościach doszło do upublicznienia postanowienia o odmowie wszczęcia
IV KK 134/25
13
dochodzenia. Było ono bezpośrednim następstwem uznania przez organy ścigania,
że interes publiczny nie wymaga prowadzenia ścigania z urzędu i zaangażowania w
sprawę, mimo iż organy te miały wiedzę o tym, że pokrzywdzony nie jest
samodzielnie w stanie ustalić adresu podejrzanego, a są postawy do uznania, iż
podejrzany ukrywa się przed wymiarem sprawiedliwości w innej sprawie karnej, co
zaś z kolei oznacza, że potencjalnie samodzielnie złożony przez pokrzywdzonego
prywatny akt oskarżenia zawierałby brak powodujący odmowę jego przyjęcia przez
sąd.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł jak na wstępie.
Michał Laskowski Piotr Mirek Paweł Wiliński
[WB]
[r.g.]Pełny tekst orzeczenia
IV KK 134/25
Oryginalna, niezmieniona treść orzeczenia. Jeżeli chcesz przeczytać analizę (zagadnienia prawne, podstawa prawna, argumentacja, rozstrzygnięcie), wróć do strony orzeczenia.