IV KA 97/26
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Okręgowy w niniejszej sprawie uchylił wyrok Sądu Rejonowego, który warunkowo umorzył postępowanie karne wobec oskarżonego. Podstawą uchylenia było stwierdzenie rażącego naruszenia prawa procesowego, stanowiącego bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 10 kpk. Sąd Rejonowy, mimo wątpliwości co do poczytalności oskarżonego i wyznaczenia mu obrońcy z urzędu w trybie obrony obligatoryjnej, prowadził postępowanie dowodowe pod nieobecność tego obrońcy. Sąd Okręgowy podkreślił, że nawet jeśli późniejsza opinia biegłych psychiatrów wykazała pełną poczytalność oskarżonego w czasie popełnienia czynu oraz zdolność do samodzielnej obrony, to brak obrońcy na rozprawie, gdzie prowadzono postępowanie dowodowe, stanowił istotne uchybienie. Sąd odwoławczy odwołał się do orzecznictwa Sądu Najwyższego, wskazując, że nieobecność obligatoryjnego obrońcy jest bezwzględną przyczyną odwoławczą, a ograniczenie z art. 439 § 2 kpk (uchylenie tylko na korzyść oskarżonego) nie miało zastosowania w tej sytuacji, gdyż wyrok nie był najkorzystniejszy dla oskarżonego (został warunkowo umorzony, a apelację wniósł prokurator). W związku z tym, Sąd Okręgowy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu, wskazując jednocześnie na konieczność ponownego przeprowadzenia dowodów z rozprawy, na której nieobecny był obrońca, oraz rozważenia wydania postanowienia o braku obligatoryjności obrony.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów o obronie obligatoryjnej w polskim postępowaniu karnym, w szczególności w kontekście art. 439 § 1 pkt 10 kpk i ograniczenia z art. 439 § 2 kpk.
Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej, gdzie obrona obligatoryjna została formalnie ustanowiona, a następnie naruszono obowiązek jej zapewnienia.
Zagadnienia prawne (2)
Czy prowadzenie postępowania dowodowego pod nieobecność obrońcy z urzędu, któremu została powierzona obrona obligatoryjna, stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 10 kpk, nawet jeśli opinia biegłych wskazuje na poczytalność oskarżonego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, prowadzenie postępowania dowodowego pod nieobecność obrońcy z urzędu, któremu została powierzona obrona obligatoryjna, stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą z art. 439 § 1 pkt 10 kpk, niezależnie od ustaleń dotyczących poczytalności oskarżonego.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy uznał, że nieobecność obligatoryjnego obrońcy na rozprawie, na której prowadzono postępowanie dowodowe, jest rażącym naruszeniem prawa procesowego. Podkreślono, że formalne ustanowienie obrońcy i jego obowiązkowy udział w czynnościach procesowych są gwarancją prawa do obrony, a ich naruszenie stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą, nawet jeśli późniejsza opinia biegłych potwierdziła poczytalność oskarżonego.
Kiedy ograniczenie z art. 439 § 2 kpk (uchylenie orzeczenia tylko na korzyść oskarżonego) ma zastosowanie w przypadku stwierdzenia bezwzględnej przyczyny odwoławczej z art. 439 § 1 pkt 9-11 kpk?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ograniczenie z art. 439 § 2 kpk ma zastosowanie tylko wtedy, gdy zaskarżone orzeczenie jest najkorzystniejsze dla oskarżonego (np. uniewinnienie, umorzenie postępowania), a jego uchylenie z powodu uchybień z art. 439 § 1 pkt 9-11 kpk nie mogłoby doprowadzić do wydania orzeczenia na korzyść oskarżonego.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy wyjaśnił, że ograniczenie z art. 439 § 2 kpk, nakazujące uchylenie orzeczenia tylko na korzyść oskarżonego w przypadku stwierdzenia pewnych bezwzględnych przyczyn odwoławczych, nie ma zastosowania, gdy zaskarżone orzeczenie nie jest najkorzystniejsze dla oskarżonego. W tej sprawie, warunkowe umorzenie postępowania i apelacja prokuratora na niekorzyść oskarżonego oznaczały, że ponowne rozpoznanie sprawy mogło przynieść zarówno korzystniejsze, jak i mniej korzystne skutki dla oskarżonego, co wyłączało zastosowanie tego ograniczenia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| oskarżony | inne | oskarżony |
Przepisy (13)
Główne
k.p.k. art. 79 § § 1 pkt 3
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy obowiązku wyznaczenia obrońcy z urzędu w przypadku wątpliwości co do poczytalności oskarżonego.
k.p.k. art. 79 § § 3
Kodeks postępowania karnego
Wskazuje na obowiązek udziału obrońcy w czynnościach procesowych, gdy jego udział jest obowiązkowy.
k.p.k. art. 439 § § 1 pkt 10
Kodeks postępowania karnego
Określa nieobecność obligatoryjnego obrońcy lub brak udziału obrońcy w czynnościach, w których jego udział był obowiązkowy, jako bezwzględną przyczynę odwoławczą.
k.p.k. art. 439 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Ogranicza możliwość uchylenia orzeczenia z powodu uchybień z art. 439 § 1 pkt 9-11 tylko na korzyść oskarżonego.
k.p.k. art. 437 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Nakazuje uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w określonych przypadkach.
Pomocnicze
k.p.k. art. 79 § § 4
Kodeks postępowania karnego
Umożliwia sądowi wydanie postanowienia o braku obligatoryjności obrony, jeśli ustali, że udział obrońcy nie jest obowiązkowy.
k.p.k. art. 438
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy względnych przyczyn odwoławczych.
k.p.k. art. 436
Kodeks postępowania karnego
Umożliwia sądowi odstąpienie od szczegółowego omawiania zarzutów apelacyjnych, jeśli uchyla zaskarżone orzeczenie.
k.p.k. art. 442 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Pozwala sądowi odwoławczemu na ponowne przeprowadzenie dowodów lub ograniczenie się do ich odczytania.
k.p.k. art. 443
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy zakazu orzekania na niekorzyść oskarżonego po uchyleniu wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania.
k.p.k. art. 434 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy możliwości orzeczenia na korzyść oskarżonego mimo wniesienia apelacji na jego niekorzyść.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu art. 17 § § 2 pkt 4
Podstawa ustalenia wynagrodzenia dla obrońcy z urzędu w postępowaniu odwoławczym.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu art. 4 § § 3
Podstawa ustalenia wynagrodzenia dla obrońcy z urzędu w postępowaniu odwoławczym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przepisów o obronie obligatoryjnej (art. 79 § 1 pkt 3 kpk w zw. z art. 439 § 1 pkt 10 kpk) poprzez prowadzenie postępowania dowodowego pod nieobecność obrońcy z urzędu.
Godne uwagi sformułowania
sporządzenie go w tej formie byłoby nieczytelne dla stron i nie zapewniłoby pełnej transparentności, a tym samym swobodnej realizacji prawa do obrony naruszając prawo stron do rzetelnego procesu • naruszenie prawa procesowego mającego charakter bezwzględnej przyczyny odwoławczej • nieobecność obrońcy obligatoryjnego (...) stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą • uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania (...) jest dopuszczalne tylko na korzyść oskarżonego • zaskarżone rozstrzygnięcie nie jest przecież „najkorzystniejszym” dla oskarżonego
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o obronie obligatoryjnej w polskim postępowaniu karnym, w szczególności w kontekście art. 439 § 1 pkt 10 kpk i ograniczenia z art. 439 § 2 kpk."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej, gdzie obrona obligatoryjna została formalnie ustanowiona, a następnie naruszono obowiązek jej zapewnienia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy fundamentalnego prawa do obrony w procesie karnym i pokazuje, jak formalne uchybienia proceduralne mogą prowadzić do uchylenia wyroku, nawet jeśli dowody zdają się wskazywać na winę oskarżonego. Jest to ważny przykład dla prawników procesowych.
“Nawet z opinią biegłych o poczytalności, brak obrońcy może zniweczyć wyrok. Kluczowa lekcja z polskiego prawa karnego.”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.