IV KA 688/24

Sygn. akt IV Ka 688/24 UZASADNIENIE Tytułem wstępu Sąd wyjaśni powody odstąpienia od sporządzenia uzasadnienia na formularzu. Sporządzanie uzasadnienia na formularzu wymusza wielokrotne powtarzanie tych samych kwestii, względnie odwoływanie się do różnych rubryk formularza, zmuszając czytelnika do wielokrotnego wertowania tekstu w poszukiwaniu odniesień, czyniąc z tego dokumentu zawiłą szaradę. Dlatego Sąd Okręgowy odstąpił od sporządzenia uzasadnienia na formularzu, gdyż sporządzenie go w tej formie byłoby nieczytelne dla stron i nie zapewniłoby pełnej transparentności, a tym samym swobodnej realizacji prawa do obrony naruszając prawo stron do rzetelnego procesu. Ma to również oparcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 kwietnia 2021 roku w sprawie III KK 77/21, opubl. Legalis ). Zarzuty zawarte w apelacji były o tyle zasadne, że spowodowały zmianę wyroku na korzyść oskarżonej. Oczywiste jest, że przy zachowaniu kwalifikacji z aktu oskarżenia nie mogło dojść do warunkowego umorzenia postępowania, a takie rozstrzygniecie naruszało prawo materialne. Jednak z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że intencją Sądu Rejonowego było przyjęcie wypadku mniejszej wagi z art. 286 § 3 kk . Niestety, ale taka pomyłka nie kwalifikuje się na sprostowanie w trybie art. 105 kpk i wymaga zmiany wyroku. W apelacji prokurator podważał ewentualność przyjęcia wypadku mniejszej wagi z uwagi na intencjonalności i okres działania oskarżonej oraz wysokość szkody, która nie jest niska. Sąd Okręgowy uważa, że w przedmiotowej sprawie zachodzi przypadek mniejszej wagi z art. 286 § 1 kk w zw. z art. 286 § 3 kk . O przypadku mniejszej wagi nie decyduje tylko wysokość szkody, to zaledwie jedno z wielu kryteriów oceny. Jednak zaznaczyć należy, że kwota ta nie jest wysoka i nie stoi na przeszkodzie przyjęciu przypadku mniejszej wagi. Istotniejsze jest to, że oskarżona przeznaczyła wyłudzone pieniądze na koszty leczenia schorzenia kręgosłupa. Jest to ustalenie Sądu Rejonowego, którego prokurator nie podważył ( nawet nie próbował, bo go nie zaskarżył). W ocenie Sądu Okręgowego zachowanie młodej niedoświadczonej kobiety polegające na wykorzystaniu błędu pokrzywdzonego i wyłudzeniu stosunkowo niewielkiej kwoty 11402,19 zł w celu przeznaczenia jej na koszty leczenia swojej choroby kręgosłupa stanowiło przypadek mniejszej wagi wyczerpujący dyspozycję art. 286 § 1 kk w zw. z art. 286 § 3 kk . Kluczowe znaczenie ma tu motywacja oskarżonej – skusiła się na te stosunkowo niewielkie pieniądze będąc pod presją swojej choroby i przeznaczyła je na leczenie. Obniża to stopień społecznej szkodliwości jej czynu i stopień je winy do tego poziomu, że nie są one znaczne i pozwalają na przyjęcie przypadku mniejszej wagi i warunkowe umorzenie postępowania ( po zmianie kwalifikacji). Takie rozstrzygnięcie będzie wystarczające dla osiągnięcia celów postępowania, albowiem oskarżona przyznała się, okazała skruchę, jeszcze przed wydaniem wyroku sama podjęła kroki w celu naprawienia szkody ( skontaktowała się z ZUS – em wnosząc o rozłożenie należności na raty i deklarując jej spłatę), ponadto w wyroku zasądzono obowiązek naprawienia szkody. Prokurator domagając się skazania we wnioskach nie zadbał o interes pokrzywdzonego i nie wnosił o orzeczenie środka kompensacyjnego, co przypomina wylewanie dziecka z kąpielą i Sąd Okręgowy nie rozumie, komu taka zmiana wyroku miałaby służyć. Postawa oskarżonej wskazuje, że wystarczające dla osiągnięcia celów postępowania będzie jego warunkowe umorzenie, a rozstrzygniecie z punktu 2 wyroku o środku probacyjnym w postaci obowiązku naprawienia szkody zabezpiecza interes pokrzywdzonego. Zmiana wyroku zgodna z wnioskiem prokuratora ani nie wzmacniałaby oddziaływania wyroku na oskarżoną, ani nie polepszyłaby sytuacji pokrzywdzonego, a wręcz przeciwnie. Na marginesie Sąd Okręgowy z urzędu dostrzega, że wyznaczony przez Sąd Rejonowy termin naprawienia szkody pokrywa się z długością okresu próby, zdecydowanie bardziej motywującym dla oskarżonej rozstrzygnięciem byłoby, aby upływał on wcześniej, co ułatwiłoby też kontrolę przebiegu próby. Jednak prokurator w tej części nie zaskarżył wyroku, nie podniósł żadnego zarzutu co do tego zagadnienia, a nawet nie wnosił o orzeczenie naprawienia szkody. W tej sytuacji Sąd odwoławczy nie może zmienić wyroku poprzez skrócenie terminu naprawienia szkody, byłaby to bowiem zmiana na niekorzyść oskarżonej, a tej przy braku zarzutów poniesionych przez prokuratora poczynić nie można. Nie jest to możliwe nawet w sytuacji, gdyby Sąd odwoławczy uznał takie rozstrzygniecie za rażąco niesprawiedliwe. Na podstawie art. 440 kpk wykluczone jest reformacyjne orzekanie w instancji odwoławczej na niekorzyść oskarżonego, pomimo wniesienia środka odwoławczego na jego niekorzyść ( por. D. Świecki, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, tom II, Warszawa 2022, s. 277 - 278; P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, tom II, Warszawa 2011, s. 861 - 864; J. Matras (w:) Kodeks postępowania karnego. Komentarz, K. Dudka (red.), WKP 2023, komentarz do art. 440; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2007 r., IV KK 210/07, LEX nr 307765 ). Jednak powyższa uwaga ma w tej sprawie charakter akademicki, albowiem orzeczenie o obowiązku naprawienia szkody w terminie pokrywającym się z okresem próby, choć nie wydaje się trafne, na pewno nie jest „rażąco niesprawiedliwe”, zwłaszcza w sytuacji, w której pokrzywdzonym jest tak wielki podmiot jak ZUS, a kwota szkody z perspektywy tej instytucji jest niewielka. Omawiana "rażąca niesprawiedliwość" w rozumieniu art. 440 KPK musi być nie tylko oczywista - a więc "widoczna na pierwszy rzut oka" - ale także powinna charakteryzować się poważnym ciężarem gatunkowym uchybienia, które doprowadziło do wydania orzeczenia dotkniętego "rażącą niesprawiedliwością". Dotyczy to nie każdej niesprawiedliwości wyroku, a jedynie takiej, której nie można pogodzić z zasadą rzetelnego procesu ( por. postanowienie SN z 25 maja 2021 r., II KK 138/21, LEX nr 3245229 ). W sprawie niniejszej zdaniem Sądu odwoławczego do takiej sytuacji nie doszło. Dlatego na skutek apelacji prokuratora zmieniono wyrok na korzyść oskarżonej i skorygowano błędną podstawę prawną skazania przyjmując przypadek mniejszej wagi z art. 286 § 1 kk w zw. z art. 286 § 3 kk , co powoduje, że wyrok warunkowo umarzający postępowanie karne nie narusza prawa materialnego, a że jest to rozstrzygnięcie sprawiedliwe, w pozostałym zakresie utrzymano je w mocy. Na podstawie art. 624 § 1 kpk zwolniono oskarżoną od kosztów sądowych z uwagi na zasady słuszności – zmiana wyroku nie została przez nią ani zawiniona, ani sprowokowana, jest wynikiem przeoczenia Sądu Rejonowego polegającego na braku przyjęcia w wyroku kwalifikacji z art. 286 § 3 kk , choć z uzasadnienia wynika, że taka była intencja Sądu meriti. Wobec powyższego orzeczono jak w wyroku.