IV CSK 638/10

Sygn. akt IV CSK 638/10 
 
 
 
WYROK 
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 
 
Dnia 8 lipca 2011 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
 
SSN Irena Gromska-Szuster (przewodniczący, sprawozdawca) 
SSN Mirosław Bączyk 
SSN Dariusz Zawistowski 
 
Protokolant Hanna Kamińska 
 
 
w sprawie z powództwa Stowarzyszenia Filmowców Polskich w Warszawie 
przeciwko Spółdzielni Mieszkaniowej  
o ustalenie ewentualnie o ukształtowanie treści umowy, 
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej 
w dniu 8 lipca 2011 r., 
skargi kasacyjnej strony powodowej 
od wyroku Sądu Apelacyjnego  
z dnia 9 czerwca 2010 r.,  
 
 
oddala skargę kasacyjną. 
 
 
 
 
Uzasadnienie 

 
2 
 
 
Stowarzyszenie Filmowców Polskich w Warszawie wnosiło o: 1) ustalenie, 
że nie istnieje jego obowiązek zawarcia z pozwaną Spółdzielnią Mieszkaniową w P. 
umowy, o której mowa w art. 211 ust. 1 ustawy z dnia 4  lutego 1994 r. o prawie 
autorskim i prawach pokrewnych (jedn. tekst: Dz. U. z  2006r. Nr 90, poz. 631, ze 
zm., dalej: „Pr. aut.”) na warunkach wskazanych w  postanowieniu Komisji Prawa 
Autorskiego z dnia 6 maja 2009 r. sygn. akt DP.WPA. 024/285/08/PD, to jest z 
określeniem wysokości wynagrodzenia za korzystanie z reprezentowanych przez 
Stowarzyszenie Filmowców Polskich praw autorskich i praw pokrewnych jako 1,6% 
wpływów netto uzyskiwanych przez pozwaną z tytułu reemisji kablowej, które nie 
obejmują opłat instalacyjnych i  przyłączeniowych; 2) ustalenie, że nie doszło do 
ukształtowania umowy, o której mowa w art. 211 ust. 1 prawa autorskiego, 
pomiędzy powodem a pozwaną, na skutek wydania przez Komisję Prawa 
Autorskiego w dniu 6 maja 2009 r. postanowienia w sprawie sygn. Akt /…/, 
ewentualnie wnosiło o  rozstrzygnięcie pomiędzy powodem a pozwaną Spółdzielnią 
sporu związanego z  zawarciem umowy, o której mowa w art. 211 ust. 1 prawa 
autorskiego, poprzez orzeczenie, że umowa winna mieć wskazane przez powoda 
brzmienie, w tym stawkę wynagrodzenia z tytułu korzystania przez pozwaną z 
reprezentowanych przez powoda praw autorskich i praw pokrewnych w wysokości 
2,2% wpływów netto uzyskiwanych przez pozwaną z tytułu reemisji kablowej, które 
nie obejmują opłat instalacyjnych i przyłączeniowych. 
Strona pozwana wnosiła o oddalenie powództwa stwierdzając, że Komisja 
Prawa Autorskiego przyjęła w postanowieniu z dnia 6 maja 2009 r. odpowiednie 
stawki wynagrodzenia. 
Wyrokiem z dnia 25 lutego 2010 r. Sąd Okręgowy oddalił powództwo. 
W wyniku apelacji strony powodowej Sąd Apelacyjny wyrokiem z  dnia 9 
czerwca 2010 r. uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji w części oddalającej 
żądanie ewentualne o ukształtowanie treści umowy oraz orzekającej o  kosztach 
procesu i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu do ponownego 

 
3 
rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania odwoławczego, a w 
pozostałej części oddalił apelację. 
Sądy ustaliły miedzy innymi, że strona powodowa jest organizacją 
zbiorowego zarządzania prawami autorskimi reprezentującą prawa reżyserów 
utworów audiowizualnych oraz prawa autorskie producentów audiowizualnych, 
działającą w oparciu o odpowiednie zezwolenie Ministra Kultury i Sztuki, a pozwana 
Spółdzielnia jest operatorem telewizji kablowej. Między stronami powstał spór 
dotyczący warunków zawarcia umowy wskazanej w art. 211 ust. Pr. aut., 
a  ponieważ negocjacje nie dały rezultatu strona pozwana wystąpiła do Komisji 
Prawa Autorskiego z wnioskiem o wszczęcie postępowania polubownego 
w  przedmiocie rozstrzygnięcia sporu między stronami związanego z zawarciem 
umowy 
obejmującej 
zgodę 
na 
reemisję 
utworów 
audiowizualnych 
oraz 
wideogramów zawartych w utworach audiowizualnych, do których majątkowe 
prawa 
autorskie 
i 
prawa 
pokrewne 
przysługują 
producentom 
utworów 
audiowizualnych. 
Postanowieniem z dnia 6 maja 2009 r. Komisja Prawa Autorskiego orzekła, 
że Stowarzyszenie Filmowców Polskich jest organizacją „właściwą” w rozumieniu 
art. 211 ust. 1 Pr. aut. do zawarcia z Spółdzielnią Mieszkaniową umowy, o której 
stanowi powyższy przepis oraz że łączne wynagrodzenie Stowarzyszenia 
Filmowców Polskich z tytułu zawarcia tej umowy powinno być ustalone 
w  wysokości 1,6% wpływów netto uzyskiwanych przez Spółdzielnię Mieszkaniową 
z 
tytułu 
reemisji 
kablowej, 
które 
nie 
obejmują 
opłat 
instalacyjnych 
i  przyłączeniowych. Żadna ze stron nie zgodziła się z tym orzeczeniem: strona 
pozwana wniosła w czerwcu 2009 r. pozew przeciwko stronie powodowej 
kwestionując 
orzeczenie 
Komisji, 
a 
strona 
powodowa 
wniosła 
pozew 
w  rozpoznawanej sprawie. 
Sądy oby instancji stwierdziły, że strona powodowa nie ma interesu 
prawnego w zgłoszeniu na podstawie art. 189 k.p.c. pierwszych dwóch żądań, 
określonych jako powództwo główne, gdyż ze względu na charakter orzeczenia 
Komisji Prawa Autorskiego przewidzianego w art. 108 ust. 5 Pr. aut., orzeczenie 
Komisji z dnia 6 maja 2009 r. upadło z chwilą wniesienia przez strony powództw do 

 
4 
sądu dotyczących zawarcia umowy przewidzianej w art. 211 ust. 1 Pr. aut. Sąd 
Apelacyjny stwierdził ponadto, że żadna ze stron nie kwestionuje konieczności 
zawarcia umowy, o której mowa w art. 211 ust. 1 Pr. aut., strona powodowa nie 
podniosła, by zachodziły jakiekolwiek szczególne okoliczności uzasadniające, 
zgodnie z art. 106 ust. 2, odmowę wyrażenia zgody na korzystanie z utworów lub 
artystycznych wykonań, niesporne jest również, że strona powodowa jest 
organizacją „właściwą” do zawarcia umowy. Spór między stronami sprowadza się 
jedynie do określenia wysokości stawki wynagrodzenia należnego za reemisję, 
a  takiego sporu nie da się, zdaniem Sądu, rozstrzygnąć w drodze powództwa 
o  ustalenie (negatywne) stosunku prawnego lub prawa, a jedynie w drodze 
powództwa o ukształtowanie stosunku prawnego między stronami. 
W skardze kasacyjnej od wyroku Sądu Apelacyjnego w części oddalającej 
apelację w odniesieniu do powództwa głównego o ustalenie, strona powodowa 
w  ramach pierwszej podstawy kasacyjnej zarzuciła naruszenie art. 106 ust. 2 w zw. 
z art. 108 ust. 5 i ust. 7 Pr. aut. przez niezastosowanie art. 106 ust. 2 do oceny 
zasadności żądania głównego oraz naruszenie art. 189 k.p.c. w zw. z art. 106 ust. 2 
w  zw. z art. 108 ust. 5 i ust. 7 Pr. aut. przez niewłaściwe zastosowanie art. 189 
k.p.c. do oceny żądania głównego, ewentualnie też naruszenie art. 189 k.p.c. w zw. 
z art. 108 ust. 5 i ust. 7 Pr. aut. przez błędne przyjęcie, że powód nie posiada 
interesu prawnego we wniesieniu powództwa o ustalenie po wydaniu orzeczenia 
przez Komisję Prawa Autorskiego oraz naruszenie art. 211 ust. 1 i 2 w zw. z art. 
106 ust. 2 w zw. z art. 108 ust. 5 i 7 Pr. aut. w zw. z art. 64 k.p.c. (prawdopodobnie 
chodzi o art. 64 k.c.) przez błędną wykładnię i przyjęcie, że z przepisów tych wynika 
dla organizacji zbiorowego zarządzania roszczenie o ukształtowanie stosunku 
prawnego lub roszczenie o stwierdzenie obowiązku operatora kablowego do 
złożenia oznaczonego oświadczenia woli. 
W ramach drugiej podstawy zarzuciła naruszenie art. 233 § 1 w zw. 
z art. 227, w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 382 k.p.c. przez zaniechanie dokonania 
ustaleń faktycznych i wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału 
w przedmiocie wysokości wynagrodzenia przysługującego powodowi. 

 
5 
Wnosiła o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w zaskarżonej części i 
przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z dnia 13 lipca 
2010 r. III CZP 1/10 (OSNC 2011/1/1), z przewidzianego w art. 211 ust. 1 Pr. aut. 
obowiązku uzyskania przez operatorów sieci kablowych licencji umownej na 
reemisję w sieci kablowej utworów nadawanych w programach organizacji 
radiowych i telewizyjnych wynika dla takich operatorów obowiązek zawarcia 
odpowiedniej 
umowy 
z 
właściwą 
organizacją 
zbiorowego 
zarządzania. 
Obowiązkowi temu odpowiada obowiązek organizacji zbiorowego zarządzania 
zawarcia umowy licencyjnej, chyba że jej zawarciu sprzeciwiają się ważne powody 
(art. 106 ust. 2 Pr. aut.). Spory, które mogą powstać między stronami na tle 
wskazanego wyżej obowiązku zawarcia określonej umowy, rozstrzyga Komisja 
Prawa Autorskiego (art. 108 ust. 5), stosując odpowiednio przepisy k.p.c. 
o  postępowaniu przed sądem polubownym (art. 108 ust. 7), a strona 
niezadowolona z rozstrzygnięcia Komisji, może w terminie 14 dni od dnia 
doręczenia rozstrzygnięcia wnieść powództwo do właściwego sądu okręgowego. 
O  tym, jakie powództwo przysługuje stronie decyduje przedmiot sporu i przedmiot 
roszczenia. 
Jak wielokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy (porównaj między innymi wyrok 
z dnia 3 stycznia 2007 r. IV CSK 303/06, niepubl. oraz uchwały z dnia 6 grudnia 
2007 r. III CZP 107/07, OSP 2008/11/127 i wskazana wyżej uchwała siedmiu 
sędziów z dnia 13 lipca 2010 r.), spory, o których mowa w art. 108 ust. 5 Pr. aut. to 
zarówno spory co do samego obowiązku zawarcia umowy między organizacją 
zbiorowego zarządzania a operatorem kablowym, a więc spory o to, czy w danych 
okolicznościach istnieje obowiązek zawarcia umowy przewidzianej w art. 211 ust. 1 
Pr. aut., czy określona organizacja zbiorowego zarządzania jest organizacją 
„właściwą” w rozumieniu tego przepisu, czy istnieją „ważne powody”, uzasadniające 
w świetle art. 106 ust. 2 Pr. aut. odmowę zawarcia umowy przez organizację 
zbiorowego zarządzania itp. Inna kategoria sporów powstaje wtedy, gdy operator 
i  organizacja zbiorowego zarządzania wyrażają gotowość zawarcia umowy, ale nie 

 
6 
mogą uzgodnić jej warunków (treści), np. wynagrodzenia. Jak stwierdził Sąd 
Najwyższy w powołanej na wstępie uchwale siedmiu sędziów z dnia 13 lipca 
2010 r., jest to także „spór związany z zawarciem umowy”, w rozumieniu art. 108 
ust. 5 Pr. aut., który rozstrzyga Komisja Prawa Autorskiego, a dopiero po 
wyczerpaniu postępowania przed Komisją, otwiera się droga sądowa, przewidziana 
w art. 108 ust. 7 Pr. aut., przy czym zakres postępowania sądowego jest taki sam, 
jak 
postępowania 
przed 
Komisją. 
Rodzaj 
roszczenia, 
jakie 
przysługuje 
w  postępowaniu wszczętym na podstawie art. 108 ust. 7 Pr. aut., zależy od tego, 
jaki był przedmiot sporu w postępowaniu przed Komisją oraz jaki interes strony ma 
być zaspokojony orzeczeniem sądowym. 
W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że spór między stronami 
dotyczy tylko treści (warunków) umowy, jaka ma być zawarta na podstawie art. 211 
ust. 1 Pr. aut., a konkretnie wynagrodzenia jakie obowiązana będzie płacić strona 
pozwana stronie powodowej za korzystanie z utworów w formie reemisji kablowej. 
Świadczą o tym jednoznacznie stanowiska stron zarówno w postępowaniu przed 
Komisją Prawa Autorskiego oraz treść orzeczenia tej Komisji, jak i treść roszczenia 
głównego i ewentualnego zgłoszonego przez stronę powodową przed Sądem 
W  szczególności, wbrew sugestiom strony powodowej zawartym w skardze 
kasacyjnej, spór nie dotyczy kwestii, czy istnieją „ważne powody” uzasadniające 
odmowę organizacji zbiorowego zarządzania zawarcia umowy, o której mowa w art. 
106 ust. 2 i art. 211 ust. 1 Pr. aut. ani nieistnienia obowiązku zawarcia przez nią 
umowy ze względu na występujące ważne powody. Strona powodowa bowiem nie 
odmówiła zawarcia umowy ze względu na ważne powody, o których mowa w art. 
106 ust. 2 Pr. aut., przeciwnie: gotowa była zawrzeć taką umowę, jednak na 
określonych przez siebie warunkach co do wysokości wynagrodzenia. Taki spór 
jest typowym sporem o treść (warunki) umowy przewidzianej w art. 211 ust. 1 Pr. 
aut., a nie sporem o nieistnienie obowiązku zawarcia umowy z ważnych powodów. 
Z tych względów bezprzedmiotowe są zarzuty kasacyjne dotyczące naruszenia art. 
106 ust. 2 w zw. z art. 108 ust. 5 i 7 Pr. aut. Nie ma też podstaw do rozważań, jakie 
roszczenie przysługuje stronie twierdzącej, że istnieją ważne powody do odmowy 
zawarcia umowy, w rozumieniu art. 106 ust. 2 Pr. aut. 

 
7 
Nie ulega też wątpliwości, że trafne jest stanowisko Sądu Apelacyjnego, iż 
w  sytuacji, gdy spór między organizacją zbiorowego zarządzania a operatorem 
kablowym dotyczy tylko wysokości wynagrodzenia za korzystanie z utworów 
w  formie reemisji kablowej, a więc warunków (treści) umowy, o której mowa 
w  art. 211 ust. 1 Pr. aut., stronie wytaczającej powództwo na podstawie art. 108 
ust. 7 Pr. aut. nie przysługuje roszczenie przewidziane w art. 189 k.p.c. o ustalenie 
nieistnienia obowiązku zawarcia umowy na warunkach co do wysokości 
wynagrodzenia, określonych w orzeczeniu Komisji Prawa Autorskiego, o którym 
mowa w art. 108 ust. 5 Pr. aut. Pomijając bowiem to, że z chwilą wytoczenia 
takiego powództwa orzeczenie Komisji traci moc, a więc oczywiście nie istnieje, 
obowiązek zawarcia umowy na określonych w nim warunkach, a tym samym brak 
interesu prawnego do formułowania tego rodzaju roszczenia, najistotniejsze jest to, 
że roszczenie o ustalenie nieistnienia obowiązku zawarcia umowy na określonych 
co do wysokości wynagrodzenia warunkach nie może usunąć sporu poddanego 
pod rozstrzygnięcie Sądu, jeżeli sporem tym jest spór o wysokość wynagrodzenia. 
Uwzględnienie takiego powództwa wyłączy jedynie obowiązek zawarcia umowy 
z  ustaleniem wynagrodzenia w ściśle określonej wysokości i nie rozstrzygnie sporu 
stron co do tego, w jakiej wysokości ma być ustalone w umowie wynagrodzenie. 
Nie odpowiada to treści ani ratio legis przepisów art. 108 ust. 5 i 7 Pr. aut., 
w  świetle których Komisja, a następnie sąd ma „rozstrzygać spory związane 
z  zawarciem umowy”, w tym spory o warunki (treść) umowy przewidzianej w art. 
211 ust. 1 Pr. aut.  
Jak stwierdził Sąd Najwyższy w powołanej wyżej uchwale siedmiu sędziów 
z  dnia 13 lipca 2010 r., żądanie zmierzające do rozstrzygnięcia takiego sporu 
o  treść umowy jest niewątpliwie- w ramach klasycznego trójpodziału powództw na 
powództwa o zasądzenie świadczenia, o ustalenie istnienia lub nieistnienia 
stosunku prawnego lub prawa i o ukształtowanie stosunku prawnego lub prawa- 
powództwem o ukształtowanie stosunku prawnego. Powództwo takie dopuszczalne 
jest tylko na podstawie upoważnienia ustawowego, które może być zawarte 
zarówno w przepisach prawa materialnego, jak i procesowego. Jak wskazał Sąd 
Najwyższy w powyższej uchwale, przepisem dopuszczającym powództwo 
o  ukształtowanie stosunku prawnego w zakresie sporów związanych z zawarciem 

 
8 
umowy przewidzianej w art. 211 ust. 1 Pr. aut. jest art. 108 ust. 7 w zw. z ust. 5 
i  art. 211 ust. 2 Pr. aut. wyrażający normę prawa materialnego, zgodnie z którą 
sąd, w sytuacji przewidzianej w tym przepisie, jest uprawniony do rozstrzygania 
sporów pomiędzy operatorami sieci kablowych i właściwymi organizacjami 
zbiorowego zarządzania prawami autorskimi w przedmiocie treści umowy. 
Z tych wszystkich względów bezzasadne są także zarzuty kasacyjne 
naruszenia art. 189 k.p.c. w zw. z art. 108 ust. 5 i 7 Pr. aut. i art. 64 k.c., 
a  nieskuteczne zarzuty oparte na drugiej podstawie kasacyjnej, co w konsekwencji 
prowadziło do oddalenia skargi (art. 39814 k.p.c.). 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
md