IV CKN 278/01
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wniosku o podział majątku wspólnego i ustalenie nierównych udziałów w nim. Uczestnik postępowania, Zbigniew K., domagał się ustalenia, że jego udział wynosi 9/10, a wnioskodawczyni Marii K. 1/10, powołując się na swoje wyższe dochody i budowę domu w okresie separacji z pomocą partnerki. Sąd Rejonowy początkowo ustalił nierówne udziały, jednak Sąd Okręgowy uchylił to postanowienie, wyrażając pogląd, że nierówne udziały można ustalać jedynie w całym majątku wspólnym, a nie w jego poszczególnych składnikach. Sąd Najwyższy w rozpoznawanej kasacji potwierdził tę interpretację. Zgodnie z art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, udziały małżonków w majątku wspólnym są równe. § 2 tego artykułu dopuszcza ustalenie nierównych udziałów z "ważnych powodów", jeśli małżonkowie przyczynili się do powstania majątku w różnym stopniu. Sąd Najwyższy podkreślił, że obie przesłanki muszą być spełnione łącznie, a pojęcie "ważnych powodów" należy interpretować restrykcyjnie, uwzględniając m.in. winę w rozkładzie pożycia. Sąd uznał, że w okolicznościach sprawy nie zaszły "ważne powody" uzasadniające ustalenie nierównych udziałów, zwłaszcza że uczestnik ponosi wyłączną winę za rozkład pożycia. Ponadto, Sąd Najwyższy jednoznacznie stwierdził, że art. 43 § 2 k.r.o. nie pozwala na ustalanie nierównych udziałów w poszczególnych składnikach majątku wspólnego, a jedynie w całym majątku jako całości. Kasacja została oddalona.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie nierównych udziałów w majątku wspólnym, interpretacja art. 43 § 2 k.r.o., wpływ winy w rozkładzie pożycia na podział majątku, dopuszczalność ustalania nierównych udziałów w poszczególnych składnikach majątku.
Dotyczy stanu prawnego sprzed nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, choć zasady interpretacji pozostają aktualne. Konieczność analizy konkretnych okoliczności sprawy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy małżonek może żądać ustalenia nierównych udziałów w poszczególnych składnikach majątku wspólnego na podstawie art. 43 § 2 k.r.o.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, przepis art. 43 § 2 k.r.o. dotyczy ustalenia nierównych udziałów w całym majątku wspólnym, a nie w jego poszczególnych składnikach.
Uzasadnienie
Wykładnia językowa i celowościowa przepisu art. 43 § 2 k.r.o. wyklucza stosowanie go do ustalania nierównych udziałów w poszczególnych składnikach majątku wspólnego. Przepis ten dotyczy całego majątku jako całości, a jego wyjątkowy charakter wymaga ścisłej interpretacji.
Jakie przesłanki muszą być spełnione do ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym na podstawie art. 43 § 2 k.r.o.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Muszą być spełnione łącznie dwie przesłanki: niejednakowy sposób przyczyniania się małżonków do powstania majątku wspólnego oraz "ważne powody".
Uzasadnienie
Pojęcie "przyczynienia się" obejmuje całokształt starań o rodzinę, nie tylko dochody. "Ważne powody" to względy natury etycznej, które sprawiają, że równość udziałów kolidowałaby z zasadami współżycia społecznego, a także mogą być związane z winą w rozkładzie pożycia. Obie przesłanki muszą być spełnione łącznie.
Czy wina w rozkładzie pożycia małżeńskiego ma wpływ na ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, kwestia winy nie jest bez znaczenia przy ocenie "ważnych powodów", a przepis art. 43 § 2 k.r.o. nie powinien działać na niekorzyść małżonka, któremu nie można przypisać winy.
Uzasadnienie
Założenie o równych udziałach w majątku wspólnym opiera się na więziach osobistych i obowiązku wzajemnej pomocy, które odpadają, gdy małżonek rażąco narusza obowiązki lub doprowadza do zawinionego rozkładu pożycia. Dlatego wina może stanowić "ważny powód" do ustalenia nierównych udziałów, ale nie na korzyść małżonka winnego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Maria K. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| Zbigniew K. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
| Zdzisława P. | osoba_fizyczna | uczestnik postępowania |
Przepisy (8)
Główne
k.r.o. art. 43 § § 2
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dopuszcza ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym z ważnych powodów, uwzględniając stopień przyczynienia się małżonków do powstania tego majątku. Dotyczy całego majątku wspólnego.
Pomocnicze
k.r.o. art. 43 § § 1
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Stanowi podstawową zasadę równych udziałów w majątku wspólnym.
k.r.o. art. 43 § § 3
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Wskazuje, że dla określenia stopnia przyczynienia się do powstania majątku wspólnego ma znaczenie także nakład pracy przy wychowywaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym.
k.r.o. art. 48
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy majątku umownego i potwierdza zasadę równych udziałów, chyba że strony postanowiły inaczej.
k.r.o. art. 50
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy umownego majątku wspólnego i możliwości określenia innych udziałów w majątku wspólnym.
k.r.o. art. 52
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
Dotyczy ważnych powodów w kontekście zniesienia wspólności ustawowej, które są odmienne od "ważnych powodów" w rozumieniu art. 43 § 2 k.r.o.
k.p.c. art. 393¹
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do wniesienia kasacji.
k.p.c. art. 393¹²
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do oddalenia kasacji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Art. 43 § 2 k.r.o. dotyczy ustalania nierównych udziałów w całym majątku wspólnym, a nie w jego poszczególnych składnikach. • Nie zachodzą "ważne powody" uzasadniające ustalenie nierównych udziałów, zwłaszcza gdy małżonek ponosi wyłączną winę za rozkład pożycia.
Odrzucone argumenty
Uczestnik twierdził, że wyższe dochody i budowa domu w okresie separacji uzasadniają ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym. • Uczestnik domagał się ustalenia nierównych udziałów w poszczególnych składnikach majątku wspólnego.
Godne uwagi sformułowania
Małżonek nie może żądać na podstawie art. 43 § 2 k.r.o. ustalenia nierównych udziałów w niektórych składnikach majątku wspólnego. • Ważne powody przewidziane w art. 52 § 1 k.r.o. mają charakter majątkowy. Tymczasem w art. 43 § 2 k.r.o. okoliczności natury majątkowej mieszczą się już w niejednakowym przyczynianiu się małżonków do powstania majątku wspólnego, ważnymi powodami są zaś względy natury etycznej, które sprawiają, że w danych okolicznościach równość udziałów małżonków w majątku wspólnym wyraźnie kolidowałaby z zasadami współżycia społecznego. • Podzielenie omawianego zarzutu kasacyjnego oznaczałoby bowiem zastosowanie art. 43 § 2 k.r.o. na korzyść uczestnika postępowania, mimo że ponosi on wyłączną winę za rozkład pożycia małżeńskiego, która – w okolicznościach sprawy – nie pozwala uznać, iż zachodzą ważne powody uzasadniające ograniczenie ustawowego uprawnienia niewinnego małżonka do udziału w majątku wspólnym.
Skład orzekający
Hubert Wrzeszcz
przewodniczący, sprawozdawca
Teresa Bielska-Sobkowicz
członek
Józef Frąckowiak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie nierównych udziałów w majątku wspólnym, interpretacja art. 43 § 2 k.r.o., wpływ winy w rozkładzie pożycia na podział majątku, dopuszczalność ustalania nierównych udziałów w poszczególnych składnikach majątku."
Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego sprzed nowelizacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, choć zasady interpretacji pozostają aktualne. Konieczność analizy konkretnych okoliczności sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu podziału majątku po rozwodzie i wyjaśnia kluczowe zasady prawne dotyczące nierównych udziałów, co jest istotne dla wielu osób. Wyjaśnia też, jak wina w rozkładzie pożycia wpływa na kwestie majątkowe.
“Czy można żądać większego udziału w mieszkaniu po rozwodzie? Sąd Najwyższy wyjaśnia!”
Dane finansowe
koszty postępowania kasacyjnego: 5476 PLN
Sektor
rodzinne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.