III UZP 1/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Apelacyjny w Warszawie rozpoznał apelację Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA od wyroku Sądu Okręgowego, który przywrócił M. K. pierwotną wysokość policyjnej renty rodzinnej po zmarłym mężu. Organ rentowy, powołując się na nowelizację ustawy z 2016 r., obniżył rentę, uznając, że mąż M. K. pełnił służbę na rzecz państwa totalitarnego. Sąd Okręgowy zakwestionował konstytucyjność tych przepisów, odwołując się do zasad ochrony praw nabytych i sprawiedliwości społecznej, i przywrócił poprzednią wysokość świadczenia. Sąd Apelacyjny, analizując szczegółowo przebieg służby męża M. K. w organach bezpieczeństwa PRL (Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, Milicja Obywatelska, Departament II MSW, Wydziały Paszportów), uznał, że była to służba na rzecz państwa totalitarnego. W związku z tym, Sąd Apelacyjny zmienił wyrok Sądu Okręgowego, oddalając odwołanie M. K. i tym samym akceptując obniżenie renty rodzinnej zgodnie z przepisami ustawy nowelizującej. Sąd Apelacyjny podkreślił, że przywileje emerytalne i rentowe uzyskane z tytułu służby w organach bezpieczeństwa PRL nie podlegają ochronie prawnej, gdyż były one związane z działaniami naruszającymi prawa człowieka i zasady sprawiedliwości społecznej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie obniżenia rent rodzinnych po funkcjonariuszach służb PRL na podstawie ustawy nowelizującej z 2016 r., analiza roli sądów w kontroli konstytucyjności przepisów, interpretacja pojęcia 'służby na rzecz państwa totalitarnego'.
Dotyczy specyficznej grupy świadczeniobiorców (renty rodzinne po funkcjonariuszach służb PRL) i specyficznych przepisów prawnych. Analiza służby w konkretnych jednostkach może wymagać szczegółowego badania historycznego.
Zagadnienia prawne (4)
Czy przepisy ustawy nowelizującej z 2016 r., obniżające rentę rodzinną po funkcjonariuszu służb PRL, są zgodne z Konstytucją RP, w szczególności z zasadami ochrony praw nabytych, sprawiedliwości społecznej i zaufania do państwa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepisy te są zgodne z Konstytucją RP, ponieważ przywileje uzyskane ze służby na rzecz państwa totalitarnego nie podlegają ochronie prawnej.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny uznał, że służba w organach bezpieczeństwa PRL była służbą na rzecz państwa totalitarnego, a uzyskane z tego tytułu przywileje (w tym renty rodzinne) nie zasługują na ochronę prawną. Podkreślono, że celem ustawy było zniesienie tych przywilejów ze względu na naruszanie praw człowieka i zasady sprawiedliwości społecznej.
Czy sąd powszechny może samodzielnie ocenić zgodność przepisu prawa z Konstytucją RP bez oczekiwania na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd powszechny może zastosować bezpośrednią kontrolę konstytucyjności, jeśli niezgodność przepisu z Konstytucją jest oczywista, a dalsze oczekiwanie na orzeczenie TK naruszałoby prawo do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny potwierdził kompetencję sądów powszechnych do stosowania Konstytucji wprost (rozproszona kontrola konstytucyjności), powołując się na art. 8 ust. 2 i art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, zwłaszcza gdy niezgodność jest oczywista i opóźnia rozstrzygnięcie sprawy.
Czy informacja o przebiegu służby wydana przez Instytut Pamięci Narodowej jest wiążąca dla sądu w postępowaniu o ustalenie wysokości świadczeń emerytalno-rentowych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, informacja IPN nie jest wiążąca dla sądu. Sąd ma obowiązek samodzielnej oceny materiału dowodowego, w tym informacji IPN, i dokonania własnej kwalifikacji prawnej.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny podkreślił, że informacja IPN ma charakter informacyjny i nie rozstrzyga sprawy administracyjnej. Sąd jest uprawniony do weryfikacji tej informacji w postępowaniu dowodowym i samodzielnego ustalenia faktów oraz ich kwalifikacji prawnej.
Czy służba w jednostkach takich jak Wydziały Paszportów MSW lub jednostki Departamentu II MSW w okresie PRL stanowiła służbę na rzecz państwa totalitarnego w rozumieniu ustawy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, służba w tych jednostkach, ze względu na ich rolę w aparacie represji i kontroli, stanowiła służbę na rzecz państwa totalitarnego.
Uzasadnienie
Sąd Apelacyjny szczegółowo analizując historyczne i organizacyjne uwarunkowania funkcjonowania jednostek MSW, w tym Wydziałów Paszportów i Departamentu II, uznał je za kluczowe elementy aparatu represji i kontroli, służące umacnianiu reżimu komunistycznego.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. K. | osoba_fizyczna | odwołująca |
| Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. | instytucja | pozwany |
Przepisy (45)
Główne
u.o.z.f. art. 24a § ust. 2
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
u.o.z.f. art. 13b
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Dz.U. 2016 poz. 2270 art. 1
Ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 8 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 178 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
u.o.z.f. art. 13b § ust. 1 pkt 2
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
u.o.z.f. art. 13b § ust. 1 pkt 4
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
u.o.z.f. art. 13b § ust. 1 pkt 5 lit. b tiret 2
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
u.o.z.f. art. 13b § ust. 1 pkt 5 lit. c tiret 13
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
u.o.z.f. art. 13b § ust. 1 pkt 5 lit. b tiret 7
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
u.o.z.f. art. 24a § ust. 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
u.o.z.f. art. 24a § ust. 2
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Dz.U. 2016 poz. 708 art. 13b
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Dz.U. 2016 poz. 708 art. 24a
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Dz.U. 2016 poz. 2270
Ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Pomocnicze
u.o.z.f. art. 5 § ust. 3
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
u.o.z.f. art. 6
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
u.o.z.f. art. 15c
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
u.o.z.f. art. 24
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Dz.U. 2016 poz. 2270 art. 2
Ustawa z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
k.p.c. art. 477¹⁴ § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 177 § § 1 pkt 3¹
Kodeks postępowania cywilnego
Konstytucja RP art. 32 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 67 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 193
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 252
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 180 § § 1 pkt 4
Kodeks postępowania cywilnego
u.o.z.f. art. 32 § ust. 1 pkt 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
u.o.z.f. art. 33 § ust. 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
u.o.z.f. art. 13a § ust. 5
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Dz.U. 2018 poz. 2368 art. 14 § ust. 1 pkt 1
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 grudnia 2018 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organu w zakresie zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Celno-Skarbowej oraz ich rodzin
u.o.z.f. art. 24a § ust. 4
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Dz.U. 2016 poz. 708 art. 15c
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Dz.U. 2016 poz. 708 art. 32 § ust. 1
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Dz.U. 2016 poz. 708 art. 33 § ust. 1
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Dz.U. 2016 poz. 708 art. 11
Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
k.p.c. art. 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 477⁹
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 247
Kodeks postępowania cywilnego
Dz.U. 1959 nr 12 poz. 70
Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Służba męża odwołującej się była służbą na rzecz państwa totalitarnego. • Przepisy ustawy nowelizującej z 2016 r. są zgodne z Konstytucją RP. • Przywileje uzyskane ze służby w organach bezpieczeństwa PRL nie podlegają ochronie prawnej. • Sąd Apelacyjny ma kompetencję do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów.
Odrzucone argumenty
Przepisy ustawy nowelizującej są niezgodne z Konstytucją RP (zasady ochrony praw nabytych, sprawiedliwości społecznej). • Sąd Okręgowy prawidłowo przywrócił poprzednią wysokość renty. • Informacja IPN jest wiążąca dla sądu. • Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił brak podstaw do obniżenia renty.
Godne uwagi sformułowania
przywileje emerytalne i rentowe funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa uzyskane przez nich z tytułu służby na rzecz totalitarnego państwa nie zasługują na ochronę prawną • rozproszona kontrola konstytucyjności • nie można uznać, że wszystkie odwołania od decyzji organów rentowych... powinny być zmienione, jako oparte na niekonstytucyjnych przepisach, bez uprzedniego zbadania ustalonych w sposób kompletny okoliczności konkretnej sprawy • informacja o przebiegu służby nie jest wiążąca dla sądu • służba na rzecz państwa totalitarnego
Skład orzekający
Ewa Stryczyńska
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie obniżenia rent rodzinnych po funkcjonariuszach służb PRL na podstawie ustawy nowelizującej z 2016 r., analiza roli sądów w kontroli konstytucyjności przepisów, interpretacja pojęcia 'służby na rzecz państwa totalitarnego'."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej grupy świadczeniobiorców (renty rodzinne po funkcjonariuszach służb PRL) i specyficznych przepisów prawnych. Analiza służby w konkretnych jednostkach może wymagać szczegółowego badania historycznego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy kontrowersyjnej 'ustawy dezubekizacyjnej' i jej wpływu na renty rodzinne, co budzi duże zainteresowanie społeczne i prawne. Analiza historyczna jednostek PRL dodaje jej głębi.
“Czy renta po mężu z PRL może zostać odebrana? Sąd Apelacyjny rozstrzyga.”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.