Kiedy SN odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej w sprawach emerytalnych?
Sąd Najwyższy odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej w sprawach emerytalnych, gdy skarżący nie wykazuje żadnej z przesłanek z art. 398⁹ § 1 k.p.c.: istotnego zagadnienia prawnego, potrzeby wykładni przepisów budzących rozbieżności, nieważności postępowania lub oczywistej zasadności skargi. Najczęstsze przyczyny odmowy to: brak sformułowania zagadnienia prawnego w sposób ogólny i abstrakcyjny, kwestionowanie ustaleń faktycznych (zakazane w kasacji), lakoniczne uzasadnienie wniosku o przyjęcie oraz naruszenie przymusu adwokackiego.
1. Brak istotnego zagadnienia prawnego
Najczęstsza podstawa odmowy. Skarżący musi sformułować zagadnienie prawne w sposób ogólny i abstrakcyjny, pozwalający SN na udzielenie uniwersalnej odpowiedzi — a nie sprowadzający się do subsumpcji konkretnego stanu faktycznego. W „Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał, że jako sąd kasacyjny nie jest sądem powszechnym zwykłej, trzeciej instancji" → II UK 207/14 SN odmówił przyjęcia skargi w sprawie o wysokość emerytury, bo skarżący ograniczył się do pytania, na podstawie jakich przepisów powinna zostać ustalona wysokość świadczeń — co mieści się w zwykłej wykładni prawa. Podobnie w „wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w art. 398⁹ § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy" → I UK 111/17 — SN podkreślił, że lakoniczne zasygnalizowanie błędnej subsumpcji bez jurydycznej argumentacji nie wystarcza.
2. Kwestionowanie ustaleń faktycznych i oceny dowodów
Zgodnie z art. 398³ § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, a SN jest związany ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji (art. 398¹³ § 2 k.p.c.). W „Sąd Najwyższy jako sąd kasacyjny, nie jest sądem powszechnym trzeciej instancji" → III USK 128/23 SN wyraźnie stwierdził, że zarzuty dotyczące ustaleń faktycznych nie mogą stanowić podstawy skargi. W „skoro w myśl art. 398³ § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów, nie mogą one przemawiać również za oczywistą zasadnością skargi" → III USK 579/21 — polemika z oceną dowodów nie zastępuje argumentacji kasacyjnej.
3. Brak wykazania oczywistej zasadności skargi
Przesłanka z art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga wykazania kwalifikowanej postaci naruszenia prawa, widocznej prima facie. W „kwalifikowana postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegająca na jego oczywistości widocznej prima facie" → II UK 33/15 SN przypomniał, że proste zaprzeczenie stanowisku sądu odwoławczego nie spełnia tego wymogu. W „dla przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie" → III USK 42/24 — SN dodał, że ciężar dowodu spoczywa na skarżącym. W „skarżący nie wykazał istnienia istotnego zagadnienia prawnego ani potrzeby wykładni przepisów budzących rozbieżności w orzecznictwie, ani też oczywistej zasadności skargi" → III USK 437/22 — brak jakiejkolwiek z przesłanek skutkuje odmową.
4. Niewłaściwe uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi
Art. 398⁴ § 2 k.p.c. wymaga, by wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania był uzasadniony odrębnie od podstaw zaskarżenia. W „wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z powołanych okoliczności, a jego uzasadnienie powinno zawierać argumenty świadczące o tym, że istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy" → I USK 110/23 SN odmówił przyjęcia skargi w sprawie o rentę rodzinną, bo skarżąca nie przedstawiła argumentacji jurydycznej, lecz jedynie ogólnikowo powołała się na naruszenie Konstytucji. W „przedstawienie problemu na tle przepisów ustawy jest rozwiązaniem lapidarnym" → III UK 364/19 — SN odrzucił skargę, w której wskazanie przepisów wymagających wykładni było zbyt ogólnikowe.
5. Naruszenie przymusu adwokacko-radcowskiego
W postępowaniu przed SN obowiązuje bezwzględny przymus adwokacki (art. 87(1) § 1 k.p.c.). Skarga kasacyjna lub zażalenie wniesione osobiście przez stronę podlega odrzuceniu jako brak formalny nieusuwalny. W „niezastosowanie się do wymogu przymusu adwokackiego i wniesienie zażalenia objętego przymusem przez stronę osobiście jest brakiem formalnym nieusuwalnym, którego nie można sanować" → III UO 4/16 — SN odrzucił zażalenie ubezpieczonego na odmowę przyjęcia skargi. W „niezastosowanie się do wymogu przymusu adwokacko-radcowskiego i wniesienie skargi kasacyjnej przez stronę osobiście jest brakiem formalnym nieusuwalnym" → II UZ 67/23 — SN potwierdził, że późniejsze ustanowienie pełnomocnika z urzędu nie sanuje tego braku. Podobnie w „przymus zastępstwa strony przez profesjonalnego pełnomocnika ma charakter bezwzględny, co oznacza, że strony muszą być w tym postępowaniu reprezentowane przez adwokata lub radcę prawnego" → I UZ 16/22.
6. Brak potrzeby wykładni — orzecznictwo jednolite
SN odmawia przyjęcia skargi, gdy podniesione zagadnienie zostało już rozstrzygnięte w ujednoliconym orzecznictwie. W III USK 437/22 SN wskazał, że Sąd Apelacyjny prawidłowo zastosował wykładnię zgodną z uchwałą III UZP 1/20, więc brak było potrzeby ponownej wykładni. W „nie można uznać, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii prawnej prezentowanej przez skarżącego" → I USK 25/23 — SN odmówił przyjęcia skargi w sprawie o ustalenie ubezpieczenia, bo argumentacja skarżącego nie wykazała poważnych wątpliwości interpretacyjnych.
Źródła: III USK 128/23, I UK 111/17, II UK 207/14, III USK 579/21, II UK 33/15, III USK 42/24, III USK 437/22, I USK 110/23, III UK 364/19, III UO 4/16, II UZ 67/23, I UZ 16/22, I USK 25/23; art. 398⁹ § 1 i § 2, art. 398³ § 3, art. 398⁴ § 2, art. 398¹³ § 2, art. 87¹ § 1 k.p.c.
Uwaga: przepisy art. 398³, 398⁴, 398⁹, 398¹³ i 87¹ k.p.c. nie uległy zmianie od dat orzeczeń przywołanych w tekście. Baza legislacyjna nie indeksuje artykułów z indeksem górnym — powołania opierają się na weryfikacji w tekstach pełnych orzeczeń SN.