III USKP 30/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającej prawa do ubezpieczeń społecznych pracownikowi. Sąd Okręgowy uznał, że umowa o pracę była faktycznie wykonywana i pracownik podlegał ubezpieczeniom. Sąd Apelacyjny zmienił ten wyrok, uznając umowę za pozorną, zawartą w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, powołując się na podejrzenie ciąży pracownicy w momencie zawierania umowy i krótki okres przed przejściem na zwolnienie lekarskie. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, stwierdził, że Sąd Apelacyjny naruszył przepisy prawa materialnego i procesowego. Wskazał, że pozorność umowy o pracę wymaga szczegółowego zbadania faktycznego wykonywania pracy, a nie opierania się jedynie na okolicznościach czasowych i podejrzeniu ciąży. Sąd Najwyższy podkreślił, że jeśli praca jest faktycznie wykonywana, nie można mówić o pozorności w celu obejścia prawa. Z uwagi na błędy Sądu Apelacyjnego, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących pozorności umowy o pracę w kontekście podlegania ubezpieczeniom społecznym, zwłaszcza w sytuacjach związanych z ciążą pracownicy.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej, a jego zastosowanie wymaga analizy konkretnych okoliczności sprawy.
Zagadnienia prawne (2)
Czy umowa o pracę zawarta przez pracownicę, która wkrótce po jej zawarciu dowiedziała się o ciąży i przeszła na zwolnienie lekarskie, może być uznana za pozorną w rozumieniu art. 83 k.c. w związku z art. 300 k.p., jeśli istniały wątpliwości co do faktycznego wykonywania obowiązków pracowniczych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli praca była faktycznie wykonywana, nawet jeśli umowa została zawarta w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że pozorność umowy o pracę wymaga udowodnienia, że strony nie miały zamiaru faktycznego wykonywania stosunku pracy. Samo podejrzenie ciąży i krótki okres zatrudnienia przed przejściem na zwolnienie lekarskie nie są wystarczające do uznania umowy za pozorną, jeśli praca była faktycznie świadczona.
Czy sąd drugiej instancji prawidłowo ocenił materiał dowodowy i zastosował przepisy dotyczące pozorności czynności prawnej, nie podważając ustaleń sądu pierwszej instancji co do faktycznego wykonywania pracy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd drugiej instancji dokonał błędnej kwalifikacji prawnej ustalonego stanu faktycznego, opierając się na korelacji czasowej zamiast na analizie faktycznego wykonywania pracy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że Sąd Apelacyjny nieprawidłowo zastosował art. 83 § 1 k.c. w zw. z art. 58 § 2 k.c. i art. 300 k.p., ponieważ nie zbadał wystarczająco faktycznego wykonywania pracy przez wnioskodawczynię i nie podważył ustaleń sądu pierwszej instancji. Zamiast tego, oparł się na okolicznościach czasowych, co jest niedopuszczalne w świetle orzecznictwa SN.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| S. S. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. | instytucja | organ rentowy |
| D. F. | osoba_fizyczna | płatnik składek |
Przepisy (8)
Główne
k.c. art. 83 § § 1
Kodeks cywilny
Pozorność czynności prawnej zachodzi, gdy strony mają na celu wywołanie skutku prawnego innego niż ten, który wynika z treści czynności prawnej. W przypadku umowy o pracę, pozorność może polegać na braku faktycznego wykonywania pracy.
u.s.u.s. art. 8 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Określa, że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniu obowiązkowo, które są pracownikami.
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Definiuje stosunek pracy jako stosunek prawny, w ramach którego pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
Pomocnicze
k.c. art. 58 § § 2
Kodeks cywilny
Czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna. W kontekście umowy o pracę, może dotyczyć sytuacji, gdy umowa jest zawierana w celu obejścia przepisów o ubezpieczeniach społecznych.
k.p. art. 300
Kodeks pracy
W sprawach nieuregulowanych przepisami prawa pracy do stosunku pracy stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego, jeżeli nie są one sprzeczne z zasadami prawa pracy.
k.p.c. art. 327¹
Kodeks postępowania cywilnego
Określa wymogi uzasadnienia orzeczenia sądu drugiej instancji, w tym obowiązek oceny dowodów i wskazania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia.
k.p.c. art. 391 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje postępowanie przed Sądem Najwyższym w sprawach rozpoznawanych na skutek skargi kasacyjnej, w tym możliwość kontroli stosowania przepisów prawa materialnego.
k.p.c. art. 382
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy orzeka na podstawie stanu faktycznego przyjętego w postępowaniu kasacyjnym. Może jednak uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, jeżeli naruszono przepisy prawa materialnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd Apelacyjny błędnie zakwalifikował umowę o pracę jako pozorną, nie badając wystarczająco faktycznego wykonywania obowiązków pracowniczych. • Sąd Apelacyjny oparł swoje rozstrzygnięcie na korelacji czasowej między zawarciem umowy, zgłoszeniem do ubezpieczenia a stanem ciąży, co jest nieuprawnione. • Uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego było wadliwe, ponieważ pominęło część materiału dowodowego dotyczącą wykonywania czynności pracowniczych.
Godne uwagi sformułowania
Pozorność czynności prawnej jest okolicznością faktyczną, która podlega ustaleniu przez sądy powszechne. • Co prawda treść złożonych oświadczeń woli, zamiar wywołania skutków prawnych lub brak takiego zamiaru i akt utajnienia pozornego charakteru dokonywanej czynności należą do okoliczności faktycznych. • Nie można stwierdzić pozorności czynności prawnej - umowy o pracę w sytuacji, gdy praca jest faktycznie wykonywana. • Nie wystarcza jednak jakakolwiek praca, gdyż znaczenie ma dopiero praca przewidziana dla stosunku pracy. • Pozorność umowy wynikająca z art. 83 k.c. w związku z art. 300 k.p. zachodzi, gdy pomimo zawarcia umowy praca nie jest w ogóle świadczona, ewentualnie okoliczności faktyczne jej wykonywania nie wypełniają cech stosunku pracy. • Dla objęcia ubezpieczeniem społecznym zasadnicze znaczenie ma nie to, czy umowa o pracę została zawarta i czy jest ważna, lecz to, czy strony umowy pozostawały w stosunku pracy. • Zasadnicze znaczenie w procesie sądowego badania, czy dany stosunek prawny jest stosunkiem pracy prowadzącym do powstania tytułu ubezpieczenia społecznego, ma ustalenie faktyczne, czy praca wykonywana w ramach badanego stosunku prawnego rzeczywiście ma cechy wymienione w art. 22 § 1 k.p.
Skład orzekający
Dawid Miąsik
przewodniczący, sprawozdawca
Romualda Spyt
członek
Krzysztof Staryk
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących pozorności umowy o pracę w kontekście podlegania ubezpieczeniom społecznym, zwłaszcza w sytuacjach związanych z ciążą pracownicy."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej, a jego zastosowanie wymaga analizy konkretnych okoliczności sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia pozorności umowy o pracę i prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, co jest istotne dla wielu pracowników i pracodawców. Pokazuje, jak Sąd Najwyższy interpretuje przepisy w kontekście ochrony praw pracowniczych i zapobiegania nadużyciom.
“Czy umowa o pracę zawarta w ciąży to zawsze pozór? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
ubezpieczenia
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.