III USK 299/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 4 grudnia 2024 r. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej T. R. od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu, który oddalił jej odwołania od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA dotyczących wysokości emerytury policyjnej i policyjnej renty inwalidzkiej. Sprawa dotyczyła interpretacji art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, który definiuje służbę na rzecz państwa totalitarnego. T. R. kwestionowała uznanie jej wieloletniej służby w Wydziale Służby Bezpieczeństwa za taką służbę, argumentując, że Sąd Apelacyjny zastosował odpowiedzialność zbiorową i nie ocenił indywidualnych czynów. Sąd Najwyższy, powołując się na swoje wcześniejsze orzecznictwo, w tym uchwałę III UZP 1/20, wyjaśnił, że służba w formacjach wymienionych w art. 13b ustawy (jak SB) rodzi domniemanie służby na rzecz państwa totalitarnego, a ciężar dowodu obalenia tego domniemania spoczywa na ubezpieczonym. Sąd uznał, że ustalona podstawa faktyczna wyroku Sądu Apelacyjnego potwierdza, iż T. R. prowadziła trwałą i systematyczną inwigilację i rozpracowywanie zakonów żeńskich, co stanowiło bezpośredni udział w czynnościach wspierających reżim komunistyczny. W związku z tym, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej jako niezasadnej i zasądził od T. R. zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy w kontekście służby w SB i domniemania służby na rzecz państwa totalitarnego.
Dotyczy wyłącznie funkcjonariuszy służb wymienionych w ustawie i służby w okresie PRL.
Zagadnienia prawne (2)
Czy służba w Służbie Bezpieczeństwa w okresie PRL, polegająca na inwigilacji środowisk kościelnych, stanowi "służbę na rzecz państwa totalitarnego" w rozumieniu art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, skutkującą obniżeniem emerytury?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, służba w Służbie Bezpieczeństwa, polegająca na inwigilacji i rozpracowywaniu zakonów żeńskich, stanowi służbę na rzecz państwa totalitarnego, nawet jeśli funkcjonariusz nie podejmował indywidualnych działań godzących w prawa obywateli, a jedynie działał w ramach aparatu państwa totalitarnego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na swoje orzecznictwo, w tym uchwałę III UZP 1/20, zgodnie z którym służba w instytucjach wymienionych w art. 13b ustawy (jak SB) rodzi domniemanie służby na rzecz państwa totalitarnego. Ciężar dowodu obalenia tego domniemania spoczywa na ubezpieczonym. Ustalona podstawa faktyczna potwierdziła, że skarżąca prowadziła trwałą inwigilację zakonów żeńskich, wspierając reżim komunistyczny.
Czy odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej przez Sąd Najwyższy wymaga wykazania naruszenia prawa kwalifikowanego, czy wystarczy oczywista zasadność skargi?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Przesłanka "oczywistej uzasadnioności" skargi kasacyjnej (art. 398^9 § 1 pkt 4 k.p.c.) zwykle wynika z oczywistego, widocznego prima facie naruszenia przepisów prawa, polegającego na sprzeczności wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem lub powszechnie przyjętymi regułami interpretacji.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że skarga kasacyjna nie jest kolejnym środkiem zaskarżenia, a służy kontroli prawidłowości stosowania prawa. Przesłanka oczywistej uzasadnioności jest kwalifikowanym naruszeniem prawa, a nie każdym naruszeniem, które mogłoby stanowić podstawę skargi.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| T. R. | osoba_fizyczna | odwołująca się |
| Dyrektor Zakładu Emerytalno - Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie | organ_państwowy | organ rentowy |
Przepisy (12)
Główne
u.o.z.e.f. art. 13a
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Określa, które służby i formacje są uznawane za służące państwu totalitarnemu.
u.o.z.e.f. art. 13b § ust. 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Definiuje pojęcie "służby na rzecz państwa totalitarnego" i jego konsekwencje dla świadczeń emerytalnych. Sąd Najwyższy podkreślił, że służba w SB rodzi domniemanie służby na rzecz państwa totalitarnego, a ciężar dowodu obalenia tego domniemania spoczywa na ubezpieczonym.
Pomocnicze
u.o.z.e.f. art. 15c
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Uznano, że służba w SB była służbą na rzecz państwa totalitarnego, co skutkuje obniżeniem podstawy wymiaru świadczenia.
u.o.z.e.f. art. 22a
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
k.p.c. art. 398^9 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy.
k.p.c. art. 398^4 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Określa wymogi formalne skargi kasacyjnej, w tym konieczność uzasadnienia wniosku o przyjęcie do rozpoznania.
k.p.c. art. 398^2 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Stanowi, że podstawa faktyczna orzeczenia sądu drugiej instancji jest wiążąca dla Sądu Najwyższego.
k.p.c. art. 6
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy ciężaru dowodu w postępowaniu cywilnym.
k.p.c. art. 232 § zdanie pierwsze
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy obowiązku przedstawienia dowodów przez strony.
k.p.c. art. 108 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
k.p.c. art. 98 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasad zwrotu kosztów postępowania.
k.p.c. art. 398^21
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy kosztów postępowania kasacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Służba w SB stanowiła służbę na rzecz państwa totalitarnego, co potwierdza domniemanie prawne, a ciężar dowodu jego obalenia spoczywa na ubezpieczonym. • Działania skarżącej polegające na inwigilacji zakonów żeńskich stanowiły bezpośredni udział w utrwalaniu reżimu komunistycznego.
Odrzucone argumenty
Sąd Apelacyjny zastosował odpowiedzialność zbiorową i nie ocenił indywidualnych czynów skarżącej. • Skarżąca nie podejmowała działań godzących w prawa i wolności obywateli.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne... • Służba w instytucjach i formacjach wymienionych w art. 13b ustawy zaopatrzeniowej rodzi domniemanie faktyczne, że służba w nich była służbą na rzecz totalitarnego państwa. • Ciężar dowodu przechodzi na ubezpieczonego.
Skład orzekający
Romualda Spyt
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 13b ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy w kontekście służby w SB i domniemania służby na rzecz państwa totalitarnego."
Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie funkcjonariuszy służb wymienionych w ustawie i służby w okresie PRL.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy trudnego tematu służby w SB i jej wpływu na emerytury, co jest nadal żywe w debacie publicznej i prawniczej. Pokazuje, jak Sąd Najwyższy interpretuje historyczne przepisy w kontekście współczesnego prawa.
“Czy służba w SB oznacza niższe emerytury? Sąd Najwyższy rozstrzyga.”
Sektor
administracja publiczna
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.