III USK 299/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 czerwca 2023 r. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej H. B. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, który zmienił wyrok Sądu Okręgowego w Koszalinie i oddalił odwołania od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA dotyczących wysokości emerytury policyjnej i policyjnej renty inwalidzkiej. Sprawa dotyczyła interpretacji przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, w szczególności art. 13b, który definiuje „służbę na rzecz totalitarnego państwa”. Sąd Apelacyjny uznał, że sama służba w jednostkach aparatu bezpieczeństwa PRL, takich jak Wydział B, w okresie od 1 listopada 1987 r. do 28 marca 1989 r., stanowi podstawę do obniżenia świadczeń, niezależnie od indywidualnego charakteru wykonywanych czynności. Sąd Najwyższy, odmawiając przyjęcia skargi kasacyjnej, potwierdził tę wykładnię, powołując się na wcześniejsze orzecznictwo (m.in. wyrok II USKP 120/22), które podkreśla znaczenie „ujęcia instytucjonalnego”. Oznacza to, że sama przynależność do formacji realizującej zadania totalitarnego reżimu jest wystarczająca do zastosowania przepisów obniżających świadczenia emerytalne, nawet jeśli funkcjonariusz nie dopuszczał się indywidualnych działań represyjnych. Sąd uznał, że służba w Wydziale B, zajmującym się inwigilacją obywateli, miała na celu ochronę i utrwalanie ustroju komunistycznego, a tym samym ubezpieczona, pełniąc służbę w tym pionie, przyczyniała się do ograniczania praw obywatelskich.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaPotwierdzenie wykładni Sądu Najwyższego dotyczącej „służby na rzecz totalitarnego państwa” w kontekście świadczeń emerytalnych funkcjonariuszy służb PRL.
Dotyczy specyficznej grupy funkcjonariuszy służb PRL i interpretacji konkretnych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym.
Zagadnienia prawne (1)
Czy służba w jednostkach aparatu bezpieczeństwa PRL, nawet bez indywidualnych działań represyjnych, stanowi podstawę do obniżenia świadczeń emerytalnych na podstawie art. 13b, 15c i 22a ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, służba w jednostkach aparatu bezpieczeństwa PRL, takich jak Wydział B, wypełnia kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” w ujęciu instytucjonalnym, co jest wystarczające do zastosowania przepisów obniżających świadczenia emerytalne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że sama przynależność do formacji realizującej zadania totalitarnego reżimu jest wystarczająca do zastosowania przepisów obniżających świadczenia emerytalne, nawet jeśli funkcjonariusz nie dopuszczał się indywidualnych działań represyjnych. Podkreślono znaczenie „ujęcia instytucjonalnego” i zadań realizowanych przez daną jednostkę.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| H. B. | osoba_fizyczna | odwołująca się |
| Zakład Emerytalno-Rentowy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie | instytucja | organ rentowy |
Przepisy (10)
Główne
ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy art. 15c § ust. 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Sam fakt pełnienia służby w określonej jednostce może wypełniać kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa”, mimo braku po stronie odwołującego się indywidualnych działań bezpośrednio zmierzających do naruszania podstawowych praw i wolności człowieka.
ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy art. 13b § ust. 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” może być spełnione przez sam fakt pełnienia służby w jednostkach wymienionych w tym przepisie, realizujących zadania charakterystyczne dla ustroju totalitarnego.
ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy art. 22a
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Podobnie jak art. 15c, stanowi podstawę do ponownego ustalenia wysokości policyjnej renty inwalidzkiej w przypadku służby na rzecz totalitarnego państwa.
Pomocnicze
k.p.c. art. 398^9 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy.
Konstytucja RP art. 45
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy prawa do sądu i sprawiedliwego procesu, podnoszone w kontekście zarzutu naruszenia zasady równości i proporcjonalności świadczeń.
Konstytucja RP art. 30
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy ochrony godności ludzkiej, podnoszone w kontekście zarzutu naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 32
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy równości wobec prawa, podnoszone w kontekście zarzutu naruszenia zasady równości świadczeń.
Konstytucja RP art. 47
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy ochrony życia prywatnego, podnoszone w kontekście zarzutu naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 67
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Dotyczy prawa do zabezpieczenia społecznego, podnoszone w kontekście zarzutu naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej.
EKPC art. 8
Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności
Dotyczy prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, podnoszone w kontekście zarzutu naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Służba w jednostkach aparatu bezpieczeństwa PRL, nawet bez indywidualnych działań represyjnych, stanowi podstawę do obniżenia świadczeń emerytalnych w ujęciu instytucjonalnym.
Odrzucone argumenty
Indywidualizowanie charakteru służby na rzecz totalitarnego państwa jest konieczne dla zastosowania przepisów obniżających świadczenia. • Sama formalna przynależność do jednostek wskazanych w art. 13b ustawy nie jest wystarczająca do obniżenia świadczeń. • Przyjęta wykładnia narusza zasadę równości, proporcjonalności i sprawiedliwości społecznej. • Sąd Apelacyjny nie rozpoznał istoty sprawy, ograniczając się do kwestii formalnej przynależności.
Godne uwagi sformułowania
nie ma podstaw do przyjęcia wykładni pojęcia „służby na rzecz totalitarnego państwa” przez indywidualizowanie charakteru tej służby. • znaczenie ma sama formalna przynależność (służba) do jednostek wskazanych w art. 13b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. • w ujęciu „instytucjonalnym” sam fakt pełnienia służby w określonej jednostce może wypełniać kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa”, mimo braku po stronie odwołującego się indywidualnych działań bezpośrednio zmierzających do naruszania podstawowych praw i wolności człowieka. • Służba w tego rodzaju jednostce miała na celu ochronę i utrwalanie państwa totalitarnego...
Skład orzekający
Romualda Spyt
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Potwierdzenie wykładni Sądu Najwyższego dotyczącej „służby na rzecz totalitarnego państwa” w kontekście świadczeń emerytalnych funkcjonariuszy służb PRL."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej grupy funkcjonariuszy służb PRL i interpretacji konkretnych przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej społecznie kwestii rozliczeń z przeszłością PRL i wpływu służby w aparacie bezpieczeństwa na świadczenia emerytalne, co budzi emocje i jest przedmiotem debat.
“Czy służba w SB oznacza niższe emerytury? Sąd Najwyższy rozstrzyga.”
Sektor
administracja publiczna
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.