III USK 246/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 grudnia 2023 r. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej wniesionej przez L. W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, który utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA o ponownym ustaleniu wysokości emerytury policyjnej skarżącej. Obniżenie emerytury nastąpiło na podstawie przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, które przewidują zmniejszenie świadczenia w przypadku służby na rzecz totalitarnego państwa. L. W. argumentowała, że jej służba w Milicji Obywatelskiej i Służbie Bezpieczeństwa, w tym w wydziale paszportowym, nie polegała na działaniach naruszających prawa obywateli. Sąd Najwyższy, powołując się na uchwałę składu siedmiu sędziów (III UZP 1/20) oraz własne orzecznictwo, stwierdził, że kryterium 'służby na rzecz totalitarnego państwa' może być spełnione już na podstawie formalnej przynależności do określonych formacji, nawet jeśli nie stwierdzono indywidualnych działań represyjnych. Sąd Apelacyjny uznał, że jednostki, w których służyła L. W. (Milicja Obywatelska, Służba Bezpieczeństwa, w tym wydziały paszportowe), służyły utrzymaniu reżimu totalitarnego, a jej dobrowolny udział w tej służbie, potwierdzony pozytywnymi charakterystykami dotyczącymi wykonywania zadań operacyjnych i politycznych, uzasadniał obniżenie emerytury. Sąd Najwyższy uznał, że wykładnia Sądu Apelacyjnego jest zgodna z linią orzeczniczą i dlatego odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących obniżania emerytur policyjnych funkcjonariuszy służb PRL, w szczególności kryterium 'służby na rzecz totalitarnego państwa' oraz roli sądów w ocenie tych kwestii.
Dotyczy specyficznej grupy funkcjonariuszy służb PRL i interpretacji przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy służba w Milicji Obywatelskiej i Służbie Bezpieczeństwa w okresie PRL, nawet bez indywidualnych działań naruszających prawa człowieka, może być kwalifikowana jako 'służba na rzecz totalitarnego państwa' uzasadniająca obniżenie emerytury policyjnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, służba w organach bezpieczeństwa państwa w okresie PRL, w tym w Milicji Obywatelskiej i Służbie Bezpieczeństwa, może być kwalifikowana jako 'służba na rzecz totalitarnego państwa' na podstawie samej przynależności instytucjonalnej, nawet jeśli nie stwierdzono indywidualnych działań naruszających prawa i wolności obywatelskie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy powołał się na utrwaloną linię orzeczniczą, zgodnie z którą kryterium 'służby na rzecz totalitarnego państwa' może być spełnione przez sam fakt pełnienia służby w instytucjach wymienionych w ustawie, które służyły utrzymaniu reżimu. Sąd Apelacyjny prawidłowo ocenił, że jednostki, w których służyła skarżąca, miały taki charakter, a jej dobrowolny udział w tej służbie, potwierdzony charakterystykami, uzasadniał obniżenie świadczenia.
Czy sąd rozpoznający odwołanie od decyzji organu emerytalnego jest związany kwalifikacją prawną faktów służby dokonaną przez Instytut Pamięci Narodowej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd nie jest związany kwalifikacją prawną faktów służby dokonaną przez Instytut Pamięci Narodowej; do wyłącznej kompetencji sądu należy ustalenie podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia.
Uzasadnienie
Informacja IPN o przebiegu służby jest dokumentem urzędowym, ale sąd może przeprowadzić przeciwdowody i dokonać własnej oceny prawnej, nie będąc związany ustaleniami IPN.
Jakie są przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania przez Sąd Najwyższy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Uzasadnienie
Strona wnosząca skargę kasacyjną musi wykazać, że zachodzi co najmniej jedna z ustawowych przesłanek, a uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi powinno zawierać argumenty prawne świadczące o potrzebie rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy. W przypadku 'oczywistej zasadności', naruszenie przepisów musi mieć charakter kwalifikowany i być widoczny prima facie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| L. W. | osoba_fizyczna | odwołująca się |
| Dyrektor Zakładu Emerytalno - Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w Warszawie | organ_państwowy | organ emerytalny |
Przepisy (8)
Główne
ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy art. 13b § 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Służba na rzecz totalitarnego państwa może być stwierdzona na podstawie formalnej przynależności do określonych formacji, nawet bez indywidualnych działań naruszających prawa człowieka.
ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy art. 15c § 1
Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin
Okres służby na rzecz totalitarnego państwa jest liczony po 0,0% przy ustalaniu podstawy wymiaru emerytury.
Pomocnicze
k.p.c. art. 398^9 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Określa przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
k.p.c. art. 398^9 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Umożliwia odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
k.p.c. art. 98 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje zasady zasądzania kosztów postępowania.
k.p.c. art. 398^21
Kodeks postępowania cywilnego
ustawa o IPN art. 2
Ustawa o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów
rozporządzenie MSWiA art. 14 § 1
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 grudnia 2018 r. w sprawie trybu postępowania i właściwości organu w zakresie zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Celno-Skarbowej oraz ich rodzin
Argumenty
Skuteczne argumenty
Służba w Milicji Obywatelskiej i Służbie Bezpieczeństwa w okresie PRL, nawet bez indywidualnych działań naruszających prawa człowieka, wypełnia kryterium 'służby na rzecz totalitarnego państwa' na podstawie przynależności instytucjonalnej. • Wykładnia przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy dokonana przez Sąd Apelacyjny jest zgodna z utrwaloną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego. • Skarga kasacyjna nie spełnia wymogów formalnych i merytorycznych do jej przyjęcia do rozpoznania przez Sąd Najwyższy.
Odrzucone argumenty
Służba w organach bezpieczeństwa państwa w okresie PRL nie może być automatycznie kwalifikowana jako 'służba na rzecz totalitarnego państwa', jeśli osoba nie podejmowała indywidualnych działań naruszających prawa i wolności obywatelskie. • Kwalifikacja prawna służby dokonana przez IPN nie jest wiążąca dla sądu.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem powszechnym trzeciej instancji • skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji • przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia • w ujęciu 'instytucjonalnym' sam fakt pełnienia służby w określonej jednostce może wypełniać kryterium 'służby na rzecz totalitarnego państwa', mimo braku po stronie odwołującego się indywidualnych działań bezpośrednio zmierzających do naruszania podstawowych praw i wolności człowieka samoistnie nie wyklucza takiej kwalifikacji
Skład orzekający
Halina Kiryło
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących obniżania emerytur policyjnych funkcjonariuszy służb PRL, w szczególności kryterium 'służby na rzecz totalitarnego państwa' oraz roli sądów w ocenie tych kwestii."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej grupy funkcjonariuszy służb PRL i interpretacji przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej społecznie kwestii obniżania emerytur byłym funkcjonariuszom służb PRL i interpretacji pojęcia 'służby na rzecz totalitarnego państwa', co budzi emocje i jest przedmiotem debat publicznych.
“Emerytura policyjna obniżona za służbę w PRL – Sąd Najwyższy potwierdza: liczy się instytucja, nie tylko indywidualne czyny.”
Sektor
administracja publiczna
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.