III UK 51/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę kasacyjną organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego, który utrzymał w mocy wyrok Sądu Okręgowego zmieniający decyzję ZUS. Spór dotyczył podlegania ubezpieczeniom społecznym przez P. S. z tytułu umowy zawartej z płatnikiem składek J. B. (Firma R.). Organ rentowy twierdził, że umowa o przepalenie złomu była umową zlecenia lub o świadczenie usług, a nie umową o dzieło, co skutkowałoby obowiązkiem odprowadzania składek. Sąd Okręgowy uznał umowę za umowę o dzieło, wskazując na samodzielność wykonawcy, użycie własnych narzędzi, określenie terminu wykonania i wynagrodzenia po odbiorze dzieła, a także na osiągnięcie konkretnego rezultatu (przepalenie 10 ton złomu). Sąd Apelacyjny podzielił te ustalenia, podkreślając, że umowa o dzieło jest umową rezultatu, w przeciwieństwie do umowy zlecenia będącej umową starannego działania. Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną, argumentując, że zarzuty dotyczące oceny dowodów nie mogą być podstawą skargi kasacyjnej. W kwestii prawa materialnego, Sąd Najwyższy podkreślił, że interpretacja przepisów prawa ubezpieczeń społecznych powinna opierać się na wykładni językowej, a przepisy te nie pozwalają na wprowadzanie dodatkowych warunków kwalifikujących umowę o dzieło, które nie wynikają z Kodeksu cywilnego. Sąd wskazał, że kluczowe dla umowy o dzieło jest oznaczenie dzieła jako rezultatu pracy, a nie czynności, przy czym dzieło nie musi mieć charakteru twórczego ani wymagać ponadprzeciętnych umiejętności. W analizowanej sprawie, przedmiot umowy i zamierzony efekt zostały precyzyjnie zakreślone, a płatnik składek koncentrował się na wyniku, co potwierdza kwalifikację umowy jako umowy o dzieło.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaKwalifikacja umów o dzieło w kontekście podlegania ubezpieczeniom społecznym, wykładnia przepisów prawa ubezpieczeń społecznych, odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, ale jego argumentacja dotycząca wykładni prawa i cech umowy o dzieło ma szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (2)
Czy umowa o przepalenie złomu, zawarta przez przedsiębiorcę z osobą fizyczną, która polega na wykonaniu określonego rezultatu (przepalenie 10 ton złomu, pocięcie samochodu i beczki na wsadowe odcinki złomu), przy użyciu własnych narzędzi przez wykonawcę i z określeniem terminu wykonania oraz wynagrodzenia po odbiorze dzieła, stanowi umowę o dzieło w rozumieniu art. 627 k.c., czy też umowę zlecenia lub umowę o świadczenie usług w rozumieniu art. 734 i 750 k.c., co determinuje podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, umowa o przepalenie złomu, opisana powyżej, stanowi umowę o dzieło w rozumieniu art. 627 k.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, opierając się na wykładni językowej przepisów Kodeksu cywilnego i ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stwierdził, że kluczowe dla odróżnienia umowy o dzieło od umowy zlecenia jest osiągnięcie określonego rezultatu (dzieło) w przeciwieństwie do sumy czynności (zlecenie). W analizowanej sprawie, przedmiot umowy i zamierzony efekt zostały precyzyjnie zakreślone, wykonawca działał samodzielnie, używał własnych narzędzi, a płatnik składek koncentrował się na odbiorze dzieła spełniającego określone parametry. Dodatkowe warunki stawiane przez organ rentowy, dotyczące indywidualnego charakteru dzieła, myśli twórczej czy ponadprzeciętnych umiejętności, nie znajdują potwierdzenia w przepisach prawa cywilnego i nie mogą być stosowane w prawie ubezpieczeń społecznych.
Jaka jest dopuszczalna metoda wykładni przepisów prawa ubezpieczeń społecznych, w szczególności w kontekście kwalifikacji umów cywilnoprawnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Wykładnia przepisów prawa ubezpieczeń społecznych powinna opierać się przede wszystkim na wykładni językowej. Stosowanie dyrektyw systemowych i funkcjonalnych jest co do zasady niedopuszczalne, chyba że wykładnia językowa prowadzi do niejednoznacznych rezultatów lub jest w zasadniczej sprzeczności z hierarchią wartości systemu prawa, co wymaga silnego uzasadnienia aksjologicznego.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił publiczny charakter prawa ubezpieczeń społecznych, co nakazuje ścisłą wykładnię językową. Wprowadzanie dodatkowych warunków lub ograniczeń, które nie wynikają wprost z tekstu prawnego, jest niedopuszczalne. Dotyczy to również sytuacji, gdy organ rentowy próbuje rozszerzyć zakres stosowania przepisów dotyczących umowy zlecenia kosztem umowy o dzieło, wprowadzając własne kryteria kwalifikacji umów.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J. B. Firma R. | spółka | płatnik składek |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. | instytucja | organ rentowy |
| P. S. | osoba_fizyczna | zleceniobiorca / wykonawca dzieła |
Przepisy (10)
Główne
k.c. art. 627
Kodeks cywilny
Przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Kluczowe jest osiągnięcie określonego rezultatu.
ustawa systemowa art. 6 § ust. 1 pkt 4
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Określa, które umowy stanowią tytuł do objęcia ubezpieczeniem społecznym. Umowa o dzieło nie jest wymieniona jako tytuł obowiązkowego ubezpieczenia.
k.p.c. art. 398 § 14
Kodeks postępowania cywilnego
Pomocnicze
k.c. art. 750
Kodeks cywilny
Do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.
k.c. art. 734 § § 1
Kodeks cywilny
Przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie.
ustawa systemowa art. 12 § ust. 1
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
ustawa systemowa art. 13 § pkt 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
k.p.c. art. 233 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy oceny dowodów przez sąd i nie może być podstawą skargi kasacyjnej.
k.p.c. art. 398 § 13
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.
k.p.c. art. 398 § 3
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Umowa o przepalenie złomu, z uwagi na osiągnięcie konkretnego rezultatu, samodzielność wykonawcy i użycie własnych narzędzi, jest umową o dzieło. • Umowa o dzieło nie jest tytułem do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi. • Wykładnia przepisów prawa ubezpieczeń społecznych powinna być językowa, a nie celowościowa czy funkcjonalna, co wyklucza wprowadzanie dodatkowych kryteriów kwalifikacji umów przez organ rentowy.
Odrzucone argumenty
Umowa o przepalenie złomu miała charakter umowy zlecenia lub o świadczenie usług. • Dzieło powinno mieć indywidualny charakter, być wynikiem myśli twórczej lub technicznej i wymagać ponadprzeciętnych umiejętności. • Umowa o dzieło nie może dotyczyć działań przygotowawczych w procesie produkcyjnym przedsiębiorcy. • Przedsiębiorca jako silniejsza strona narzucił wzorzec umowy o dzieło, ograniczając swobodę kontraktową ubezpieczonego.
Godne uwagi sformułowania
Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. • Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. • Prawo ubezpieczeń społecznych ma charakter publiczny. Właściwość ta sprawia, że decydujące znaczenie należy przypisać wykładni językowej, stosowanie dyrektyw systemowych i funkcjonalnych jest co do zasady niedopuszczalne. • Istotą umowy o dzieło jest osiągnięcie określonego, zindywidualizowanego rezultatu w postaci materialnej lub niematerialnej. Umowa o dzieło jest bez wątpienia umową rezultatu, co odróżnia ją od umowy zlecenia i umowy o świadczenie usług, które są umowami starannego działania. • Nie jest prawdą, że dzieło w rozumieniu art. 627 k.c. musi być wynikiem „myśli twórczej, intelektualnej lub technicznej”, a twórca ma posiadać „ponadprzeciętne umiejętności”.
Skład orzekający
Piotr Prusinowski
przewodniczący
Jolanta Frańczak
członek
Zbigniew Korzeniowski
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Kwalifikacja umów o dzieło w kontekście podlegania ubezpieczeniom społecznym, wykładnia przepisów prawa ubezpieczeń społecznych, odróżnienie umowy o dzieło od umowy zlecenia."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, ale jego argumentacja dotycząca wykładni prawa i cech umowy o dzieło ma szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnego problemu rozróżnienia między umową o dzieło a umową zlecenia, co ma bezpośrednie przełożenie na obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne. Wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy kluczowych kryteriów jest bardzo praktyczne dla pracodawców i wykonawców.
“Umowa o dzieło czy zlecenie? Sąd Najwyższy wyjaśnia, kiedy nie zapłacisz składek ZUS od "przepalania złomu".”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Ta sprawa stanowi część linii orzeczniczej omawianej w naszych syntezach.
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.